Латышска-беларуская практычная транскрыпцыя

Літара / літара-спалучэннеВымаўленне ў латышскай мовеЗаўвагіПерадачаПрыкладыА а[а]на пачатку слова і пасля большасці зычныхА аAloja – Алоя
Arbidani – Арбідані

Irlava – Ірлава

Dundaga – Дундага

Kandava – Кандава

Kukšas – Кукшаспасля ķ, ļ, ņ, ģяBeļava – Бэлява
Viļaka – Віляка

Oliņas – Оліняс

Liepiņas – ЛіепінясAi ai (aī)[ай]на пачатку слова і пасля большасці зычныхАй айAijaži – Айяжы
Turaida – Турайда

Eglaine – Эглайнэ

Vecsaikava – Вэцсайкава

Cesvaīne – Цэсвайнэпасля ķ, ļ, ņ, ģяй-Au au[ау]на пачатку слова і пасля большасці зычныхАў аўAuleja – Аўлэя
Launkalne – Лаўнкалнэ

Rauna – Раўна

Raudauka – Раўдаўкапасля ķ, ļ, ņ, ģяўĻaudona – Ляўдана
Beļauski – Бэляўскіav[ау]пасля большасці зычныхаўAbavciems – Абаўціемс
Dzirnavkalns – Дзірнаўкалнс

Gravziedi – Граўзіедыпасля ķ, ļ, ņ, ģяўPļavmuiža – ПляўмуйжаĀ ā[аа]на пачатку слова і пасля большасці зычныхА аĀrciems – Арціемс
Ānmēmele – Анмэмэлэ

Blāzma – Блазма

Vāne – Ванэ

Spāre – Спарэпасля ķ, ļ, ņ, ģяVarakļāni – Варакляні
Vilņāji – ВілняіB b[б]Б бAbavnieki – Абаўніекі
Biksti – Біксты

Bērze – Бэрзэ

Buiva – Буйва

Brizule – БрызулэC c[ц]Ц цMazsalaca – Мазсалаца
Vecaduliena – Вэцадуліена

Jērcēni – Ерцэні

Brenci – Брэнці

Benckalni – Бэнцкалнісh[х]Х хTreuchi – ТрэўхČ č[ч]Ч чInčukalns – Інчукалнс
Grenči – Грэнчы

Kščeva – Кшчэва

Červonka – Чэрванка

Černoste – ЧэрнастэD d[д]Д дKandava – Кандава
Dunalka – Дуналка

Valdeķi – Валдэкі

Rude – Рудэ

Dižstende – Дыжстэндэ

Medņi – МэдніE e[э]на пачатку слова і пасля большасці зычныхЭ эEglaine – Эглайнэ
Emburga – Эмбурга

Priekule – Прыекулэ

Krūte – Крутэ

Sermite – Сэрмітэ

Savenieki – Савэніекі

Remte – Рэмтэпасля ķ, ļ, ņ, ģеĶevele – Кевэлэ
Zaļenieki – Заленіекі

Вruņene – Бруненэ

Ķieģeļceplis – КіегельцэплісEi ei[эй]на пачатку слова і пасля большасці зычныхЭй эйEikaži – Эйкажы
Greiveri – Грэйвэры

Meirāni – Мэйрані

Kapteines – Каптэйнэс

Reizeni – Рэйзэні

Beibeži – Бэйбэжы

Leimaņi – Лэйманіпасля ķ, ļ, ņ, ģейĶeiži – Кейжы
Janķeizari – Янкейзарыeu[эу]эўTreuchi – Трэўхіev[эу]пасля большасці зычныхэўDaniševka – Данішэўкапасля ķ, ļ, ņ, ģеўKrievgaļi – КрыеўгаліĒ ē[ээ]на пачатку слова і пасля большасці зычныхЭ эĒrberģe – Эрбэрге
Lēdas – Лэдас

Tēvenāni – Тэвэнані

Kapsēde – Капсэдэ

Dzērvenieki – Дзэрвэніекі

Naukšēni – Наўкшэніпасля ķ, ļ, ņ, ģеĶēči – Кечы
Šķēde – Шкедэ

Spuņģēni – Спуньгені

Ģērmaņi – ГерманіF f[ф]Ф фFaltopa – Фалтапа
Feimaņi – Фэймані

Felicianova – Фэліціянава

Sofikalns – СофікалнсG g[г] выбухныГ гGulbene – Гулбэнэ
Gobgrava – Гобграва

Daugavpils – Даўгаўпілс

Kuldīga – Кулдыга

Ogre – ОгрэĢ ģ[д’]у канцы слова і перад зычныміГь гь-перад галоснымігBriģi – Брыгі
Ģērķēni – Геркені

