Орля (Шчучынскі раён)

О́рля (, ) — аграгарадок у Шчучынскім раёне Гродзенскай вобласці, на рацэ Нёман. Цэнтр Орлеўскага сельсавета. Насельніцтва 511 чал. (2001). Знаходзіцца за 25 км на паўднёвы ўсход ад Шчучына, за 17 км ад чыгуначнай станцыі Ражанка; на аўтамабільнай дарозе Жалудок — Курылавічы.

 Гісторыя 
Першы пісьмовы ўспамін пра Орлю (пад назвай Арлея) як маёнтак, уладанне Ю. Сташэўскага змяшчаецца ў Літоўскай метрыцы і датуецца 1666 годам. У гэты час тут было 70 пляцаў, Рынак (забудова — 19 двароў у 4 лініі), 4 вуліцы (Мастоўская, Віленская, ад Рынку да ракі Нёман, ад ракі Нёман), кальвінскі збор, школа, карчм (2 плошчы). Пазней Орля перайшла да П. Берасцейскага. Ад часоў свайго заснавання паселішча ўваходзіла ў склад маёнтку Ліпічна Лідскага павета Віленскага ваяводства.

У Вялікую Паўночную вайну (1700—1721) каля Орлі ў лютым — сакавіку 1706 года шведы пад камандай генерала М. Стэнбака збудавалі мост праз Нёман для пераправы сваіх палкоў. 8 сакавіка 1706 года ў часе інспекцыйнай паездкі на будоўлю моста ледзь не загінуў кароль Швецыі Карл XII. Ён спрабаваў перайсці праз Нёман веснавым лёдам і праваліўся ў ваду, быў выратаваны сваімі афіцэрамі. У 1783 годзе ў мястэчку збудавалі грэка-каталіцкую царкву.

У выніку трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай (1795) Орля апынулася ў складзе Расійскай імперыі, дзе сталі цэнтрам воласці Лідскага павета Віленскай губерні. Станам на 1829 год у мястэчку было 45 будынкаў (31 хрысціянскі і 14 іудзейскіх), на 1863 год — 58 жылых дамоў, на 1886 год — 83 двары, драўляная царква, яўрэйскі малітоўны дом, прыстань. У 1905 годзе існавалі лекарскі ўчастак, народнае вучылішча. На 1909 год — 29 двароў, валасная ўправа, царква, сінагога, школа, 2 крамы, 2 корчмы, шынок.
міні|План мястэчка

Згодна з Рыжскім мірным дагаворам (1921) Орля апынулася ў складзе міжваеннай Польскай Рэспублікі, у Лідскім павеце Навагрудскага ваяводства. У гэты час у мястэчку было 99 дамоў. Станам на 1933 год — 127 двароў, царква, сінагога, пошта, клуб, школа.

У 1939 годзе Орля ўвайшла ў БССР, дзе 12 кастрычніка 1940 года зрабілася цэнтрам сельсавета Жалудоцкага раёна (з 17 красавіка 1962 года ў Шчучынскім раёне). Статус паселішча панізілі да вёскі. Станам на 1940 год у Орлі было 129 двароў, няпоўная сярэдняя школа, хата-чытальня, пошта, тэлефон, бальніца; на 1998 год — 219 двароў, на 1 студзеня 2001 года — 215.

 Насельніцтва 
 XIX стагоддзе: 1829 год — 174 чал., у тым ліку 125 хрысціян і 49 іўдзеяўІна Соркіна. Мястэчкі Лідскага ўезда ў XIX — пачатку XX ст. // Ліда і Лідчына: да 685-годдзя з дня заснавання горада: матэрыялы рэспуб. навук.-практ. канф., (Ліда, 3 кастр. 2008 г.) / рэдкал.: Худык А. П. (гал. рэд.). — Ліда, 2008.; 1863 год — 349 чал.; 1869 год — 350 чал.; 1886 год — 598 чал.; 1897 год — 804 чал.
 XX стагоддзе: 1905 год — 726 чал.; 1909 год — 436 чал.; 1919 год — 554 чал.; 1921 год — 579 чал.; 1933 год — 579 чал.; 1940 год — 733 чал.; 1998 год — 552 чал.; 2000 год — 518 чал., 217 двароў.
 XXI стагоддзе: 1 студзеня 2001 года — 511 чал.

 Інфраструктура 
У Орлі працуюць сярэдняя школа, дашкольная ўстанова, бальніца, дом культуры, бібліятэка, пошта.

 Турыстычная інфармацыя 
За 2,5 км на паўднёвы захад ад Орлі знаходзіцца селішча XII—XIII стагоддзяў.

 Помнікі гісторыі і культуры 
міні|злева|Царква Покрыва Прасвятой Багародзіцы
 Могілкі яўрэйскія
 Царква Покрова Прасвятой Багародзіцы (1866)
 Брацкая магіла савецкіх воінаў
 Помнік землякам, загінуўшым у Вялікую Айчынную вайну

 Вядомыя асобы 
 Тамара Уладзіміраўна Казак (нар. 1957) — беларускі псіхолаг. Доктар псіхалагічных навук, прафесар.

 Крыніцы 

 Літаратура 





 Лаўрэш Леанід. Прыход у Орлі. // Лідскі Летапісец. 2017. № 4(80). С. 22—38. // на pawet.net

 Спасылкі 

Катэгорыя:Орлеўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Шчучынскага раёна

Катэгорыя:Мястэчкі Віленскага ваяводства