Акт аб незалежнасці Літвы

Акт аб незале́жнасці Літвы́ () альбо Акт 16 лютага — дакумент, складзены і падпісаны Радай Літвы 16 лютага 1918 года. Акт абвяшчаў аднаўленне незалежнай дэмакратычнай Літвы са сталіцай у горадзе Вільні. Дакумент быў падпісаны ўсімі 20 прадстаўнікамі Рады на чале з Ёнасам Басанавічусам. Акт 16 лютага стаў апошнім з серыі рэзалюцыяў, датычных праблемы самавызначэння Літвы, пасля падпісаных на Віленскай канферэнцыі і г. зв. Акта 8 студзеня. Шлях да незалежнасці быў даўгі і складаны з-за таго, што Германская імперыя аказвала ціск на Раду Літвы з мэтай утварэння саюза. Дэпутатам даводзілася манеўраваць між інтарэсамі Германіі, войскі якой размяшчаліся ў Літве, і патрабаваннямі літоўскага народа.

Рэакцыя на вестку пра аднаўленне незалежнай Літвы была даволі стрыманай. Публікацыя акта была забаронена ўладамі Германіі, тэкст рэзалюцыі друкаваўся і распаўсюджваўся падпольна. Працы Рады стала перашкаджалі, а немцы працягвалі кантраляваць усю тэрыторэю Літвы. Сітуацыя змянілася, калі ўвосені 1918 года Германія прайграла Першую сусветную вайну. У лістападзе 1918 года быў сфарміраваны першы літоўскі кабінет міністраў, а Рада Літвы атрымала кантроль над усёй тэрыторыяй краіны. Незалежнасць нарэшце стала рэальнасцю, хоць дзеля яе канчатковага здабыцця Літва вымушаная была ўдзельнічаць у некалькіх войнах.

Акт з'яўляецца законным абгрунтаваннем існавання незалежнай Літвы як у міжваенны перыяд, так і пасля 1990 года. У дакуменце сфармуляваныя асноўныя прынцыпы дзяржаўнага ўладкавання, якія ў тым ліку адлюстраваныя ва ўсіх канстытуцыях Літвы. Акт таксама стаў ключавым дакументам у 1990 годзе пасля абвяшчэння незалежнасці краіны ад СССР. Улады Літвы падкрэслівалі, што гэта проста аднаўленне незалежнай дзяржавы, якая існавала з 1918 да 1940 года, а Акт аб незалежнасці ніколі не траціў сваёй сілы.

Арыгінальны дакумент лічыўся згубленым. Пад канец сакавіка 2017 года яго адшукаў у дыпламатычным архіве Міністэрства замежных спраў у Берліне прафесар Людас Мажыліс.

 Тэкст акта 
 Радок Арыгінальны тэкст Пераклад 1 NUTARIMAS Пастанова 2 Lietuvos Taryba savo posėdyje vasario 16 d. 1918 m. vienu balsu nu- Рада Літвы на пасяджэнні 16 лютага 1918 года адзінагалосна вырашыла 3 tarė kreiptis: į Rusijos, Vokietijos ir kitų valstybių vyriausybės šiuo звярнуцца да ўрадаў Расіі, Германіі і іншых дзяржаў з наступнай 4 pareiškimu: дэкларацыяй: 5 Lietuvos Taryba, kaipo vienintelė lietuvių tautos atstovybė, remdamos Рада Літвы, як адзіны прадстаўнік літоўскай нацыі, грунтуючыся на 6 pripažintaja tautų apsisprendimo teise ir lietuvių Vilniaus konferencijos прызнаным праве народаў на самавызначэнне і на прынятай Віленскай канферэнцыяй 7 nutarimu rugsėjo mėn. 18-23 d. 1917 metais, skelbia atstatanti nepriklau- рэзалюцыі 18-23 верасня 1917 года, абвяшчае аднаўленне незалежнай, 8 somą demokratiniais pamatais sutvarkytą Lietuvos valstybę su sostine на дэмакратычных прынцыпах заснаванай Літоўскай дзяржавы са сталіцай 9 Vilniuje ir tą valstybę atskirianti nuo visų valstybinių ryšių, kurie у Вільні і аддзяленне гэтай дзяржавы ад усіх дзяржаўных сувязяў, якія 10 yra buvę su kitomis tautomis. калі-небудзь мелі месца з іншымі нацыямі. 11 Drauge Lietuvos Taryba pareiškia, kad Lietuvos valstybės pama- Рада Літвы таксама абвяшчае, што асновы Літоўскай дзяржавы 12 tus ir jos santykius su kitomis valstybėmis privalo galutinai nustatyti і яе стасункі з іншымі дзяржавамі падлягаюць канчатковаму ўсталяванню 13 kiek galima graičiau sušauktas steigiamasis seimas, demokratiniu budu як найхутчэй скліканым устаноўчым сеймам, абраным дэмакратычным чынам 14 visų jos gyventojų išrinktas. усімі жыхарамі дзяржавы. 15 Lietuvos Taryba pranešdama apie tai ………………… Рада Літвы, інфармуючы пра гэта ўрад …………………, 16 vyriausybei, prašo pripažinti nepriklausomą Lietuvos valstybę. просіць прызнання незалежнай Літоўскай дзяржавы.   17 Dr. Jonas Basanavičius Д-р Ёнас Басанавічус 18 Saliamonas Banaitis Салямонас Банайціс 19 Mykolas Biržiška Мікалас Біржышка 20 Vilniuje, vasario 16 d. 1918 m. Kazys Bizauskas У Вільні, 16 лютага 1918 р. Казіс Бізаўскас 21 Pranas Dovydaitis Пранас Давідайціс 22 Jurgis Šaulys Steponas Kairys Юргіс Шаўліс Сцяпонас Кайрыс 23 Jokūbas Šernas Petras Klimas Ёкубас Шарнас Пятрас Клімас 24 Antanas Smetona Donatas Malinauskas Антанас Смятона Данатас Малінаўскас 25 Jonas Smilgevičius Vladas Mironas Ёнас Смільгявічус Владас Міранас 26 Justinas Staugaitis Stanisław Narutowicz Юсцінас Стаўгайціс Станіслаў Нарутовіч 27 Aleksandras Stulginskis Alfonsas Petrulis Аляксандрас Стульгінскіс Альфонсас Пятруліс 28 Jonas Vailokaitis Kazimieras Steponas Šaulys Ёнас Вайлакайціс Казімерас Сцяпонас Шаўліс 29 Jonas Vileišis Ёнас Віляйшыс

 Гл. таксама 
 Акт аднаўлення Літоўскай дзяржавы 1990 года
 Каралеўства Літва
 Дзень аднаўлення Літоўскай дзяржавы

 Літаратура 


 Спасылкі 

Літва
Катэгорыя:Люты 1918 года
Катэгорыя:1918 год у Літве
Катэгорыя:Падзеі 16 лютага