Аднаполыя шлюбы ў Германіі

Закон, які легалізуе аднаполыя шлюбы ў Германіі (афіцыйна: Закон аб увядзенні права на заключэнне шлюбу для асоб аднаго полу, ), быў прыняты нямецкім парламентам 30 чэрвеня 2017 года. Бундэстаг прагаласаваў за папраўкі ў Германскае грамадзянскае ўлажэнне (грамадзянскі кодэкс ФРГ), паводле якіх шлюб можа заключацца таксама і паміж асобамі аднаго полу. Такім чынам, аднаполыя пары былі цалкам ўраўнаваны з разнаполымі ў пытаннях шлюбу. Праект быў ухвалены бундэсратам 7 ліпеня і зараз чакае подпісу прэзідэнта, што з'яўляецца фармальнасцю ў нямецкай заканадаўчай сістэме. Пасля набыцця моцы законам новыя грамадзянскія саюзы, даступныя аднаполым парам з 2001 года, больш заключацца не будуць, а ўжо заключаныя — захаваюцца. Першыя аднаполыя шлюбы змогуць быць заключаны 1 кастрычніка 2017 года.

 Грамадская і палітычная сітуацыя 
Паводле рэпрэзентатыўнага апытання, вынікі якога былі апублікаваны ў студзені 2017 года, каля 83 % насельніцтва Германіі падтрымліваюць увядзенне «шлюбу для ўсіх» (). Найбуйнейшыя партыі Германіі (сацыял-дэмакраты, свабодныя дэмакраты, зялёныя і левыя) выступаюць за легалізаванне аднаполых шлюбаў у краіне, аднак большая частка прадстаўнікоў хрысціянскіх дэмакратаў выступае супраць поўнага ўраўнавання аднаполых і разнаполых пар у пытаннях шлюбу, лічачы дастатковым існаванне інстытута грамадзянскіх партнёрстваў для аднаполых пар. Да лета 2017 года ў Бундэстагу знаходзіліся тры законапраекты аб легалізаванні аднаполых шлюбаў — ад Бундэсрата, ад Левам партыі і ад Партыі зялёных.

Заключэнне аднаполых грамадзянскіх партнёрстваў было магчыма ў Германіі яшчэ з 2001 года. Аднак, заключэнне шлюбу было прадугледжана толькі для разнаполых пар. Шлюбы аднаполых пар, заключаныя ў краінах, дзе аднаполыя шлюбы легалізаваны, на тэрыторыі ФРГ прызнаюцца толькі як грамадзянскія партнёрствыAusländische Ehe wird in Deutschland zur Lebenspartnerschaft // Queer.de, 01.07.2011.

У выключных выпадках, аднаполыя шлюбы ўжо з 2008 года ўсё ж могуць легальна існаваць у Германіі. Аднак, гэта магчыма толькі ў строга абмежаваных выпадках, а менавіта — калі адзін з сужэнцаў прайшоў аперацыю па хірургічнай карэкцыі полу, а шлюб быў заключаны яшчэ да правядзення працэдуры. Да 2008 года афіцыйная змена пашпартнага полу транссексуалаў, якія знаходзяцца ў шлюбе, афіцыйна не прызнавалася дзяржавай да таго часу, пакуль не быў скасаваны шлюб. Пасля гэтага былыя сужэнцы маглі заключыць зарэгістраванае грамадзянскае партнёрства. У 2008 годзе Канстытуцыйны суд Германіі пастанавіў, што такі прымус да скасавання шлюбу з'яўляецца неправамернымScheidungszwang für Transsexuelle verfassungswidrig // Queer.de, 24.07.2008Ehe-Öffnung in Deutschland — für Transsexuelle // Queer.de, 15.06.2009.

