Усходняя Арменія

Усходняя АрменіяН. Г. Волкова. «Этнические процессы в Закавказье в XIX—XX веках», Кавказский Этнографический сборник, IV часть, Институт Этнографии им. Н. Н. Миклухо-Маклая АН СССР, Москва, Наука, 1969, стр. 23:Rudolph P. Matthee. The politics of trade in Safavid Iran: silk for silver, 1600—1730, Cambridge University Press, 1999, p.23:  (), ЗакаўказскаяMichael P. Croissant. The Armenia-Azerbaijan conflict: causes and implications, p. 9:  (каўказскаяCh. Carter, Y. L. Arbeitman. La zoologie des Montagnais, Peeters Publishers, 2000, p. 85:>) Арменія, таксама Перс-АрменіяIran Chamber Society: History of Iran: Armano-Iranian Relations in Pre-Islamic Period для перыяду V—VI вв., Руская АрменіяCharles Knight. The English cyclopaedia, Volume 2, 1866, p.1145: для перыяду XIX — пачатку XX стагоддзяў — тэрмін, якім у гістарыяграфіі пазначаюцца ўсходнія вобласці гістарычнай Арменіі:Thomas M. Leonard. Encyclopedia of the developing world, Volume 1,p 87:. Мяжой паміж Заходняй і Усходняй Арменіяй з'яўляецца Арарацкая даліна, якая з'яўлялася цэнтрам культуры і дзяржаўнасці армянВ.А. Гадло / mer.info/bibliotek_Buks/Culture/gadlo/08.php Армяне /Народы Закавказья/ "Этнография народов Средней Азии и Закавказья: традиционная культура" Изд-во Санкт-Петербургского университета, 1998г.— Стр.64-73 (94) ISBN 5288021619, 9785288021619Араратская долина делит землю армян на две части - восточную и западную. Она же является центром армянской культуры и государственности. Процесс формирования армянской народности в основном завершился в VII-VI вв. до н.э., когда на территории Армянского нагорья возникло первое армянское рабовладельческое государство (Государство Ервандуни), объединившее местные кавказкоязычные и пришлые индоевропейские племена..

 Гісторыя тэрміна 
Першапачаткова тэрмін выкарыстоўваўся для назвы ўсходняй часткі Армянскага царства, падзеленага паміж Рымам і Сасанідскай Персіяй у 387 годзе. Пасля падзелу рэгіёна паміж Асманскай імперыяй і Персіяй па міры 1639 года, тэрмін быў уведзены географамі, гісторыкамі і вандроўнікамі для пазначэння той часткі армянскіх земляў, якая адышла да Персіі (да ўсходу ад ракі Ахуран), што ўключала ў сябе адміністрацыйныя адзінкі Чухур-Саад (Ерэван і Нахічэвань) і Карабах (уласна Карабах, а таксама Гянджа і Зангезур)G. Boumoutian, раздзел «Eastern Armenia from the 17th Century to the Russian Annexation» из «The Armenian People from Ancient to Modern Times, Volume II» под редакцией Richard G. Hovannisian. Стр. 81—82: .

 Геаграфія 
Усходняя Арменія займае вобласць Арарацкай даліны і прылеглыя да яе горныя вобласці Малога Каўказа — Сюнік, Лары, Тавуш і г.д., такім чынам уключае ў сябе ўсю тэрыторыю Рэспублікі АрменіяRichard G. Hovannisian. The Armenian People from Ancient to Modern Times: Foreign dominion to statehood : the fifteenth century to the twentieth century, Palgrave Macmillan, 2004, p.89:Edmund Wright, Thomas Edmund Farnsworth Wright. A dictionary of world history, p. 34: і Нагорны КарабахMichael P. Croissant, The Armenia-Azerbaijan conflict: causes and implications, p.11:James Stuart Olson, Lee Brigance Pappas, Nicholas Charles Pappas. An Ethnohistorical dictionary of the Russian and Soviet empires, p.44:James Minahan. Encyclopedia of the Stateless Nations: Ethnic and National Groups Around the World (t. 4), Greenwood Publishing Group, 2002: . У цэлым складае ўсходнюю палову Армянскага нагор'я — каўказскую частку (Паўднёвы Каўказ), цалкам ці часткова ўключае 6 яго гістарычных правінцый: Арарат, Гугарк, Сюнік, Арцах, горныя вобласці Утыка, а таксама два гавары правінцыі Васпуракан — Нахчаван і Гохтн, якія галоўным чынам адпавядаюць сучаснай Нахічэванскай АР.

