Чыгуначны мадэлізм

Чыгу́начны мадэлі́зм — від чыгуначнага хобі, у якім можна вылучыць наступныя напрамкі: калекцыяніраванне цацачных або маштабных чыгуначных мадэляў і іх аксесуараў (вакзалы, чыг. пуці, семафораў і г. д.); аднаўленне ў мініяцюры гістарычных станцый, чыгуначных ліній і г. д. (аматары гэтага кірунку часцяком вядуць архіўны пошук з мэтай дакладнейшай рэканструкцыі пэўнага аб’екта); стварэнне мадэляў лакаматываў і вагонаў; садовыя і паркавыя мадэлі чыгунак буйнога маштабу, у тым ліку тых, якія выкарыстоўваюцца ў мэтах забавы і адпачынку для перавозкі пасажыраў на саставах з кіраванымі непасрэдна лакаматывамі.

 Цацачныя і мадэльныя чыгункі 

 Гісторыя 
справа|міні|300x300пкс|Ландшафт з мадэльнай чыгункай, выстаўлены на вакзале Вуперталя (Германія)
справа|міні|300x300пкс|«Гранд Макет Расія»
Першыя цацачныя чыгункі з’явіліся ў другой палове XIX стагоддзя. У прамысловых аб’ёмах яны сталі выпускацца з 1891 года нямецкай фірмай Märklin (у тым ліку іх чыгунка была пастаўлена нават у імператарскую сям’ю Раманавых у Зімовы Палац), якая з цягам часу і ўстанавіла большасць маштабных стандартаў чыгуначных мадэляў. У 1897 годзе амерыканская фірма Carlisle & Finch выпусціла першую электрычную чыгунку.

Да 1950-х гадоў асаблівага адрозненні паміж цацачнымі чыгункамі і дакладнымі мініятурнымі мадэлямі не было: апошнія лічыліся такімі ж цацкамі. Аднак, да канца 1950-х гадоў цікавасць да чыгуначнай дарозе як цацкі стаў падаць, выклікаўшы крызіс ва ўсёй індустрыі. Менавіта ў гэты час чыгуначны мадэлізм пачынае фармавацца як сур’ёзнае хобі, дасягнуўшы росквіту да сярэдзіны 1970-х гадоў. Вытворцы сталі ўдзяляць увагу дэталям вагонаў, лакаматываў, спадарожным аксесуарам (будынкаў, дарожнай атрыбутыцы).

Да пачатку XXI стагоддзя многія вядучыя кампаніі-вытворцы чыгуначных мадэляў прыйшлі ў заняпад і абанкруціліся; пры гэтым індустрыя налічвае мноства дробных фірмаў, якія спецыялізуюцца на тых ці іншых мадэлях або аксесуарах.

 Магчымасці 
Мадэльныя чыгункі дазваляюць пракладаць пуці разнастайных канфігурацый. Пачаткоўцы могуць пачаць з простых набораў (чыгуначнае кальцо і невялікі састаў з лакаматывам) і з часам дапаўняць новымі пуцямі, вагонамі, дарожнымі знакамі, вакзаламі і г. д.

Многія калекцыянеры ствараюць сапраўдныя настольныя ландшафты з пагоркамі, тунэлямі, мастамі, дэпо, вуліцамі і чыгуначнымі развілкамі. Невыпадкова таму шматлікія вытворцы цацачных чыгунак прадаюць адпаведныя аксесуары (у тым ліку дамы, дрэвы, траву і т. п.). Гэтай тэматыцы таксама прысвечаны мноства кніг, а таксама спецыялізаваныя часопісы.

