Дыхальная сістэма чалавека

Дыхальная сістэма чалавека — сукупнасць органаў дыхання, якія забяспечваюць насычэнне крыві кіслародам і вызваленне яе ад вуглякіслага газу (знешняе дыханне).

Нароўні са знешнім дыханнем ў арганізме ажыццяўляецца транспарт дыхальных газаў крывёй, а таксама газаабмен О2 і СО2 паміж крывёй і тканкамі і унутранае (клетачнае, або тканкавае) дыханне.
 Функцыі дыхальнай сістэмы
Дыхальныя
Газаабменная: працэсы знешняга дыхання, якія ўяўляюць сабой абмен газаў (О2, СО2 і N2) паміж альвеоламі і знешнім асяроддзем, дыфузію газаў (О2 і СО2) з альвеолаў у кроў.
Ахоўная: з удыхаемым паветрам у лёгкія трапляюць мікрачасціцы пылу, якія затрымліваюцца слізістай абалонкай дыхальных шляхоў і затым выдаляюцца з лёгкіх з дапамогай ахоўных рэфлексаў (кашаль, чханне) і механізмаў мукацыліярнага ачышчэння.
Недыхальныя
Метабалічная: сінтэз (сурфактанту, гепарыну, гістаміну, лейкатрыенаў, простагландынаў), актывацыя (ангіятэнзіну II) і інактывацыя (сератаніну, простагландынаў, норадреналіну) біялагічна актыўных рэчываў, пры ўдзеле альвеалацытаў, тучных клетак і эндатэлію капіляраў лёгкіх).
Выдзяляльная: праз лёгкія з арганізма выводзяцца з выдыхаемым паветрам пары вады і малекулы лятучых рэчываў.
Тэрмарэгулявальная: праз лёгкія з арганізма выводзіцца нязначная частка цяпла.
Ахоўная: эпітэлій слізістай абалонкі дыхальных шляхоў утрымлівае імунакампанентныя клеткі (Т-, і В-лімфацыты, макрафагі) і тучныя клеткі.
Позна-танічная: дыхальныя цягліцы грудной клеткі ўдзельнічаюць у падтрыманні становішча цела ў прасторы.
Дэпаніраванне крыві.
Голасаўтварэнне: нервовы апарат дыхальнай сістэмы, мышцы галасавой шчыліны і верхніх дыхальных шляхоў, а таксама мышцы грудной клеткі ўдзельнічаюць у маўленчай дзейнасці чалавека.

 Будова і функцыі органаў дыхання 
Органы дыхання складаюцца з двух галоўных аддзелаў: паветраносных (дыхальных) шляхоў і зоны газаабмену. Асноўныя функцыі гэтых аддзелаў — гэта правядзенне ўдыхаемага і выдыхаемага паветра ў лёгкія і з лёгкіх — для паветраносных шляхоў і забеспячэнне абмену газаў паміж атмасферным паветрам і крывёю — для зоны газаабмену. Паветраносныя шляхі і зона газаабмену таксама дзеляцца на два аддзелы кожныя: паветраносныя шляхі на верхнія і ніжнія паветраносныя шляхі, а зона газаабмену на дыхальны апарат і дыхальную зону. Верхнія дыхальныя шляхі першасна ачышчаюць, увільгатняюць і суграваюць (або ахалоджваюць) паветра, а ніжнія — другасна, кантрольна. Дыхальны апарат забяспечвае паступленне паветра ў дыхальную зону, а яна сама прымае ўдзел у непасрэдным газаабмене. Падрабязней глядзіце табліцу.
+ Сувязь паміж будовай і фунцыямі органаў дыхання Назва галоўнага аддзела Назва пабочнага аддзела Органы-складнікі Будова Функцыі Паветраносныя шляхі Верхнія дыхальныя шляхіНасавая поласць Глотка Ніжнія дыхальныя шляхіГартаньТрахея (дыхальнае горла) Бранхіяльнае дрэваЗона газаабменуДыхальная зонаЛёгачная парэнхіма (лёгкія)Дыхальны апаратПлеўра і яе поласцьГрудная клетка і дыхальныя мышцы 

 Дыхальныя рухі 

 Рэгуляцыя дыхання 

 Гігіена дыхання 
Для забеспячэння нармальнай жыццядзейнасці важна навучыцца правільна дыхаць, болей бываць на свежым паветры і захоўваць гігіену органаў дыхання.

