Лазаніца манетчатая

Лазаніца манетчатая (Lysimachia nummularia) — шматгадовая травяністая расліна з паўзучымі парасткамі; від роду . Раней гэты род уваходзіў у сямейства , аднак у Сістэме класіфікацыі APG III (2009) гэта сямейства было скасавана, цяпер гэты род ставіцца да сямейства .

Расліна распаўсюджана ў Еўразіі, як заноснае — у Паўночнай Амерыцы. Культывуецца як глебапакроўная або дэкаратыўная расліна. Раней лазаніцу манетчатую выкарыстоўвалі як гарбату, у народнай медыцыне, а таксама для вытворчасці фарбы.

 Назва 
Відавы эпітэт у навуковай назве расліны ( [нумулярыя]) утвораны ад слова nummulus [нумулюс] («манета») і звязаны з амаль круглай формай лісця.

Беларускамоўныя назвы: лазаніца, зімазелень, самазеленьFederowski M. Lud Bialoruski na Rusi litewskiej. Krakow, I, 1897, базановец, зарослік Ботанический словарь, Спб, 1878, бязыменкі, расходнік абложныЧоловский К. Опыт описания Могилевской губернии. По программе и под редакцией А. С. Дембовецкого, кн. I. Могілев.Ганчарык М. М. Беларускія назвы раслін. Праца навуковага таварыства па вывучэнню Беларусі, т. II і IV. Горы-Горки, 1927, лугавы чай, лазоўка, падбярэжнік.

 Распаўсюджанне 
У Еўразіі расліна распаўсюджана ад Атлантыкі на захадзе да Малой Азіі і Каўказа на ўсходзе — і ад Міжземнамор’я на поўдні прыкладна да 62° паўночнай шыраты ў Швецыі і Фінляндыі. Як заносная расліна сустракаецца ў Паўночнай Амерыцы і Японіі.

Расліна звычайна расце ў цяністых лясах, на пойменных і іншых вільготных лугах, па берагах азёр і сажалак; у стэпах сустракаецца ў тых месцах, дзе паніжаецца рэльеф.

 Біялагічнае апісанне 
Шматгадовая травяністая  расліна, усе часткі якой — і вегетатыўныя і генератыўныя — пакрыты залозкамі.

Сцябло паўзучае, аблісцвенае, месцамі укараняецца ў вузлах; яго даўжыня ў дарослай расліны складае ад 20 да 60 см. Лісце супраціўнае, даўжынёй ад 9 да 25 мм і шырынёй ад 5 да 20 мм, на кароткіх хвосціках (даўжынёй ад 2 да 5 мм). Ліставыя пласцінкі яйкападобна-круглявыя або амаль круглыя (манетападобныя), зрэдку злёгку сэрцападобныя; могуць быць як тупымі, так і завостранымі; цэльнакрайнія, з дробнымі рэдкімі цёмнымі залозкамі, светла-зялёныя, шаўкавістыя навобмацак. Парасткі і лісце зімуюць.

Плод — шарападобная каробачка, якая адкрываецца пяццю створкамі. Насенне дробнае. Час паспявання пладоў — жнівень—верасень.

