Штурвал

Штурвал () — прылада кіравання рухам плаўсродка або лятальнага апарата па курсе.

 Суднавы штурвал 
міні|Суднавы штурвал
Класічны штурвал судна ўяўляе сабой кола з рукаяткамі, злучанае прывадамі розных канструкцый з суднавым рулём. Кручэнне штурвала выклікае паварот пяра руля (перакладку) на адпаведны вугал, чым дасягаецца паварот судна.

Першы штурвал з'явіўся ў 1595 годзе (па некаторых крыніцах, у 1605 годзе), калі са стапелі горада Хорн сышоў першы флейтО. Х.Хенке "Люди, корабли. океаны. 6000-летняя авантюра мореплавания", перевод с немецкого к.т.н. Л.Ф.Маковкин, Издательство "Судостроение", Ленинград, 1976 год, глава «Пятнадцать человек на сундук мертвеца », страница 108 . Военно-морской словарь, главный редактор Главнокомандующий ФМФ СССР В.Н.Чернавин, г. Москва, Военное издательство, 1990 год, страница 452 "флейт", а также Малая энциклопедия "Парусники", перевод со словацкого Ш.Гуляша, издательство "Лильт", Минск, 1996 год. страница 150.. Аб нідэрландскім паходжанні штурвала таксама кажа само назва рулявога колы: «stuur» перакладаецца з галандскага як «руль», а «wiel» - «кола». Да гэтага для кіравання рулём на буйных суднах выкарыстоўваўся асаблівы доўгі рычаг, які сыходзіў пад палубу і зваўся колдэрштокО. Курти «Постройка моделей судов. Энциклопедия судомоделизма», перевод с итальянского А. А. Чебан, Издательство «Судостроение», Ленинград 1978 (первое издание) и 1988 (второе издание), ББК 75.717.96, К 93, удк 629.12.(086.5), Часть Вторая, Глава XIII «Якоря, малые плавучие средства и рули», раздел «Рули», страницы 339—400 (во втором издании)
Orazi Curti «Modeli navali. , а на малых суднах абыходзіліся толькі румпелемО. Курти «Постройка моделей судов. Энциклопедия судомоделизма», перевод с итальянского А. А. Чебан, Издательство «Судостроение», Ленинград 1978 (первое издание) и 1988 (второе издание), ББК 75.717.96, К 93, удк 629.12.(086.5), Часть Вторая, Глава XIII «Якоря, малые плавучие средства и рули», раздел «Рули», страница 339 (во втором издании)
Orazi Curti «Modeli navali. . З ростам памераў ветразевых суднаў і павелічэннем сілы, неабходнай для перакладкі руля, пачалі ўсталёўваць спараныя і строеныя штурвалы, прызначаныя для працы некалькіх матросаў-рулявых.

У XIX стагоддзі для перадачы кручэння ад штурвала да руля пачалі выкарыстоўваць рулявыя машыны, і дыяметр штурвала рэзка зменшыўся.

У XX стагоддзі з пачаткам прымянення ў караблебудаванні гідраўлічных і электрычных прывадаў кіравання рулём штурвальнае кола пачало часткова выцясняцца кнопачнымі прыладамі перакладкі руля і джойсцікамі.

 Штурвал лятальных апаратаў 
міні|Штурвал самалёта Іл-14
міні|Ту-22М3 — штурвал камандзіра карабля
Штурвал — орган кіравання самалётам па восях нахілу і тангажу:
 паваротамі штурвала адхіляюцца крыллявыя элероны, і самалёт кіруецца па нахіле
 адхіленне штурвала пілотам ад сябе/на сябе прыводзіць у дзеянне рулі вышыні альбо элевоны і змяняе кут тангажу самалёта
Заўвага: строга кажучы, пад паняццем «адхіленне штурвала» маецца на ўвазе нахіл «абаранкі штурвала» або «рагоў штурвала» для кіравання самалётам па нахіле. Для кіравання па тангажу выконваецца перамяшчэнне наперад-назад «калонкі штурвала» або «штурвальнай калонкі».

Перадача ад штурвала на элероны і рулі вышыні можа быць механічнай (на лёгкіх і маласкарасных самалётах), гідраўлічнай або электрадыстанцыйнай (на цяжкіх самалётах). Штурвал усталёўваецца (як правіла, хоць і не заўсёды) на шматматорных і адносна цяжкіх самалётах. Выбар авіяканструктара паміж штурвалам і ручкай кіравання самалётам (РУС) залежыць ад шэрагу фактараў, і нярэдка можна назіраць штурвал ў кабіне лёгкага аднаматорнага самалёта (напрыклад, Cessna 172, Cessna 182). У той жа час замест традыцыйнага для цяжкіх самалётаў штурвала на стратэгічным бамбавіку Ту-160 ўстаноўлена цэнтральная РУС, а бакавая ручка — сайдстык (← sidestick) — прымяняецца на рэактыўных пасажырскіх лайнерах Airbus А320, Airbus А380, Sukhoi Superjet 100.

На штурвале могуць размяшчацца і дадатковыя пераключальнікі, і органы кіравання: клавішы кіравання радыёсувяззю, кіраванне трымерам, і г. д.; такое іх размяшчэнне забяспечвае зручнасць для пілота, т. к. ён можа кіраваць гэтымі сістэмамі, не здымаючы рук з штурвала. Таксама могуць размяшчацца і табліцы з важнай даведачнай інфармацыяй для пілота (крытычныя хуткасці самалёта, рэгістрацыйны нумар і г. д.).

 Галерэя 

 Гл. таксама 
 Колдэршток
 Румпель
 Ручка кіравання рухавіком (у авіяцыі)
 Ручка кіравання самалётам — альтэрнатыва авія-штурвале

 Літаратура 

 Морской Словарь, Москва, Военное издательство МО СССР, 1959 год;
 Морской Энциклопедический Словарь, Ленинград, «Судостроение», 1991, ISBN 5-7355-0280-8

Катэгорыя:Дэталі караблёў
Катэгорыя:Марскія тэрміны
Катэгорыя:Будова паруснага судна