Тбіліскія падзеі (1989)

«Тбіліскія падзеі» ці Трагедыя 9 красавіка () — спецаперацыя па разгоне апазіцыйнага мітынга ў Дома ўрада Грузінскай ССР у Тбілісі, ажыццёўленая ў ноч на 9 красавіка 1989 года сіламі ўнутраных войскаў і Савецкай арміі, якая пацягнула чалавечыя ахвяры.

 Перадумовы 

Тбіліскія падзеі адбыліся ў перыяд Перабудовы на фоне грузіна-абхазскага канфлікту. 18 сакавіка 1989 года ў сяле Лыхны адбыўся 30-тысячны абхазскі сход, які высунуў прапанову пра выхад Абхазскай АССР са складу Грузінскай ССР і аднаўленні яе ў статусе саюзнай рэспублікі , што выклікала абурэнне сярод грузін. Рэакцыя на лыхненскі сход выказалася ў несанкцыянаваных мітынгах, арганізаваных «нефармальнымі рухамі». 25 сакавіка адбыўся 12-тысячны мітынг у Галі, 1 красавіка ў Леселідзэ; мітынгі прайшлі таксама ў Сухумі і ў гарадах Грузіі.

4 красавіка пад кіраўніцтвам лідараў грузінскага нацыянальнага руху на чале з Звіяд Гамсахурдыя, Мерабам Кастава, Іракліем Цэрэтэлі і Георгіем Чантурыя ў Тбілісі пачаўся бестэрміновы мітынг. Падчас падрыхтоўкі да мітынгу быў створаны так званы «Легіён грузінскіх сокалаў» і атрады з былых ваяроў-«афганцаў», спартсменаў і фізічна моцных мужчын, якія ўзброіліся металічнымі дубцамі, ланцугамі, камянямі і іншымі падручнымі сродкамі. Быў арганізаваны збор грошай для набыцця агнястрэльнай зброіИнформационное письмо Генерального прокурора СССР Н. С. Трубина «О результатах расследованиях тбилисских событий 9 апреля 1989 г.». 6 красавіка на плошчы з'явіліся лозунгі: «Далоў камуністычны рэжым!», «Далоў рускі імперыялізм!», «СССР — турма народаў!», «Далоў Савецкую ўладу!». На наступны дзень у 20 гадзін 35 хвілін 7 красавіка ў ЦК КПСС за подпісам першага сакратара ЦК Кампартыі Грузінскай ССР Джумбера Паціяшвілі была скіравана тэлеграма, падрыхтаваная другім сакратаром рэспубліканскага ЦК Барысам Нікольскім, з просьбай скіраваць у Тбілісі дадатковыя сілы МУС і Мінабароны. Увечар нарада, скліканая па ініцыятыве В. М. Чэбрыкава і праходзілае пад старшынствам Я. К. Лігачова, рэкамендавала кіраўніцтву Грузінскай ССР звярнуцца да насельніцтва рэспублікі з тлумачэннем сваёй пазіцыі, а для стрымання масавых хваляванняў перакінуць у Тбілісі ваярскія часткі (у тым ліку з Арменіі)Лигачев Е. К. Кто предал СССР? М., Эксмо, 2010. Позна вечарам у аэрапорце «Унукава» адбылася гутарка з Міхалам Гарбачовым, які вярнуўся з замежнага падарожжа, пра тое, што адбываецца ў Тбілісі. Ён прыняў рашэнне скіраваць у Тбілісі надзвычайных эмісараў Цэнтра — члена палітбюро Эдуарда Шэварднадзэ і сакратара ЦК Георгія Разумоўскага. У інтэрв'ю Радыё Свабода былы член Палітбюро ЦК КПСС, патужнік Міхаіла Гарбачова, Вадзім Мядзведзеў расказаў наступнае:



Пачынаючы з 0:00 8 красавіка ў Тбілісі былі перакінуты 4-ы мотастралковы полк дывізіі Дзяржынскага (650 чалавек), які знаходзіўся ў той момант на ліквідацыі наступстваў землетрасення ў Спітаку, 345-ы полк ПДВ з Кіравабада (440 чалавек), ваяры Пермскага і Варонежскага АМАПаў (160 чалавек) і 450 курсантаў Горкаўскай вышэйшай школы МУС СССР. Апроч таго, да ўдзелу ў спецаперацыі быў прыцягнуты 8-ы мотастралковы полк, дыслакаваны ў Тбілісі (650 чалавек). Па сведчанні мінімум аднаго з удзельнікаў падзей, АМАП у разгоне дэманстрацыі не браў удзел, бо мясцовыя кіроўцы адмовіліся даставіць аўтобусы з амапаўцамі да месца падзей, а самі яны гэтага не зрабіліКошмар на проспекте Руставели. Воспоминания участника событий. 13.03.2007 г.. Грузінская міліцыя ў разгоне мітынгу не брала ўдзел, а наадварот, спрабавала абараніць яго ўдзельнікаў і вывесці іх з небяспечнага месца. 8 красавіка часткай мітынгоўцаў былі распачаты дзеянні па захопе тэхнікі для блакавання вуліц і напады на супрацоўнікаў міліцыі і вайскоўцаў, у выніку чаго былі збіты 7 вайскоўцаў і 5 міліцыянераў. Была таксама распачата спроба захопу Рустаўскага металургічнага завода, перарваная аховай камбіната. 

Па афіцыйнай версіі, рашэнне разагнаць мітынг было прынята 8 красавіка на нарадзе грузінскіх партыйных кіраўнікоў і сілавікоў пры ўдзеле камандуючага Закаўказскай ваеннай акругай Ігара Радзівонава і які прыляцеў з Масквы намесніка міністра абароны Канстанціна Кочатава, а ўвечар таго ж дня старшыня Савета Міністраў Грузінскай ССР Зураб Чхеідзэ выдаў наказ рэспубліканскаму МУС «з прыцягненнем вайскоўцаў унутраных войскаў і Савецкай Арміі зрабіць захады па выдаленні мітынгоўцаў з тэрыторыі, што прылягае да Дома ўрада».

