Грамадзянская вайна ў Лівіі (2011)

{{Узброены канфлікт
 |канфлікт        = Грамадзянская вайна ў Лівіі
 |частка          = Арабская вясна, Лівійскі крызіс
 |выява           = 300px|
 |памер           = 
 |загаловак       = Знішчаныя падчас вясновых баёў танкі лаялістаў ля Місураты
 |дата            = 15 лютага — 23 кастрычніка 2011
 |месца           = 22px|border  Лівія
 |прычына         = 
 |casus belli     = 
 |вынік           = Скінуты ўрад Муамара Кадафі
 |змены           = 
 |праціўнік1      = 22px|border Нацыянальны Пераходны Савет Лівіі
НВАЛ
Лівійскія плямёны
• Тубу (ФТВЛ)
• Амазігі
 ЛІБГ
 Замежныя наймітыСтарший сын Каддафи утверждает, что в Триполи воюют подразделения НАТО и наемники 
Ваенная падтрымка UNSC Resolution 1973:

 Аль-КаідаВаенныя інструктары:Qatar trains anti-Gadhafi rebels in use of anti-tank weaponsДмитрий Рогозин обвинил НАТО в участии в гражданской войне в Ливии. //РБК, 23.08.2011 г. копияПастаўкі зброі:Ближний Восток: Египет начал поставлять оружие ливийским повстанцам//Lenta.ru,18.03.2011 г.Молдова продала оружие ливийским террористам — point, 14 ноября 2013Швейцарское оружие оказалось в руках ливийских повстанцев — Наша газета, 29 июля 2011Іншая падтрымка:Darfur rebel leader Khalil Ibrahim flees Libya
 |праціўнік2      = 22px|border Лівійская Арабская Джамахірыя Узброеныя сілы Лівіі
 Ваенізаваныя фармаванні
 Лівійскія плямёны
• Кадафа
• Туарэгі
• Варфала
 Замежныя наймітыНА СТОРОНЕ КАДДАФИ СРАЖАЮТСЯ НАЕМНИКИ ИЗ РОССИИ Ваенная патрымка:В Ливии на стороне правительства воюет немало зимбабвийцев. Комсомольская правдаborder|22px Паўстанцы ДарфураSudan: Govt Deploys Troops to Borders With LibyaВаенныя саветнікі: БеларусьИсточник: освобожденный из плена в Ливии белорусский военный прибыл в МинскНа стороне Каддафи воюют белорусские партизаны. Комсомольская правдаПастаўкі зброі:Algeria May have Violated UN Resolution By Providing Weapons to Libya, US State Dept  СірыяСирия шлет Каддафи оружие и боеприпасы // ИА Росбалт, 14/03/2011SIPRI: Белоруссия снабдила Каддафи оружием для уничтожения революционеров — news.ru, 1 марта 2011Летало ли белорусское оружие в Ливию и Кот-д'Ивуар?. Tut.by 
|праціўнік3      = 
 |праціўнік4      = 
 |камандзір1      = 22px|border Мустафа Мухамад Абд-аль-Джаліль Шарль Бушар
 |камандзір2     = 22px|border Муамар Кадафі †
 |камандзір3      = 
 |камандзір4      = 
 |сілы1           = 22px|border каля 30 000 паўстанцаўhttp://www.aljazeera.com/blogs/africa/2011/03/18951.html ; больш за 200 самалётаў, 20 баявых караблёў, 20 падводных лодак, некалькі тысяч ваеннаслужачых; некалькі сотняў вайскоўцаў;сотні замежных наймітаў.
 |сілы2           = 22px|border каля 30 000 вайскоўцаў і лаялістаў«Gadhafi Asks Obama To Call Off NATO Military Campaign» // , 6 April 2011. Retrieved 27 August 2011.; некалькі сотняў вайскоўцаў і наймітаў; каля 500 ваенных інструктараў і наймітаў;сотні замежных наймітаў.
 |сілы3           = 
 |сілы4           = 
 |страты1         = Усходні фронт:

7 200 забітых, параненых і зніклых без вестак паўстанцаўВ чем уникальность 240-дневной Ливийской войны Заходні фронт:

невядома
 |страты2         = Усходні фронт:

11 000 забітых, параненых і зніклых без звестак лаялістаўLibyan estimate: At least 30,000 died in the war Заходні фронт:

невядома
 |страты3         = 
 |страты4         = 
 |агульныя страты = 25 000Ian Black, Middle East editor (8 January 2013). "Libyan revolution casualties lower than expected, says new government". London: Guardian. Retrieved 2 October 2013.В Ливии подсчитали количество погибших за время войны  // Росбалт, 8 сентября — 50 000Ливия подсчитала количество жертв войны//РБК,30 августа 2011 года забітых
 |заўвага         = 
 |Commons         = 
}}

Першая грамадзянская вайна ў Лівіі, або Лівійская рэвалюцыя' — узброены канфлікт 2011 года паміж войскамі ўрада Муамара Кадафі і паўстанцаў. Адзін з этапаў так званай «арабскай вясны».

 Прычыны 

У перыяд праўлення Кадафі ўзровень жыцця насельніцтва знаходзіўся на досыць высокім узроўні. Сярэдняя працягласць жыцця складала 74 гады, а сярэдні заробак набліжаўся да адзнакі 1050 даляраў ЗША. Таксама дзяржава забяспечвала бясплатную адукацыю і медыцынскае абслугоўванне, выплачвала фінансавую дапамогу для набыцця жылля.

