Сядзіба Іваноўскіх (Галавічполе)

Сядзіба Іваноўскіх, Лябёдка Іваноўская — помнік сядзібна-паркавай архітэктуры мадэрну з элементамі неаготыкі. Створана ў пачатку XX ст. у в. Галавічполе (Шчучынскі раён). У сядзібе размешчаны Васілішкаўскі дзіцячы сацыяльны пансіянат «Васількі».

 Гісторыя 
Паводле «Геаграфічнага слоўніка Каралеўства Польскага і іншых краін славянскіх», гэты фальварак пад назвай Дварэц быў падараваны прывілеем Жыгімонта I ад 7 лістапада 1510 г. двараніну яго, Івашку Рыла-Быкоўскаму, і з таго часу перадаваўся ад бацькі да сына і не выходзіў з валодання сям’і. У сярэдзіне XIX ст. ён займаў 666 маргоў (каля 370 га), пасля выхаду сялян з-пад прыгону ў 1861 г. у ім засталося 325 маргоў (каля 180 га). Гэты адносна невялікі маёнтак і атрымала ў спадчыну Антаніна і да самай сваёй смерці заставалася яго ўладальніцай.

Самыя раннія дакументальныя звесткі з гісторыі сям’і Іваноўскіх сягаюць сярэдзіны XVII ст. У першай палове XIX ст. Станіслаў Іваноўскі (нар. 1819) быў вымушаны саступіць радавы маёнтак Руда Яворская ў Слонімскім павеце старэйшаму брату Вінцэнту і шукаць свайго лёсу ў іншым месцы. Ён неўзабаве ажаніўся з Антанінай, адзінай дачкой Юрыя Андрэевіча Рыла-Быкоўскага, уладальніка фальварка Лябёдка.

Пасля заўчаснай смерці Антаніны ў 1852 годзе маёмасныя меркаванні схілілі Станіслава Іваноўскага да шлюбу з Каралінай Клімантовіч, а пасля яе смерці ў 1856 г. ужо 58-гадовы гаспадар ажаніўся трэці раз з дужа маладзейшай за сябе Станіславай Губарэвіч з суседняга фальварка Галавічполь. У выніку Лябёдка павялічылася за кошт часткі гэтага фальварка.

Адзіным сынам Станіслава і Антаніны быў Леанард Іваноўскі (нар. 1845), які пасля смерці маці стаў паўнапраўным гаспадаром Лябёдкі. Ён атрымаў ступень інжынера-тэхнолага, а затым да 1891 працаваў на прамысловых будоўлях Расійскай імперыі. Аддаваў шмат увагі на развіццё і ўдасканаленне гаспадаркі ў Лябёдцы. Паступова павялічыў яе да 500 га, задрэнаваў рольныя грунты, засадзіў лесам аблогі, абсталяваў сельскагаспадарчымі машынамі, пабудаваў паравы млын. Асаблівую ўвагу надаваў садоўніцтву. У садовай гаспадарцы было выпрабавана каля 400 сартоў яблынь, 100 — груш і 80 — сліваў, вішняў, чарэшняў. Садавіну з Лябёдкі вывозілі на пецярбургскія і маскоўскія рынкі, двойчы яе гаспадар атрымліваў залаты медаль на ўсерасійскіх выстаўках. Варшаўскае садаўнічае таварыства абрала Л. Іваноўскага старшынёю.

У сям’і Леанарда Іваноўскага і Ядвігі з Райхеляў нарадзілася пяцёра дзяцей: Юры (1876), Вацлаў (1880), Тадэвуш (1882), Алена (1885) і Станіслаў (1887). Паводле метрычных запісаў рымска-каталіцкай парафіі ў Старых Васілішках абрад хрышчэння адбываўся пераважна падчас летняга адпачынку, калі сям’я пераязджала ў Лябёдку з  Варонежскай губерні, дзе пражывалі бацькі.

У 1891 годзе сям’я Іваноўскіх пераехала з Краснага ў Варшаву. Леанард праз некалькі гадоў асеў у Санкт-Пецярбургу, а жонка з дзецьмі заставалася ў Варшаве.

У першыя гады XX ст. у Лябёдцы была завершана будоўля новай сямейнай рэзідэнцыі. Дзейнасць Леанарда Іваноўскага была накіравана на тое, каб ператварыць Лябёдку ва ўзорны асяродак агратэхнічнага прагрэсу. Маладых сялян прымалі ў маёнтку на практыку ў галіне садоўніцтва, пчалярства, жывёла- і раслінаводства. У 1913 меркавалася адкрыць курсы малочнай вытворчасці. Аднак у хуткім часе вайна і акупацыя зруйнавалі гаспадарку.

