Віленская брацкая друкарня

Віленская брацкая друкарня, або Віленская Святадухаўская друкарня — колішняя друкарня, якая існавала пры Святадухаўскім манастыры ў Вільні ў XVI—XVIII стст. З’яўлялася выдавецкім прадпрыемствам праваслаўнай царквы Вялікага Княства Літоўскага.

 Гісторыя 
Выдавецкая дзейнасць дазволена прывілеямі Жыгімонта III Вазы 1589 і 1592 гадоў на друкаванне розных кніг «…па-грэцку, славянску, руску і польску», дукарню ўзначаліў Стафан ЗізанійЛ. І. Доўнар. Гісторыя беларускай кнігі . Выдавала тэксты Святога пісання, школьныя падручнікі, богаслужэбныя кнігі, палемічную літаратуру. Першае вядомае выданне выйшла ў 1595 годзе. У 1595—1596 гадах выйшла каля 11 выданняў.

Пасля Берасцейскай уніі 1596 года некалькі гадоў друкарня не дзейнічала. Магчыма, паміж 1597—1607 гадамі тут быў выдадзены «Часоўнік» (зберагаецца ў Оксфардскай бібліятэцы), а каля 1600 года выйшаў «Катэхізіс». Да 1610 года выдадзены творы Мялеція Сматрыцкага, Стафана і Лаўрэнція Зізаніяў.

Пасля друку брацтвам на польскай мове ў 1608—1610 гадах палемічных твораў М. Сматрыцкага (выйшлі як ананімныя) спецыяльным загадам ад 7 мая 1610 года Жыгімонта III з лагера пад Смаленскам друкарня закрыта, арыштаваны вядучыя дзеячы брацтва, у тым ліку рэктар брацкай школы Лявонцій Карповіч. Брацтва вымушана было ў 1611 годзе перанесці сваю выдавецкую дзейнасць за межы Вільні, арганізаваўшы друкарню ў мястэчку Еўі пад шляхецкай юрысдыкцыяй, што ахоўвала брацтва ад уніяцкага ўмяшання. Дзейнасць Віленскай брацкай друкарні аднавілася ў 1615 годзе, хаця з 1618 і да 1652 года выданні выходзілі то ў Вільні, то ў Еўі.

Дзейнічала да 1749 года, калі пажар знішчыў манастыр Святога Духа.

 Аздабленне 
Для аздобы кніг шырока ўжываліся арнаментальная гравюра і застаўкі, канцоўкі, рамкі з расліннымі і геаметрычнымі матывамі, антрапаморфнымі сюжэтамі. Геральдычная гравюра прадстаўлена гербамі Астрожскіх, Валовічаў, Агінскіх і інш., змяшчалася звычайна на адвароце тытульных аркушаў. Літургічныя выданні мелі сюжэтныя ілюстрацыі з выявамі прарокаў, апосталаў, айцоў царквы. Гравюры евангельскай тэматыкі сустракаюцца ў Трэбніках, Евангеллях. У пачатку дзейнасці друкарні ўжываліся ініцыялы, адціснутыя з дошак Францыска Скарыны. У польскамоўных выданнях пераважаюць гатычныя ініцыялы, за выключэннем асобных літар з зааморфнымі выявамі (звяроў, птушак), выкананых у рэнесансавым стылі. Кніжныя ўпрыгожанні Віленскай брацкай друкарні зроблены ў тэхніцы ксілаграфіі.

 Літаратура 



Катэгорыя:Гісторыя Вільні
Катэгорыя:Брацкія друкарні
Катэгорыя:З’явіліся ў 1589 годзе
Катэгорыя:Зніклі ў 1749 годзе
Катэгорыя:Віленскі Святадухаўскі манастыр
Катэгорыя:Друкарні Вялікага Княства Літоўскага