Аднак узровень беспрацоўя складаў па розных дадзеных ад 20 да 30 %. Даходы ад нафтаздабычы ішлі на ўзбагачэнне ўрада і набліжаных. Найвышэйшы ўзровень карупцыі, барацьба з іншадумствам, масавыя забойствы дысідэнтаў выклікалі незадаволенасць грамадзян. Пасля арышту вядомых апазіцыянераў у краіне пачаліся паўстанніВойна в Ливии: причины и последствия.

 Пачатак 
Канфлікт пачаўся 15 лютага 2011 года, калі больш за 500 чалавек сабраліся ноччу каля будынка суда горада Бенгазі з мэтай выказаць свой пратэст супраць арэшту юрыста Фатхі Тэрбіля. 18 лютага паўстанцы, зламаўшы супраціў паліцыі, усталявалі кантроль над горадам Аль-Байда. Вулічныя баі мелі месца і ў Бенгазі, дзе мяцежнікі спалілі мясцовую радыёстанцыю, а 20 лютага, пасля таго як пала ваенная база ў цэнтры, горад апынуўся пад поўным кантролем апазіцыі. Па прыкладзе Егіпта ў Лівіі ў ноч на 19 лютага ўлады адключылі інтэрнет.

У першыя два тыдні канфлікт насіў характар ​​народных хваляванняў і акцый пратэсту. Паступова, калі апазіцыянеры займелі вялікую колькасць стралковай зброі на ваенных складах, сутыкнення сталі больш жорсткімі. Да канца сакавіка паўстанцы захапілі ўсходнія раёны краіны. У гэты жа перыяд пачынаецца ваенная інтэрвенцыя блока НАТА. З вясны па жнівень асноўныя баі ішлі ў муніцыпалітэтах Налут, Эль-Джабал-эль-Гарбі, Эль-Вахат (паўночна-заходняя яго частка) і Місурата. У канцы лета паўстанцы актывізавалі сваё наступленне, захапіўшы Трыпалі, Рас-Лануф, Бін-Джавад і аблажылі Сірт. Пад канец верасня яны цалкам ўзялі пад кантроль Сірт, захапілі Бені-Валід і разграмілі канвой Муамара Кадафі. Лівійскі лідар быў забіты разам з сынам Мутазімам. У кастрычніку 2011 года НАТА і мяцежны Нацыянальны Пераходны Савет Лівіі абвясцілі пра сваю перамогу.

 Храналогія 
23 лютага
15 лютага: у лівійскіх правінцыях пачаліся акцыі пратэсту з патрабаваннем сыходу лідара краіны Муамара КадафіХраналогія вайны ад «РИА Новости».

17 лютага: у Бенгазі, другім па велічыні горадзе Лівіі, адбыліся сутыкненні дэманстрантаў з супрацоўнікамі органаў правапарадку («Дзень гневу»).

17 лютага — 20 лютага: першая бітва за Бенгазі. Перамога мяцежнікаў.

18 лютага — 15 мая: бітва за Місурату. Паўстанцаў з вялікімі стратамі ўдалося заняць горадLibya Counts More Martyrs Than Bodies.

24 лютага — 10 сакавіка: першая бітва за Эз-Завію. Лаялісты адбілі горад у паўстанцаў.

27 лютага:
 лівійская апазіцыя паведаміла аб фарміраванні нацыянальнага савета і падрыхтоўцы да выбараў кіраўніка дзяржавы.
 паўстанцы захапілі пасля бою гарады Эз-Завія і Місурата.

1 сакавіка: войскі Кадафі штурмам узялі горад Гар’ян, які незадоўга да гэтага перайшоў пад кантроль рэвалюцыянераў, адціснуўшы апазіцыянераў на захад.

2 сакавіка: падчас сутыкнення ля Марса-эль-Брэга адзін баявы самалёт лаялістаў збіты.

4 сакавіка — 5 сакавіка: першая фаза бітвы за Рас-Лануф. Перамога паўстанцаў.

6 сакавіка: у раёне населенага пункта Бін-Джавад прайшлі сутыкненні паўстанцаў і праўрадавых сіл. Некалькі чалавек загінулі.

6 сакавіка — 12 сакавіка: другая фаза бітвы за Рас-Лануф. Перамога ўрадавай арміі.

13 сакавіка — 15 сакавіка: паспяховая аперацыя ўрадавых сіл пад Марса-эль-Брэгай, якая скончылася пераходам горада да лаялістаў.

16 сакавіка: войскі Кадафі прыступілі да штурму горада Зінтан, накіраваўшы туды 15 танкаў і 40 бронетранспарцёраў, артпадтрымку якім аказвалі сістэмы залпавага агню. Тым не менш, узяць горад яны не змаглі.

