Гідраметэаралагічная абсерваторыя (Мінск)

Гідраметэаралагічная абсерваторыя — помнік архітэктуры савецкага авангарда ў Мінску. Пабудаваная ў 1932-1935 гадах (архітэктар Іван Іосіфавіч Валодзька) на ўсходзе ад горада на Барысаўскім тракце (сучасны праспект Незалежнасці, 110).

 Гісторыя 
злева|міні|220x220пкс|Беларуская геафізічная абсерваторыя, 1929. Іван Валадзько
злева|міні|220x220пкс|Беларуская геафізічная абсерваторыя, 1930. Іван Валадзько
міні|злева|Агульны выгляд, 2020 год|220x220пкс
міні|злева|Агульны выгляд дваравога фасада, 2020 год|220x220пкс

У 1927 годзе ў Беларускім навукова-вопытным інстытуце сельскай і лясной гаспадаркі было створана самастойнае падраздзяленне Беларускай геафізічнай службы — Белгеафіз. Кафедру ўзначаліў прафесар кафедры метэаралогіі і кліматалогіі Беларускай дзяржаўнай сельскагаспадарчай акадэміі А. І. Кайгарадаў. У 1929 годзе ён склаў дэталёвае заданне для праектавання трохпавярховага будынка абсерваторыі з вежамі і жылых карпусоў для персанала.

Праект будынка абсерваторыі быў распрацаваны ў 1929 годзе архітэктарам І. І. Валодзькам у агульных прынцыпах рацыяналізму як кірунку архітэктуры савецкага авангарду. Будынак уяўляе сабой розныя па велічыні аб’ёмы, якія адпавядаюць рознай функцыі. У асноўным трохпавярховым паўкруглым у плане аб’ёме знаходзіліся асноўныя службы абсерваторыі. У двух вышынных прастакутных у плане аб’ёмах, размешчаных сіметрычна адносна асноўнага аб’ёму, знаходзіліся лесвічныя клеткі. Перад лесвічнымі клеткамі сіметрычна размяшчаліся роўныя па вышыні асноўнай частцы аб’ёмы гаспадарчых службаў. Па восі будынка на ўзроўні першага паверха — аб’ём вестыбюльнай групы. Галоўны ўваход быў падкрэслены паўкруглым брылём.

Меркавана ў 1930 годзе першапачатковы праект быў скарэктаваны. Прынцыповыя змены закранулі асноўны аб’ём будынка — з паўкруглага ён становіцца прастакутным, але на плоскім даху асноўнага корпуса арганізаваны паўкруглы ў плане павільён. Астатнія кампазіцыйныя і планіровачныя рашэнні засталіся без прынцыповых змен.

У 1932 годзе пачалося ўзвядзенне будынка. У жніўні 1935 года абсерваторыя была заселена ў новы будынак, хоць унутраныя працы не былі скончаныя. 1 студзеня 1936 года абсерваторыя пачала работу ў складзе чатырох аддзелаў — аэралагічнага, метэаралогіі, актынаметрычнага, атмасфернай электрычнасці і майстэрні дакладнай механікі.

У гады Другой сусветнай вайны будынак не пацярпеў: у сваім архітэктурным абліччы зведаў менш страт, чым падчас далейшых рамонтаў і перабудоў. У 1945 г. абсерваторыя аднаўляе працу. У 1947—1948 гадах у будынку быў праведзены капітальны рамонт: пад дадатковыя кватэры для супрацоўнікаў былі прыстасаваныя некаторыя памяшканні цокальнага і першага паверхаў.

У 1956 годзе абсерваторыя рэарганізаваная ў гідраметэаралагічную станцыю. У 1970 годзе ўзведзены новы пяціпавярховы адміністрацыйны будынак БелгідраметаС. В. Марцелеў (гал. рэд). Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі. Мінск. — Мінск: Беларуская савецкая энцыклапедыя, 1988. — С. 118—119. — 333 с. — (Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі). — 8000 экз. — ISBN 5-85700-006-8..

У 1997 годзе быў распрацаваны праект рэканструкцыі і рэстаўрацыі будынка абсерваторыі. Будаўнічыя працы былі скончаныя ў 2007 годзе. Будынку былі вернутыя шматлікія страчаныя адметныя архітэктурныя элементы першапачатковага праекта.

У 2022 годзе пачаліся работы па капітальным рамонце з рэстаўрацыяй будынка і добраўпарадкаванні тэрыторыі. Тэрмін здачы аб’екта неаднакроць пераносіўся, у тым ліку праз змену генпадраднай арганізацыі. Апошняя планаваная дата ўводу аб’екта была прызначаная на травень 2025 года. Аб’ект быў уведзены ў эксплуатацыю толькі ў канцы 2025 — пачатку 2026 года. Падчас работ атрымалася выправіць недакладнасці папярэдняга этапа рэстаўрацыі 2000—2007 гадоў і завяршыць аднаўленне кампазіцыйных і стылістычных рашэнняў аўтарскага праекта, разам з нерэалізаванай кантрастнай колеравай схемай фасадаў (навуковы кіраўнік Р. А. Забела).

 Архітэктура 
Трохпавярховы прамавугольны ў плане з рызалітамі і невялікім тамбурам мураваны будынак на высокім цокальным паверсе, арыентаваны фасадамі па баках свету. У кампазіцыі вылучаны аб’ёмы дзвюх лесвічных клетак (выступаюць у плане і ўзвышаюцца над дахам), верхнія пляцоўкі выкарыстоўваюцца для правядзення натурных гідраметэаралагічных вымярэнняў і маюць спецыяльнае абсталяванне. З паўднёвага боку на плоскім даху размешчаны паўкруглы ашклёны аб’ём «павільёна назірання за сонцам». Фасады вырашаныя ў строгіх лаканічных формах. Паўднёвы фасад мае балконы на ўсю даўжыню будынка на ўзроўні другога і трэцяга паверхаў, ашклёныя па краях. Планіроўка калідорная.

Будынак абсерваторыі неаднаразова залічваўся даследчыкамі да ліку найлепшых прыкладаў архітэктуры авангарду ў Мінску — нароўні з будынкам былой Нацыянальнай бібліятэкі Лаўрова і Фабрыкі-кухні Грубера.

 Крыніцы 

 Літаратура 

 С. В. Марцелеў (гал. рэд). Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі. Мінск. — Мінск: Беларуская савецкая энцыклапедыя, 1988. — С. 118—119. — 333 с. — (Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі). — 8000 экз. — ISBN 5-85700-006-8.

 Спасылкі 

Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Мінска
Катэгорыя:Славутасці Мінска
Катэгорыя:Праспект Незалежнасці (Мінск)
Катэгорыя:Збудаванні Мінска ў стылі канструктывізм
Катэгорыя:1934 год у Мінску
Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Івана Валадзько