 Гісторыя легалізавання 

 Заканадаўчыя ініцыятывы і парламенцкія дэбаты (2010—2012) 
У сакавіку 2010 года Сенат Берліна на чале з мэрам Берліна Клаусам Воверайтам абвясціў пра тое, што будзе змагацца ў бундэсраце за ўвядзенне ў Германіі аднаполых шлюбаў для ўсіх жадаючых. Ініцыятыву Берліна падтрымалі нямецкія ЛГБТ-арганізацыі. 24 верасня 2010 года бундэсрат адхіліў прапанову Берліна падтрымаць легалізаванне аднаполых шлюбаў. Ініцыятыву сталічнага кіраўніцтва ўхвалілі толькі ўрада зямель Брандэнбург, Брэмен і Паўночны Рэйн-Вестфалія. 22 чэрвеня 2011 года з аналагічнай ініцыятывай у бундэсраце выступіў ужо ўрад зямлі Гамбург.

29 чэрвеня 2011 года першы законапраект пра легалізаванне аднаполых шлюбаў у нямецкі парламент быў унесены «Партыяй Зялёных». Пасля першых парламенцкіх дэбатаў, якія адбыліся 21 верасня 2011 года, ініцыятыва была цалкам падтрымана сацыял-дэмакратамі. Хрысціянскія дэмакраты выступілі катэгарычна супраць, спасылаючыся на абарону дзяцей і інстытута шлюбуDebatte im Bundestag: Kindes-Wohl statt Ehe-Öffnung // Queer.de, 21.09.2011. У снежні 2011 года на берлінскім з'ездзе Сацыял-дэмакратычнай партыі дэлегаты аднагалосна прагаласавалі за легалізаванне аднаполых шлюбаўНямецкія сацыял-дэмакраты аднагалосна падтрымалі легалізаванне аднаполых шлюбаў  // GayRussia, 07.12.2011SPD will Ehe für Schwule und Lesben öffnen // Queer.de, 07.12.2011. У снежні 2011 года імі была ўнесена прапанова, якая заклікала ўрад распрацаваць адпаведны законапраект.

9 мая 2012 года  рэкамендаваў прапанаваны раней законапраект «зялёных» да адхілення. У камітэце яго падтрымалі толькі левыя і сацыял-дэмакраты. Супраць выступілі прадстаўнікі хрысціянскіх дэмакратаў, свабодныя дэмакраты і чатыры члены «зялёных». Пры гэтым, свабодныя дэмакраты падпарадкаваліся ціску сваіх партнёраў па кааліцыі, нягледзячы на тое, што яшчэ ў красавіку 2012 гады ўключалі ў сваю партыйную праграму легалізацыю аднаполых шлюбаў. 28 чэрвеня 2012 года ў Бундэстазе адбыліся слуханні па законапраекце «зялёных». Па патрабаванні «зялёных», галасаванні па законапраекце праходзілі адкрыта. За прыняцце закона прагаласавалі 260 з 581 парламентарыяў, супраць — 309, устрымаліся — 12; не галасавалі — 39. Такім чынам, законапраект быў адхілены.

+ Голосование 28 июня 2012ФракцыяАдсут.CDU/CSU0224310FDP08544SPD1360010Grüne65003Die Linke590512Усяго2603091239

Адначасова «зялёнымі» было вынесена на галасаванне прапанова, якая заклікала ўрад распрацаваць законапраект пра поўнае ўраўнаванне ў правах шлюбаў і грамадзянскіх партнёрстваў у выпадку захавання шлюбаў толькі для разнаполых сужэнцаў. За прапанову прагаласавалі 265 з 583 парламентарыяў, супраць — 309, устрымалася 9, не галасавала — 37 чалавек. Раней прававы, сямейны і фінансавы камітэты Бундэстага таксама рэкамендавалі адхіліць гэта патрабаванне. Асноўным аргументам хрысціянскіх дэмакратаў супраць раўнавання аднаполых партнёраў з разнаполымі сужэнцамі з'яўлялася «сумненне ў тым, што паўнапраўнае ўсынаўленне дзяцей аднаполымі парамі карысна для дзяцей».

