Пракельцкая мова

Праке́льцкая мова — прамова (мова-продак), якая лічыцца продкам моў кельцкай галіны індаеўрапейскай сям'і моў, і, у сваю чаргу, стала асобнай філіяцыяй пасля распаду праіндаеўрапейскай мовы. Не з'яўляецца пісьмова засведчанай, аднаўляецца праз звесткі і метады параўнальна-гістарычнай лінгвістыкі.

Некаторымі мовазнаўцамі ўключаецца ў склад заходнеіндаеўрапейскай супольнасці, да якіх належалі таксама прагерманская, праіталійская і прабалта-славянская мовы. Дакладныя зносіны між гэтымі мовамі ў рамках гіпатэтычнай супольнасці застаюцца дыскусійнымі. На ўзор такіх індаеўрапейскіх моў, як тахарскія, італійскія, германскія, старажытнагрэчаская і некаторыя іншыя, уяўляла сабой мову з тыпова «кентумнымі» рысамі.

Рэканструкцыя пракельцкай мовы ўскладняецца рознай наяўнасцю звестак адносна дзвюх груп кельцкай галіны, астраўной і кантынентальнай. Усе кантынентальныя кельцкія мовы з'яўляюцца вымерлымі; у той час як іх пісьмовыя помнікі даюць добрае ўяўленне пра фаналогію і, часам, пра марфалогію, рэканструкцыя іх сінтаксісу падааецца цяжкасцям з прычыны малой колькасці вядомых пісьмовых помнікаў. Некаторыя поўныя сказы знаходзяцца ў пісьмовых сведчаннях гальскай і кельтыберскай моў, але найстарэйшай істотнай кельцкай літаратурай лічацца ўзоры пісьма старажытнаірландскай мовы — самай ранняй з засведчаных астраўных моў.

 Мажлівыя носьбіты 
Найранейшай археалагічнай культурай, прадстаўнікі якой могуць атаясамлівацца з носьбітамі пракельцкай мовы і якая можа быць абгрунтаваная ў гэтай якасці, з'яўляецца культура палёў пахавальных урнаў, якая існавала ў Цэнтральнай Еўропе з апошняе чвэрці II тыс. да н.э. З раннімі кельтамі таксама звязваецца гальштацкая культура, якая існавала перадусім на тэрыторыях сучасных Швейцарыі і Аўстрыі каля ІХ ст. да н.э. ужо ў часы Жалезнага веку

 Лінгвістычная характарыстыка 
 Фаналагічныя змены 
Ніжэй прыведзены пералік трывалых гукавых змен, якія сталі адрозніваць пракельцкую мову ад праіндаеўрапейскай. Змены прыведзеныя ў храналагічным парадку ад познепраіндаеўрапейскага да познепракельцкага перыядаў. V — галосны, C — зычны.

 Познепраіндаеўрапейскі перыяд:

Змены, што адбыліся ў гэты перыяд, падзяляюць таксама шэраг іншых галін індаеўрапейскай сям'і.

 Аб'яднанне шэрагаў палятавелярных з іх звычайнымі аналагамі (гл. таксама ізаглоса кентум-сатэм):

 ḱ > k
 ǵ > g
 ǵʰ > gʰ;

 Эпэнтэза галоснага *a пасля складовага санорнага ў пазіцыі, калі за ім следаваў лярынгал або іншы санорны (R̥HR > RaHR);
 Страта лярынгалаў у складох пасля галоснага перад націскам (VHĆ > VĆ);
 Страта лярынгалу перад наступным галосным з уплывам на яго якасць:
 h₁e > e
 h₂e > a
 h₃e > o
 HV > V;

 Страта лярынгалаў пасля папярэднім галосным з уплывам на яго даўжыню:
 eh₁ > ē
 eh₂ > ā
 eh₃ > ō
 VH > V̄;

 Страта лярынгалаў у неініцыяльным складзе між выбухнымі зычнымі (CHC > CC). Спалучэнні тыпу «выбухны + H + выбухны» далі нуль гуку ў пракельцкай мове ў неініцыяльных складох (напрыклад, PIE *dʰugh₂tḗr > пракельцк. *duxtīr замест чаканага **dugatīr)Matásovic (2009: 6);
 Пераход астатніх лярынгалаў у галосную фанему *a (CHC > CaC);
 Пераход двух паслядоўных зубных у дзве глухія свісцячыя (TT > ss).

