Прылуцкая сядзіба

Прылуцкая сядзіба — палацава-паркавы комплекс у в. Прылукі Мінскага раёна, помнік архітэктуры і садова-паркавага мастацтва другой паловы XVIII—XIX ст. Закладзены на месцы былога манастыра XVII стагоддзя. Належаў роду Чапскіх. 

Уключае палац і парк. За сваю гісторыю палацавы комплекс неаднаразова перарабляўся, рамантаваўся, губляючы колішнія пластычныя вырашэнні і набываючы новыя. Тым не менш кампактны двухпавярховы аб'ём палаца з вуглавымі вежамі, іх зубчастыя завяршэнні цалкам адпавядаюць вобразу невялікага гатычнага замка.

 Гісторыя 
250px|міні|злева|Прылукі. Палац Чапскіх, раней Оштарпаў і Горватаў. Малюнак Напалеона Орды, 10 ліпеня 1876
Прылукі з'яўляліся вотчынай Агінскіх, Іваноўскіх, належалі Оштарпу, потым вядомаму аграному Атону Горвату (пабудаваў палац у гатычным стылі, вялікі сад з аранжарэяй і вежавым гадзіннікам), з 1872 года Эмерыку Чапскаму.

Мураваны палац пабудаваны ў першай палове XIX стагоддзя, у 1851 годзе рэканструяваны, у 1872 быў адноўлены пасля пажару 1868 года. У Другую сусветную вайну значна пашкоджаны, адбудаваны ў 1950-я гады.

 Архітэктура 
250px|міні|злева|Палац у 2007 годзе.
Цэнтрам кампазіцыі парку быў палац, размешчаны на высокім узгорку, каля грэбеня параўнальна крутога схілу тэрасы, які спускаецца да поймы р. Пціч.

Першапачаткова палац уяўляў сабой кампактнае прамавугольнае ў плане двухпавярховае з нізкім цокальным паверхам збудаванне ў стылі несапраўднай готыкі. Галоўны фасад вылучаны цэнтральным трохпавярховым рызалітам з гранёным эркерам на паркавым фасадзе і чатырма шматграннымі кутнімі вежачкамі, завершанымі зубцамі. Галоўны фасад вылучаны лоджыяй на двух узроўнях у рызаліце з праёмамі, завершанымі спічастымі і кілепадобнымі аркамі. Рызаліт, завершаны невысокім атыкам, аздоблены складанай па форме нішай у цэнтры. Пры гэтым уражанне масіўнасці не ствараецца, гэтаму садзейнічаюць зграбныя па прапорцыях і абрысах праёмы, што адкрываюцца ў бок лоджый.

Пасля 1886 года да паўднёвага тарцовага фасада быў прыбудаваны аднапавярховы аб'ём са сталовай і аранжарэяй, пазней да яго прыбудавалі двухпавярховы Г-падобны ў плане корпус. Да паўночнага тарцовага фасада далучаны трохпавярховы вежападобны аб'ём з нізкім шатровым дахам. Пасля аднаўлення ў 1950-я гады палац захаваў сваё вонкавае аблічча, анфіладная планіроўка была зменена на калідорную. У першай палове XIX стагоддзя перад галоўным фасадам палаца ўзведзеная трох'ярусная (першы ярус чацверыковы, другі і трэці васьмерыковыя) вежа з гадзіннікам, завершаная высокім шатром са шпілем і флюгерам. Вежа стаяла на масіўным прамавугольным у плане пастаменце з чатырма вежачкамі па вуглах. Сярэдні ярус вежы з гадзіннікам быў абкружаны кансольна-бэлечнай галерэйкай. Вертыкальную кампазіцыю вежы падкрэслівалі спічастыя ўваходы і аконныя праёмы. У Другую сусветную вайну вежа была разбурана (не адбудоўвалася).

 Парк 
250px|міні|злева|Уязная брама ў палац Чапскіх
250px|міні|Прастора перад палацам
Парк — адзін са старэйшых на Беларусі, закладзены ў другой палове XVIII ст.; мяшанага рэгулярна-пейзажнага тыпу, плошчаю 4,5 га. Цэнтр кампазіцыі — палац, які падзеляе парк на дзве часткі. Перад заходнім фасадам палаца быў сад у італьянскім стылі, засталіся чатыры тэрасы, якія крута спускаюцца да поймы р. Пціч. Перад усходнім фасадам палаца невялікі партэр і пейзажная частка парку, абмежаваная пад'язнымі дарогамі.

У дрэвастоі пераважаюць мясцовыя пароды, растуць экзоты — лістоўніца Сукачова, лістоўніца еўрапейская, арэх маньчжурскі, горкі каштан звычайны, піхта сібірская, акацыя белая, таполя канадская.

У парку стаялі мураваная капліца і аформлены аркадай свіран, былі две сажалкі (на адной быў вадзяны млын, які не захаваўся).

 Сучасны стан 

Палац і парк належаць Беларускаму НДІ аховы раслін. Ансамбль — помнік рэспубліканскага значэння.

 Літаратура 



 Раюк, А.Р. Роля Оштарпаў і Горватаў у станаўленні прылуцкай сядзібы / А.Р. Раюк // Гістарычна-археалагічны зборнік / Інстытут гісторыі НАН Беларусі; гал. рэд.: А.А. Каваленя. — Вып. 34. — 2019. — С. 101—106.

 Спасылкі 



 ПРЫЛУКІ (Мінская вобласць)


Катэгорыя:Гісторыка-культурныя каштоўнасці Рэспублікі Беларусь
Катэгорыя:Палацава-паркавыя і сядзібна-паркавыя ансамблі Беларусі
Катэгорыя:Славутасці Мінскага раёна
Катэгорыя:Чапскія
Катэгорыя:Прылукі (Мінскі раён)