 Тыпапамеры 
цэнтр|Стандарты мадэляў
Для чыгуначных мадэляў вызначаны (стандартамі NEM і NMRA) некаторыя мноствы тыпаразмераў. Найбольш распаўсюджаныя з іх прыведзены ў табліцы (згодна стандарту NEM 010):
 Адносіны
 Маштабны метр, мм
 Пазначэнне
 Адпаведная шырыня каляіны прататыпа, мм
  Ад 1250 да 1700
 Ад 850 да 1250
 Ад 650 да 800
 Ад 400 да 650
   1:220
 4.5
  Z
  6.5
  -
  -
  -
  1:160
  6.3
  N
 9 
 6.5
  -
  -
  1:120
 8.3
 TT
  12
  9
 6.5
  -
  1:87
 11.5
 H0
 16.5
 12
 9
 6.5
  1:64
 15.6
 S
 22.5
 16.5
 12
 9
  1:45
 22.2
 0
 32
 22.5
 16.5
 12
  1:32
 31.3
 I ці 1
 45
 32
 22.5
 16.5
  1:22.5
 44.4
 II ці 2
 64
 45
 32
 22.5
  1:16
 62.5
 III ці 3
 89
 64
 45
 32
  1:11
 90.9
 V ці 5
 127
 89
 64
 45
  1:8
 125
 VII ці 7
 184
 127
 89
 64
  1:5.5
 181.8
 X ці 10
 260
 184
 127
 89
  Дапаможны сімвал, дадаваны да пазначэння
  - 
 m
 e
 i 

Дадатковыя літарныя абазначэння даюцца вузкакалейным мадэлям з шырыней каляіны прататыпа менш за 1250 мм (стандартнай). 

 Вытворцы 
міні
міні
 Аўстрыя 
 Kleinbahn
 Roco
 Liliput

 Бельгія 
 LS-Models

 Вялікабрытанія 
 Hornby Railways

 Германія 
 Arnold
 Auhagen
 Bemo
 Brawa
 Busch
 FallerГерманія (працяг)
 Fleischmann
 Gϋtzold
 Heki
 Heris
 Hobbex
 Jatt
 Kibri
 Kϋhn
 LGB
 Märklin
 Merten
 Noch
 PIKO
 Preiser
 Sommerfeldt
 Tillig
 TrixГерманія (працяг)
 Viessmann 
 Vollmer

 Ганконг 
 Kader

 Данія 
 Heljan

 Іспанія 
 Electrotren
 Ibertren

 Італія 
 A.C.M.E.
 Lima
 Rivarossi
 VITrains Славенія 
 Mehano

 ЗША 
 Aristo-Craft
 Athearn
 Atlas Model Railroad
 Bachmann Industries
 Con-cor
 Life Like
 Lionel
 MTH
 PCM
 Walthers

 Францыя 
 Jouef

 Швейцарыя 
 Hag

 Швецыя 
 BRIO

 Садовыя чыгункі 
міні|205x205пкс|Дзеючая мадэль паравоза ў маштабе 1:8 вагой 300 кг, на стварэнне якой Юхан Саларанта (Фінляндыя) патраціў 15 гадоў
Мадэльныя чыгункі пад адкрытым небам у большасці выпадкаў ствараюцца індывідуальна. Чым больш маштаб, тым найбольш дэталёва паўтараюць мадэлі прататып, аж да канструкцыі рухавіка. З прамыслова выпускаючыхся мадэльных чыгунак, стандарт «G» атрымаў найбольшае распаўсюджванне для пабудовы пад адкрытым небам (дамінуючае становішча на рынку дадзенага стандарту належыць нямецкай фірме LGB, якая яго і распрацавала ў 1968 годзе).

 Спасылкі па тэме 
 Развіццё чыгуначнага мадэлізма і яго напрамкі 
 Гісторыя вытворчасці мадэляў чыгунак у СССР 
 Сайт аб найбуйнейшым макеце чыгункі ў свеце
 Сайт аб найбуйнейшым макеце чыгункі ў Расіі
 Рэпартаж аб Лабараторыі чыгуначнага мадэлізма Малой Кастрычніцкай чыгункі на Youtube.


Катэгорыя:Калекцыяніраванне