Вялікія Бялевічы

Вялі́кія Бяле́вічы. Сустракаецца таксама варыянт Бальшы́я Бяле́вічы, Бяле́вічы (, ) — вёска ў Магілёўскім раёне Магілёўскай вобласці. Уваходзіць у склад Семукацкага сельсавета.

Размешчана за 46 км на паўднёвы захад ад Магілёва і за 7 км ад чыгуначнай станцыі Семукачы на лініі Магілёў — Асіповічы. Рэльеф раўнінны. На поўначы цячэ рака Чыстая Рэчка (прыток р. Друць). Транспартныя сувязі па мясцовай дарозе праз вёскі Семукачы, Заброддзе і далей па шашы Бабруйск — Магілёў.

 Гісторыя 
За 1,5 км на захад ад вёскі, на левым беразе ракі Друць, знаходзіцца старажытны курганны могільнік (24 насыпы), які сведчыць пра засяленне гэтых месцаў у далёкай старажытнасці.  

 Вялікае Княства Літоўскае 
Паводле рукапісных крыніц, вёска вядомая ў Вялікім Княстве Літоўскім з XVI стагоддзя. У 1566 годзе — сяло Былевічы ў Магілёўскай воласці Аршанскага павета Віцебскага ваяводства, у часовым валоданні шляхціца. У 1580 годзе — сяло Бяловічы ў Магілёўскай воласці-старостве, аддадзенае ў пажыццёвае валоданне памешчыку.  

 Пад уладай Расійскай імперыі 
Пасля першага падзелу Рэчы Паспалітай у 1772 годзе ўвайшла ў склад Расійскай імперыі. У 1777 годзе — сяло Вялікія Бялевічы ў Старабыхаўскім павеце, у 1784 годзе — у Быхаўскім павеце. У 1858 годзе мелася карчма, уласнасць памешчыка. Частка вяскоўцаў займалася калёсным, сталярным, бандарным, адыходным і кравецкім промысламі.  

У 1883 годзе на сродкі сялян адкрыта школа граматы. Паводле перапісу 1897 года ў Гарадзішчанскай воласці Быхаўскага павета Магілёўскай губерні. Дзейнічалі хлебазапасны магазін і два піцейныя дамы. У 1905 годзе адкрыта казённая вінная крама. У 1913 г. дзейнічала царкоўна-прыходская школаРГИА, ф. 803, оп. 16, д. 1018.  

 Найноўшы час 
25 сакавіка 1918 года згодна з Трэцяй Устаўной граматай тэрыторыя абвяшчалася часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. 1 студзеня 1919 года згодна з пастановай I з’езда КП(б) Беларусі ўвайшла ў склад Беларускай ССР, аднак 16 студзеня Масква адабрала яе разам з іншымі этнічна беларускімі тэрыторыямі ў склад РСФСР. З 26 красавіка 1919 года ў Гомельскай губерні РСФСР. У сакавіку 1924 года вёску вярнулі БССР.    

На базе дарэвалюцыйнай школы створана працоўная школа І ступені, якой у 1924 годзе быў перададзены нацыяналізаваны будынак. У 1925 годзе ў школе навучалася 60 вучняў. У тым жа годзе адкрыта хата-чытальня.  

З 17 ліпеня 1924 года — у Магілёўскім раёне Магілёўскай акругі (да 26 ліпеня 1930), з 20 лютага 1938 года — у Магілёўскай вобласці. З 20 жніўня 1924 да 16 ліпеня 1954 года — цэнтр Вялікабялевіцкага сельсавета. У 1930-я гады вяскоўцы ўступілі ў калгас.  

Падчас Вялікай Айчыннай вайны з ліпеня 1941 да 27 чэрвеня 1944 года вёска была акупіравана нямецка-фашысцкімі захопнікамі. У гэты час у ёй дзейнічала камсамольская падпольная арганізацыя. У чэрвені 1942 года партызаны 121-га партызанскага атрада разграмілі валасное ўпраўленне акупантаў. У вёсцы і наваколлі некаторы час базіраваліся 113-ы партызанскі атрад (са студзеня 1944 года — полк) Магілёўскай ваенна-аператыўнай групы і Магілёўскі падпольны райкам КП(б)Б. У верасні 1943 года гітлераўцы спалілі 128 двароў і загубілі 16 жыхароў. На фронце загінулі 49 вяскоўцаў. У памяць пра іх у цэнтры вёскі пастаўлены абеліск.  

З 16 ліпеня 1954 года вёска ў Семукацкім, з 22 ліпеня 1960 года ў ВендаражскімРашэнне выканкома Магілёўскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 22 ліпеня 1960 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1960, № 26., з 4 чэрвеня 1965 года зноў у СемукацкімРашэнне выканкома Магілёўскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 4 чэрвеня 1965 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1965, № 25 (1105). сельсаветах. У 1990 годзе - цэнтр саўгаса «Бялевічы». У вёсцы размяшчаліся майстэрні па рамонце сельгастэхнікі, лесапільня, фермы буйной рагатай жывёлы і свінагадоўчая. Працавалі магазін, аддзяленне сувязі, Дом культуры, бібліятэка, сярэдняя школа, дзіцячы сад-яслі, фельчарска-акушэрскі пункт і камплексны прыёмны пункт бытавога абслугоўвання.  

У 2007 годзе — цэнтр сельскагаспадарчага прадпрыемства «Саўгас „Бялевічы“». Дзейнічалі комплекс дзіцячы сад — базавая школа, аддзяленне сувязі, клуб, бібліятэка, фельчарска-акушэрскі пункт.  

 Планіроўка 
Праект планіроўкі і забудовы распрацаваны ў 1984 годзе ў інстытуце «Магілёўграмадзянпраект». Вёска складаецца з крывалінейнай вуліцы шыротнай арыентацыі, да цэнтра якой з поўдня перпендыкулярна падыходзіць кароткая прамалінейная вуліца. Забудавана двухбакова, шчыльна, пераважна драўлянымі дамамі сядзібнага тыпу. У паўночнай частцы размешчаны мураваныя двухпавярховыя 4-кватэрныя і аднапавярховыя аднакватэрныя дамы. Вытворчы сектар знаходзіцца на паўночным захадзе.  

 Насельніцтва 
 XVIII стагоддзе:  
 1784 — 37 двароў, 314 жыхароў.  
 XIX стагоддзе:  
 1880 — 68 двароў, 466 жыхароў.  
 1897 — 99 двароў, 698 жыхароў.  
 1909 — 125 двароў, 777 жыхароў.  
 XX стагоддзе:  
 1926 — 168 двароў, 893 жыхары.  
 1940 — 136 двароў, 654 жыхары.  
 1990 — 101 гаспадарка, 480 жыхароў.  
 XXI стагоддзе:  
 2007 — 150 гаспадарак, 385 жыхароў.  

 Крыніцы 

 Літаратура 

 Спасылкі 

Катэгорыя:Семукацкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Магілёўскага раёна