Падчас Першай сусветнай вайны Леанард Іваноўскі адмовіўся ад дзяржаўнай службы і вярнуўся ў Лябёдку. Тут ён памёр у 1919 годзе, быў пахаваны ў сямейным склепе непадалёк ад Лябёдкі. У 1934 годзе памерла жонка Ядвіга, яе пахавалі побач з Леанардам.

Апошнім уласнікам маёнтка Лябёдка Іваноўская да 1939 года быў Станіслаў Іваноўскі. Пасля амаль уся сям’я Іваноўскіх схавалася ў Вільні, якая знаходзілася за літоўскай мяжой. Шукальнікі скарбаў разбілі іх фамільны склеп, прах нябожчыкаў быў выкінуты з трунаў. Пазней дзеці «забаўляліся» чарапамі Леанарда і Ядвігі, як футбольнымі мячаміВацлаў Іваноўскі. Да 110-годдзя (1880—1943). — Мн., 1990. — С. 125.

У 1971 годзе адкрыты Васілішкаўскі дом-інтэрнат для дзяцей-інвалідаў з асаблівасцямі псіхафізічнага развіцця.

 Архітэктура 
міні|Гаспода, 2021 год.
Гаспода (1909 г.) — мураваны будынак у плане нагадвае літару «L» (Lebiodka) і мае вялікую колькасць пакояў. Складаную аб’ёмна-прасторавую кампазіцыю ўтвараюць адна- і двухпавярховыя аб’ёмы, накрытыя дахоўкай высокія стрэхі з фігурнымі люкарнамі, спічастымі фіяламі і шчытамі, гранёныя эркеры з шатровымі завяршэннямі. Дэкаратыўнае вырашэнне фасадаў заснаванае на спалучэнні чырвонага колеру цаглянай муроўкі з атынкаванымі ліштвамі, карнізамі і рустоўкай, паліхромнай муроўкай цокаля з вапнавых блокаў. Паўкруглыя тымпаны над вокнамі запоўненыя дэкаратыўнымі арнаментальнымі ўстаўкамі з паліванай керамікі. Элементы архітэктурнага дэкору ствараюць на фасадах геаметрычны малюнак. Планіроўка калідорная з выхадам на тэрасу з каванай агароджай. Пад будынкам скляпеністыя сутарэнні.

 Парк 
міні|left|Сядзіба з вышыні, 2021 год.
Дом размешчаны ў пейзажным парку (плошча 18 га), ад якога зберагліся фрагменты. Уязная алея абсаджаная грабам, прамавугольныя баскеты абмежаваныя алеямі. На ўскраіне парку шэраг ставоў. У дэндраскладзе больш за 50 відаў дрэў.

 Гл. таксама 
 Сядзіба Ежы Іваноўскага (Галавічполе)

 Крыніцы 

 Літаратура 
 Архітэктура Беларусі. Энцыклапедычны даведнік. — Мінск, 1993.
 Туронак Ю. Вацлаў Іваноўскі і адраджэнне Беларусі / пер. з польскай. — Мінск, 2006.
 Iwanowski K. Wspomnienia z kresowej młodości. — TMW i ZW: Oddział w Bydgoszczy, 1995.
 Лаўрэш Л. Лябёдка Іваноўскіх. Дакументальная аповесць // Новы Замак. 2019. № 8. С. 194—212.; 2020. № 9. С. 180—219.] // на pawet.net
 Лаўрэш Л. Тадэвуш Іваноўскі, яго сям’я і ягоныя ўспаміны // АСОБА І ЧАС. Беларускі біяграфічны альманах. Выпуск 9. Мінск. 2020. С. 57-59.
 Лаўрэш Л. Лябёдка Іваноўскіх. Дакументальная аповесць. Ridero, 2024. 196 с.

 Спасылкі 





Катэгорыя:Славутасці Шчучынскага раёна
Катэгорыя:Палацава-паркавыя і сядзібна-паркавыя ансамблі Беларусі
Катэгорыя:Галавічполе
Катэгорыя:Збудаванні Беларусі ў стылі мадэрн
Катэгорыя:Збудаванні Беларусі ў неагатычным стылі
Катэгорыя:Іваноўскія