Яраполк Уладзіміравіч

Яраполк Уладзіміравіч (1082, Чарнігаў — 18 лютага 1139, Кіеў) — сын Уладзіміра Манамаха, князь пераяслаўскі, вялікі князь кіеўскі з 1132 года. Пры ім распалася адзіная Кіеўская дзяржава.

 Да вялікага княжання 
Яраполк нарадзіўся, хутчэй за ўсё, у Чарнігаве, дзе тады княжыў яго бацька, Уладзімір Манамах. У 1103 годзе 21-гадовы князь прыняў удзел у паходзе супраць полаўцаў. Манамах, які стаў у 1113 годзе вялікім князем кіеўскім, у 1114 годзе пасля смерці сына Святаслава зрабіў Яраполка пераяслаўскім князем.

Як пераяслаўскі князь Яраполк удзельнічаў у многіх паходах супраць полаўцаў, у 1116 годзе разам з войскамі бацькі ён выступіў супраць менскага князя Глеба. Летапісы гавораць, што ўсё насельніцтва горада Друцка было ўведзена ім у паўднёвыя пераяслаўскія землі. Яраполк падтрымліваў добрыя адносіны з састарэлым бацькам, які часта давяраў яму камандаваць войскамі ў войнах з полаўцамі, разам са старэйшым братам Мсціславам. У 1125 годзе Яраполк адбіў напад полаўцаў на Пераяслаўскае княства ў бітве ў Палкасцені.

 Уладар дзяржавы падчас распаду 

Яраполк стаў вялікім князем кіеўскім у 1132 годзе пасля смерці старэйшага брата Мсціслава. На час заняцця княжацкага стальца яму было ўжо 49 гадоў, вельмі сталы ўзрост па тых часах. Пад яго непасрэднай уладай быў толькі Кіеў з наваколлем. Смелы воін і здольны палкаводзец, Яраполк быў слабым палітыкам, якія не здолеў спыніць распад дзяржавы на асобныя княствы.

Яблыкам разладу стала родавая сталіца Манамахавічаў — Пераяслаўскае княства. Паводле традыцыі на пераяслаўскі сталец звычайна садзіўся старэйшы ў родзе. Пасля пераходу Яраполка на стол у Кіеве, паводле радавога права яно павінна было дастацца старэйшаму пасля Яраполка сярод нашчадкаў Манамаха — яго малодшаму брату Вячаславу. Аднак, імаверна па дамоўленасці з братам Мсціславам, Яраполк пасля свайго пераходу з Пераяслава ў Кіеў пасадзіў на сваё месца яго сына Усевалада Мсціславіча. Малодшыя Уладзіміравічы Юрый і Андрэй, не без падстаў, убачылі ў гэтым кроку намер Яраполка зрабіць Мсціславічаў сваімі спадчыннікамі, і Юрый выгнаў Усевалада з Пераяслава. Яраполк паспрабаваў загасіць канфлікт і перавёў у Пераяслаў з Полацка іншага сына Мсціслава — Ізяслава. Гэты крок аказаўся памылкай: у Полацку да ўлады вярнуліся адхіленыя ад яе нядаўна нашчадкі Усяслава Брачыславіча. Кандыдатура Ізяслава не задаваляла Юрыя, тому пераяслаўскім князем урэшце стаў, як і мусіў ад пачатку — Вячаслаў Уладзіміравіч. Ізяслаў Мсціславіч перамясціўся ў Тураў.

Аднак Вячаславу не падабаўся Пераяслаў, які стаяў на шляху ўсіх палавецкіх набегаў на левым беразе Дняпра. У 1134 годзе ён вярнуўся ў Тураў, адняўшы яго ў Ізяслава. Апошні быў незадаволены. Яраполк ізноў паспрабаваў правесці перадзел стальцоў: ён прапанаваў Юрыю Пераяслаў, але з умовай, што той аддасць Ізяславу Растоў. Аднак Юрый утрымаў за сабой большую частку Растоўскага княства. Абражаны Ізяслаў пераехаў у Ноўгарад да брата Усевалада і заключыў саюз з чарнігаўскімі князямі, якія, пасля адмовы Алега і Давыда Святаславічаў змагацца за кіеўскі прастол, аказаліся па-за кругам прэтэндэнтаў на вярхоўную ўладу ў Русі і шукалі любой магчымасці змяніць гэтае становішча. Пачалася вайна.

