Жлобінскі замак

Жлобінскі замак — абарончае збудаванне XV—XVII стагоддзяў у Жлобіне (цяпер Гомельская вобласць Беларусі).

 Апісанне 

У ліпені 1654 года, падчас вайны Расіі з Рэччу Паспалітай 1654—1667 гадоў, войскі казацкага наказнога гетмана Івана Залатарэнкі, якія ваявалі на расійскім баку, узялі штурмам і спалілі «замак Злобін». Пра гэта Залатарэнка паведамляе цару Аляксею ў лісце ад 15 ліпеня 1654 годаАкты, относящиеся к истории Южной и Западной России, собранные и изданные Археографической комиссией: в 15 т. — СПб., 1863—1892. — Т. 14: 1654—1655. (Дополнения к т. 3). — СПб., 1889. — 902 с. — С. 137.. Іншых пісьмовых звестак пра Жлобінскі замак не выяўлена.

Замчышча выявіў у 1983 годзе Міхась ТкачоўТкачёв, М. А. Изучение средневековых памятников Белоруссии / М. А. Ткачоў //
Археологические открытия 1983 г. — М., 1985. — С. 407—408.. Замак размяшчаўся на правым беразе Дняпра. Складаўся з уласна замка (60×50 м) і падзамка (130×60 м), размешчанага на 1,5—2 м ніжэй за замкавы дзядзінец. Увесь комплекс узвышаўся на 3—4 метры над прырэчнай жылой зонай сярэдневяковага паселішча. Жлобінскі замак быў умацаваны земляным валам і драўлянымі сценамі-гароднямі з вежамі і брамаміТкачоў, М. А. Замкі і людзі. — Мінск, 1991. — С. 152—153..

Яшчэ да выяўлення замчышча на ім была пабудавана спартыўная школа са стадыёнам. Побач, на месцы колішняга пасаду, цяпер размешчаны гарадскі парк.

Пры археалагічных абследаваннях 2012—2013 гадоў, якія праводзіў светлагорскі археолаг Тэльман Маслюкоў, найбольш ранні матэрыял, які быў выяўлены каля замчышча — фрагменты ляпнога глінянага посуду са штрыхаваным арнаментам, якія адносяцца да канца I тыс. да н. э. — I тыс. н. э.Маслюкоў, Т. В. Археалагічныя абследаванні ў Жлобіне / Т. В. Маслюкоў // Археологические исследования в еврорегионе «Днепр» в 2012 году: междунар. сб. науч. ст. / междунар. редкол. : О. М. Демиденко (отв. ред.), Н. Н. Кривальцевич (зам. отв. ред.), О. М. Макушников (науч. ред.), Ю. В. Панков (отв. секр.) [и др.] ; Гом. обл. исполн. ком., Ин-т истории НАНБ, Гом. гос. ун-т им. Ф. Скорины [и др.]. — Гомель: ГГУ им. Ф. Скорины, 2013. — С. 63—66. ISBN 978-985-439-791-7 Магчыма, паселішча на месцы замка першапачаткова існавала ў жалезным веку. Побач з замчышчам знойдзены фрагменты кафлі, глінабітных печаўМаслюкоў, Т. В. Археалагічныя абследаванні ў Жлобінскім і Светлагорскім раёнах у 2012 годзе / Т. В. Маслюкоў // Матэрыялы па археалогіі Беларусі: сб. навук. арт. / Ін-т гісторыі НАН Беларусі. — Мінск: Беларуская навука, 2014. — Вып. 25: Вынікі даследавання першабытных і сярэдневяковых старажытнасцей Беларусі ў 2011—2012 гадах. — С. 337—340. ISBN 978-985-08-1666-5., сляды вытворчасці жалеза, глінянае прасліца, бронзавы пярсцёнак і іншыя матэрыялы XVI—XVIII стагоддзяўМаслюкоў, Т. В. Абследаванні замчышча і селішча ў Жлобіне / Т. В. Маслюкоў // Археологические исследования в еврорегионе «Днепр» в 2013 г.: Научный ежегодник. — Брянск: РИО БГУ им. академика И. Г. Петровского, 2015. — С. 275—279. ISBN 978-9734-0217-4.. Археалагічныя раскопкі не праводзіліся.

 Апісанне замка і селішча 

Паводле схемы Ткачова, замкавая пляцоўка (дзядзінец) мела памеры каля 50×60 м і ўзвышалася над наваколлем на 3–4 м. Падзамкавая тэрыторыя (падзамак) памерам 130×60 м узвышалася на 2–3 м. Пляцоўка была выцягнута з поўначы на поўдзень і, верагодна, абнесена валамі з драўлянымі ўмацаваннямі.

Селішча, якое прылягала да замка з усходу і поўдня, знаходзілася паміж валамі і рэчышчам ручая Чорначка, які выцякаў з балота ў цэнтры сучаснага горада. Чорначка служыла натуральнай мяжой паселішча з поўдня.

 Стан на сёння 

У наш час тэрыторыя замчышча часткова занята будынкам спартыўнай школы (дзядзінец) і стадыёнам (падзамак). Частка рэльефу знішчана ў выніку будаўніцтва дарог. Захаваліся толькі асобныя схілы і ўзвышэнні па ўсходнім і паўднёвым баку, дзе замчышча мяжуе з паркам культуры.

 Гістарычнае значэнне 

Замак у Жлобіне выконваў функцыю мясцовага адміністрацыйнага і абарончага цэнтра. Яго размяшчэнне паміж замкамі у Рагачове і у Стрэшыне адпавядала лагічнай прастораванай структуры абароны Прыдняпроўя. 

 Крыніцы 

 Літаратура 

 Жлобінскі край: ад мінулага да сучаснасці. Гісторыка-краязнаўчы даведнік. — 2025. — С. 76–77.

Катэгорыя:Замкі Беларусі
Катэгорыя:Замкі Вялікага Княства Літоўскага
Катэгорыя:Жлобін