Мовы Расіі

Мовы Расійскай Федэрацыі — мовы, распаўсюджаныя на тэрыторыі гэтай дзяржавы. Яны адносяцца да 14 моўных сем’яў — індаеўрапейскай, алтайскай, уральскай, юкагіра-чуванскай, картвельскай, абхаза-адыгскай, нахска-дагестанскай, сіна-тыбецкай, семіцкай, эскімоска-алеуцкай, чукоцка-камчацкай, енісейскай, аўстраазіяцкай, айнскай; ніўхская мова з’яўляецца ізаляванай.

Пасля кожнай мовы пазначана колькасць тых, што размаўляе на ёй у Расіі: або паводле перапісу 2010, або (калі даныя перапісу лічацца недакладнымі) паводле ацэнкі лінгвістаў (2002 г.). У апошнім выпадку перад імі стаіць значок тыльды (~).

 Індаеўрапейская сям’я 
З індаеўрапейскіх моў у Расіі прадстаўлены славянская, іранская, германская, армянская, грэчаская, індаарыйская, раманская, балтыйская і албанская галіны. Усяго: 40 жывых моў і 1 кніжная.

 Славянская галіна
 беларуская мова 173 980
 украінская мова 1 129 838
 руская мова 137 494 893
 русінская мова 225
 балгарская мова 22 906
 сербахарвацкая мова 11 043
 славацкая мова 1445
 чэшская мова 13 074
 польская мова 67 446
 царкоўнаславянская мова ?
 албанская мова 1209
 армянская галіна 660 935
 усходнеармянская мова ~600 000
 астраханская гаворка ~1 000
 заходнеармянская мова ~240 000
 амшэнская гаворка ~200 000
 данская гаворка ~40 000
 Балтыйская галіна
 латышская мова 22 079
 літоўская мова 31 295
 Германская галіна
 шведская мова 7395
 нідэрландская мова (галандская) 3356
 англійская мова 7 574 303
 ідыш 20 505 (колькасць укл. іўрыт)
 нямецкая мова 2 069 949
 ніжненямецкая мова 
 Грэчаская галіна 42 518
 пантыйская мова (грэчаская) ~40 000
 навагрэчаская мова (літаратурная) ?
 Іранская галіна
 асяцінская мова 451 431
 шугнанская мова 34
 рушанская мова 2
 пушту (афганская) 4649
 талышская мова 3 402
 персідская мова 13 073
 таджыкская мова 141 938
 тацкая мова 2012
 курдская мова (курманджы) 34 699
 белуджская мова 26
 Індаарыйская галіна
 бенгальская мова (бенгалі) 393
 хіндзі 6331
 цыганская мова 128 197
 Раманская галіна
 румынская мова 21 201
 малдаўская мова 96 061
 партугальская мова 11 207
 французская мова 616 394
 італьянская мова 83 202
 іспанская мова 152 147

 Абхаза-адыгская сям’я 
Усяго: 4 жывыя мовы і 2 вымерлыя
 абхазская мова 6786
 садзская гаворка †
 абазінская мова 37 831
 адыгейская мова 117 489
 кабардзіна-чаркеская мова 515 672
 убыхская мова †

 Нахска-дагестанская сям’я 
Усяго: 42 мовы
 Авара-анда-цэзкая галіна
 аварская мова 715 297
 Андыйская група
 ахвахская мова 210
 карацінская мова 255
 гадаберынская мова 128
 ботліхская мова 206
 андыйская мова 5800
 багвалінская мова (багулальская) 1447
 тындынская мова (тындальская) 2152
 чамалінская мова 500
 Цэзкая група
 гінухская мова 5
 гунзібская мова 1012
 хваршынская мова 1737
 бяжцінская мова 6072
 цэзкая мова 12 467
 Даргінская галіна 485 705
 мугінская мова ~6571
 кадарская мова ~18 963
 гапшымінска-бутрынская мова ~27 083
 цудахарская мова ~39 225
 урахінская мова (кабінская, хюркілінская) ~73 420
 муірынская мова ~79 938
 мюрэга-губдэнская мова ~81 814
 акушынская мова ~95 795
 даргінская літаратурная мова
 мегебская мова ~1300
 кункінская мова ~1200
 амухска-худуцкая мова ~1 600
 іцарынская мова (санжы-іцарынская) ~1800
 сірхінская мова ~20 497
 чырагская мова ~1 280
 кайтагская мова ~43 648
 ашцінская мова ~2300
 кубачынская мова ~7089
 лакская мова 145 895
 Лезгінская галіна
 арчынская мова 970
 агульская мова 29 287
 табасаранская мова 126 136
 лезгінская мова 473 173
 цахурская мова 10 596
 рутульская мова 30 360
 удынская мова 2 266
 Нахская галіна
 інгушская мова 305 868
 чачэнская мова 1 354 705
 акінска-арстхойская гаворка (галанчожская) ~90 000

 Картвельская сям’я 
Усяго: 4 мовы
 грузінская мова 170 659
 мегрэльская мова 1529
 лазская мова 25
 сванская мова 71