У звязку з прыбыццём па просьбе кіраўніцтва рэспублікі ў Тбілісі ўнутраных войскаў МУС СССР для падтрымання грамадскага парадку Гамсахурдзія, Кастава, Цэрэтэлі адклалі выезд атрадаў баевікоў у Сухумі «для вырашэння абхазскага пытання». Яны выехалі туды пасля 9 красавіка, дзе ў выніку справакаваных міжнацыянальных канфліктаў былі забіты 25, паранены 665 чалавек і выкрадзены 4900 адзінак агнястрэльнай зброі.

Па цверджанні генерала Радзівонава, калі б не разгон мітынгу сіламі арміі, нацыяналістамі «пачаўся б штурм будынка» ЦК Кампартыі Грузіі, якое ўжо было падрыхтавана да абароны і таму «Страшна падумаць, колькі б тады было забітых і параненых»ИГОРЬ РОДИОНОВ: “ПРИ ЕЛЬЦИНЕ СТРАНОЙ УПРАВЛЯЛИ ИЗ АМЕРИКИ” .

 Падзеі 9 красавіка 

У ноч з 8 на 9 красавіка мітынг быў ачэплены войскамі і міліцыяй. Да ночы на мітынг памкнулася каля 10 тысяч чалавек. Мітынгоўцы пабудавалі на прылеглых вуліцах барыкады, скарыстаючы для гэтага 29 грузавікоў і тралейбусаў. У 2 гадзіны 50 хвілін да мітынгоўцаў праз мегафон звярнуўся начальнік УУС горада Тбілісі Гвенцадзэ з заклікам разысціся, потым у 3:45 хвілін з аналагічным заклікам звярнуўся каталікос-патрыярх усёй Грузіі Ілія II. У 4 гадзіны раніцы 9 красавіка генерал Ігар Радзівонаў загадаў пачаць выцясненне мітынгоўцаў з плошчы. Паводле дадзеных камісіі Сабчака выцясненне пачалося ў 04:05 і завяршылася ў 04:21. Мітынгоўцы пачалі пакідаць плошчу, але амаль усе выхады з плошчы былі перакрыты аўтатранспартам, то бок шляхі эвакуацыі былі рэзка абмежаваны, у выніку чаго паўстала паніка і масавая цісканіна.

Супраць удзельнікаў мітынгу салдатамі былі ўжыты 73-сантымятровыя гумовыя палкі, выкарыстоўваліся слезацечны газ «чаромха» (факт ужывання атрутных рэчываў улады афіцыйна прызналі толькі 13 красавіка), малыя пяхотныя лапаткі і ў адным выпадку (па заключэнні судова-медычнай экспертызы) агнястрэльная зброя. Як было ўсталявана падчас расследавання, выконваючы абавязкі камандзіра 4-го мотастралковага палка падпалкоўнік Бакланаў А.М. самастойна дазволіў падначаленым выкарыстаць чатыры гранаты з мацнейшым газам «Сі-эс». У сваю чаргу, па меры ўзрастання супраціўлення ўдзельнікі мітынгу скарысталі супраць «сіл выцяснення» падручныя прадметы. 64 удзельніка мітынгу заявілі, што пацярпелі падчас паўсталай цісканіны не ад дзеянняў вайскоўцаў, а ад кінутых у натоўп нявызначанымі асобамі прадметаў і іншым спосабамИнформационное письмо Генерального прокурора СССР о результатах расследования тбилисских событий 9 апреля 1989 г..

Падчас выцяснення дэманстрантаў 16 удзельнікаў мітынгу загінулі на месцы здарэння, а трое неўзабаве сканалі ў лякарні. Як усталявала судова-медычная камісія, прычынай смерці ўсіх, апроч аднаго, загінулых з'яўлялася асфіксія ў выніку здушванні грудной клеткі ў натоўпе. На думку медыкаў, удушшы ад здушвання грудной клеткі ў многіх выпадках пагоршыліся ўплывам атрутных газаў. Падчас аперацыі па выцясненні і цягам некалькіх гадзін пасля яе ў лякарні Тбілісі паступіў 251 чалавек, 183 з якіх былі шпіталяваны. Па дадзеных следчай камісіі Вярхоўнага Савета Грузінскай ССР, цягам месяца за медычнай дапамогай звярнуліся 4035 чалавек.

 Спасылкі 
 Заключение Комиссии Съезда народных депутатов СССР по расследованию событий, имевших место в г. Тбилиси 9 апреля 1989 года. 
 О результатах расследованиях тбилисских событий 9 апреля 1989 г. Генеральный прокурор СССР Н. С. Трубин.
 В Грузии отмечают 17-летие трагических событий в Тбилиси: перед посольством РФ вновь прошла «RE: АКЦИЯ»
 Кошмар на проспекте Руставели. Воспоминания участника событий. 13.03.2007 г.

 Відэа 
 Статья и видеорепортаж ВВС о событиях в Тбилиси 89 года

Катэгорыя:Падзеі ў Грузіі
Катэгорыя:Перабудова
Катэгорыя:Акцыі пратэсту ў СССР
Катэгорыя:Канфлікты 1989 года
Катэгорыя:1989 год у Грузіі
Катэгорыя:Красавік 1989 года
Катэгорыя:Падзеі 9 красавіка
Катэгорыя:Гісторыя Тбілісі
Катэгорыя:Расстрэлы дэманстрацый