Ērberģe – ЭрбэргеH h[г] фрыкатыўныХ хBehova – БэхаваI i[і]на пачатку слова і пасля большасці зычныхІ іIndrani – Індрані
Karogi – Карагі

Smilgas – Смілгас

Ungurpils – Унгурпілс

Ozoli – Озолі

Dzeņi – Дзэні

Sauļi – Саўлі

Pidriķis – Підрыкіс

Ķeņģi – Кеньгіпасля d і t, r, č, ž, šыDikļi – Дыклі
Matīši – Матышы

Katvari – Катвары

Lenči – Лэнчы

Limbaži – Лімбажы

Vireši – Вірэшыіа[іа]пасля большасці зычныхіяFelicianova – Фэліціянавапасля d і t, r, č, ž, šыя-Ie ie[іе]на пачатку слова і пасля большасці зычныхІе іеIevāji – Іеваі
Niedras – Ніедрас

Odziena – Одзіена

Liezere – Ліезэрэ

Druviena – Друвіена

Rujiena – Руіенапасля d і t, r, č, ž, šыеMetriena – Мэтрыена
Priedes – Прыедэсіu[іу]на пачатку слова і пасля большасці зычныхіўLiuža – Ліўжапасля d і t, r, č, ž, šыў-Iv iv (īv)[іу]на пачатку слова і пасля большасці зычныхіўIvgolova – Іўгалава
Kivdolova – Кіўдалава

Livzi – Ліўзі

Līvbērze – Ліўбэрзэпасля d і t, r, č, ž, šыў-Ī ī[іі]на пачатку слова і пасля большасці зычныхІ іĪvaņi – Івані
Līgatne – Лігатнэ

Bīriņi – Бірыні

Nītaure – Нітаўрэ

Ķīšupe – Кішупэ

Jurģīši – Юргішыпасля d і t, r, č, ž, šыMatīši – Матышы
Tīreļi – Тырэлі

Rīteri – Рытэры

Žīguri – Жыгуры

Rudzišī – РудзішыJ j[й]йLejnieki – Лэйніекі
Andrejkalns – Андрэйкалнс

Dūjlejas – ДуйлэясJa ja (jā)[йа]пасля зычных’яTjapši – Т’япшы
Krišjāņi – Крыш’яніна пачатку слова і пасля галосныхЯ яJaundundaga – Яўндундага
Jātele – Ятэлэ

Piedruja – Піедруя

Lejaciems – Лэяціемс

Silajāņi – СілаяніJe je (jē)[йе]пасля зычных’еJanjelgava – Ян’елгава
Jaunjēcēni – Яўн’ецэніна пачатку слова і пасля галосныхЕ еJēkabpils – Екабпілс
Skujene – СкуенэJi ji[йі]пасля зычных’іSnapji – Снап’і
Aizupji – Айзуп’іна пачатку слова і пасля галосныхІ іKajiciems – Каіціемс
Miezaji – МіезаіJо jо[йо]пасля зычных’ёHamjonki – Хам’ёнкіна пачатку слова і пасля галосныхЁ ёJoniški – Ёнішкі
Majori – МаёрыJu ju (jū)[йу]пасля зычных’юSlapjuma – Слап’юма
Garjuri – Гар’юрына пачатку слова і пасля галосныхЮ юJumprava – Юмправа
Jurģīši – Юргішы

Jūrkalne – ЮркалнэK k[к]К кRūkas – Рукас
Korģene – Коргенэ

Ratnieki – Ратніекі

Krivi – Крыві

Kārtuži – Картужы

Kūdums – КудумсĶ ķ[т’]у канцы слова і перад зычныміКь кьFridriķmuiža – Фрыдрыкьмуйжаперад галосныміК кKaķiši – Какішы
Ķesterciems – Кестэрціемс

Ķūgi – КюгіL l[л]Л лJuglas – Юглас
Rozula – Розула

Lendzi – Лэндзі

Lode – Лодэ

Ludaži – Лудажы

Lāde – Ладэ

Liepupe – Ліепупэ

Glūda – Глуда

Vilpulka – ВілпулкаĻ ļ[л’]у канцы слова і перад зычныміЛь льKiegeļceplis – Кіегельцэпліс
Oļgina – Ольгіна

