Сербскі арол

Сербскі арол — двухгаловы геральдычны арол, агульны знак у гісторыі сербскай геральдыкі і вексілалогіі. Двухгаловы арол і сербскі крыж асноўныя геральдычныя сімвалы, якія прадстаўляюць нацыянальную ідэнтычнасць сербскага народа на працягу стагоддзяў.  Яны паўсталі як знакі сярэднявечнай дынастыі Няманічаў.  Арол з крыжам выкарыстоўваецца як герб Сербіі з 1882 года — з'яўлення Каралеўства Сербія.
Ордэнам Белага Арла каралеўскім загадам, узнагароджваліся сербскія і югаслаўскія грамадзяне за дасягненні ў галіне міру або вайны, ці за асаблівыя заслугі перад каронай, дзяржавай і нацыяй, паміж 1883 і 1945 гадамі.

 Гісторыя 

 Сярэднявечча 
Двухгаловы сербскі арол мае візантыйскае паходжанне: у Візантыі двухгаловы арол азначаў двайны суверэнітэт імператара (свецкая і духоўная ўлада), а таксама прызнанне ўлады імператараў Візантыі на ўсходзе і захадзе. Найстарэйшая выява, якая захавалася сустракаецца на зробленым кцітарам партрэце Міраслава Завідавіча ў царкве Святых Пятра і Паўла ў Біела-Поле (прыблізна 1190 год) . У яго была адна шыя з двума галовамі, нашыйнікі на шыі і хвасце, распасцёртымі крыламі, хвост у форме флёр-дэ-ліс, галавы большай за крылы па памерах, лапамі з трыма пальцамі на кожнай, з арлом, які знаходзіўся ўнутры круга . З XII па XV стагоддзе гэты арол Няманічаў, за аснову якога ўзяты арол Свяшчэннай Рымскай імперыі, мяняў сваё аблічча і неўзабаве стаў адрознівацца ад першапачатковай выявы : дзве шыі, аброжкаў не было, хвост у форме ліста з дрэва, галовы меншыя за крылы па памерах, на лапах па 4 пальцы, крылы складзеныя . Арол Няманічаў адлюстроўваўся на элементах арнаменту ў манастыры Жыча (1207—1220), у Касцёле Багародзіцы Левішкі (1307—1310), на адзенні Ёвана Олівера (1349), на вышыўцы з манастыра Велучэ (XIV стагоддзе), на малюнку манастыра Рэсава (1402—1427), на талерках Івана I Чарноевіча і на выявах многіх кляштараў і цэркваў .

У пачатку XIV стагоддзя двухгаловы арол з'яўляецца на пячатках, сярэднявечных фрэсках і арнаменце адзення сербскіх кіраўнікоў . Сербская праваслаўная царква прыняла гэты малюнак пасля яго з'яўлення на ўваходзе ў манастыр Жыча, дзе каранаваліся сербскія манархі (з 1219 па 1953 манастыр быў рэзідэнцыяй архіепіскапа) . На пярсцёнку каралевы Тэадоры Смілец (1321—1322) быў выгравіраваны двухгаловы арол . Пры кіраванні Стэфана Душана (1331—1355) двухгаловы арол быў намаляваны на дзяржаўнай пячатцы . У 1339 годзе ўпершыню быў згаданы сцяг серба-грэцкага царства, калі Анджаліна Далорта адлюстраваў жоўты сцяг з чырвоным двухгаловым арлом як сцяг сербскай дзяржавы .

Двухгаловы арол выкарыстоўваўся іншымі сербскімі дынастыямі (Мрняўчэвічы і Лазаравічы). Лазар Хрэбелянавіч (1371—1389), які займаўся аднаўленнем манастыра Хіландар на гары Афон, загадаў намаляваць на паўночнай сцяне манастыра двухгаловага арла . Мюнхенскі сербскі псалтыр (1371—1389) уключае шматлікія малюнкі сербскага арла. Двухгаловы арол таксама стаў выяўляцца на гербе Стэфана Лазаравіча пасля прыняцця ім тытула дэспата ў жніўні 1402 года, які быў падараваны імператарам Янам VII Палеалогам у Канстантынопалі Jahrbücher für Geschichte Osteuropas, vol. 8, Osteuropa-Institut München, F. Steiner Verlag, 1960, p. 511..

 Новы час 
 ўтрымліваюць згадкі аб двухгаловым арле, малююць на гербах у пачатку Новага часу. Белы двухгаловы арол у чырвоным поле быў гербам Няманічаў і Стэфана Лазаравіча, таксама арол Няманіча быў гербам Лазара Хрэбелянавіча і дынастыі Лазаравіч. Напалову белы і напалову чырвоны арол адлюстроўваўся на гербе Мрняўчэвіч.

 Найноўшая гісторыя 
Сербскі двухгаловы арол быў забаронены турэцкімі ўладамі як сімвал непадпарадкавання сербаў Турцыі. Сербскі крыж з чатырма так званымі «ацыламі» стаў іншым сімвалам сербскага супраціву, а з 1804 года белы двухгаловы арол зноў стаў сербскім сімвалам нароўні з сербскім крыжом: на аснове арла Няманічаў, намаляванага  у Стэматаграфіі. Ён стварыў сербскі рэвалюцыйны сцяг . Традыцыю Няманічаў ажывіла Сербская рэвалюцыя, і пасля прызнання незалежнасці Сербіі двухгаловы арол стаў адлюстроўвацца на гербе Сербіі, а сербскі крыж з'явіўся на тарчы, які адлюстроўваўся з 1882 года на грудзях сербскага арла, калі з'явілася Каралеўства Сербія. Арол на гербе адрозніваўся ад арла Няманічаў: яго крылы былі складзеныя, як у нямецкага. Прычынай таму з'яўляецца наўмысная памылка немца фон Штрэля, які намаляваў нямецкага арла . Арол выкарыстоўваўся дынастыямі Абрэнавічы і Карагеоргіевічы; у 1883 годзе быў заснаваны ордэн Белага арла, якім узнагароджваліся сербскія і югаслаўскія грамадзяне за заслугі перад краінай і каронай да 1945 года.

 Галерэя 

 Крыніцы 

 Літаратура 




Катэгорыя:Дзяржаўныя сімвалы Сербіі