17 сакавіка:
 Савет Бяспекі ААН прыняў рэзалюцыю дзесяццю галасамі «за» пры пяці краінах, якія ўстрымаліся (Бразілія, Расія, Кітай, Індыя і Германія). Бразілія, Расія, Кітай і Індыя не падтрымлівалі ваенную аперацыю супраць суверэннай краіны, тады як ФРГ не хацела ўдзельнічаць у якой бы там ні было ваеннай аперацыі супраць Лівіі, але лічыла, што нешта варта рабіць. Найбольш актыўнымі ў прыняцці рэзалюцыі ў тэрміновым парадку апынуліся Францыя і Вялікабрытанія, таксама ішла падтрымка ад ЗША і Лівана.
 Большая частка Адждабіі, пасля некалькіх дзён баёў, перашла да ўрадавых сіл.
 Пачатак наступлення ўрадавых сіл на Бенгазі, якое скончылася праз 3 дні паразай лаялістаў.

19 сакавіка: у Лівіі пачалася ваенная інтэрвенцыя супраць урада Кадафі з удзелам узброеных сіл шэрагу дзяржаў: Вялікабрытаніі, Францыі, ЗША, Канады і іншых краін НАТА. Першы ўдар нанеслі самалёты французскіх ВПС, якія атакавалі лівійскую ваенную тэхніку ў ваколіцах Бенгазі.

19 — 31 сакавіка: амерыканскай ваенная аперацыя «Odyssey Dawn» супраць урадавых войск. Аперацыя скончылася разгромама сістэм СПА Лівіі.

20 сакавіка: была ўсталявана марская блакада Лівіі.

21 сакавіка: французскі авіяносец прыбыў у зону баявых дзеянняў, палубныя самалёты пачалі здзяйсняць баявыя вылеты. Францыя пашырыла свой кантынгент накіраваўшы дадатковыя 2 самалёты Mirage 2000-5 і 2 Mirage 2000D на ваенную базу ў Італіі.

26 сакавіка:
 пасля амаль тыдня баёў Адждабію захапілі паўстанцы.
 ВПС Францыі нанеслі некалькі паветраных удараў па цэлям у раёне гарадоў Эль-Зінтан і Місурата, знішчыўшы на стаянках па меншай меры 5 лёгкіх штурмавікоў Г-2 Галеб і два ўдарныя верталёты Мі-35.

28 сакавіка: раніцай знішчальнікі Panavia Tornado ВПС Вялікабрытаніі знішчылі два лівійскіх танка і дзве бронемашыны каля Місураты. На працягу раніцы самалёты ВПС Вялікабрытаніі атакавалі склады з узбраеннем каля горада Себха на поўдні Лівіі.

30 сакавіка: самалёты міжнароднай кааліцыі нанеслі ўдар па калоне лівійскіх урадавых войскаў, якія надыходзялі ў напрамку горада Адждабія. Паўстанцы, якія спяшаліся схавацца ад праціўніка ў Адждабіі, убачыўшы наступствы авіяўдару, пачалі святкаваць і страляць у паветра.

31 сакавіка:
 кіраўніцтва ваеннай кампаніяй супраць урада цалкам перайшло да прадстаўнікоў камандавання НАТА.
 паўстанцы, пры падтрымцы ВПС НАТА, ажыцявілі няўдалы штурм горада Марса-эль-Брэга.

2 красавіка: заходняя кааліцыя выпадкова нанесла авіяўдар па групе апазіцыянераў на ўсходняй ускраіне лівійскага горада Марса-эль-Брэг, знішчыўшы пры гэтым не менш за дзесяць праціўнікаў урада КадафіЗападная коалиция нанесла авиаудар по группе ливийских оппозиционеров — Новости Политики — Новости Mail.Ru .

8 красавіка: самалёты НАТА нанеслі ракетныя ўдары па ваенных арсеналах, якія належаць лаяльным Муамару Кадафі сілам. Бамбардзіроўцы падвергнуліся ваенныя склады, размешчаныя ў 15 кіламетрах на паўднёвы ўсход ад горада Зінтан.

9 красавіка: сілы Кадафі падвергнулі масіраванага артабстрэлу горад Адждабія, размешчаны на паўднёвы-захад ад Бенгазі, і пачалі наступленне на яго па ўсіх напрамках.

У ноч на 1 мая: ахвярамі авіяўдараў НАТА сталі самы малодшы з сямі сыноў лівійскага лідара Муамара Кадафі — 29-гадовы Саіф аль-Араб, а таксама трое ўнукаў кіраўніка дзяржавы.

7 мая: у Пераходным Нацыянальным Савеце заявілі пра атаку войскаў лаялістаў на аазіс Джалілі за 240 кіламетраў на поўдзень ад Адждабіі. Джалілі з’яўляецца важным нафтаздабываючых раёнам на ўсходзе Лівіі.

20 мая: сілы НАТА нанеслі авіяўдар па 8 караблям у партах Трыпалі, Аль-Хумса і Сірта. Праз два дні авіяцыя паўночнаатлантычнага альянсу рэалізавала авіяўдары па порце Трыпалі і па раёне Баб аль-Азіза.

30 мая: Пераходны нацыянальны савет Лівіі праз Facebook абвясціў аб пераўтварэнні паўстанцкіх атрадаў у Нацыянальную вызваленчую армію, назва якой павінна будзе спрыяць росту прафесіяналізму і дысцыплінаванасці ў шэрагах паўстанцаў і будзе насіць пакуль часовы характар* Отныне против Каддафи выступает Национальная освободительная армия // Первый информационный портал «Обозреватель», 31.05.2011 г. копия 
 Ливийским повстанцам придумали название // Lenta.ru, 31.05.2011 г.
 National Liberation Army (NLA).

