Чэрокі (мова)

Чэрокі (саманазва: ᏣᎳᎩ ᎦᏬᏂᎯᏍᏗ) — паўднёвая іракезская мова, родная мова народа чэрокі. У 2017 г. на ёй размаўлялі каля 302 000 чалавекLanguage:  Cherokee у ЗША, пераважна ў штаце Аклахома.

 Гісторыя 
Прыхільнікі існавання прота-іракезскай мовыProto-Iroquoian language лічаць, што мова чэрокі адасобілася ад паўночных іракезскіх моў каля 3500 - 3800 гадоў таму. Да першай трэці XIX ст. асноўнай зонай развіцця мовы была тэрыторыя штата Паўночная Караліна. Першыя запісы слоў у выніку кантактаў з еўрапейцамі з'явіліся ў XVII ст. У 1821 г. правадыр Секвоя ўпершыню прылюдна прадставіў арыгінальную пісьмовасць чэрокі. У 1828 г. пачала выдавацца першая газета амерыканскіх індзейцаў «Cherokee Phoenix»Cherokee Phoenix на англійскай мове і мове чэрокі.

У выніку масавага перасялення ў першай палове XIX ст. большасць чэрокі апынулася на тэрыторыі штата Аклахома. Палітыка акультурацыі і асіміляцыі прывяла да згубы гутарковай мовы часткай носьбітаў, знікненню ўсходняга дыялекта. З 2005 г. дзейнічае праграма адраджэння мовы чэрокі. Яна ўключае пашырэнне магчымасцей вывучэння і выкарыстання мовы праз адукацыю, СМІ, сучасныя электронныя прылады.

 Дыялекты 
Вылучаюць тры буйныя дыялекты мовы чэрокіHistory of The Cherokee Language:
 Усходні (ніжні) 
 Сярэдні (выкарыстоўваецца сучаснымі чэрокі Паўночнай Караліны)
 Заходні (горны) распаўсюджаны сярод чэрокі Захаду

 Пісьмовасць 
Арыгінальная пісьмовасць на мове чэрокі ўзнікла дзякуючы намаганням правадыра Секвоі ў 1809 - 1821 гг.Sequoyah - Cherokee Nation  Пры распрацоўцы ён часткова абапіраўся на літары лацінкі, але не зразумеў ідэю гукавага алфавіта і стварыў складовае пісьмо. Першыя 6 сімвалаў значаць ізаляваныя гукі, астатнія сімвалы — склады:

 Галосныя →Зычныя ↓  a[a]~[ə]  e[e]~[ɛ]  i[i]~[ɪ]  o[o]~[ɔ]  u[u]~[ʊ]  v[ə̃] — Ꭰꭰ a  Ꭱꭱ e  Ꭲꭲ i  Ꭳꭳ o  Ꭴꭴ u  Ꭵꭵ v g[ɡ] Ꭶꭶ ga • Ꭷꭷ ka  Ꭸꭸ ge  Ꭹꭹ gi  Ꭺꭺ go  Ꭻꭻ gu  Ꭼꭼ gv h[h] Ꭽꭽ ha  Ꭾꭾ he  Ꭿꭿ hi  Ꮀꮀ ho  Ꮁꮁ hu  Ꮂꮂ hv l[l] Ꮃꮃ la  Ꮄꮄ le  Ꮅꮅ li  Ꮆꮆ lo  Ꮇꮇ lu  Ꮈꮈ lv m[m] Ꮉꮉ ma  Ꮊꮊ me  Ꮋꮋ mi  Ꮌꮌ mo  Ꮍꮍ mu  n[n] Ꮎꮎ na • Ꮐꮐ nah • Ꮏꮏ hna  Ꮑꮑ ne  Ꮒꮒ ni  Ꮓꮓ no  Ꮔꮔ nu  Ꮕꮕ nv qu[kʰw] Ꮖꮖ qua  Ꮗꮗ que  Ꮘꮘ qui  Ꮙꮙ quo  Ꮚꮚ quu  Ꮛꮛ quv s[s] Ꮝꮝ s • Ꮜꮜ sa  Ꮞꮞ se  Ꮟꮟ si  Ꮠꮠ so  Ꮡꮡ su  Ꮢꮢ sv d/t[d]/[t] Ꮣꮣ da • Ꮤꮤ ta  Ꮥꮥ de • Ꮦꮦ te  Ꮧꮧ di • Ꮨꮨ ti  Ꮩꮩ do  Ꮪꮪ du  Ꮫꮫ dv tl[t͡ɬ] Ꮬꮬ dla • Ꮭꮭ tla  Ꮮꮮ tle  Ꮯꮯ tli  Ꮰꮰ tlo  Ꮱꮱ tlu  Ꮲꮲ tlv ts[t͡s]~[d͡ʒ] Ꮳꮳ tsa  Ꮴꮴ tse  Ꮵꮵ tsi  Ꮶꮶ tso  Ꮷꮷ tsu  Ꮸꮸ tsv w[ɰ] Ꮹꮹ wa  Ꮺꮺ we  Ꮻꮻ wi  Ꮼꮼ wo  Ꮽꮽ wu  Ꮾꮾ wv y[j] Ꮿꮿ ya  Ᏸᏸ ye  Ᏹᏹ yi  Ᏺᏺ yo  Ᏻᏻ yu  Ᏼᏼ yv

 Спасылкі 
 Native Languages of the Americas: Cherokee (Tsalagi) 
 Cherokee language, writing system and pronunciation
 The Cherokee language and syllabary 

Катэгорыя:Іракезскія мовы
Катэгорыя:Мовы ЗША