Паўстанне ў Лодзі

Лодзінскае паўстанне,  таксама названае «чэрвеньскім» — першае ў Расійскай Імперыі паўстанне ўзброеных рабочых (22-24 чэрвеня) у ходзе рэвалюцыі 1905 года. Разам з сацыяльным характарам было той жа час вызваленчым.

 Перадумовы 
 22 студзеня 1905 года адбылося масавае забойства рабочых у Санкт-Пецярбургу;
 26 студзеня 1905 года. — пачалася забастоўка на заводах Штэйнерта, Геера, Зільберштэйна. Працу вырашылі пакінуць 10 тысяч. рабочых;
 27 студзеня 1905 года. — аб’ява ўсеагульнай забастоўкі. Патрабаванні:
 8-гадзінны працоўны дзень;
 устанаўленне мінімальнай заработнай платы;
 прызначэнне бальнічных кас;
 28 студзеня:
 PPS і SDKPiL заклікалі насельніцтва Царства Польскага да ўсеагульнай забастоўкі;
 пачалася ўсеагульная школьная забастоўка супраць палітыкі русіфікацыі;
 у студзені ў Лодзі, загінулі 11 мітынгоўшчыкаў, а 108 былі сур’ёзна паранены;
 у лютым фабрыканты скарацілі рабочы час да 10 гадзін і паднялі заробак;
 люты — да забастовак прыступілі вучні з патрабаваннем спыніць русіфікацыю;
 на мяжы мая і чэрвеня ў Лодзі баставала каля 32 тыс. працоўных. Фабрыканты Кунтзэр, Хайнзэль і Шэйблер абвясцілі лакаўт;
 1 мая пачалася забастоўка арганізаваная PPS;
 18 чэрвеня казакі напалі на некалькі тысяч рабочых, якія вярталіся з дэманстрацыі ў лагаўніцкім лесе;
 20 і 21 чэрвеня прайшло пахаванне загінуўшых 18 чэрвеня, якое перарасло ў маніфестацыю разгромленую ўладамі. 21 мітынгоўшчык загінуў.

 Чэрвеньскія баі 
 22 чэрвеня ўвечары ўспыхнула ўзброенае паўстанне. На вул Усходняй паўстанцы напалі на роту пяхоты і паўсотню казакоў;
 У ноч з 22 на 23 чэрвеня на вуліцах Лодзі было пабудавана больш за 100 барыкад. На падаўленне паўстання накіравалі шэсць палкоў пяхоты, два палкі кавалерыі і полк казакоўE Kozłowski. M. Wrzisek, dzieje Oręża Polskiego 1794—1938, Warszawa 1973, s 306 i n.. Самыя крывавыя баі мелі месца на барыкадах, пабудаваных на рагу вуліц Усходняй і Паўднёвай, вул Паўночнай, у раёне Ракіціньскай шашы і ў парку Жрадліскім. Крыніцы паведамляюць, што ў гэты дзень, верагодна, загінулі 160 чалавекJ. Łojek, Kalendarz historychny. Polemichna historia Polski, Warszawa 1994. 386.W. Pobóg-Malinowski, Najnowsha historia polityczna Polski. Okres 1864—1914, N. 2, Gdańsk 1991, d.512;
 24 чэрвеня палі апошнія барыкады (на вул. Усходняй і ў парку на Жрадлісках).

 Эпілог 
 25 чэрвеня ў Лодзі і лодзінскай акрузе ўлады абвясцілі ваеннае становішча. Забастоўкі праходзілі да 1907 года;
 1 снежня 1905 г. Папа Пій X лісце да польскіх епіскапаў асудзіў выступленні рабочых супраць цараSławomir Sierakowski, Krytyka Polityczna — Tekst rocznicowy, 24.06.2005;
 10 кастрычніка 1906 года згодна з прыгаворам палявога суда ў Лодзі пакаралі смерцю 5 рабочых. У знак пратэсту  пачалася забастоўка ўсіх заводаў Лодзі, у якой удзельнічалі 67 тысяч. рабочых;
 29 снежня 1906 пачалі зачыняць заводы ваяводства, а рабочых звальняць;
 адным са станоўчых эфектаў лодзінкага паўстання быў дазвол стварэння першай прыватнай польскай мужчынскай сярэдняй школы — цяперашняга II Агульнакласічнага ліцэя ім. Габрыэля Нарутовіча ў Лодзі, адкрытага 17 кастрычніка 1906 г. пад назвай Прыватная Мужчынская Прагімназія Ё. Радваньскага. Школа была першай адукацыйнай установай ў Лодзі, атрымаўшай  дазвол на ўвядзенне польскай мовы у выкладанні, і таму была шырока вядомая як Польская Прагімназія Радваньскага.

 Крыніцы 

 Спасылкі 
 Rok 1905: Przebudzeni bombą  Gazeta Wyborcha, 2005-12-09
 Barykade, które dały przykład  Gazeta Wyborcza, 2007-09-27
 Powstanie Łódzskie na mapie miasta, Rewolucja1905.pl, 2014-02-17

Катэгорыя:Паўстанні ў Польшчы
Катэгорыя:Гісторыя Расійскай імперыі
Катэгорыя:Рэвалюцыя 1905—1907 гадоў у Расіі
Катэгорыя:Рабочы рух
Катэгорыя:Забастоўкі ў Польшчы