Капланцы

Капла́нцы () — вёска ў Бярэзінскім раёне Мінскай вобласці Беларусі, на рацэ Клява. Цэнтр Капланецкага сельсавета. Месціцца за 10 км на паўднёвы ўсход ад горада Беразіно, за 111 км ад Мінска.

 Гісторыя 
 Ранняя гісторыя. Вялікае Княства Літоўскае 
Гэтыя землі былі заселены ў старажытнасці, пра што сведчаць курганны могільнік (цяпер 5 насыпаў) за 0,5 км ад паўднёвай ускраіны вёскі і гарадзішча за 0,2 км па паўднёвы ўсход ад вёскі. 

Маёнтак Капланцы паводле пісьмовых крыніц вядомы з 1596 года, калі ён уваходзіў у склад Аршанскага павета С. 214.. У 1670 годзе згадваецца як фальварак у Аршанскім павеце Вялікага Княства ЛітоўскагаLVIA, f. 11, ap. 1, b. 747. У канцы XVIII стагоддзя вёска і маёнтак у валоданні віленскага капітула С. 242.. У 1788 годзе на месцы старой драўлянай царквы, якая згарэла ў 1771 годзе, была пабудавана прыходская царква імя Пакрова Прасвятой Багародзіцы (разабрана ў 1940-я).

 Пад уладай Расійскай імперыі 
міні|Капланцы, 1902 г. Фота Мікалая Магільнянскага|злева
У выніку другога падзелу Рэчы Паспалітай 1793 года тэрыторыя апынулася ў складзе Расійскай імперыі, у Ігуменскім павеце Мінскай губерні. У 1800 годзе было сяло і гаспадарскі двор, драўляная ўніяцкая царква Пакрова Багародзіцы, плябанія, карчма, млын на рацэ Клява, сукнавальня, памешчыцкая ўласнасць. У XIX стагоддзі ўласнікам быў Сахараў.

9 сакавіка 1807 года на сродкі святара Сымона Аксінькевіча адкрыта Божынскае свецкае вучылішча для дзяцей бедныя дваран і грэка-уніяцкага духавенства. Паводле інвентароў 1845 года ў складзе маёнтка Капланцы (уладанне С. Ясенскага) уваходзілі фальварак і паселішча Божын, вёскі Мілашава, Елеанорава, Ядліна, да маёнтка Капланцы 2 адносіліся хутар і вёска Валоўніца (разам 792 жыхары, 105 цяглых двароў, 5 агароднікаў). У карыстанні сялян былі 144 валы, 197 кароў, 438 свіней, памешчыку належала 950 дзесяцін пашы, 2 хлебазапасныя магазіны.

Пасля 1861 года ў Пагосцкай воласці Ігуменскага павета. У 1884 годзе адкрыта перасоўная царкоўна-прыходская школа (у 1890 годзе вучыліся 23 хлопчыкі). Паводле перапісу 1897 года ў сяле была прыходская царква, прытулак, хлебазапасны магазін, піцейны дом, былі аднайменныя маёнтак і сядзіба.

У 1913 годзе маёнткам Капланцы валодала Вольга Васілеўская, дачка папярэдняга ўладальніка генерал-маёра Сахарава, было 625 дзесяцін зямлі.

 Найноўшы час 
міні|Абед у полі. Фота Вячаслава Косткі, 1905 г.
З канца лютага 1918 года тэрыторыя акупаваная войскамі Германскай імперыі. 25 сакавіка 1918 года згодна з Трэцяй Устаўной граматай абвешчана часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. У снежні 1918 года занята Чырвонай Арміяй, з 1 студзеня 1919 года ў адпаведнасці з пастановай І з’езда КП(б) Беларусі яна ўвайшла ў склад Савецкай Беларусі, з лютага 1919 года — у Савецкай Расіі, у складзе Магілёўскага павета Гомельскай губерні. За часамі савецка-польскай вайны ў Капланцах месціўся штаб дывізіі Чырвонай Арміі і шпіталь. У ліпені 1920 года ў баях каля вёскі загінулі 25 чырвонаармейцаў (пахаваны на могілках).

