Жары (Вілейскі раён)

Жа́ры (, ) — вёска ў Вілейскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Людвіноўскага сельсавета.

 Назва 
Беларускі савецкі географ В. Жучкевіч назвы тыпу Жары па сугуччы звязваў з семантыкай тыпу жарыць (расчышчаць лясы для земляробства праз выпальванне). Як альтэрнатыўнае ён падае меркаванне пра сувязь "жар-" з хуткасцю вады або катлавінай высахлага возера.В. А. Жучкевич. Краткий топонимический словарь Белоруссии. Минск, 1974. С. 120.

З іншага боку, на Павіллі фіксаваліся прозвішчы Жар (Вішнева), Жароўскі (Жодзішкі). Было ашмянскае Жарэйка.https://www.familysearch.org/ark:/61903/3:1:3QS7-L9CT-SW68?i=713&cat=2322277

https://eais.archyvai.lt/repo-ext-api/share/?manifest=https://eais.archyvai.lt/repo-ext-api/view/267108190/315687383/en/iiif/manifest&lang=lt&page=57

https://www.familysearch.org/ark:/61903/3:1:3Q9M-CS9Q-T9C6-X?i=693&cat=1465141 Ёсць літоўскія Žarys, Žareika, латышскае Žarshttps://pavardes.lki.lt/?pv=cd465ce9126ffec22422e70caa116da4

https://uzvardi.lv/surname/754895. Было літоўскае двухасноўнае прозвішча Жарвід (Дуброўнікі)https://www.familysearch.org/ark:/61903/3:1:3Q9M-CS93-VQ53-L?i=684&cat=742528&lang=en. Прозвішчы з пачатком "Жар-" беларускі савецкі антрапаніміст М. Бірыла пакідаў без адзінага вытлумачэнняМ. В. Бірыла. Беларуская антрапанімія. 2. Прозвішчы, утвораныя ад апелятыўный лексікі. Мінск, 1969. С. 144..

 Геаграфія 
Знаходзіцца за 38 км на паўночны ўсход ад Вілейкі, 8 км ад чыгуначнай станцыі Княгінін на лініі Маладзечна — Полацк, за 143 км ад Мінска, на шашы Вілейка — Докшыцы.

 Гісторыя 
У пісьмовых крыніцах вядома з XVI стагоддзя. У 1518 годзе князі Свідскія прадалі «дзедзічыну» сваю Жары В. Кабыльчу за 200 коп грошай. У 1579 годзе маёнткам Кабыльнік і «дварцом» Жары ў Ашмянскім павеце валодала княжна Настасся Міхайлаўна з Мсціслаўскіх, якая 19 ліпеня 1579 года перадала іх у вечнае ўладанне свайму мужу князю Стэфану Збаражскаму, ваяводзе троцкамуАкты, относящиеся к истории Западной России, собранные и изданные Археографической комиссией. — Санкт-Петербург : Археографическая комиссия, 1846—1853. Т. 3. 1544—1587.  Дакумент 114. — С. 247. У 1613 годзе сяло ў маёнтку Сэрвач, у Ашмянскім павеце Вялікага Княства Літоўскага, уласнасць Віленскай капітулы і біскупа Бенедыкта Войны, 40 валок зямлі; у 1690 годзе ўласнасць Стэфана Косава, гараднічага віленскага, 25 дымоў.

Пасля другога падзелу Рэчы Паспалітай (1793) у Расійскай імперыі. У 1800 годзе ўладанне І. Вазгірда ў Вілейскім павеце, капліца, карчма. У 1884 годзе адкрыта школа граматы. У 1897 годзе вёска і маёнтак у Даўгінаўскай воласці Вілейскага павета Віленскай губерні, у 1908 годзе 384 дзесяціны зямлі.

З 1921 года вёска ў Польскай Рэспубліцы, у складзе гміны Даўгінава Вілейскага павета Віленскага ваяводстваWykaz miejscowości Rzeczypospolitej Polskiej, Warszawa 1938, wolumin — 1, s. 6..

З лістапада 1939 года ў БССР, з 4 снежня 1939 года ў Вілейскім павеце Вілейскай вобласці, з 15 студзеня 1940 года ў Крывіцкім раёне, з 12 кастрычніка 1940 года цэнтр Жарскага сельсавета. З чэрвеня 1941 года да 3 ліпеня 1944 года акупіраваны нацыстамі; загінулі 14 землякоў (4 з іх не вярнуліся з фронту), на ўшанаванне іх памяці ў 1963 годзе пастаўлены абеліск. З 20 верасня 1944 года ў Маладзечанскай вобласці. У снежні 1952 года створаны калгас імя С. М. Кірава. З 20 студзеня 1960 года ў Мінскай вобласці. З 25 снежня 1962 года ў Вілейскім раёне. Цэнтр калгаса імя І. Д. Чарняхоўскага, працавалі пачатковая школа, клуб, бібліятэка, магазін, камбінат бытавога абслугоўвання насельніцтва, дзіцячы сад-яслі, аддзяленне сувязі.

З 1991 года ў незалежнай Беларусі. Да 8 лютага 2010 года цэнтр Жарскага сельсавета. Да 28 мая 2013 года вёска ўваходзіла ў склад Сцешыцкага сельсавета«Об изменении административно-территориального устройства районов Минской области». Решение Минского областного Совета депутатов от 28 мая 2013 г. № 234 .

 Насельніцтва 
 1800 год — сяло (26 двароў, 212 жыхароў) і засценак (2 двары, 22 жыхары).
 1866 год — 218 жыхароў, 22 дварыhttp://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_XIV/747.
 1897 год — 298 жыхароў, 49 двароў, у маёнтку 2 жыхары.
 1908 год — 341 жыхар.
 1921 год — 333 жыхары, 57 двароўSkorowidz miejscowości Rzeczypospolitej Polskiej — Tom VII — Część II — Ziemia Wileńska — Powiaty: Brasław, Duniłowicze, Brasław i Wilejka, Główny Urząd Statystyczny Rzeczypospolitej Polskiej, Warszawa 1923, s 78..
 1931 год — 358 жыхароў, 66 двароўWykaz miejscowości Rzeczypospolitej Polskiej, Warszawa 1938, wolumin — 1, s. 58, калонія (129 жыхароў, 21 двор), фальварак (17 жыхароў, 2 двары).
 1940 год — 519 жыхароў, 121 двор (вёска, калонія, фальварак).
 1960 год — 329 жыхароў.
 1971 год — 264 жыхары, 87 двароў.
 1988 год — 155 жыхароў, 67 двароў.
 2008 год — 129 жыхароў, 57 гаспадарак.

 Інфраструктура 
У 2009 годзе дзейнічалі клуб-бібліятэка, магазін, аддзяленне сувязі.

 Літаратура 



 Спасылкі 

Катэгорыя:Людвіноўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Вілейскага раёна