Харасан

Хараса́н ( — Xorâsân — адкуль прыходзіць сонца) — гістарычная вобласць, размешчаная ва Усходнім Іране. Назва «Харасан» вядома з часоў Сасанідаў. Харасан вядомы ва ўсім свеце вытворчасцю шафрану і барбарысуВытворчасць барбарысу ў Харасане, якія растуць у паўднёвых гарадах вобласці (вытворчасць звыш 170 тон штогод). Харасан таксама вядомы сваімі знакамітымі дыванамі і грабніцамі Фірдаўсі, Амара Хаяма і Імама Рэзы.

 Адміністрацыйны падзел 
Харасан быў самай вялікай правінцыяй Ірана, пакуль не быў падзелены на тры правінцыі 29 верасня 2004 года. Правінцыі, ухваленыя парламентам (18 мая 2004) і Саветам Апекуноў (29 мая 2004):
 Паўночны Харасан, цэнтр: Баджнурд, іншыя акругі: Шырван, Джаджарм, Мейнх і Самлаган, Эсфарэен.
 Паўднёвы Харасан, цэнтр: Бірджэнд, іншыя акругі: Сараян, Нахбандан, Сарбішэх.
 Харасан Рэзаві, цэнтр: Мешхед, іншыя акругі: Гаўчан, Даргаз, Чэнаран, Сарахс, Фарыман, Тарбатэ-Джам, Тэйбад, Фердаус, Гэен, Хаф і Раштхар, Кашмар, Бардаскан, Нішапур, Сабзевар, Ганабад, Калат, Башруех і Халіль Абад.

 Гісторыя Харасана 
Вялікі Харасан уключаў тэрыторыі, якія сёння падзелены паміж Іранам, Таджыкістанам, Афганістанам, Узбекістанам і Туркменістанам. Некаторыя найважнешыя гарады старажытнай Персіі размешчаны менавіта ў Вялікім Харасане: Нішапур (цяпер Іране), Мерв і Санджан (цяпер Туркменістан), Герат. За сваю доўгую гісторыю Харасан зведаў шмат заваёўнікаў і імперый: грэкі, цюркі, арабы, узбекі, сельджукі, манголы, сефевіды і інш.

У XIV—XV стагоддзях Харасан быў найважнейшым цэнтрам навук і мастацтваў. Тут, пераважна ў горадзе Гераце, жылі і працавалі паэты Лутфі, Джамі, Алішэр Наваі, Фегані Баба, султан Хусейн Байкара, які пісаў вершы пад псеўданімам Хусайні, мастак Бехзад.

 Насельніцтва 
Галоўнай этнічнай групай у гэтай вобласці з’яўляюцца персы, але Харасан, у выніку сваёй складанай гісторыі, адрозніваецца вялікай разнастайнасцю этнічных груп, сярод якіх туркмены, харасанскія цюркі на паўночным захадзе; курды вакол Баджнурда і Пампавана; тэймуры і джэмшыды (якія ўваходзяць у аб’яднанне чэхер-аймакаў) на ўсходзе, некаторыя з якіх дагэтуль з’яўляюцца качэўнікамі (ілят); далей на паўднёвы захад — хеідарыис; і на паўднёвы ўсход — белуджы. З-за прытоку бежанцаў з Афганістана ў апошнія гады ў вобласці існуе таксама вялікая афганская супольнасць. У гарадах сустракаюцца харасанскія арабы, цыгане і яўрэі. Найбольш распаўсюджанымі мовамі ў Харасане з’яўляюцца харасанска-цюркская, персідская і курдская.

 Літаратура 



 Спасылкі 

Катэгорыя:Гістарычныя вобласці Ірана