1 чэрвеня:
 НАТА падоўжыла аперацыю на 90 дзён — да канца верасня.
 Атрадам рэвалюцыянераў удалося ўзяць пад свой кантроль населеныя пункты Каср-эль-Хадж і Шакшук (каля другога знаходзіцца электрастанцыя) у пустыні на поўнач ад горнай грады.

7 чэрвеня: спецпрадстаўнік прэзідэнта РФ Міхаіл Маргелаў наведаў Бенгазі, горад-аплот лівійскіх паўстанцаў. Нягледзячы на ​​тое, што ніякіх канкрэтных дамоўленасцей дасягнута не было, Расія пагадзілася стаць пасярэднікам ва ўнутралівійскім урэгуляванні.

17 чэрвеня: рэвалюцыянерамі адначасова былі ўзяты пад кантроль населеныя пункты Райна і Авінья, змешчаныя паміж Зінтанам і Яфрэнам.

28 чэрвеня: Зінтанскі ваенны савет заявіў аб рэйдзе на поўдзень, на ваенную базу Эль-Кааа, якая знаходзіцца за 25 км ад Зінтана, у выніку чаго рэвалюцыянеры захапілі велізарную колькасць ваеннай тэхнікі, у тым ліку 2 танкі Т-55 Libya, Syria and Middle East unrest — Tuesday 28 June 2011 //The Guardian
 Borzou Daragahi Libyan rebels seize massive weapons depot //Los Angeles Times, 29 June 2011.

10 ліпеня: праціўнікі лідара Лівіі Муамара Кадафі перакрылі нафтаправод, што забяспечваў нафтай завод у раёне горада Зувара (), з мэтай перашкодзіць забеспячэнню ўрадавых сіл на захадзе краіны.

17 ліпеня: сілам мяцежнай брыгады «Шчыт Пустыні» атрымалася ўзяць аддалены горад Катрун на поўдні Лівіі, аднак ужо ў 20-х чыслах пачалося контрнаступленне войскаў Кадафі.

1 жніўня: Нарвегія спыняе свой удзел у ваеннай аперацыі ў ЛівііНарвегія завяршыла сваё ўдзелы ў ваеннай аперацыі НАТО ў Лівіі — Навіны Палітыкі. Навіны@Mail.ru .

6 жніўня: рэвалюцыянеры ўзялі штурмам населены пункт Бір-аль-Ганем у 85 км ад Трыпалі.

11 жніўня: развіваючы наступленне пасля ўзяцця Бір-аль-Ганем, рэвалюцыянеры завалодалі мястэчкам Наср і, па словах саміх рэвалюцыянераў, наблізіліся да Эз-Завіі на адлегласць 25 кіламетраўWestern Libya rebels strike north towards coast // Reuters, 7 September 2011.

13 жніўня: рэвалюцыянеры пасля начнога штурму авалодалі горадам Гар’ян — найбуйнейшым горадам у гарах Нафуса, што знаходзіцца на найважнейшай дарозе з Трыпалі на поўдзень.

13 жніўня — 20 жніўня: другая бітва за Эз-Завію. Перамога паўстанцаў.

14 жніўня: узяты горад Сорман на ўзбярэжжы Міжземнага мора, за 10 км на захад ад Эз-Завіі.

18 жніўня: рэвалюцыянеры здолелі захапіць нафтаперапрацоўчы завод Эз-Завіі.

20 жніўня:
 лівійскія паўстанцы захапілі стратэгічна важны горад на ўсходзе Лівіі Марса-эль-Брэга, у якім размяшчаецца буйны нафтаперапрацоўчы комплекс.
 пачалося наступленне праціўнікаў Кадафі на Джанзур, які знаходзіцца паміж Эз-Завіяй і Трыпалі. Адначасова прадстаўнік Ваеннага савета Місраты Саід Алі Гліван заявіў, што сілы 32-й брыгады Хаміса — самага дзеяздольнага злучэння войскаў Кадафі — былі коштам высокіх страт паўстанцаў (больш за 30 загінулых) выбіты са Злітэна. Таксама было заяўлена аб падрыхтоўцы наступлення на ЗуваруTripoli facing three-sided advance by Libyan rebels-Chris Stephen, Luke Harding and Peter Beaumont .

20 жніўня — 28 жніўня: бітва за Трыпалі. Паўстанцы змаглі авалодаць большай часткай горада.

21 жніўня:
 атрады паўстанцаў правялі першую атаку на ўмацаванне ў сталіцы ўрадавых войскаў, а затым захапілі ваенную базу Кадафі ў 27 кіламетрах ад Трыпалі.
 сілы ПНС з Місураты высадзіліся ў порце Трыпалі. Прадстаўнік пераходнага Нацыянальнага Савета Лівіі Абдэль Хафіз Гога заявіў, што «Наступіў час 'Ч' і паўстанцы паднялі паўстанне ў Трыпалі». У прыватнасці, рэвалюцыянеры паднялі паўстанне ва ўсходнім прыгарадзе Трыпалі — Таджуры.
 адбыліся непрацяглыя баі ў Джанзуры.

23 жніўня:
 паўстанцы прарваліся ўнутр умацаванай рэзідэнцыі Кадафі, размешчанай у квартале Баб-аль-Азізію ў Трыпалі, а супраціў з боку падраздзяленняў Кадафі спынены.
 паўстанцы цалкам бяруць Рас-Лануф і Бін-Джавад. 

