Велікамучанік

Велікаму́чанік (,  — даслоўна можна перакласці як «знатныя сведкі») — адзін з найбольш старажытных лікаў святых (нароўні з мучанікамі), якія шануюцца Царквой.

 Гісторыя 
Вылучэнне падчас фарміравання агульнацаркоўнага шанавання мучанікаў асобнай катэгорыі велікамучанікаў адбылося ў выніку ўсталявання ім як асобам знатнага паходжання асабліва ўрачыстых службаўВеликомученик. Культ асаблівага шанавання велікамучанікаў спарадзіў узнікненне звязаных з імі народных павер'яў і шматлікіх легенд, якія ўвайшлі ў іх агіяграфію. Так, напрыклад, існуюць шматлікія версіі жыція і цудаў Георгія Пераможца, што ўжо ў канцы V стагоддзя прывяло да таго, што Рымскі Папа Геласій у сваім дэкрэце забараняе апакрыфічныя «Акты мучаніцтва святога Георгія» як ератычную фальсіфікацыю і адносіць Георгія да святых, якія больш вядомыя Богу, чым людзям.

Канчаткова падзел святых па ліках святасці сфарміраваўся толькі ў VII—VIII стст. К таму часу разуменне эпітэта «велікамучанік» на праваслаўным Усходзе трансфарміравалася: ён стаў успрымацца як знак асабліва цяжкіх мук (напр., Іаан Сачаўскі, які пацярпеў у XIV стагоддзіОфициальный календарь Русской Православной Церкви. Святой великомученик Иоанн Новый, Сочавский .). Аднак некаторыя памесныя цэрквы (у прыватнасці, Грузінская, Сербская) захавалі эпітэт «велікамучанікі» менавіта за знатнымі асобамі.

«Рудыменты» першапачатковага разумення тэрміна захаваліся ў раннехрысціянскай літаратуры (напрыклад, свяціцель Іаан Залатавуст у пахвальным слове называе велікамучаніцай антыяхійскую святую Драсіду, дачку імператара Траяна), якая ў сучасным праваслаўным царкоўным календары называецца мучаніцайОфициальный календарь Русской Православной Церкви. Святая мученица Дросида .

У сучаснай праваслаўнай свядомасці паняцце «велікамучанік» звязваецца з асабліва цяжкімі і працяглымі (у параўнанні з «проста» мучанікамі) мукамі, якія святы пацярпеў за веру.

 Велікамучанікі ў календары Рускай Праваслаўнай Царквы 

 I стагоддзе
 Ірына Македонская († канец I — пачатак II стагоддзяў)

 II стагоддзе
 Яўстафій Плакіда († 118)

 III стагоддзе
 Меркурый Кесарыйскі († 252)
 Марына Антыяхійская (на Захадзе Маргарыта) († 275)
 Міна Катуанскі († 288)
 Пракопій († 290)
 Параскева Іканійская († III стагоддзе)

 III—IV стагоддзе
 Афанасій († III—IV стагоддзе)

 IV стагоддзе
 Георгій Пераможац († 303)
 Яўфімія Усехвальная († 303)
 Дзімітрый Салунскі († 304)
 Анастасія Аковазбаўляльніца († 304)
 Панцеляймон († каля 305)
 Кацярына Александрыйская († 305)
 Феадор Тыран († 306)
 Варвара Іліёпальская († 306)
 Феадор Стратылат († 320)
 Арцемій Антыяхійскі († 362)
 Мікіта Гоцкі († 372)

 V стагоддзе
 Якаў Персянін († 421)

 XIV стагоддзе
 Іаан Сачаўскі († каля 1330—1340)

 XVII стагоддзе
 Кетэвана, царыца Кахецкая († 1624)

 XVIII стагоддзе
 Хрыса (Злата) Магленская († 1795)

 Літаратура 


*