 Уральская сям’я 
Усяго: 23 жывыя мовы і 5 вымерлыя
 Фіна-ўгорская галіна
 водская мова 68
 іжорская мова 123
 вепская мова 3613
 эстонская мова 15 583
 фінская мова 38 873
 карэльская мова 25 605
 людзікоўская гаворка ~4 000
 лівікоўская гаворка (алонецкая) ~20 000
 уласна карэльская гаворка ~2800
 цвярская карэльская гаворка ~10 000
 марыйскія мовы 388 378
 лугава-ўсходняя марыйская мова 365 316
 горнамарыйская мова 23 062
 мяранская мова †
 саамскія мовы 353
 бабінская саамская мова (акала) †
 церска-саамская мова (яканьгска-саамская) ~6
 кільдзінская саамская мова ~750
 колта-саамская мова ~28
 мардоўскія мовы 431 692
 эрзянская мова (эрзя-мардоўская) ~400 000
 макшанская мова (макша-мардоўская) ~200 000
 комі-пярмяцкая мова 63 106
 комі-зыранская мова 156 099
 удмурцкая мова 324 338
 мансійская мова 938
 хантыйская мова 9584
 венгерская мова 6888
 Самадыйская галіна
 юрацкая мова †
 энецкая мова 43
 нганасанская мова 125
 ненецкая мова 21 926
 камасінская мова †
 маторска-тайгійска-карагаская мова †
 селькупская мова 1023

 Алтайская сям’я 
Усяго: 41 мова
 Тунгуса-маньчжурская галіна
 негідальская мова 74
 эвенская мова 5656
 эвенкійская мова 4802
 оракская мова (ульта) 47
 удэгейская мова 103
 орацкая мова 8
 ульцкая мова 154
 нанайская мова 1347
 Мангольская галіна
 мангольская мова 8829
 калмыцкая мова 80 546
 бурацкая мова 218 557
 Цюркская галіна
 чувашская мова 1 042 989
 уйгурская мова 1 049
 узбекская мова 273 451
 тафаларская мова 93
 далганская мова 1054
 тувінская мова 253 673
 якуцкая мова 450 140
 чулымская мова (чулымска-цюркская) 44
 шорская мова 2 839
 хакаская мова 42 604
 Горна-алтайская група 55 720
 паўночнаалтайская мова 1048
 кумандзінская гаворка 738
 чалканская гаворка (куу) 310
 паўднёваалтайская мова ~50 500
 тубаларская гаворка ~3 000
 уласна алтайская гаворка (алтай-кіжы) ??
 тэлеуцкая гаворка 975
 тэленгіцкая гаворка ~3 000
 крымчакская мова 2
 гагаузская мова 5917
 туркменская мова (трухменская) 30 767
 турэцкая мова (месхетынцы і ўрумы) 146 363
 азербайджанская мова 473 044
 караімская мова 3
 каракалпакская мова 867
 казахская мова 401 455
 нагайская мова 88 328
 астраханскіх нагайцаў-карагашаў гаворка >34
 алабугацкіх татараў гаворка >1 144
 юртаўскіх татараў гаворка (астраханскіх нагайцаў) >31
 башкірская мова 1 152 404
 крымскататарская мова 308
 карачаева-балкарская мова 305 364
 кумыцкая мова 426 212
 кыргызская мова 80 306
 татарская мова 4 280 718
 сібірскататарская мова (укл. **барабінская гаворка) ~??
 японская мова 33 855
 карэйская мова 42 384

 Енісейская сям’я 
Усяго: 2 жывыя мовы
 кецкая мова 213
 югская мова 1 (ці †)
 арынская мова †
 пумпакольская мова †
 коцкая мова †

 Юкагіра-чуванская сям’я 
Усяго: 2 жывыя мовы
 юкагірская мова (паўночнаюкагірская і паўднёваюкагірская) 370
 амокская мова †
 чуванская мова †

 Чукоцка-камчацкая сям’я 
Усяго: 4 жывыя і 3 вымерлыя мовы.
 чукоцка-каракская галіна
 чукоцкая мова 5095
 керэкская мова †
 алютарская мова 25
 каракская мова 1665
 ітэльменская галіна
 ітэльменская мова (заходне-ітэльменская) 82
 усходне-ітэльменская мова †
 паўднёва-ітэльменская мова †

 Эскімоска-алеуцкая сям’я 
Усяго: 4 жывыя мовы і 2 вымерлыя.
 алеуцкая мова 45
 меднаўска-алеуцкая мова (алеуцка-рускі піджын) 5
 эскімоская галіна 508
 наўканская мова ~70
 чаплінская мова (юіцкая) ~340
 аляскінска-інуіцкая мова †
 сірэнікская мова †

 Ніўхская мова 
 ніўхская мова (ізаляваны) 688 > 198

 Айнская сям’я 
Усяго: 2 вымерлыя
 сахалінска-айнская мова †
 курыльска-айнская мова †

 Семіцкая сям’я 
Усяго: 2 мовы і 1 кніжная/замежная
 новаарамейская мова (асірыйская) 7762
 арабская мова 8216
 іўрыт 21 981

 Сіна-тыбецкая сям’я 
Усяго: 2 жывыя мовы і 1 кніжная
 дунганская мова 1088
 кітайская мова (укл. дыялект тазаў) 59 235
 старатыбецкая мова

 Аўстраазіяцкая сям’я 
 в’етнамская мова 26 197

 Гл. таксама 
 Мовы свету
 Мовы Еўразіі
 Мовы Афрыкі
 Мовы Амерыкі
 Мовы Акіяніі
 Мовы СССР
 Спіс дзяржаўных моў Расіі
 Этна-моўны склад насельніцтва Расіі
 Білінгвізм у Расійскай Федэрацыі
 Адукацыя на мовах народаў Расіі
 Моўная палітыка ў Расіі
 Нацыянальна-рэгіянальны кампанент дзяржаўнага стандарту агульнай адукацыі

 Літаратура 
 Алпатов В. Языковая ситуация в регионах России «Отечественные записки», № 2, 2005