24 жніўня: лівійскія паўстанцы ўзялі пад свой кантроль ваенную базу, размешчаную на захад ад Трыпалі.

26 жніўня: камандуючы сіламі паўстанцаў у Трыпалі Абдельхакім Бельхадж заявіў аб аб’яднанні ўсіх паўстанцкіх атрадаў пад пачаткам адзінага Ваеннага Савета. Ваенны савет абвясціў аб намеры расфармаваць усе паўстанцкія фарміравання і аб’яднаць іх у дзяржаўныя інстытуты.

27 жніўня:
 войскам рэвалюцыянераў удалося ўзяць пад свой кантроль галоўны памежны пераход на мяжы Лівіі з Тунісам — Рас-Адждыр, што адкрывае шлях для паставак гуманітарнай дапамогі ў Трыпалі, які тады адчуваў недахоп прадуктаў харчавання і медыкаментаў.
 у Трыпалі супраціў рэвалюцыянерам з цэнтральнай частцы горада перамясціўся на яго паўднёвыя ўскраіны. Баі перайшлі ў раён Паўднёвага аэрапорта.

29 жніўня: лівійскія паўстанцы ў чарговы раз заявілі, што адзін з сыноў Муамара Кадафі Хаміс загінуў у ходзе ўзброеных сутыкненняў.

30 жніўня: пачынаецца аблога Сірта сіламі ПНС.
11 верасня: ноччу войскі Кадафі нанеслі ўдар артылерыяй і рэактыўнымі ўстаноўкамі «Град» па наваколлі Бені-Валіда пасля таго, як войскі ПНС адступілі напярэдадні і праводзілі перагрупоўку ў некалькіх кіламетрах ад горада.

12 верасня: лаялістамі атакавалі гавань Рас-Лануфа. У перастрэлцы загінулі 10 лаяльных Кадафі салдат, пасля чаго лаялісты адступілі.

14 верасня: атрады рэвалюцыянераў (500 чалавек) пасля бою авалодалі ваенным аэрадромам каля горада Брак (Дырак) у 90 кіламетрах на поўнач ад Себхі.

21 верасня: сілы Нацыянальнага Пераходнага Савета Лівіі цалкам захапілі размешчаны ў пустыні на поўдні Лівіі горад Сабха — адзін з апошніх бастыёнаў прыхільнікаў Кадафі.

25 верасня: раніцай войскі Кадафі (меркавана — туарэгі) атакавалі на Гадамес, які з канца жніўня знаходзіўся пад кантролем ПНС. Па непацверджаных даных, загінула па меншай меры 17 чалавек.

1 кастрычніка: падраздзяленні лівійскіх сіл Пераходнага нацыянальнага савета заявілі аб поўнай блакадзе горада Сірт, які на працягу апошніх тыдняў упарта абаранялі войскі Муамара Кадафі.

2 кастрычніка: ПНС Лівіі заклікаў усталяваць двухдзённае перамір’е на фронце ў раёне горада Сірта.

3 кастрычніка: сілы ПНС Лівіі ўзялі пад кантроль роднае паселішча лідара Лівійскай Джамахірыі Муамара Кадафі Каср Абу Хадзі (), размешчанае ў наваколлях горада Сірт.

9 кастрычніка: прадстаўнікі Пераходнага нацыянальнага савета Лівіі заявілі аб узяцці пад свой кантроль аэрапорта горада Бені-Валід.

11 кастрычніка: войскі ПНС авалодалі мястэчкам Эль-Шаміх за 35 кіламетраў на поўдзень ад Бені-Валіда, тым самым адкрыўшы шлях да горада з паўднёвага боку.

14 кастрычніка: некалькі дзесяткаў узброеных прыхільнікаў Муамара Кадафі ўступілі ў бой з войскамі пераходнага Нацыянальнага савета на вуліцах Трыпалі.

18 кастрычніка: паўстанцы выбілі ўрадавая сілы з горада Бені-Валід.

20 кастрычніка:
 Кадафі і некалькі яго паплечнікаў трапілі ў засаду ў раёне горада Сірт, дзе былі захоплены ў палон, пасля чаго паўстанцы жорстка забілі былога кіраўніка дзяржавы.
 войскі ПНС канчаткова ўзялі Сірт.

23 кастрычніка: Пераходны нацыянальны савет заявіў пра сваю перамогу ў грамадзянскай вайне.

 Вынікі і наступствы 
Ваеннае супрацьстаянне скончылася звяржэннем і забойствам Муамара Кадафі, пасля чаго ўлада ў краіне перайшла да ПНС. Грамадзянская вайна ў Лівіі стала найбуйнейшым па ліку ахвяр канфліктам у ходзе Арабскай вясны пасля вайны ў Сірыі. 

Вайна нанесла моцны ўдар па эканоміцы краіны, перш за ўсё па яе знешным гандлі. Напрыклад, таваразварот Лівіі з ЕС у 2011 годзе склаў каля траціны (каля $12 млрд) ад ўзроўня 2010 года (тады ён быў каля $35 млрд). Але ўжо ў 2012 годзе тавараабарот з ЕС перавысіў узровень 2010 года.