Размнажэнне ў асноўным адбываецца вегетатыўна, з дапамогай доўгіх парасткаў, якія ўкараняюцца. Насенная прадуктыўнасць раслін вельмі нізкая, на гэты факт яшчэ ў 1876 годзе паказваў Чарлз Дарвін. Адной з прычын гэтага, па ўсёй бачнасці, з’яўляюцца меятычныя збоі, у выніку якіх доля пылковых зерняў, якія ўтвараюцца нежыццяздольнымі, аказваецца вельмі вялікая. Яшчэ адной прычынай насеннай стэрыльнасці, назіранай у віда, з’яўляецца, магчыма, спалучэнне ў многіх рэгіёнах яго пражывання такіх двух адначасова дзеючых фактараў, як пераважна вегетатыўнае размнажэнне, у выніку якога зараснікі расліны звычайна ўяўляюць сабой клон, то ёсць сукупнасць раслін, якія адбыліся ад аднаго продка, — і саманесумеснасць, то ёсць няўспрыемнасць гінецэем пылка раслін, які адносіцца да таго ж клону. Поўнай насеннай стэрыльнасці ў раслін не назіраецца, пры гэтым у працэнтных адносінах найбольшая насенная актыўнасць назіраецца ў Паўднёва-Усходняй Еўропе. Ёсць здагадка, што гэты рэгіён паслужыў для віда рэфугіўмам у часы апошняга ледніковага перыяду. Калі льды сталі адступаць і расліна стала распаўсюджвацца на поўнач, адбылося выраджэнне яго сістэмы палавога размнажэння — магчыма, у прасоўванні расліны на поўнач прымалі ў першую чаргу ўдзел асобіны з генатыпам, якія вызначаюць пераважна вегетатыўнае размнажэнне, у выніку колькасць ўтваральнага насення моцна паменшылася з-за саманесумеснасці; іншым фактарам, які выклікаў сур’ёзнае памяншэнне колькасці ўтваральнага насення, магла быць адсутнасць або недастатковая колькасць на новых тэрыторыях неабходных для палавога працэсу апыляльнікаў — вос з роду Macropis .

Лік храмасом: 2n = 32.

 Хімічны склад 
У расліне знойдзены розныя біялагічна актыўныя рэчывы: флаваноіды гіперын (у каранях) і рутын (у сцябле, лісці і кветках), азотазмяшчальныя рэчывы ацэтылхалін (у сцеблах, лісці і кветках) і халін (у сцеблах і лісці), арганічныя кіслоты — кававая і хларагенавая (у сцябле, лісці і кветках). Акрамя таго, у лісці расліны знойдзены дубільныя рэчывы і вітамін C.

Кветкі абодваполыя, адзінкавыя, выходзяць з пазух сярэдніх лістоў, з пяціраздзельным кубачкам, на адносна доўгіх кветаножках — па даўжыні прыкладна роўных даўжыні лісця. Чашалісцікі востраканцовыя, яйкападобна-сэрцападобныя (яйкападобна-трохкутныя), шырынёй пры падставе ад 4 да 8 мм і даўжынёй ад 6 да 10 мм, з чорнымі кропкамі і рыскамі. Вяночак у два разы даўжэй чашачкі, жоўты, пяціраздзельны, дыяметрам ад 18 да 30 мм, з кароткай трубкай і залозістымі пялёсткамі, складзенымі ў пупышкаскладанні. Пялёсткі яйкападобныя, да абодвух канцоў звужаныя, з дробнымі чорнымі кропкамі і рыскамі. Як на знешнім, так і на ўнутраным боку вяночка, у тым ліку і па яго краі, у вялікай колькасці прысутнічаюць дробныя празрыстыя залозкі на кароткіх ножках. Тычынак пяць, яны залозістыя, у два з паловай разы карацей вяночка; у сваёй ніжняй часткі, ля падставы пялёсткаў, тычынкі пашыраныя і зрослыя паміж сабой, знаходзяцца ў трубцы вяночка і прымацаваныя да яе; паверхня тычынак пакрыта дробнымі залозкамі. Песцік адзін. Завязь верхняя, круглявая або яйкападобная, слупок ніткападобны, лычык залозісты, галоўкавы, тупы. Апыленне адбываецца з дапамогай насякомых. Час цвіцення — з мая па жнівень.

 Зноскі 

 Літаратура 














 Спасылкі 




Катэгорыя:Дэкаратыўныя расліны
Катэгорыя:Лекавыя расліны
Катэгорыя:Расліны, апісаныя ў 1753 годзе
Катэгорыя:Флора Еўразіі
Катэгорыя:Флора Паўночнай Амерыкі