 Заканадаўчыя ініцыятывы і парламенцкія дэбаты (2013—2017) 
22 сакавіка 2013 года бундэсрат, у якім пасля чарговых выбараў большасць месцаў занялі прадстаўнікі сацыял-дэмакратаў і зялёных, падтрымаў ініцыятыву ўрадаў Гамбурга і іншых зямель аб легалізацыі аднаполых шлюбаў. Аднак патрабаванне зямель было праігнаравана ў бундэстагу. У чэрвені 2015 года пасля рэферэндуму ў Ірландыі, легалізавалага аднаполыя шлюбы ў гэтай краіне, бундэсрат ізноў унёс у бундэстаг заяву з патрабаваннем да ўрада прыняць закон аб аднаполых шлюбах. Паралельна ў бундэстаг быў прапанаваны і законапраект, распрацаваны ўрадамі зямель Рэйнланд-Пфальц, Бадэн-Вюртэмберг, Шлезвіг-Гольштэйн і Цюрынгія.

У кастрычніку 2013 года другі законапраект аб легалізацыі аднаполых шлюбаў быў унесены фракцыяй Левай партыі. Пасля першых дэбатаў у бундэстагу, якія адбыліся ў снежні 2013 года, законапраект быў блакаваны фракцыяй ХДС/ХСС і адпраўлены на разгляд у прававы камітэт. У чэрвені 2015 года фракцыя «зялёных» унесла ў бундэстаг яшчэ адзін законапраект аб аднаполых шлюбах. Першае чытанне дакумента адбылося 18 чэрвеня, пасля чаго ён таксама быў адпраўлены ў прававы камітэт, дзе са снежня 2013 года ўжо «ляжаў» і законапраект «левых».

Такім чынам, да лета 2017 года ў Прававым камітэце бундэстагу на разглядзе знаходзілася ўжо тры розныя законапраекты аб легалізацыі аднаполых шлюбаў. З прычыне таго, што кіруючая кааліцыя доўгі час не магла дамовіцца па гэтым пытанні, разгляд гэтых дакументаў у прававым камітэце на працягу некалькіх гадоў пераносіўся з пасяджэння на пасяджэнне і не дапушчаўся для паўторнага разгляду ў парламенце. У маі 2017 года прадстаўнікі Партыі зялёных падалі заяву ў Канстытуцыйны суд Германіі з просьбай абавязаць Прававы камітэт прыняць рашэнне па дадзеных законапраектах не пазней 30 чэрвеня 2017 года — даты апошняга пасяджэння да новых парламенцкіх выбараў. Аднак 20 чэрвеня Канстытуцыйны суд адхіліў іск «зялёных», абгрунтаваўшы гэта адсутнасцю ў парламента абавязку прымаць канчатковае рашэнне па тых ці іншых законапраектах на працягу вызначанага выбарнага перыяду.

 Легалізацыя ўлетку 2017 года 
у час перадвыбарнай кампаніі ўлетку 2017 года партыі SPD, FDP і «Зялёныя» абвясцілі патрабаванне легалізаваць аднаполыя шлюбы як адну з умоў стварэння кіруючай кааліцыі. 26 чэрвеня 2017 года канцлер Германіі Ангела Меркель у адным з інтэрв'ю зрабіла нечаканае для ўсіх заяву пра тое, што галасаванне па пытанні аднаполых шлюбаў у парламенце павінна быць рашэннем па сумленні (), а не навязаным рашэннем большасці. Гэта выказванне было вытлумачана як дазвол галасаваць па пытанні легалізацыі аднаполых шлюбаў па асабістым сумленні, не прытрымліваючыся партыйнай дысцыпліны.

Прадстаўнікі «сацыял-дэмакратаў», ухапіўшыся за словы Меркель, 30 чэрвеня пры падтрымцы «зялёных» і «левых» пераадолелі ХДС/ХСС і змаглі вынесці на позву дня апошняга парламенцкага пасяджэння законапраект, які з 2015 года знаходзіўся ў прававым камітэце. Большасцю галасоў (393 — «за», 226 — «супраць») дэпутаты прагаласавалі за законапраект бундэсрата, які дазваляе аднаполым парам браць шлюб (з правам на ўсынаўленне дзяцей). Галасаванне праходзіла адкрыта і пайменна. Само Меркель прагаласавала супраць, пры гэтым каля чвэрці членаў яе партыі прагаласавалі за легалізацыю аднаполых шлюбаў. Старшыня фракцыі ХДС/ХСС у бундэстагу  рэзка раскрытыкаваў паводзіны SPD і назваў рашэнне свайго партнёра па кааліцыі «парушэннем даверу».