Наступствам звяржэння ў 2011 годзе Муамара Кадафі стаў крызіс у Малі, калі на малійскую тэрыторыю хлынулі ўцекачы з плямёнаў туарэгаў. Заняўшы паўночную частку Малі, яны абвясцілі там незалежную дзяржава Азавад. Пазней туарэгаў з падкантрольных тэрыторый выціснулі экстрэмісты.

Пасля заканчэння вайны на тэрыторыі краіны ўзброеныя сутычкі не сканчаліся, так як частка лаялістаў вырашыла працягнуць барацьбу. Вяліся сутыкненні паміж рознымі апалчэннямі былой апазіцыі. Праз пару гадоў ваенныя дзеянні прывялі да шматбаковай канфрантацыі з удзелам Усеагульнага нацыянальнага кангрэса, Палаты прадстаўнікоў, лівійскіх плямёнаў, баевікоў з радыкальных ісламіскіх груповак і іншых сіл.

 Ваенныя злачынствы 
У пачатку вайны ў Лівіі 26 лютага 2011 Савет Бяспекі ААН прыняў рэзалюцыю 1970, у якой было сказана: СБ ААН пастанаўляе перадаць пытанне аб сітуацыі ў Лівійскай Арабскай Джамахірыі ў перыяд з 15 лютага 2011 года на разгляд Пракурора Міжнароднага крымінальнага суда. 16 мая пракуратура МУС запатрабавала санкцыі на арышт Муамара Кадафі па абвінавачванні ў злачынствах супраць чалавечнасці. 27 чэрвеня Міжнародны крымінальны суд выдаў ордэр на арышт Муамара Кадафі, Сейфа аль-Іслама і кіраўніка разведслужбы краіны Абдулы ас-Сенусі па абвінавачванні ў наборы наймітаў і нападах на ўдзельнікаў антыўрадавых дэманстрацый і іншых злачынствахМУС выдал ордер на арест Муамара Каддафи | РИА Новости.

У дакладзе, які быў падрыхтаваны аўтарытэтнай міжнароднай праваабарончай арганізацыяй Human Rights Watch'', якая базуецца ў Нью-Ёрку, гаворыцца, што расправа над лідарам Лівійскай Джамахірыі Муамарам Кадафі і яго асяроддзем, зладжаная 20 кастрычніка 2011 года, уяўляе сабой ваеннае злачынства.

Па словах яе экспертаў, сабраныя імі новыя даныя паказваюць на «відавочную пакаранне» без суда і следства мяцежнікамі не толькі Муамара Кадафі і яго сына Мутазіма, але і «дзесяткаў палонных» з ліку тых, хто знаходзіўся ў асяроддзі ранейшага лівійскага кіраўніка ў апошні дзень яго жыцця. Мяцежнікі пакаралі смерцю па меншай меры 66 палонных у гасцініцы «Махары». Атрыманая Human Rights Watch інфармацыя паказвае на тое, што Мутазім Кадафі, паранены пры першапачатковым сутыкненні паміж аўтакалонай бацькі і паўстанцамі, быў дастаўлены жывым з Сірта ў Місурату, дзе яго неўзабаве забілі. Сам Муамар Кадафі быў жорстка збіты. Акрамя таго, яго калолі штыком, сведчыць арганізацыя, спасылаючыся на відэазапісы, зробленыя самімі мяцежнікамі на камеры мабільных тэлефонаў.

Агенцтва Франс Прэс перадае інфармацыю, што ў яе распараджэнні апынуўся даклад Камісіі ААН па расследаванні ваенных злачынстваў і парушэнняў правоў чалавека падчас грамадзянскай вайны ў Лівіі. З гэтай справаздачы можна зрабіць выснову, што «з 20 расследаваных налётаў НАТА камісія выявіла пяць налётаў, падчас якіх былі забітыя 60 мірных жыхароў, 55 атрымалі раненні»РИА «Новости». «Жертвами серии авиаударов НАТО в Ливии стали 60 мирных жителей — ООН». 02:4203.03.2012.

29 мая 2011 каталіцкі апостальскі вікарый Трыпалі біскуп Джавані Марцінелі прыехаў у Італію, каб звярнуць увагу сусветнай супольнасці на пакуты мірнага насельніцтва Лівіі з-за бамбардзіровак краіны авіяцыяй НАТА. Як паведамляе радыё Ватыкана, біскуп заявіў, што некалькі грамадзянскіх асоб загінулі на яго вачахКатолический епископ Триполи призвал прекратить бомбардировки Ливии.

 Выкарыстанне зброі са збедненым уранам 
У ліпені 2018 года ўрад нацыянальнай згоды Лівіі абвінаваціў блок НАТА ў выкарыстанне зброі са збедненым уранам, калі лівійскія медыкі высветлілі, што за апошнія гады ў краіне рэзка вырасла колькасць анкалагічных захворванняў менавіта ў тых месцах, якія падвяргаліся бамбардзіроўкам у 2011 годзеРИА НОВОСТИ: Ливия обвинила НАТО в применении оружия с обедненным ураном. Улады мелі намер звярнуцца ў МАГАТЭ і іншыя міжнародныя арганізацыі па дапамогу ў правядзенні дбайных даследаванняў прысутнасці збедненага ўрану і ў раёнах Лівіі, якія падвергліся авіяналётам. Першыя паведамленні аб выкарыстанні збедненага ўрану ў лівійскім канфлікце з’явіліся яшчэ ў красавіку 2011. Па сведчанні незалежнай групы навукоўцаў, якія тады працавалі ў Лівіі, у гэтай краіне былі знойдзены сляды збедненага ўрану. Імі быў зафіксаваны павышаны ўзровень радыяцыі ў варонках ад бомбаў і на аскепках снарадаў, якія заставаліся пасля авіяўдараў НАТААрмейский вестник: Урановая нанопыль засеяла ливийские города .