У канцы 1134 года Яраполку ўдалося дамовіцца з Ізяславам, аддаўшы яму Валынскае княства; князя валынскага Андрэя Уладзіміравіча Добрага ён пасадзіў кіраваць Пераяславам. Аднак вайна з чарнігаўцамі і іх саюзнікамі полаўцамі не спынялася, яны ўрываліся за Днепр і спусташалі кіеўскія наваколлі. Нерашучасць вялікага князя і яго нацягнутыя адносіны з усімі сваякамі пагаршалі сітуацыю. У наступным годзе Яраполк быў разбіты на р. Супоі войскамі Усевалада Ольгавіча і паводле міру пагадзіўся саступіць яму Курск і Пасем'е, якімі за 8 гадоў да гэтага Усевалад адплаціў Мсціславу Вялікаму за неўмяшанне таго ў спрэчку за чарнігаўскае княжанне паміж Усеваладам і яго дзядзькам Яраславам СвятаславічамПресняков А. Е. Княжое право в Древней Руси. Лекции по русской истории. Киевская Русь — М.: Наука, 1993. ISBN 5-02-009526-5. Паслабленнем аўтарытэту кіеўскага князя скарысталіся наўгародцы: у 1136 годзе яны выгналі пляменніка Яраполка, Усевалада Мсціславіча, вызвалілся ад улады Кіева і абвясцілі «вольнасць у князях».

Апошні раз нашчадкі Манамаха аб’ядналіся ў 1138 годзе, калі Усевалад Ольгавіч ізноў пачаў вайну з Яраполкам. На гэты раз пад сцягі кіеўскага князя сабраліся войскі Кіева, Пераяслава, Растова, Полацка, Смаленска, палкі з Галіча і 30-тыс. венгерскае войска, якое даслаў яму кароль Венгрыі Бела II Сляпы. Аблога Чарнігава вымусіла Усевалада заключыць мір (1139). Незадоўга да смерці Яраполк у сваю чаргу аказаў Белу II дапамогу супраць яго ўнутраных ворагаў. 18 лютага 1139 года 57-гадовы Яраполк памёр, перадаўшы трон брату Вячаславу.

У 1116 годзе Яраполк ажаніўся з аланкай Аленай, якая нарадзіла сына Васілька Яраполкавіча.

 Вынікі кіравання 
У адрозненне ад бацькі і старэйшага брата Яраполк не валодаў ні дыпламатычнымі навыкамі, ні аўтарытэтам для ўтрымання дзяржавы ад распаду на асобныя княствы. Смелы ў маладосці, да старасці князь стаў залішне асцярожным у прыняцці рашэнняў і не змог завалодаць ініцыятывай у аб’ектыўна распачатай у 1130-х гадах барацьбе дзвюх сіл (малодшых Уладзіміравічаў з аднаго боку, Ольгавічаў і Мсціславічаў з іншай).

Да моманту смерці Яраполка, па-за яго кантролем ужо знаходзіліся Полацк, Ноўгарад і Чарнігаў. Намінальную лаяльнасць Кіеву захоўвала Растова-Суздальскае княства.

 Літаратура 


 Спасылкі 

 Іпацьцеўскі летапіс
 Л.Войтович КНЯЗІВСЬКІ ДИНАСТІЇ СХІДНОЇ ЄВРОПИ
 К.Рыжов Все монархи мира

Катэгорыя:Рускія князі XII стагоддзя
Катэгорыя:Вялікія князі кіеўскія
Катэгорыя:Князі пераяслаўскія
Катэгорыя:Манамахавічы
Катэгорыя:Военачальнікі Старажытнай Русі