Палеалітычная Венера

Палеалітычная Венера — першабытныя статуэткі жанчын, якія рабілі першабытныя людзі. Назва ўжываецца для абазначэння фігурак аголеных жанчын з вельмі поўнымі формамі, звязаныя з культам урадлівасці і родам з часоў позняга палеаліту. Распаўсюджаны на тэрыторыях ад Пірэнеяў да УралаМіфологічні уявлення мисливців пізнього палеоліту на сучасних українських землях.

 Тыпы венер 
міні|180x180пкс|Венера Брасемпуйская
міні|352x352пкс|Вястоніцкая Венера
 Венера Брасемпуйская
 Венера Вястоніцкая
 Венера Вілендорфская
 Венера з Берэхат-Рама
 Венера з Тан-Тана
 Венера з Холе-Фельс
 Венера Лосельская
 Венера з Мараван над Вагам
 Венера Леспюгская

 Гісторыя даследавання 
Першыя археалагічныя знаходкі венер датаваны 1864 годам. Яны былі знойдзеныя маркізам дэ Вібрэ ў Лажэры-Бас, у паўднёва-заходняй Францыі. У 1894 годзе Эдуард П'ет у пячорным жыллі на тэрыторыі французскага гарадка Брасемпуі знайшоў яшчэ адну фігурку такога тыпу і назваў яе «Венерай Брасемпуйскай». Вядомая «Венера Вілендорфская» была знойдзена ў 1908 годзе ў пакладах лёсу ў даліне аўстрыйскага Дуная.

У  2008 годзе археолагі з Цюбінгенскага ўніверсітэта выявілі шэсць фрагментаў 6-сантыметровай фігуркі ў пячоры Холе-Фельс, што ў Германіі. Адсюль і назва чарговай венеры – «Венера з Холе-Фельсу». Высечана з біўня маманта, датуецца 35 тысячагоддзем да н. э. і лічыцца самай старажытнай венерай.

«Венера з Тан-Тана» датуецца 300-500 тыс. гадоў да н. э., аднак гэта дасюль не даказана.

Навукоўцы ХХ стагоддзя, якія займаліся вывучэннем гэтых статуэтак, лічылі іх ідэаламі прыгажосці тагачаснага грамадства, таму і ахрысцілі гэтыя фігуркі ў гонар рымскай багіні прыгажосці Венеры.

 Ідэйныя асновы 
Падобныя помнікі дробнай пластыкі знойдзены ў многіх рэгіёнах свету. Наогул у культурах распаўсюджаны матыў аголенай жанчыны — невялікія статуэткі, пераважна выразаныя з мамантавая косткі, распаўсюджаны на прасторах Еўропы і Азіі да Забайкалля.

 Знешні выгляд 
Адным з відаў мастацтва позняга палеяліту з'яўляюцца скульптурныя выявы малых формаў. У асноўным гэта вобраз жанчыны (таксама сустракаюцца антрапаморфныя фігуры без прыкмет палоў, жывёлы, птушкі). Гэтыя скульптуры невялікія, ўсяго 5-12 см, выразаныя з косткі або каменя, сустракаюцца таксама з біўняў маманта, фігуркі аголенай жанчыны ў поўны рост са складзенымі на жываце рукамі.

Скульптар грэбуе іншымі часткамі цела, малюючы толькі чыста жаночы пачатак – грудзі, сцёгны, жывот. Сустракаюцца фігуркі з галавой, аднак без прамаляванага твару.

Сама ж скульптура выканана так, што ўтварае ромб. Калі ж вакол ромба апісаць акружнасць(з цэнтрам у тым жа ромбе), то ў акрэслены круг змяшчаюцца формы вялікіх грудзей, жывата і ніжніх ліній тулава. Гэта тыпова для «Вілендорфскай Венеры» (Аўстрыя), «Венера з Леспюг» (Францыя), і «Венера з Касценак» (на Доне, Расія). Датуюцца гэтыя знаходкі каля 20 тыс. гадоў да н. э.Пластика пізнього палеоліту на півдні Східної Європи 

Вядомыя дзве групы такіх статуэтак: еўрапейская і сібірская. У еўрапейскай групе жанчына намалявана з  ярка выяўленымі асаблівасцямі жаночага цела: грудзі, якія звісаюць, масіўныя сцёгны, выпуклы жывот. Сібірская група не мае такіх формаў. Фігуркі гэтай групы больш выцягнутыя, з завужаным сцёгнамі і плячыма.

Палеалітычныя венеры таксама прадстаўлены трыма тыпамі:
 класічныя — малююць жанчыну правільнага целаскладу;
 хударлявыя — малююць жанчыну з больш падоўжанымі прапорцыямі, з доўгімі нагамі і тулавам;
 пышныя — малююць жанчыну з вялікай грудзьмі, ярка выяўленымі сцёгнамі і аб'ёмным жыватом.Мартынов А. И. Археология: Учебник/А. И. Мартынов. — 5-е изд., перераб. — М.: Высш. шк., 2005. — 447 с. . Таксама вылучаюць чатыры буйныя цэнтры такога мастацтва: пірэнейска-дардонскі, дунайска-мараўскі, дзяснінска-данскі і ангарскіМартынов А. И. Археология: Учебник/А. И. Мартынов. — 5-е изд., перераб. — М.: Высш. шк., 2005. — 447 с. .

 Знаходкі Венеры на тэрыторыі Украіны 
Бачнае месца ў мастацтве позняга палеаліту ў кантэксце  палеалітычных венер займае стаянка ў Мізіне. Фігуркі адтуль вылучаюцца сваім асаблівым арнаментам — менавіта ў Мізіне выяўленыя помнікі, упершыню дэкараваны арнаментам з выкарыстаннем меандра. Знойдзеныя жаночыя фігуркі ў Мізіне упрыгожаныя такім меандрам.

 Заўвагі 

 Спасылка 
 Крвавич Д. П., Овсійчук В. А., Черепанова С. О. 1.3. Пластика пізнього палеоліту на півдні Східної Європи / Українське мистецтво: Навч. посібн.: У 3 ч. /Передмова проф. В.Скотного. — Ч. І. — Львів: Світ, 2003. — 256 с. + 16 вкл. Іл. ISBN 966-603-202-3; 966-603-203-1 (ч. І).

Катэгорыя:Першабытнае мастацтва