 Раннепракельцкі перыяд:

 Аб'яднанне ў лябіявелярныя паслядоўнасцей зычных накшталт велярны + *w. Застаецца незраумелым пытанне таго, ці адбылося гэта да наступнай змены, у такім выпадку адбыўся пераход gw > b або gw > gʷ.

 kw > kʷ
 gw > gʷ
 gʰw > gʷʰ
 gʷ > b;

 Прыдыхальныя зычныя страчваюць прыдыханне і, такім чынам, зліваюцца з іх звычайнымі адпаведнікамі:

 bʰ > b
 dʰ > d
 gʰ > g
 gʷʰ > gʷ;

 Пераход *e перад санорным і *a ў *a (eRa > aRa): *ǵʰelH-ro > *gelaro > *galaro / *gérH-no > *gerano > *garano;
 Эпэнтэза *i пасля складовага плыўнага ў выпадку, калі апошні знаходзіцца ў пазіцыі перад выбухным:

 l̥T > liT
 r̥T > riT;

 Эпэнтэза *a перад астатнімі складовымі санорнымі:

 m̥ > am
 n̥ > an
 l̥ > al
 r̥ > ar;

 Страта ўсіх астатніх нескладовых лярынгалаў;
 Пераход *p у *kʷ у выпадку, калі апошні прысутнічае ў любой пазіцыі слова пасля *p (p...kʷ > kʷ...kʷ);
 Пераход галоснай ē > ī, а таксама ō > ū (у фінальных складох);
 Скарачэнне доўгіх галосных (у тым ліку дыфтонгаў) перад санорным у канцы складу (V:RC > VRC).

 Познепракельцкі перыяд:

 Пераход выбухных у *x перад іншым выбухным або *s (C₁C₂ > xC₂, Cs > xs);
 Пераход p > b перад плыўнымі (pL > bL);
 Пераход p > w перад насавымі (pN > wN);
 Пераход p > ɸ. Мажліва, не адбываўся перад свісцячым *s;
 Пераход ō > ā;
 Пераход ew > ow;
 Пераход uwa > owa.

 Рэканструкцыя 
Аналагічна іншым рэканструяваным прамовам, адносна пракельцкай мовы лінгвісты рэканструююць фанетыку і фаналогію (гукавы лад), для чаго прыцягваюцца звесткі па праіндаеўрапейскай мове, а таксама прамовах, якія існавалі поруч з пракельцкай, захаваных пісьмовых помніках вымерлых кельцкіх моў і сучасных кельцкіх моў.

 Зычныя:

Для пракельцкай мовы рэканструюецца наступны лад зычных гукаў:

 Білябіяльныя Альвеалярныя  Палатальныя Велярныя Лябіявелярныя Выбухныя        Насавыя Фрыкатывы    Апраксыманты   Апраксыманты   Дрыжачыя  

У адрозненне ад праіндаеўрапейскай мовы ў пракельцкай мове знікла прыдыханне як сродак супрацьпастаўлення зычных фанем, праз што, такім чынам, звонкія прыдыхальныя выбухныя *bʰ, *dʰ, *gʰ/ǵʰ у пракельцкай мове зліліся з *b, *d, *g/ǵ. Звонкі прыдыхальны лябіявелярны *gʷʰ не зліўся з *gʷ, аднак апошні ў пракельцкай зліўся з *b, тады як адбыўся пераход *gʷʰ > *gʷ. Узоры дадзеных пераход прасочваюцца на  *gʷen- «жанчына» > ст.-ірл. ben, , але PIE *gʷʰn̥- «забіваць, параніць» > ст.-ірл. gonaid, валійск. gwanu.

Праіндаеўрапейскі *p быў страчаны ў пракельцкай пераўтварыўся напачатку ў *ɸ, пасля чаго перайшоў у *h (што можна прасачыць на тапоніме Герцынія, у выпадку, калі ён мае кельцкую этымалогію) і ўрэшце быў страчаны ў ініцыяльнай і інтэрвакальнай пазіцыях. Лёс *ɸ у іншых пазіцыях стаў іншым: так, сцячэнні *ɸs, *ɸt перайшлі ў *xs, *xt адпаведна ў пракельцкі перыяд, PIE *sp- у старажытнаірландскай перайшло ў s (у сваю чаргу, праз леніцыю f-) і брыцкае f. Тэзіс аспрэчваецца паводле Схрэйвера, які мяркуе, што між гэтым пераходам існаваў прамежкавы этап з існаваннем *sɸ-, у якім *ɸ захоўвала статус незалежнай фанемы да самага расаду праастраўной кельцкай мовы на гайдэльскія і брыцкіяSchrijver 1995, p. 348; паводле Мак-Кона *sp- захаваўся ў пракельцкай мове і, сыходзячы з гэтага, пераходу *p > *ɸ перад *s не існавалаMcCone 1996, pp. 44–45. Падобным чынам праце закон Грыма ў германскіх мовах.