+ Галасаванне 30 чэрвеня 2017ФракцыяАдсут.CDU/CSU7522545SPD192001Grüne63000Die Linke63001Беспарт.0100Усяго39322647

Пасля прыняцця законапраекта бундэстагам ён быў ізноў адпраўлены ў бундэсрат для ўхвалення. 7 ліпеня 2017 года дакумент быў зацверджаны ў бундэсраце большасцю галасоў. Першыя аднаполыя шлюбы змогуць быць заключаны 1 кастрычніка 2017 года.

 Спрэчкі наконт адпаведнасці закона канстытуцыі ФРГ 
Паводле меркавання былога прэзідэнта Канстытуцыйнага суда , для набыцця моцы законам неабходна змяненне канстытуцыі, таму што Канстытуцыйны суд у сваіх папярэдніх рашэннях заўсёды тлумачыў шлюб як саюз мужчыны і жанчыны. Сённяшні прэзідэнт Канстытуцыйнага суда  чакае ў сувязі з гэтым паступленне іскаў супраць аднаполых шлюбаў. У той жа час існуюць і процілеглыя меркаванні. У прыватнасці, прадстаўнікі СДПГ настойваюць на тым, што змянення канстытуцыі не патрабуецца, таму што само вызначэнне шлюбу ў ёй не даецца, а артыкул 6 сцвярджае толькі, што «шлюб і сям’я стаяць пад асобай абаронай дзяржавы». Такім чынам, сцвярджэнне пра тое, што шлюб — гэта абавязкова саюз мужчыны і жанчыны, непасрэдна не змяшчаецца ў тэксце Канстытуцыі ФРГ, а з’яўляецца тлумачэннем Канстытуцыйнага суда, якое можа таксама змяняцца ў залежнасці ад сацыяльных змен, што адбываюцца ў грамадстве — гэта ўжо не раз здаралася ў канстытуцыйнай гісторыі ФРГ. У прыватнасці, у сваім рашэнні ад 19 лютага 2013 года, якое тычылася правоў на шматступеннае ўсынаўленне ў зарэгістраваных партнёрствах, суд адзначыў, што калі зарэгістраваныя партнёры пражываюць разам з родным ці прыёмным дзіцем аднаго з партнёраў у сацыяльна-сямейнай супольнасці, то яны ўтвараюць сям’ю, якая таксама павінна быць абароненая паводле артыкула 6 Канстытуцыі Германіі.

Член бундэстагу ад фракцыі ХДС/ХСС  ужо заявіў пра намер падаць скаргу ў Канстытуцыйны суд з просьбай праверыць прыняты закон на адпаведнасць Канстытуцыі ФРГ. З аналагічнымі заявамі выступіла і не прадстаўленая ў бундэстагу партыя «Альтэрнатыва для Германіі». Паводле меркавання міністра ўнутраных спраў краіны Томаса дэ Мезьера, які сам галасаваў супраць закона, у праціўнікаў аднаполых шлюбаў у канстытуцыйным судзе будуць добрыя шанцы для адмены закона. Міністр юстыцыі ФРГ Гайка Маас, у сваю чаргу, не бачыць ні супярэчання закона з канстытуцыяй, ні неабходнасці ў змяненні канстытуцыі ў сувязі з легалізацыяй аднаполых шлюбаў.

