Штаб

міні|491x491пкс|Будынак Генштаба у Калымажным завулку.
міні|252x252пкс|Будынак штаба Прыволжска-Уральскай ваеннай акругі ў Екацярынбургу, пабудаваны ў 1939 годзе, з'яўляецца помнікам архітэктуры сталінскага ампіру.
міні|250x250пкс|Будынак штаба ЦВА, Екацерынбург.
міні|250x250пкс|Будынак штаба Далёкаўсходняй ваеннай акругі, Хабараўск, 5 красавіка 2012 года.
міні|250x250пкс|Уваход у будынак штаба УВА, Хабараўск, 5 красавіка 2012 года.
міні|250x250пкс|Тыпавы будынак штаба вайсковай часці.
Штаб () — асноўны орган ваеннага кіравання асабістым складам фарміравання (узброенымі сіламі (УС), відамі УС, родамі войскаў (сіл), і гэтак далей) у ваенны час (баявой абстаноўцы) і кіраўніцтва яго навучаннем, выхаваннем і падрыхтоўкай у паўсядзённым дзейнасці (у мірны час).

Штабы маюцца ва Узброеных Сілах (УС) усіх дзяржаў, як правіла, у звёнах ад батальёна (б) (дывізіёна (дн)) і вышэй.

Месца размяшчэння штаба называецца штаб-кватэрай (Ш.-к.), некаторыя выкарыстоўваюць дадзены тэрмін для замены тэрміна галоўная кантора (галоўны офіс).

На чыгунцы штабным вагонам называюць спецыяльны вагон, прызначаны для начальніка цягніка.

Для надання важнасці (значнасці) сваім дзеянням некаторыя кіраўнікі структур улады называюць Штабам свае часова створаныя камісіі, камітэты, г. зн. часовыя органы кіравання (Штаб муніцыпалітэта, Штаб мэрыі па ліквідацыі ледзякоў, Штаб партыі, Партыйны штаб), што з'яўляецца няправільным выкарыстаннем дадзенага тэрміна.

У Узброеных сілах СССР і Расіі штаб воінскай часці, называецца некаторымі як «Упраўленне в/ч ххххх». 

 Гісторыя 
У УС (войсках) рабаўладальніцкіх і феадальных дзяржаў (да XVI стагоддзя), якія былі невялікімі па колькасці і вялі баі на адносна невялікіх прасторах, военачальнік (камандзір) бачыў поле бітвы (бою) і для кіравання сваімі ваярамі не меў патрэбу ў адмысловым органе — штабе, хоць перад бітвай (боем) праходзіў савет (Ваенны савет), дзе вызначаліся і ставіліся задачы асабоваму складу. Па меры ўзбуйнення войскаў (павелічэннем іх колькасці) і павелічэннем прасторавага размаху ваенных дзеянняў паміж дзяржавамі, у Еўропе (канец XVI — пачатак XVIII стагоддзяў) адбывалася ўтварэнне пастаянных нацыянальных УС (войскаў, армій), пры гэтым, адпаведна, кіравальнасць імі ўскладнілася. У мэтах удасканалення арганізацыі кіравання УС спатрэбілася стварэнне спецыяльных чыноў (пасад), якія б ведалі перамяшчэннем войскаў, іх размяшчэннем, складаннем планаў, карт, так з'явіліся кватэрмайстары і паступова ўзнікла служба генеральнага штаба. А начальнікі (камандзіры) мелі афіцэраў-ад'ютантаў, веставых, якія выкарыстоўваліся пры кіраванні войскамі (часцямі).

 Тыпы 
Падпадзяляюцца на:
 агульнавайсковыя (аб'яднаныя);
 відаў НД;
 родаў войскаў (сіл) і спецыяльных войскаў;
 воінскіх часцей.

 Склад 
Сучасныя штабы, як правіла, складаюцца з упраўленняў, аддзелаў, аддзяленняў, службаў і груп:
 аператыўнага;
 разведвальнага;
 страявога;
 кадраў;
 сувязі;
 сакрэтнай;
 абароны дзяржтаямніцы;
 і іншых.