 Аказанне першай своечасовай даўрачэбнай дапамогі пры спыненні дыхання 
Захворванне або няшчасны выпадак → ускладненне або кароткачасовае спыненне дыхання/сэрца → клінічная смерць → 3-4 хвіліны → неабарачальныя змяненні у нервовых клетках (парушэнне абмену рэчываў → згуба клетак) → жыццёвыя функцыі чалавека не могуць быць адноўлены ніякімі спосабамі → 5 мінут → глыбокая інваліднасць або, часцей, смерць.

Найбольш частыя прычыны спынення дыхання і першая дапамога:
Закаркаванне глоткі іншароднымі целамі — дастаць пабочны прадмет пальцам.
Закаркаванне трахеі і бронхаў іншароднымі целамі — неадкалдна даставіць пацярпелага ў медыцынскую ўстанову, дзе пабочны прадмет дастануць спецыяльнай медыцынскай апаратурай.
Утапленне — як мага хутчэй выдаліць з паветраносных шляхоў і лёгкіх пацярпелага ваду, пясок і рвотныя масы: пакласці пацярпелага жыватом на калена і рэзкімі рухамі сціскаць грудную клетку; пры неабходнасці зрабіць сардэчна-лёгачную рэанімацыю.
Атручэнне чадным або бытавым газам ці прапан-бутанавай сумессю — як мага хутчэй вынесці пацярпелага на свежае паветра і выклікаць «хуткую дапамогу», дзе пры вострым атручэнні зробяць пераліванне крыві; пры неабходнасці зрабіць сардэчна-лёгачную рэанімацыю.
Аднак на працягу першых мінут пасля так званай клінічнай смерці — спыненя дыхання ці дзейнасці сэрца, шляхам спецыяльных прыёмаў у радзе выпадкаў можна яшчэ аднавіць жыццёвыя функцыі арганізма. Такое ажыўленне называецца рэанімацыяй. Клінічная смерць можа надысці на вуліцы ці ў іншых месцах, дзе няма ні ўрачоў, ні адпаведнай апаратуры. Па гэтаму кожны павінен практычна авалодаць найпростымі прыёмамі рэанімацыі. Гэтыя прыёмы ратуюць жыццё многім людзям. Выдаючая роля ў рапрацоўцы тэорыі рэанімацыі належыць украінскаму акадэміку .
Пры наступе клінічнай смерці чалавека важна перш за хутка прыступіць да сардэчна-лёгачнай рэанімацыі. Для гэтага той, хто аказвае дапамогу павінен:
Выдаліць з верхніх дыхальных шляхоў назапашаную слізь, а часам ваду, пясок і рвотныя масы (пры ўтапленні). 
Вызваліць шыю, грудную клетку і жывот пацярпелага ад цісных (якія ціснуць) частак адзення (расшпіліць каўнер, зняць гальштук, пасавы рэмень і г. д.).
Укласці яго спінай на цвердую гарызантальную паверхню, пад закаркі пакласці цвёрды валік ці руку. Галава пацярпелага павінна быць задрана, а ніжняя сківіца — высунута ўперад.
Прытрымліваць язык пацярпелага насоўкай ці сурвэткай, каб ён не западаў і не зачыняў гартань.
Выканаць штучнае дыханнеУ выдыхнутым паветры кіслароду дастаткова (16—17%) для забеспячэння газаабмену, а высокае ўтрыманне вуглякіслага газу (3—4%) стымулюе дыхальны цэнтр: перыядычна (прыкладна 16 разоў у мінуту) актыўна ўдзімаць паветра праз марлю або насоўку ў рот (нос) пацярпелага. Затым націснуць на грудную клетку і выклікаць «выдых».
грудная клетка пры правільным «ўдыху» павінна пашырацца;
працягласць штучнага «выдыху» павінна быць большай за «ўдых» прыкладна ў 2 разы.  
Дадатныя вынікі дае спалучэнне с непрамым масажам сэрца, якое абавязкова неабходна рабіць пры адсутнасці пульсу і сэрцабіцця:
Адразу пасля кожнага ўдзімання паветра ў лёгкія рабіць 4—5 хуткіх штуршкападобных націсканняў на ніжнюю траціну грудзіны, намагаючыся прагнуць яе ў дарослых на 4—5 см, а ў дзяцей малодшага ўзросту — на 1,5—2 см у накірунку да пазваночніка. Рытм: 70—90 націсканняў у мінуту.
Рэанімацыю можна праводзіць удваіх: адзін чалавек робіць удзіманне паветра, а другі — непрамы масаж сэрца.

 Літаратура 

*
Катэгорыя:Клінічныя раздзелы медыцыны