Афіцыйныя прадстаўнікі Паўночнаатлантычнага альянсу абвяргаюць любую інфармацыю пра ўжыванне забароненых рэчываў у канфлікце ў Лівіі.

 Інфармацыйная вайна 
На працягу ўсяго канфлікту з Лівіі паступала супярэчлівая інфармацыя. Яе распаўсюджвалі ў тым ліку некаторыя сусветныя СМІ, якія грунтаваліся на даных тэлекампаній Аль-Джазіра і Аль-Арабія. Навіны значна нагняталі становішча ў Лівіі і выдавалі за рэальнасць ілжывыя фактыITAR-TASS, 25/02 17:57 CET«Постановка в стиле Голливуда»// Взгляд.ru,09.03.2011 г.. Некаторыя аглядальнікі лічаць, што ў Лівіі ўпершыню былі ўжыты ў сусветным маштабе тэхналогіі інфармацыйнай вайныГумер Исаев Информационная война против Ливии .

Таксама неаб’ектыўную інфармацыю падаваў брытанскі тэлеканал Бі-бі-сі. Так, па словах кіраўніка службы навін Хелен Боўдэн, аб’ектыўнасці асвятлення перашкодзілі занадта цесныя сувязі з паўстанцамі. Таксама часта выкарыстоўвалася непацверджаная інфармацыяЭмоции помешали Би-би-си объективно освещать «арабскую весну» — СМИ.

Протаіерэй Вячаслаў (Пушкароў), загадчык місіянерскім аддзелам Іркуцкай епархіі Рускай Праваслаўнай Царквы, даў ацэнку пазіцыі тэлеканала «Расія» і «Першы канал» у асвятленні вайны ў Лівііvoskres.ru — «Об информационной войне» .:«…два месяцы таму назад Кадафі быў надзейным партнёрам Расіі, цяпер ён стаў „дыктатарам“ і „забойцам уласнага народа“. Якая метамарфоза! Пры ўсім гэтым відавочны аднабокі падыход да асвятлення праблемы. Нашы тэлеканалы абралі для сябе лінію пераймання заходнім СМІ … Атрымліваецца, што нашы журналісты і рэдактары з’яўляюцца прыхільнікамі мецяжоў і дзяржаўных пераваротаў і ім напляваць на канстытуцыйны лад? .. нашы цэнтральныя СМІ пайшлі на падставе ў палітыкі і, парушаючы асноўныя нормы журналісцкай этыкі, паказалі ўсіму свету і нам вельмі высокі ўзровень свайго ўласнага непрафесіяналізму і ангажаванасці. Бо яны бессаромна чынам сталі выкарыстоўваць методыку падвойных стандартаў у сваёй „працы“ … Ці знойдуць нашы СМІ, а асабліва канал „Расія“ і „Першы канал“, у сабе сілы і рашучасць прызнацца ў несумленнасці і папрасіць прабачэння ў лівійскага народа і яго лідара? Сумняваюся.»

 Роля замежных дзяржаў 

 Інтэрвенцыя Заходніх краін 
Важным момантам у гісторыі лівійскага канфлікту з’яўляецца інтэрвенцыя НАТА, якая пачалася 19 сакавіка. Інтэрвенцыя гэтага ваенна-палітычнага блока стала адным з самых вырашальных фактараў паразы сіл Кадафі. Ваеннае ўмяшанне Паўночнаатлантычнага альянсу і яго саюзнікаў суправаджаліся бамбардзіроўкамі ваенных і грамадзянскіх аб’ектаў у Лівіі. Інтэрвенты таксама займаліся пастаўкамі зброі для ПНС і ваеннай падрыхтоўкай мяцежнікаў. ВПС краін НАТА змаглі нанесці вялікую шкоду інфраструктуры Лівіі і авіяцыі ўрадавых сіл, што было аднымі з самых важных пераваг лівійскай арміі перад ПНС.

 Беларусь 

Да пачатку грамадзянскай вайны паміж Мінскам і Трыпалі былі наладжаны цесныя дыпламатычныя сувязі. 15 лютага з Баранавічаў ў Лівію вылецеў самалёт Іл-76, які, як мяркуецца, перавозіў зброю. У канцы лютага ў заходніх СМІ з’явілася інфармацыя, што ў падаўленні вулічных беспарадкаў прымалі ўдзел беларускія наймітыСМИ: в расправе над ливийскими повстанцами, возможно, участвуют наемники из Белоруссии. Пазней, у красавіку, звесткі аб удзеле пра тое, што сур’ёзную дапамогу аказваюць беларускія ваенныя спецыялісты, чыя прысутнасць ў Лівіі дапамагла Кадафі ў першыя месяцы вайны павялічыць мабільнасць войскаў, прадпрымаць паспяховыя контратакі і нават зберагчы значныя сілы і рэсурсы ад авіяўдараў НАТА. Таксама яны займаліся эксплуатацыяй некаторай армейскай тэхнікі. Па афіцыйных даных ад беларускага пасольства, колькасць вайскоўцаў і інструктараў у Лівійскай Джамахірыі перад грамадзянскай вайной складала каля 500 чалавек, большую частку з якіх з пачаткам канфлікту эвакуіравалі, але некаторых было вырышына заставіць. Сярод ваеннага кантынента, як мяркуецца, былі ваеннаслужачыя Галоўнага разведвальнага ўпраўлення/Сіл спецыяльных аперацый, у тым ліку былыя байцы 334-га асобнага атрада спецпрызнуAuthorities deny report of Belarus` military presence in Libya .