Zaļmuiža – Зальмуйжа

Buļļukalns – Бульлюкалнсперад галосныміЛ лBuļļukalns – Бульлюкалнс
Karļi – Карлі

Beļava – Бэлява

Skaļupes – Скалюпэс

Kļocki – Клёцкі

Varakļāni – ВаракляніM m[м]М мMazbrenguļi – Мазбрэнгулі
Nurmiži – Нурміжы

Umurga – Умурга

More – Морэ

Mežmuiža – Мэжмуйжа

Māršēni – Маршэні

Mēdzūla – Мэдзула

Mūris – Мурыс

Mīlakšas – Мілакшас

Limbaži – ЛімбажыN n[н]Н нNoras – Норас
Nurmi – Нурмі

Naukšēni – Наўкшэні

Vainiži – Вайніжы

Stiene – Стыенэ

Nēķene – Нэкенэ

Nītare – Нітарэ

Jaunāmuiža – Яўнамуйжа

Inte – ІнтэŅ ņ[н’]у канцы слова і перад зычныміНь ньMeņģele – Мэньгелэ
Viņki – Вінькі

Tiņģere – Тыньгерэперад галосныміН нŅukši – Нюкшы
Puņas – Пуняс

Svariņi – Сварыні

Bruņene – БруненэO o[уо]на пачатку слова і пасля большасці зычных у 1-ым складзеО оOdziena – Одзіена
Ozoli – Озалі

Koknese – Кокнэсэпасля большасці зычных у 2-ім і далейшых складахаAglona – Аглана
Vecogre – Вэцагрэ

Robežkrogs – Робэжкрагс

Gospori – Госпары

Koroļevščina – Коралеўшчынапасля ķ, ļ, ņ, ģ незалежна ад пазіцыі ў словеёĶoņi – Кёні
Kļocki – Клёцкі

Augļova – Аўглёва

Vajņode – Вайнёдэoi[ой]ойSoidi – Сойдыou[оу]оў-ov[оу]на пачатку слова і пасля большасці зычных у 1-ым складзеоў-пасля большасці зычных у 2-ім і далейшых складахаўRogovka – Рогаўка
Petrovka – Пэтраўка

Brokovski – Брокаўскіпасля ķ, ļ, ņ, ģёў-P p[п]П пPabaži – Пабажы
Pokrata – Пократа

Vilpulka – Вілпулка

Ungurpils – Унгурпілс

Petrovka – Пэтраўка

Spāre – Спарэ

Pērkoni – Пэркані

Kapūne – Капунэ

Prinkas – ПрынкасR r[р]Р рRauna – Раўна
Rozes – Розэс

Bregža – Брэгжа

Rimstavas – Рымставас

Krugstagrogs – Кругстаграгс

Rīdzene – Рыдзэнэ

Rēveļi – Рэвэлі

Rūzori – РузарыS s[с]С сMazsalaca – Мазсалаца
Sofikalns – Софікалнс

Suntazi – Сунтазі

Sigulda – Сігулда

Piksāri – Піксары

Sērmūkši – Сэрмукшы

Rozes – Розэс

Anspoki – АнспакіŠ š[ш]Ш шVišķernieki – Вішкерніекі
Aščuki – Ашчукі

Naukšēni – Наўкшэні

Katleši – Катлэшы

Dekšārēs – ДэкшарэсT t[т]Т тTenteni – Тэнтэні
Amata – Амата

Turaida – Турайда

Taurene – Таўрэнэ

Stūrīši – Стурышы

Ligatne – ЛігатнэU u[у]на пачатку слова і пасля большасці зычныхУ уUrga – Урга
Rundāni – Рундані

Dubuļi – Дубулі

Skuki – Скукі

Prusaki – Прусакі

Guta – Гута

Punduri – Пундуры

Kuiķule – Куйкюлэпасля ķ, ļ, ņ, ģюKuiķule – Куйкюлэ
Zaķumuiža – Закюмуйжа

Zaļumi – Залюмі

Jāņuciems – Янюціемспасля галосныхўJaundundaga – Яўндундагаui[уй]на пачатку слова і пасля большасці зычныхуйPuikules – Пуйкулэс
Buiva – Буйва

