Стымпанк

Стымпа́нк, або парапа́нк — кірунак навуковай фантастыкі, які мадэлюе выдуманую цывілізацыю, што засвоіла ў дасканаласці механіку і тэхналогіі паравых машын. Як правіла, стымпанк мае на ўвазе альтэрнатыўны варыянт развіцця чалавецтва з выяўленай агульнай стылізацыяй пад эпоху віктарыянскай Англіі (другая палова XIX стагоддзя) і эпоху ранняга капіталізму з характэрным гарадскім пейзажам і кантрасным сацыяльным расслаеннем. Магчыма, аднак, і наяўнасць у творах стымпанку большай ці меншай долі элементаў фэнтэзі.

Да «панкаўскіх» кампанентаў стымпанку ставіцца асаблівы акцэнт на сапраўднай чалавечай прыродзе, якая кіруецца нізкімі запаламі — пажадлівасцю, гневам, ганарыстасцю, сквапнасцю і зайздрасцю. Агульны стыль стымпанку часцяком выглядае цынічным (груба-адкрытым) і песімістычным (антыўтапічным), аднак, дзякуючы камічным магчымасцям рэтрастылістыкі і альтэрнатыўнай гісторыі, шырока распаўсюджаныя і гумарыстычныя, парадыйныя матывы.

Тым не менш існуе нямала твораў з процілеглай скіраванасцю — рамантыка, драматызм высокіх пачуццяў, нават элементы ўтопіі.

Рэаліі стымпанкавай стылістыкі — «старадаўнія» аўтамабілі, лакаматывы, тэлефоны і т. р., анахранічна ўпісаныя ў больш (або менш) «старадаўні» антураж, лятаючыя караблі-дырыжаблі, механічныя робаты — часам уваходзяць у знарочыста казачныя і нават дзіцячыя творы.

У цяперашні час у грамадскім асяроддзі і масавай культуры назіраюцца з’явы, якія дазваляюць казаць аб стымпанку як пра субкультуру, якая фарміруецца. Стыль «стымпанк» усё шырэй распаўсюджваецца ў графіку, ілюстрацыі, скульптуры, дызайне і нават у сферы камп’ютарных гульняў.

 Папярэднікі стымпанку 
У якасці «сыравіны» дзеля фантазіі аўтары стымпанку выкарыстоўваюць творчасць пісьменнікаў-фантастаў, мастакоў, вынаходнікаў, а таксама фальсіфікатараў XIX ст.

 Герберт Уэлс — англійскі пісьменнік-фантаст (1866—1946);
 Жуль Верн (1828—1905) — французскі пісьменнік, аўтар прыгодніцкай літаратуры і фантастыкі;
 Альбер Рабіда (1848—1926) — французскі пісьменнік і мастак, аўтар футурыстычных твораў;

 Прадстаўнікі жанру 
 Чайна Мьевіль
 Гордан Далквіст
 Брус Стэрлінг — твор «Машына адрозненняў» (1992) стаў фактычна маніфестам стымпанку — аналагічна як «Нейрамант» Уільяма Гібсана паклаў пачатак жанру кіберпанк.
 Хаяо Міядзакі
 Майкл Муркок (цыкл твораў пра Освальда Бастейбла)
 Вадзім Панаў
 Філіп Пулман
 Лемані Снікет
 Брэд Сільберлінг

 Парамагія 
Парамагія — жанр, які ўтвараецца на скрыжаванні стымпанку і фэнтэзі; верагодна, з’яўляецца відам тэхнафэнтэзі. Мадэлюе сусветы, у якіх паравыя тэхналогія суіснуюць с магіяй і расамі, тыповымі дзеля фэнтэзійнай літаратуры (эльфы, гномы, оркі і інш). Прыклады: «Вялікі эліпс» Полы Волскі, «Вакзал страчаных сноў» Чайны Мьевіля, «Месяц гоблінаў» і «Машына гномаў» Тэрэзы Эджэртан, камп’ютарня гульня «Arcanum».

 Гл. таксама 
 Стоўнпанк
 Сандалпанк
 Мідлпанк
 Клокпанк
 Дызельпанк
 Кіберпанк
 Біяпанк
 Нанапанк
 Манапанк

 Літаратура 

 Clockwork worlds, Ричард Д. Эрлих и Томас П. Данн (1983). ISBN 0-313-23026-9
 The Steampunk issue of Nova Express, Volume 2, Issue 2, Winter 1988
 The Encyclopedia of Fantastic Victoriana Джесс Невинс, MonkeyBrain (2005). ISBN 1-932265-15-5
 Fiction 2000: cyberpunk and the future of narrative, Джордж Слессер и Том Шиппи (1992). ISBN 0-8203-1425-0
 Science fiction after 1900, Брукс Лэндон (2002). ISBN 0-415-93888-0
 Science fiction before 1900, Пол К. Элкон (1994). ISBN 0-8057-0952-5
 Victorian science fiction in the UK, Дарко Свэн (1983). ISBN 0-8161-8435-6
 Worlds enough and time, Гэри Вестфаль, Джордж Слессер, и Дэвид Либи (2002). ISBN 0-313-31706-2
 Louis la Lune, Элбан Гуллемос (2006). ISBN 2-226-16675-0

 Спасылкі 
 Стимпанк в кинематографе 
 Жанры: Стимпанк . Статья в журнале Мир Фантастики.
 Журнал Популярная механика: Паровые панки: Стим-история 

Катэгорыя:Субкультуры
Катэгорыя:Навуковая фантастыка

Катэгорыя:Вытворныя кіберпанку