Культура Нортэ-Чыка

Культура Нортэ-Чыка, ці Культура Караль-Супе (другая назва часцей ужываецца ў іспанамоўнай літаратуры) — дакалумбава цывілізацыя ў рэгіёне Нортэ-Чыка на паўночна-цэнтральных узбярэжжы Перу. Гэта самая старажытная з вядомых дакалумбавых дзяржаў Амерыкі, перыяд росквіту якой прыходзіцца на XXX—XVIII стст. да н. э., у так званы дакерамічны (перадкерамічны) перыяд (адначасова з узвышэннем цывілізацый Старажытнага Егіпта, Месапатаміі і даліны Інда). Альтэрнатыўная назва паходзіць ад назвы мясцовасці Караль у даліне  на поўнач ад Лімы, дзе быў знойдзен значны археалагічны помнік гэтай культуры. Караль (горад) адкрылі паўночнаамерыканскія антраполаг  і археолаг Рычард Шэдэль у 1949 годзе.

Згодна з археалагічнай наменклатурай, Нортэ-Чыка — дакерамічная культура позняга архаічнага перыяду; кераміка поўнасцю адсутнічае, колькасць твораў мастацтва надзвычай малая. Найбольш уражвальным дасягненнем культуры Нортэ-Чыка з'яўляецца яе манументальная архітэктура, якая ўключае ўзгоркападобныя платформы і круглыя ​​плошчы. Археалагічныя дадзеныя дазваляюць выказаць здагадку, што дадзеная культура валодала тэхналогіяй вырабу тканін. Магчыма, існавала пакланенне сімвалам божастваў, што характэрна і для іншых андскіх дакалумбавых культур. Мяркуецца, што для кіравання старажытнай культурай Нортэ-Чыка патрабавалася складаная сістэма кіравання, і да гэтага часу застаюцца без адказу пытанні аб тым, як яна функцыянавала.

Пра існаванне ў гэтых мясцінах старажытных паселішчаў археолагам стала вядома як мінімум з 1940-х гг. Найбольш раннія раскопкі адбыліся ў Аспера на ўзбярэжжы, дзе рэшткі паселішча былі выяўлены ў 1905 годзе, і пазней у Каралі, далей ад узбярэжжа. Перуанскія археолагі на чале з Рут Шэйдзі Соліс прадставілі справаздачы аб існаванні старажытнай цывілізацыі ў канцы 1990-х гг., пасля раскопак у Каралі. Да гэтай культуры таксама адносяць манументальныя збудаванні ў Бандурыа (Перу, регіён Уача).

Услед за раскопкамі выйшлі публікацыі ў 2001 годзе ў часопісе «Science», дзе быў апублікаваны артыкул пра каральскую цывілізацыю, і ў 2004 г. у часопісе «Nature», дзе быў апублікаваны артыкул пра работу археалагічнай экспедыцыі і было прыведзена датаванне радыевугляродным метадам. Гэтыя раскопкі выклікалі шырокую цікавасць сярод археолагаў і гісторыкаўГл., напрыклад, CNN. Улічваючы, што большасць прац, прысвечаных Нортэ-Чыка, утрымлівае толькі здагадкі, чытач павінен праяўляць пэўную асцярожнасць да вывадаў аўтараў, асабліва ў тым, што датычыцца самых новых адкрыццяў.. Збудаванні цывілізацыі Нортэ-Чыка ўзніклі цераз тысячагоддзе пасля паяўлення цывілізацыі шумераў, былі сучаснікамі пірамід Старажытнага Егіпта і папярэднічалі месаамерыканскай альмекскай культуры амаль на два тысячагоддзі.

У 2009 годзе руіны горада Караль былі ўнесены у спіс Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА.

 Зноскі 

 Спасылкі 
 Першыя архітэктары Амерыкі
 Sitio web oficial 
 Caral — Arqueologia del Peru
 Información detallada de Caral 

Катэгорыя:Гісторыя Перу
Катэгорыя:Археалогія ў Перу
Катэгорыя:Дакалумбавы культуры