Паветраная навігацыя

Паветраная навігацыя (аэранавігацыя) — навука аб метадах і сродках кіравання паветранага судна (ПС) па заданай або аператыўна выбіранай прасторава-часавай траекторыі. Пры вырашэнні задач паветранай навігацыі ПС разглядаецца ў якасці кропкавага аб'екта, месцазнаходжанне якога супадае з цэнтрам масы ПС, і такім чынам задачы навігацыі зводзяцца да задач па кіраванні рухам цэнтра мас ПС.

Базавымі паняццямі аэранавігацыі з'яўляюцца параметры руху (навігацыйныя элементы) — велічыні, веданне якіх неабходна для выканання (рэалізацыі) задач паветранай навігацыі. У агульнай пастаноўцы параметрамі руху з'яўляецца мноства каардынат ПС і іх вытворных, парадак якіх залежыць ад патрабаванай дакладнасці самалётакіравання, а наменклатура — ад выбару сістэмы каардынат.

 Задачы аэранавігацыі 
Вызначэнне навігацыйных элементаў лятальнага апарата, такіх як:
 каардынаты (геаграфічныя -> шырата, даўгата; палярныя -> азімут, далёкасць) 
 вышыня (абсалютная, адносная, сапраўдная), у тым ліку:
 вышыня над паверхняй Зямлі (сапраўдная вышыня палёту) 
 курс (умоўны, сапраўдны, магнітны, артадрамічны)
 аэрадынамічны вугал зносу 
 напрамкавы вугал (умоўны, сапраўдны, магнітны, артадрамічны) 
 прыладная, сапраўдная, напрамкавая хуткасць
 хуткасць, напрамак (метэаралагічны) і кірунак (навігацыйны) ветру, вугал ветру 
 лінія заданага напрамку (ЛЗН), лінія фактычнага напрамку (ЛФН) 
 лінейна бакавыя ўхіленні (ЛБУ) 
 дадатковая папраўка (ДП) (пры палёце на радыёстанцыю) 
 бакавое ўхіленне (БУ) (пры палёце ад радыёстанцыі) 
 адваротны, прамы пеленг (АП, ПП) (пры палёце на / ад радыёпеленгатар). 
Кантроль і выпраўленне шляху: (з выхадам на ЛЗН або ў ППМ (паваротны пункт маршруту), у залежнасці ад ЛБУ):
 па далёкасці 
 па напрамку 
Пракладка і пералік (злічэнне) шляху:
 Прамая 
 Адваротная 
 Штылівая 
Пабудова аптымальных маршрутаў для дасягнення пункта прызначэння:
 выхад на пункт за мінімальны час 
 выхад на пункт з мінімальнымі выдаткамі паліва 
 выхад на пункт ў заданы час 
Аператыўная карэкцыя маршруту ў час палёту:
 пры змене палётнага задання, у тым ліку пры няспраўнасці ў лятальным апараце,
 пры ўзнікненні неспрыяльных, метэаралагічных з'яў на маршруце 
 каб пазбегнуць сутыкнення з іншым лятальным апаратам, 
 для збліжэння з іншым лятальным апаратам.

 Вызначэнне навігацыйных элементаў руху лятальнага апарата 
Для вызначэння навігацыйных элементаў ужываюцца розныя тэхнічныя сродкі:
 Геатэхнічныя — дазваляюць вызначаць абсалютную і адносную вышыню палёту, курс лятальнага апарата, яго месцазнаходжанне і г.д.).
 вышынямеры, 
 вымяральнікі паветранай і напрамкавай скарасцей, 
 магнітныя і гірамагнітныя компасы, гірапаўкомпасы, 
 аптычныя візіры, 
 інерцыяльныя навігацыйныя сістэмы і г.д.
 Радыётэхнічныя — дазваляюць вызначыць сапраўдную вышыню, напрамкавую хуткасць, месцазнаходжанне лятальнага апарата шляхам вымярэння розных параметраў электрамагнітнага поля па радыёсігналах.
 радыёвышынямеры, 
 радыёмаякі, 
 радыёкомпасы, 
 радыёнавігацыйныя сістэмы і г.д.
 Астранамічныя — дазваляюць вызначаць курс і месцазнаходжанне лятальнага апарата
 астранамічныя компасы 
 секстанты, 
 астраарыентатары і г.д.
 Святлотэхнічныя — забяспечваюць пасадку лятальнага апарата ў складаных метэаралагічных умовах і ноччу, а таксама для аблягчэння арыентавання.
 святломаякі.
 Комплексныя навігацыйныя сістэмы — аўтапілот — могуць забяспечыць аўтаматычны палёт па ўсім маршруце і заход на пасадку пры адсутнасці бачнасці зямной паверхні.

 Літаратура 
 Чёрный М. А., Кораблин В. И. Самолётовождение.  КДУ, ISBN 978-5-98227-680-3 2010, 368 с.
 Олянюк П. В. Навигационные элементы движения летательного аппарата. Методический сборник ЛКВВИА № 11 1960 г.

Катэгорыя:Авіяцыйныя тэрміны