 Гісторыя 

 I падзел Армянскага царства 

Тэрмін «Усходняя Арменія» ўпершыню быў ужыты ў канцы IV стагоддзя, калі Армянскае царства, што стала арэнай суперніцтва паміж Рымскай імперыяй і Сасанідскім Іранам, было падзелена ў 387 годзе на Усходнюю і Заходнюю. Прыблізна 3/4 Армянскага царства (правінцыі Арарат, Сюнік, Васпуракан, Туруберан, Мок, Тайк, частка Гугарка) утварылі васальную вобласць, пад валадарствам Сасанідаў.

На першыя часы ў Заходняй Арменіі і Усходняй Арменіі, была захавана намінальная ўлада армянскіх цароў, але ўжо ў 428 годзе яна была скасавана, і апошні прадстаўнік дынастыі армянскіх Аршакідаў — Арташэс IV, быў пазбыты царскага прастола. З гэтага перыяду Усходняя Арменія звалася таксама «Перс-Арменіяй» і стала персідскім марзпанствамSociety for the Diffusion of Useful Knowledge (Great Britain). The Biographical dictionary of the Society for the Diffusion of Useful Knowledge--, Volume 3, Part 2, p.680:.

 II падзел Арменіі 

У 591 годзе Арменія зноў была падзелена:Roderick Beaton, David Ricks. Digenēs Akritēs: new approaches to Byzantine heroic poetry, p. 86:Heinz Ohme. Das Concilium Quinisextum und seine Bischofsliste: Studien zum Konstantinopeler Konzil von 692, Walter de Gruyter, 1990, p.289, n. 206:Richard G. Hovannisian. The Armenian People From Ancient to Modern Times, Volume I: The Dynastic Periods: From Antiquity to the Fourteenth Century, Palgrave Macmillan, 2004, p.15:Huberta von Voss. Portraits of hope: Armenians in the contemporary world , p.314: . Большая частка армянскіх земляў у складзе дзяржавы Сасанідаў была заваявана Візантыяй у ходзе ірана-візантыйскай вайны 571—591 гг.Глава VIII. Возникновение и развитие феодализма в Средней Азии и в странах Закавказья (V — первая половина IX в.): .

 Арабскае валадарства 

У сярэдзіне VII стагоддзя Усходняя Арменія трапіла пад валадарства Арабскага халіфата. Потым, у 639 годзе да халіфата былі далучаны таксама землі Заходняй Арменіі.

 Багратыдская Арменія 

У 885 годзе ў было ўтворана Армянскае царства Багратыдаў. Яно ахапляла большую частку Усходняй Арменіі.

Ва Усходняй Арменіі знаходзілася частка Анійскага царства — Сюнік (пазней Сюнікскае царства), Гугарк (пазней Ташыр-Дзарагецкае царства) і Хачэн (у Нагорным Карабаху). У 1045 годзе адзінае Армянскае царства пала, але тэрытарыяльная цэласць Арменіі захоўвалася ва ўмовах іншаземнага валадарства.

 Позняе і высокае сярэднявечча 
У XVI—XVII стагоддзях велізарную шкоду нанеслі Арменіі бесперапынныя турэцка-персідскія войны, якія вяліся за кантроль над Арменіяй. Згодна Амасійскаму дагавору 1555 года Усходняя Арменія адышла да Сафавідскага Ірана, а Заходняя Арменія — да Асманскай ТурцыіGeorge A. Bournoutian. Eastern Armenia in the last decades of Persian rule, 1807—1828: a political and socioeconomic study of the khanate of Erevan on the eve of the Russian conquest, Undena Publications, 1982. Турэцка-персідская мяжа на армянскіх землях праходзіла па рацэ Ахуран, горам Армянскі ланцуг і Загрос. Пасля гэтага тэрміны «Усходняя Арменія» і «Заходняя Арменія» ізноў увайшлі ва ўжытак.

 Карты 

 Гл. таксама 
 Заходняя Арменія
 Арменія (гістарычны рэгіён)
 Вялікая Арменія

 Крыніцы 

 Літаратура 
 George A. Bournoutian. Eastern Armenia in the last decades of Persian rule, 1807—1828: a political and socioeconomic study of the khanate of Erevan on the eve of the Russian conquest, Undena Publications, 1982

 Спасылкі 
 Восточная Армения
 Восточная Армения в составе Российской империи 
 Армения во второй половине XVII—XVIII вв. Внутренняя история Армении 
 Г. Г. Саркисян. Население Восточной Армении в XIX-начале XX в. Этнодемографическое исследование, Ереван, Изд-во Гитутюн" НАН РА, 2002
 Освобождение Восточной Армении от ханского ига 

Катэгорыя:Арменія
Катэгорыя:Геаграфія Арменіі
Катэгорыя:Гісторыя Каўказа