 Задачы 
Найважнейшыя задачы штабоў:
 падтрыманне пастаяннай баявой і мабілізацыйнай гатоўнасці войскаў (сіл) і органаў кіравання;
 збор, вывучэнне, апрацоўка і ацэнка дадзеных стратэгічнай (аператыўнай, тактычнай) абстаноўкі;
 выкананне стратэгічных (аператыўна-тактычных, і так далей) разлікаў і падрыхтоўка прапаноў, неабходных для прыняцця камандзірам (кам.) (камандуючым (каманд.), галоўнакамандуючым (галоўнакамандуючы)) рашэння;
 планаванне ваенных (баявых) дзеянняў і своечасовае давядзенне задач да войск (сіл);
 арганізацыя кіравання войскамі (сіламі);
 арганізацыя ўсебаковай падрыхтоўкі і забеспячэння ваенных (баявых) дзеянняў;
 арганізацыя і падтрыманне ўзаемадзеяння;
 забеспячэнне надзейнай сувязі з падначаленымі і узаемадзейнымі войскамі (сіламі);
 арганізацыя пунктаў кіравання, іх выразнай працы, перамяшчэння, аховы і абароны;
 рэгламентаванне паўсядзённага жыцця, побыту, навучання і выхавання асабовага складу войскаў (сіл флоту, авіяцыі);
 забеспячэнне цвёрдай воінскай дысцыпліны, воінскага парадку і арганізаванасці ў мірны час і асаблівы перыяд.
У мірны час асаблівая ўвага ў працы штабоў надаецца падтрыманню высокай баявой гатоўнасці войскаў (сіл) і органаў кіравання, кіраўніцтва іх баявой і аператыўнай падрыхтоўкай.

Сваю працу штаб ажыццяўляе на аснове рашэнняў камандзіра (начальніка і да таго падобнае) і распараджэнняў вышэйстаячага штаба.

Непасрэдна працай штаба кіруе яго начальнік штаба (НШ), які ў УС Расіі і ў УС некаторых іншых краін з'яўляецца першым намеснікам камандзіра (начальніка і да таго падобнае) і мае права аддаваць ад яго імя загады і наказы.

 Скарачэнні 
У дакументах прымяняліся і прымяняюцца наступныя скарачэнні:
 Штакор — штаб корпуса;
 Штарм — штаб арміі;
 Штафр — штаб фронту;
 НШ — начальнік штаба;
 ННШ — намеснік начальніка штаба;
 ПНШ — памочнік начальніка штаба.

 Гл. таксама 
 Штаб-афіцэр
 Штабс-капітан
 Штабс-ротмістр
 Афіцэр Генеральнага штаба

 Літаратура 
 Тлумачальны слоўнік Даля

 Статут унутранай службы ВС СССР (Зацверджаны Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 30 ліпеня 1975 года), Ваеннае выдавецтва (ВІ), Масква, 1975 год;
 Баявы статут Сухапутных войскаў (БУСВ) ВС СССР (дывізія-брыгада-полк), Ваеннае выдавецтва, Масква, 1980 год;
 Ваенны энцыклапедычны слоўнік (ВЭС), Масква (М.), Ваеннае выдавецтва (ВІ), 1984 год.
 Вялікая савецкая энцыклапедыя (БСЭ), Трэцяе выданне, выпушчанай выдавецтвам «Савецкая энцыклапедыя» ў 1969—1978 гадах у 30 тамах;
 ;
 Ваенны энцыклапедычны слоўнік (ВЭС), М., ВІ, 1984 г., 863 стар з ілюстрацыямі (іл.), 30 лістоў (іл.);
 Вялікі Энцыклапедычны слоўнік, 2000 год;
 Е. И. Тамм. Большая Российская энциклопедия. — М., 1993.
 С. В. Волкаў, Генералы і штаб-афіцэры рускай арміі. Вопыт мартыралёгу (камплект з 2 кніг);
 М. В. Захараў, Генеральны штаб у перадваенныя гады;
 С. М. Штеменко, Генеральны штаб у гады вайны. У двух кнігах:

 Спасылкі 
 «Штаб» у Тлумачальным слоўніку рускай мовы Ушакова 
 «Штаб» ў Слоўніку «Вайна і свет у тэрмінах і вызначэннях» 
Катэгорыя:Ваеннае кіраванне