Як заявіў выданню «Камсамольская праўда» непасрэдны ўдзельнік падзей па імі Міхаіл, які знаходзіўся па асабістым кантракту ў Лівіі ўжо больш за год, там дзейнічаюць некалькі сотняў вайсковых спецыялістаў з Беларусі. Паводле яго слоў, іх зарплата складае амаль 3000 долараў у месяц. Замежнікі не прымаюць непасрэднага ўдзелу ў баявых дзеяннях супраць паўстанцаў, але ўвесь час знаходзяцца на баявых пазіцыях

У верасні 2011 г. прадстаўнікі ПНС заявілі, што ў іх ёсць інфармацыя аб удзеле беларускіх снайпераў у баявых дзеяннях на баку ўрадавых сілБелорусских снайперов в Ливии не было, заявил МИД.

Чацвёра грамадзян Беларусі (Валерый Гардзіенка, Ігар Едзімічаў, Фёдар ТруфанаўВ Минск вернулся белорус, который провел в ливийском плену больше шести лет // Комсомольская правда, 2 февраля 2018 і Вячаслаў Качура) трапілі ў палон да паўстанцаў у Трыпалі, дзе былі асуджаны на 10 гадоў пазбаўлення волі за супрацоўніцтва з лаялістаміСуд над русскими «наемниками» в Ливии возмутил Москву // RT, 5 июня 2012. Пасродкам доўгіх перамоваў, удалося дамагчыся датэрміновага вызвалення беларускіх грамадзян, апошні з якіх, Качура, вярнуўся дадому ў 2018 годзеИсточник: освобожденный из плена в Ливии белорусский военный прибыл в Минск// РИА Новости, 2 февраля 2018.

Афіцыйна беларускі ўрад адмаўляе прысутнасць беларускіх ваенных саветнікаў і наймітаў у Лівіі падчас грамадзянскай вайны.

 Зімбабвэ 
У самым пачатку вайны ў Трыпалі на самалёце прыбылі некалькі сотняў вайскоўцаў з Зімбабвэ. Сярод іх былі ў асноўным вайскоўцы элітных падраздзяленняў зімбабвіійскай арміі, такіх як байцы 5-й брыгады. Акрамя дзеючых ваенных кадраў, у Лівіі знаходзіліся і найміты. У жніўні ўрад Зімбабвэ выслаў лівійскага пасла з краіны за тое, што той перайшоў на бок ПНСЗимбабве выслала посла Ливии за переход на сторону повстанцев — km.ru.

 Катар 
З самага пачатку лівійскага канфлікту Катар заняў бок паўстанцаў. Дзяржава ахвотна дапамагала Пераходнага Нацыянальнаму савету ў барацьбе з урадам Кадафі. Катар не толькі забяспечваў мяцежнікаў зброяй і боепрыпасамі, але і непасрэдна займаўся трэніроўкай байцоў паўстанцкіх атрадаўQatar trains anti-Gadhafi rebels in use of anti-tank weapons. Па заяве начальніка Генштаба ўзброеных сілаў Катара Хамада бен Алі аль-Атыя, у Лівіі знаходзіліся сотні катарскіх вайскоўцаў, якія займаліся падрыхтоўкай паўстанцаў і забеспячэннем сувязі з сіламі НАТАКатар признал участие своей армии в ливийской войне — km.ru. Не выключаецца магчымасць прамога ўдзелу вайскоўцаў з Катара ў баявых дзеяннях.

 Гл. таксама 
 Замежныя найміты ў Лівіі
 Інтэрвенцыя ў Лівіі

 Крыніцы 

 Літаратура 
 Maximilian C. Forte, Slouching Towards Sirte: NATO’s War on Libya and Africa, Baraka Books, Montreal, ISBN 978-1-926824-52-9.

 Спасылкі 
 Ю. Снегирев. Мятеж в пустыне
 Ю. Снегирев. Война в песочнице
 Своими глазами. Бунтующая Ливия.//Передача радиостанции «Эхо Москвы»
 О. Джемаль, М. Сайченко. Ливийский дневник
 Война в Ливии — тяжкая ноша для НАТО Петр Силантьев, 23 июня 2011
 Фоторепортажи о восстании в Ливии
 «На стороне Каддафи воюют белорусские партизане» Комсомольская правда 
 Передача «Права человека. Взгляд в мир» с Евгением Новиковым (Белоруссия) Ливия: истинные причины войны (видео)
 Сітуацыя ў Лівіі ў 2011 годзе (англ.)
 Грамадзянскія войны ў Лівіі (руск.)

Катэгорыя:Грамадзянская вайна ў Лівіі
Катэгорыя:Палітыка Лівіі
Катэгорыя:2011 год у Лівіі
Катэгорыя:Войны XXI стагоддзя
Катэгорыя:Гісторыя Лівіі