З 10 жніўня 1920 года ў Беларускай ССР. У 1923 годзе ў нацыяналізаваным маёнтку створана садова-агранамічная гаспадарка, 24 верасня 1924 года закладзена сельскагаспадарчае кааператыўнае таварыства. З 20 жніўня 1924 года вёска — цэнтра Капланецкага сельсавета Бярэзінскага раёна Барысаўскай, з 9 чэрвеня 1927 года да 26 чэрвеня 1930 года Менскай акруг. У канцы 1920-х гадоў на базе царкоўна-прыходскай школы была створана 4-гадовая школа, якая месцілася ў будынку, пабудаваным на сродкі вяскоўцаў у 1902 годзе.

У 1930 годзе праведзена прымусовая калектывізацыя, створаны калгас «Пераможац», у 1936 годзе пабудавана грамадская лазня. З 20 лютага 1938 года ў Магілёўскай вобласці.

У Другую сусветную вайну з канца чэрвеня 1941 года да пачатку ліпеня 1944 года пад акупацыяй Германіі. У 1942 годзе акупацыйная адміністрацыя расстраляла 5 вяскоўцаў. У красавіку 1943 і чэрвені 1944 гадоў вёска часткова спальвалася ў ходзе карных аперацый. Пасля вайны вёска адноўлена.

З 20 верасня 1944 года ў Мінскай вобласці. З 25 снежня 1962 года ў Чэрвеньскім раёне, з 6 студзеня 1965 года зноў у Бярэзінскім раёне. У 1969 годзе 8-гадовая школа пераўтворана ў сярэднюю.

 Насельніцтва 
 1800 год — 79 двароў, 520 жыхароў
 1858 год — 436 жыхароў
 1866 год — 66 двароў
 1885 год — 62 двары, 560 жыхароў
 1897 год — сяло, 111 двароў, 763 жыхары; маёнтак, 3 двары, 24 жыхары; сядзіба, 2 двары, 22 жыхары
 1908 год — 147 двароў, 977 жыхароў
 1917 год — сяло, 150 двароў, 863 жыхары (841 беларус, 22 яўрэі); маёнтак, 1 двор, 57 жыхароў (усе беларусы)
 1926 год — вёска, 180 двароў, 967 жыхароў; маёнтак, 22 двары, 82 жыхары
 1960 год — 711 жыхароў
 1997 год — 346 жыхароў, 168 двароў
 2009 год — 306 жыхароў
 2019 год — 260 жыхароў

 Славутасці 
міні|250px|Драўляны крыж на могілках|злева
250px|міні|795-27. Ручнік, с. Капланцы. Ігуменскі павет. Канец XIX — пачатак XX стагоддзя
 Драўляныя крыжы на могілках.
 Сакральная ліпа каля вёскі.
 Гарадзішча жалезнага веку і ранняга феадалізму. — 

 Мемарыялы 
 Брацкія магілы чырвонаармейцаў.
 Брацкія магілы савецкіх воінаў і партызан.

 Вядомыя асобы 
 Аляксандр Уладзіміравіч Грыбко (1959—2022) — беларускі географ, спецыяліст у галіне геамарфалогіі і палеагеаграфіі.
 Мікола Равенскі (1886—1953) — беларускі кампазітар, дырыжор, музычны крытык.
 Сямён Адамавіч Яроцкі (1903—1968) — адзін з кіраўнікоў партызанскага руху на тэрыторыі Магілёўскай і Брэсцкай абласцей ў гады Вялікай Айчыннай вайны

 Крыніцы 

 Літаратура 









 Спасылкі 

Катэгорыя:Капланецкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Бярэзінскага раёна
Катэгорыя:Вёскі Беларусі, цалкам або часткова знішчаныя нацыстамі