У выпадку рэальнай падачы канстытуцыйнай скаргі, канчатковае рашэнне па аднаполых шлюбах можа зацягнуцца яшчэ на месяцы ці нават гады. У той жа час, канстытуцыйная скарга на праверку якога-небудзь закона на адпаведнасць канстытуцыі можа быць пададзена толькі асобамі, якія непасрэдна лічаць сябе пацярпелымі ад гэтага закона. Таму спроба апратэставання закона ў Канстытуцыйным судзе з боку прыватных асоб — праціўнікаў аднаполых шлюбаў немагчымая. Аднак, паводле законаў ФРГ, абстрактная праверка канстытуцыйнасці любога закона можа быць ініцыявана самім федэральным урадам Германіі, або групай дэпутатаў бундэстага (не менш як чвэрццю яго складу), або ўрада які-небудзь зямлі.

 Значэнне рашэння 
Прыняты закон дапаўняе § 1353 Германскага грамадзянскага ўлажэння (грамадзянскі кодэкс ФРГ) новым абзацам, паводле якога шлюб можа быць заключаны «паміж двума асобамі рознага ці аднаго полу». Пры гэтым закон не абавязвае цэрквы і іншыя рэлігійныя аб'яднанні прызнаваць ці заключаць аднаполыя шлюбы. Афіцыйнае прадстаўніцтва Каталіцкай царквы ў Германіі выступіла з асуджэннем прынятага бундэстагам рашэння. У той жа час Евангелічная царква Германіі, у цэлым, падтрымала новы закон, пры гэтым, аднак, адзначыўшы, што аднагалоснасці па гэтым пытанні ўнутры царквы не назіраецца.

Пасля набыцця моцы законам аднаполыя пары змогуць рэгістраваць шлюбы гэтак жа, як і разнаполыя, гэта значыць аднаполыя сужэнцы атрымаюць тыя ж самыя правы, што і разнаполыя, у тым ліку магчымасць сумеснага ўсынаўлення дзяцей, што не было дазволена для партнёраў, якія знаходзіліся ў грамадзянскім саюзе. Інстытут грамадзянскіх саюзаў, які існуе з 2001 года, будзе скасаваны. Ужо заключаныя саюзы працягнуць сваё дзеянне ў выглядзе «як ёсць» і не будуць аўтаматычна ператвораны ў шлюбы. Аднак аднаполыя партнёры, якія знаходзяцца ў іх,  змогуць па заяве ператварыць партнёрства ў паўнавартасны шлюб. Закон набудзе моц праз тры месяца пасля афіцыйнай публікацыі ў афіцыйным парламенцкім весніку.

Закон аб аднаполых шлюбах не змяняе правіл, паводле якіх заканадаўча вызначаюцца бацькі нованароджаных дзяцей. Паводле § 1591—1592 Грамадзянскага кодэкса ФРГ, маткаю дзіцяці лічыцца жанчына, якая нарадзіла яго. Бацькам дзіцяці аўтаматычна прызнаецца муж маці, калі ён не апратэстоўвае бацькоўства. Пры гэтым паводле закона зусім не важна, ці з'яўляецца гэты мужчына сапраўды біялагічным бацькам дзіцяці. Новы закон не распаўсюдзіў гэтае правіла на жонку маці. Яна можа атрымаць права таксама называцца маткаю дзіцяці, але толькі пасля працэдуры ўсынаўлення.

 Гл. таксама 
 Грамадзянскія партнёрствы ў Германіі
 Правы ЛГБТ у Германіі

 Крыніцы 

 Спасылкі 
 Страница законопроекта на официальном сайте бундестага
 Deutscher Bundestag: Mehrheit im Bundestag für die «Ehe für alle»
 LSVD: Fragen und Anworten zur Öffnung der Ehe
 LSVD: Ratgeber zur Ehe für alle
 Die Frage der Verfassungsmäßigkeit der Öffnung der Ehe für gleichgeschlechtliche Paare: Gutachten für die Friedrich-Ebert-Stiftung
 Ehe für alle: Umstritten bis zuletzt

Катэгорыя:Сексуальная арыентацыя
Германія
Катэгорыя:Правы ЛГБТ у Германіі
Катэгорыя:2017 год у праве