Muižnieki – Муйжніекіпасля ķ, ļ, ņ, ģюй-Ū ū[уу]на пачатку слова і пасля большасці зычныхУ уŪdri – Удры
Brūveri – Брувэры

Lūznava – Лузнава

Kūdums – Кудумс

Tūja – Туяпасля ķ, ļ, ņ, ģюĶūģi – Кюгі
Glažšķūnis – Глажшкюніс

Ģūģeri – Гюгерыпасля галосныхў-V v[в]В вVarve – Варвэ
Viesturi – Віестуры

Viršukalns – Віршукалнс

Vārtnieki – Вартніекі

Vērene – ВэрэнэZ z[з]З зRozes – Розэс
Rozula – Розула

Ridzene – Рыдзэнэ

Mazsalaca – МазсалацаŽ ž[ж]Ж жAntuži – Антужы
Mežotne – Мэжатнэ

Tožas – Тожас

Žubes – Жубэс

Rožzari – Рожзары

 Прыметнікі 
У беларускай мове адтапанімічныя прыметнікі ад латышскіх геаграфічных назваў утвараюцца па беларускіх словаўтваральных мадэлях. Пры гэтым па магчымасці максімальна захоўваецца структурная цэласнасць тапоніма як матывуючай асновы адтапанімічнага прыметніка. У абсалютнай большасці выпадкаў адтапанімічныя прыметнікі афармляюцца суфіксам -ск.

Калі тапонім заканчваецца на галосны, у адтапанімічным прыметніку назіраецца адпадзенне канцавога галоснага, уласцівага тапоніму, і суфікс -ск далучаецца да асновы тапоніма. Пры гэтым сустракаюцца наступныя разнавіднасці ўтварэння адтапанімічных прыметнікаў:
 Калі аснова тапоніма заканчваецца на адзіночны зычны, суфікс -ск далучаецца непасрэдна да асновы, напрыклад: Валміера – Валміерскі раён, Гулбэнэ – Гулбэнскі раён, Луздэнэ – Луздэнскі раён, Лімбажы – Лімбажскі раён, Ліепая – Ліепайскі раён.
 Калі аснова тапоніма заканчваецца на спалучэнне зычных, утварэнне адтапанімічных прыметнікаў адбываецца шляхам далучэння да асновы камбінацый суфікса -ск і іншых суфіксаў:
 пасля літар н, з ужываецца камбінацыя суфіксаў -ен + -ск, напрыклад, Рэзэкнэ – Рэзэкненскі раён, Алукснэ – Алуксненскі раён, Лудза – Лудзенскі раён;
 пасля літар к, р ужываецца камбінацыя суфіксаў -аў + -ск, напрыклад, Валка – Валкаўскі раён, Огрэ – Ограўскі раён;
 пасля літар в, л ужываецца камбінацыя суфіксаў -ій + -ск, напрыклад, Балві – Балвійскі раён, Прэйлі – Прэйлійскі раён.
 Калі аснова тапоніма заканчваецца на спалучэнне ск, у адтапанімічным прыметніку пры далучэнні суфікса -ск да асновы спалучэнне ск не дублюецца і пішацца толькі адзін раз, напрыклад, Баўска – Баўскі раён.

Калі тапонім заканчваецца на зычны с, суфікс -ск далучаецца непасрэдна да тапоніма. Пры гэтым на стыку канцавога зычнага с геаграфічнай назвы з суфіксам -ск адбываецца сцяжэнне зычных, напрыклад, Цэсіс – Цэсіскі раён, Салдус – Салдускі раён, Тукумс – Тукумскі раён, Екабпілс – Екабпілскі раён, Даўгаўпілс – Даўгаўпілскі раён.

Пры ўтварэнні прыметнікавых форм ад тапонімаў адлюстроўваюцца характэрныя для беларускай мовы чаргаванні гукаў, у прыватнасці:
 г – ж, напрыклад, Рыга – Рыжскі раён, Кулдыга – Кулдыжскі раён
 в – ў, напрыклад, Краслава – Краслаўскі раён, Елгава – Елгаўскі раён.

У асобных выпадках назіраюцца чаргаванні цвёрдых зычных з мяккімі, напрыклад, Добэлэ – Добэльскі раён, Айзкраўклэ – Айзкраўкльскі раён.

 Спасылкі 


Катэгорыя:Латышская мова
Катэгорыя:Практычныя транскрыпцыі на беларускую мову