Азербайджанская опера

Азербайджанская опера () — гісторыя ўзнікнення і развіцця азербайджанскага опернага мастацтва. Оперы кампазітараў азербайджанскага паходжання, напісаныя або складзеныя за межамі Азербайджана, таксама належаць гэтай катэгорыі, роўна як і оперы замежных кампазітараў, напісаных або прызначаных для азербайджанскай сцэны.

 Гісторыя 
 XX стагоддзе  
Першы Оперны тэатр у Баку быў пабудаваны ў 1911 годзеАб оперы . Прэм'ера першай оперы азербайджанскага кампазітара адбылася на тры гады раней, у 1908 годзе.

Опера «Лейла і Меджнун» (1908) Узеіра Гаджыбекава была першым тварэннем у оперным жанры не толькі ў Азербайджане, але і ва ўсім ісламскім свецеОпера ў Азербайджане . За ёй рушылі ўслед оперы «Шэйх Санан» (1909), «Рустам і Захраб» (1910), «Шах Абас і Хуршуд Бану» (1911), «Аслі і Керэм» (1912) і «Харун і Лейла» (1915), якія былі напісаны, але ніколі не былі пастаўлены. Музычная камедыя «Аршын мал алан», напісаная ў 1913 годзе — самая папулярная аперэта кампазітара Узеіра Гаджыбекава. Яна ставілася ў розных тэатрах свету і лічыцца найбольш вядомай працай Гаджыбекава ў краінах былога СССР. Аперэта «Аршын мал алан» была перакладзеная на рускую, татарскую, чагатайскую, персідскую і турэцкую мовы неўзабаве пасля прэм'еры, якая адбылася ў 1913 годзе. Пазней гэтая аперэта была перакладзеная таксама на польскую, балгарскую, арабскую, французскую, кітайскую і іншыя мовы.

У 1921 годзе Узеір Гаджыбекаў стаў членам Савета па развіцці азербайджанскага тэатра і паляпшэнні тэатральнага мастацтва Азербайджанаwww.azeritribune.com  . У 1925 годзе Гаджыбекаў аб'ядноўвае расійскія і азербайджанскія оперныя трупы ў адну трупу і стварае трупу ў цяперашнім тэатры Оперы і балета Азербайджана. У 1932 годзе Гаджыбекаў піша оперу «Кёраглы», якая лічыцца візітнай карткай опернага мастацтва Азербайджана. «Кёраглы» быў упершыню пастаўлены ў 1937 годзе.

250px|thumb|right|Першая афіша оперы «Лейла і Меджнун», першай азербайджанскай оперы
У 1935 годзе Абдул Муслім Магаметавіч Магамаеў стварае оперу «Наргіз», а Рэйнгальд Гліэр стварае «Шахсенем»Шахсенем . Поспех гэтых опер натхніў і іншых кампазітараў на стварэнне новых опер. У 40-х гадах былі напісаны такія оперы як «Хасроў і Шырын» (Ніязаў), «Вяцян» (Джэўдэт Гаджыеў і Кара Караеў), «Нізамі» (Афрасіяб Бадалбейлі) і многія іншыя. Прэм'ера оперы «Севілья» кампазітара Фікрэта Амірава адбылася ў 1953 годзе, гэтая опера пастаўлена зноў ў 1998 годзеОпера ў Азербайджане .

У 1972 годзе Шафіга Ахундава стала першай жанчынай-кампазітарам у Азербайджане і першай жанчынай у ісламскім свеце, якая напісала оперуПершая жанчына кампазітар . Оперы, створаныя рознымі азербайджанскімі кампазітарамі, такімі як Шафіга Ахундава («Скала нявесты»), Сулейман Аляскераў («Бахадур і Сона», «Кветкі, якія завялі»), Джахангір Джахангіраў («Жыццё кампазітара», «Азад»), Васіф Адыгёзалаў («Мярцвяк») і іншыя, паўплывалі на сучасную гісторыю азербайджанскай оперы. На сцэне Тэатра оперы і балета Азербайджана ставіліся і балеты замежных і рускіх класічных кампазітараў.

Сусветную вядомасць набылі оперныя спевакі Бюльбюль, Шаўкет Мамедава, Фацьма Мухтарава, Гусейнкулі Сарабскі, Хагігат Рзаева, Рашыд Бейбутаў, Муслім Магамаеў і многія іншыяЗоркі азербайджанскай оперы  .

 XXI стагоддзе 
Азербайджанскі спявак Эльчын Азізаў стаў адзіным спеваком з Азербайджана, прынятым у оперную трупу Вялікага тэатра ў якасці саліста. Сярод яго роляў крытыкі адзначаюць партыю Князя ІгараКнязь Ігар  .

 Найбольш важныя азербайджанскія оперы 
Узеір Гаджыбекаў:
 «Лейла і Меджнун» — опера, 1908. Першая азербайджанскі і ісламская опера.
 «Рустам і Захраб» — опера-мугам, 1908
 «Аслі і Керэм» — опера-мугам, 4 акта і 6 сцэн, 1912
 «Шах Абас і Хуршуд Бану» — опера-мугам, 1912
 «Фіруза» (не завершана)
 «Кёраглы» — 1938

Зульфугар Гаджыбекаў:
 «Ашуг-Гарыб» — на аснове аднайменнага азербайджанскага рамантычнага дастана, 1915

Муслім Магамаеў (старэйшы):
 «Шах Ісмаіл» — опера-мугам, 1919
 «Наргіз» — 1935
 «Харуз-бек»

Афрасіяб Бадалбейлі:
 «Народнае пакаранне»
 «Залаты ключ»
 «Бахадур і Сона»
 «Айдын»
 «Нізамі» — створана ў 1939 годзе, пастаноўка 1948 года

Фікрэт Аміраў:
 «Севілья»
 «Зорка »

Васіф Адыгёзалаў:
 «Натаван» — опера-мугам, 2003

Шафіга Ахундава:
 «Скала нявесты» — першая азербайджанская опера, напісаная жанчынай, 1972

Іншыя вядомыя оперы:
 Джэўдэт Гаджыеў і Кара Караеў — «Вяцян»
 Кара Караеў — «Пяшчота»
 Джахангір Джахангіраў — «Азад»

 Вядомыя выканаўцы 
 Спявачкі 
 Дзінара Аліева
 Сона Асланова
 Фідан Касімава
 Хураман Касімава
 Гюльхар Гасанава
 Назакет Мамедава
 Шаўкет Мамедава
 Фацьма Мухтарава
 Рубаба Мурадава
 Хагігат Рзаева

 Спевакі 
 Ахмед Агдамскі
 Эльчын Азізаў
 Бюльбюль
 Гусейнага Гаджыбабабекаў 
 Муслім Магамаеў
 Гусейнкулі Сарабскі
 Джавід Самедаў

 Спасылкі 
 Азербайджанская опера 
 Біяграфія Узеіра Гаджыбекава 

Азербайджан