Конунг

Ко́нунг (, , ) — старажытнаскандынаўскі тытул вярхоўнага ўладара. У эпоху Высокага Сярэднявечча адпавядаў тытулу караля (напр., шведскі кароль Магнус Ладулас).

 Этымалогія і варыяцыі 
Пэўная этымалогія слова дыскусійная і ёсць некалькі версій. Паводле адной з іх *kun азначае сваяцтва, а тытул — нашчадак кіраўніка. Напрыклад, у Песні пра Рыга малодшым сынам Ярла названы юны Кон, у арыгінале  і значыць «юны нашчадак».

М. І. Сцеблін-Каменскі вызначае паходжанне слова конунг даданнем словаўтваральнага суфікса ingr/ungr да слова род ()Стеблин-Каменский М. И. Древнеисландский язык. УРСС. Москва.2002. с 164—165, а, такім чынам конунг — чалавек з адпаведнага роду, сваяк.

Паводле іншых тэорый, *kuning-az- перакладаецца як «галава абшчыны» або «той, хто належыць жанчыне» ( — жанчына), гэта значыць багіні-маці, што адлюстроўвае статусу конунга як вярхоўнага жраца, але апошняя версія мала імаверная, на што паказвае развіццё тытула ў розных мовах. Напрыклад, у старажытнаанглійскай жанчына будзе , тым часам як род — , а конунг — .

Слова «князь», якое ёсць ва ўсіх славянскіх мовах, па распаўсюджанай версіі таксама роднаснае слову конунг праз старажытнагерманскі корань *kun-ing- і ёсць старажытным агульнаславянскім запазычаннемПреображенский А. Г. Этимологический словарь русского языка. М., 1959. Т. 1, с. 324Этимологический словарь славянских языков, под редакцией О. Н. Трубачёва. Праславянский лексический фонд. Вып. 13, М., 1987, с. 200Max Vasmer. Russisches etymologisches Wörterbuch. Winter, Heidelberg. In 3 Bd. 1953—1958. // Этимологический словарь русского языка Макса Фасмера  М., 1964—1973. (Стр. 285). Гэта запазычанне сустракаецца і ў іншых негерманскіх мовах: у фінскай і эстонскай — kuningas; латышскай — kungs (гаспадар) і ķēniņš (кароль); літоўскай — kunigas ці kunigaikštis; саамскай — gonagas ці konagas; татарскай — kenäz; і іншыя[гл.]. У шэрагу выпадкаў запазычанне ішло не непасрэдна, а з пасярэдніцтвам трэцяй мовы, напрыклад, рускай.

Таксама ёсць мноства кенінгаў для абазначэння конунга, такія, напрыклад, як, згаданы ў Беавульфе, дарыльшчык пярсцёнкаў — як спосаб аддзячыць сваіх воінаў раздачай ім залатых пярсцёнкаў.

 Сацыяльнае становішча 
Паводле Песні пра Рыга, конунгі выйшлі з асяроддзя ярлаў. Іх з’яўленне звязана з працэсам утварэння нацыянальных дзяржаў. Чым больш узбуйнялася дзяржава, тым больш узвышаўся адзін ярл над усімі астатнімі, бо гэтыя новыя дзяржаўныя ўтварэнні з’яўляліся падчас барацьбы ярлаў за вяршэнства. У выніку ярлы з вярхоўных і самастойных кіраўнікоў ператварыліся ў васалаў конунгаў і іх намеснікаў.

У перыяд да прыняцця хрысціянства конунг выконваў тры функцыі:
 судовую падчас тынга;
 ваенную падчас вайны;
 жрэцкую падчас ахвярапрынашэнняў.

Становішча конунгаў з’яўлялася спадчынным, але для таго, каб узыйсці на прастол, яму патрабавалася ўхваленне народа. Усе сыны і людзі дастатковага паходжання маглі прэтэндаваць на тытул конунга (напрыклад, Отар з Холугаланда дамагаўся тытула конунга). Гэта акалічнасць нярэдка прыводзіла да двоеўладдзя, калі два браты адначасова станавіліся конунгамі.

У ранні перыяд конунг меў адзін або некалькі караблёў, дружыну () і вялікі зямельны надзел — вотчыну. Апошняе нярэдка станавілася прычынай феадальных міжусобіц. У некаторых выпадках конунг не меў зямельных уладанняў і вёў вандроўны лад жыцця на караблі — такіх конунгаў называлі сэконунгамі (марскімі конунгамі).

У якасці жраца, конунг прасіў ухвалення сваіх дзеянняў багамі. Напрыклад, Эйрык Пераможца звяртаўся да Одзіна на трэці дзень бітвы на Фірысвеліры. Таксама конунг кіраваў блотам у важных грамадскіх месцах, такіх як Храм Упсалы. Адмова ад гэтага абавязку магла каштаваць конунгу ўлады. Так здарылася, напрыклад, з Хоканам Добрым, які спрабаваў навязаць хрысціянства супляменнікам, а таксама з Анундам Гордске, які з-за хрысціянскіх перакананняў адмовіўся ўдзельнічаць у блоце і быў зрынуты ў 1070 годзе.

 Гл. таксама 
 Кароль
 Ваявода
 Цар
 Імператар
 Князь

 Заўвагі 

 Крыніцы 

Катэгорыя:Тытулы
Катэгорыя:Гісторыя Еўропы