Бітва на рацэ Ірпень

Бітва на рацэ Ірпень — бітва, апісаная ў легендарнай частцы беларуска-літоўскага летапісання, пазней апавяданне было дапрацавана Мацеем Стрыйкоўскім.

Паводле легенды, адбылася ў 1321 годзе паміж войскамі вялікага князя літоўскага Гедзіміна і кіеўскага князя Станіслава з саюзнікамі — Алегам Пераяслаўскім, Раманам Бранскім і Львом Данілавічам Луцкім. На невялікай рацэ Ірпень на паўднёвы захад ад Кіева Гедзімін перамог Станіслава і яго саюзнікаўRowell, S. C. (1994). Lithuania Ascending: A Pagan Empire Within East-Central Europe, 1295—1345. Cambridge Studies in Medieval Life and Thought: Fourth Series. Cambridge University Press. С. 97. ISBN 978-0-521-45011-9. , потым асадзіў і захапіў Кіеў. Пасля адправіў Станіслава ў выгнанне спачатку ў Бранск, а затым у Разань. Фёдар, брат Гедзіміна, і Альгімонт, сын Міндоўга Гальшанскага, былі пасаджаны на сталец у Кіеве. Хроніка Быхаўца апісвае гэта так:

Пачулі пра тое прыгарадкі кіеўскія: Вышгарад, Чаркасы, Канеў, Пуціўль, Слепаўрод, што кіяне здаліся разам з горадам, а пра гаспадара свайго чулі, што ўцёк ён у Бранск, а сілу яго ўсю пабілі. І прыйшлі яны да вялікага князя Гедзіміна і з тымі вышэйназванымі прыгарадкамі кіеўскімі падаліся служыць яму, і прысягу вялікаму князю Гедзіміну на тым далі. І пераяслаўляне чулі, што Кіеў з прыгарадкамі здаліся князю Гедзіміну, а гаспадар іхні, князь пераяслаўскі Алег, забіты вялікім князем. І яны, прыехаўшы да Гедзіміна, падаліся разам з горадам служыць яму і прысягу на тым далі. Князь жа Гедзімін, узяўшы Кіеў, Пераяслаўль і ўсе вышэйназваныя прыгарадкі, пасадзіў на іх Міндоўгавага сына, князя Альгімонта, вялікага князя Гальшанскага, а сам з вялікаю радасцю ў Літву вярнуўсяКроніка Быхаўца  // Беларускія летапісы і хронікі. Мінск, МФ «Беларускі кнігазбор», 1997. ISBN 985-6318-15-7. .
У выніку гэтых падзей правіцелі Кіева і іншых зямель, якія раней складалі асноўную частку Кіеўскай Русі, былі вымушаны прыняць старшынства вялікіх князёў літоўскіх. Тым не менш, згадка 1331 года паказвае, што Фёдар плаціў даніну манголамSimas Sužiedėlis, ed (1970—1978). «Theodore». Encyclopedia Lituanica. V. Boston, Massachusetts: Juozas Kapočius. С. 446—447. LCC 74-114275 . Вялікае Княства Літоўскае атрымала паўнейшы кантроль над горадам толькі ў 1362 годзе пасля Бітвы на Сініх Водах супраць Залатой АрдыRowell, S. C. (2000). «Baltic Europe». in Michael Jones. The New Cambridge Medieval History c.1300-c.1415. VI. Cambridge University Press. С. 707. ISBN 0-521-36290-3. .

 Ход падзей 
Выступіўшы з Брэста, войска ВКЛ на чале з Гедзімінам рушыла на кіеўскія землі. Захапіўшы крэпасць Оўруч, яно падышло да Жытоміра, які таксама быў узяты пасля непрацяглай асады. Пасля гэтага літоўскае войска рушыла на Кіеў. Яму насустрач выступіла рускае войска на чале са Станіславам і саюзнымі яму князямі. Абодва войска сышліся на полі каля ракі Ірпень, але літвіны хутка прымусілі рускае войска кінуцца наўцёкі і «гнали, б’ючи, сікучи і беручи в полон»Оповідь М. Стрийковського про завоювання литовським князем Гедиміном Києва Kronika Macieia Stryikowskiego niegdyś v Krolewcu drukowana teraz znowu z przydaniem historyi panstwa Rossyiskiego przedrukowana // Zbiór dzieiopisow Polskich we czterech tomach zawarty. — W Warszawie, 1766. — T. 2. — C. 349—351.. Загінулі князі Леў і Алег.

Пасля перамогі ліцвіны рушылі на Кіеў, які вымушаны быў здацца на правах васалітэтуСИНОПСИС КИЇВСЬКИЙ. Войскам ВКЛ былі таксама захоплены Пераяслаўль, Пуціўль, Вышгарад, Канеў і Белгарад. Тое, як лёгка былі ўзяты тыя гарады, вызначае значнасць бітвы на рацэ Ірпень. Вялікі князь Станіслаў Кіеўскі ўцёк у Разанскае княства. Намеснікам у Кіеве был прызначаны Міндоўг ГальшанскіБеларусь в исторической, церковной и государственной жизни  Апанас Мартас, Бібліятэка МГА "ЗБС «Бацькаўшчына».

 Вынікі 
Паводле розных ацэнак магла адбыцца ў пачатку 1320-х гадоўКастусь Тарасаў. Крыж памяці, меч лёсу Rowell, S. C. (1994). Lithuania Ascending: A Pagan Empire Within East-Central Europe, 1295—1345. Cambridge Studies in Medieval Life and Thought: Fourth Series. Cambridge University Press.

Катэгорыя:Бітвы Вялікага Княства Літоўскага
Катэгорыя:Бітвы ва Украіне
Катэгорыя:Бітвы Кіеўскай Русі