 Пракельцкая Старажытнаірландская Валійская *laɸs- > *laxs- «бляск» las-aid llach-ar *seɸtam > *sextam «сем» secht saith *sɸeret- або *speret- «пятка» seir ffêr

У гальскай і брыцкіх мовах зычны *p узнікнуў як новы рэфлекс праіндаеўрапейскай *kʷ (напрыклад, гальск. petuar[ios], валійск. pedwar, але ст.-ірл. *cethair і  «чатыры»). Сыходзячы з гэтага, шэраг лінгвістаў аспрэчвае класіфікацыю кельцкіх моў як падзел на астраўныя і кантынентальныя і прапаноўвае падзел кельцкіх моў на Q-мовы (гайдэльскія, кельтыберскія) і P-мовы (брыцкія, амаль усе кантынентальныя). Аднак просты падзел паводле крытэру захавання *kʷ можа апынуцца неабгрунтаваным з прычыны таго, што гэты варыянт класіфікацыі не адлюстроўвае сведчанні старажытных кантынентальных моў, вялікая колькасць нечаканых, але паслядоўных інавацый сведчаць супраць падзелу на Q- і P-мовы (напрыклад, у гальскай мове, якая традыцыйна адносіцца да P-кельцкіх, зафіксаваныя лексемы відавочнага Q-паходжання). Варта адзначыць, што аргументы, якія сведчаць супраць падзелу на Q- і P-мовы могуць з'яўляцца вынікам узаемных кантактаў між астраўнымі і кантынентальнымі мовамі або адлюстроўваць агульны субстратны ўплыў.

Q-кельцкія мовы могуць мець запазычванні з тыповым  на месцы *kʷ, пры гэтым у архаічнаірландскай мове пры працэсе запазычвання з валійскай мовы апошняя выкарыстоўвалася праз нястачу  у архаічнаірландскай:

 Лац. Patricius «Святы Патрык» > валійск. > арх.-ірл. Qatrikias > ст.-ірл. Cothrige, сучасн. ірл. Padraig;
 Лац. presbyter «святар, прэсьбітар» > ст.-валійск. premter, primter > арх.-ірл. qrimitir > ст.-ірл. cruimther.

Пазней у гайдэльскіх мовах назіраўся працэс запазычвання словаў з захаваннем гэтай зычнай (напрыклад, лац. osculum pacis «пацалунак міру» >  «пацалунак»).

 Галосныя:

Рэканструяваны для пракельцкай мовы лад галосных шмат у чым супадае з рэканструяваным для праіндаеўрапейскай мовы (паводле Мее). Прысутнічалі манафтонгі і дыфтонгі.

Манафтонгі:

{| class="wikitable" style="width:40%"
! rowspan="2" |  
! colspan="2" | Пярэднягашэрагу
! colspan="2" | Сярэднягашэрагу
! colspan="2" | заднягашэрагу
|-
! доўгія
! кароткія
! доўгія
! кароткія
! доўгія
! кароткія
|-
! Верхнягаўздыму
| 
| 
| colspan="2" |  
| 
| 
|-
! Сярэднягаўздыму
| 
| 
| colspan="2"| 
| 
| 
|-
! Ніжнягаўздыму
| colspan="2" |  
| 
| 
| colspan="2" |  
|}

Дыфтонгі:

+             

 Марфалогія 
У мэтах аднаўлення марфалагічнага ладу пракельцкай мовы выкарыстоўваюцца звесткі марфалагічных прыкметаў сучасных кельцкіх моў, асабліва вымерлых кантынентальных моў, якія нярэдка могуць паказваць большую архаічнасць у параўнанні з сучаснымі кельцкімі.

 Назоўнік 
У марфалагічнай структуры назоўнікаў і прыметнікаў рэканструяванай пракельцкай мовы не прасочваецца прыкметных адрозненняў у параўнанні з праіндаеўрапейскай мовай. Як лічыцца, у пракельцкай мове назоўнік мог адрознівацца паводле трох радоў, трох лікаў і пяці-васьмі склонаў.

Існаваў мужчынскі, жаночы, ніякі рады; адзіночны, парны, множны лікі.

Колькасць склонаў у пракельцкай мове з'яўляецца прадметам дыскусій. У той час як у старажытнаірландскай мове прадстаўлена пяць склонаў, адносна кантынентальных мяркуецца, што іх пісьмовыя помнікі адлюстроўваюць наяўнасць васьмі склонаў: назоўнага, роднага, давальнага, вінавальнага, творнага, месны, клічнага склонаў і аблатыву.

Як мяркуецца, існавала прынамсі дзевяць тыпаў асноваў слова: *o-аснова, *ā-аснова, *i-аснова, *u-аснова, зубныя асновы, велярныя асновы, насавыя асновы, *r-аснова, *s-аснова. Для словаў кожнага тыпу асноваў быў характэрны ўласны тып скланення.

Узоры *o-асновы:

makʷos «сын», м.р. (ст.-ірл. mac ~, валійск., брэт. mab).

 Склон Адз.л. П.л. Мн.л. Н.с. *makʷos  *makʷou *makʷoi К.с. *makʷe *makʷou *makʷūs В.с. *makʷom *makʷou *makʷūs Р.с. *makʷī *makʷūs *makʷom Д.с. *makʷūi *makʷobom *makʷobos Аблатыў *makʷū *makʷobim *makʷobis Т.с. *makʷū *makʷobim *makʷūs М.с. *makʷei *makʷou *makʷobis

dūnom «крэпасць» (н.р.).

 Склон Адз.л. П.л. Мн.л. Н.с. *dūnom *dūnou *dūnā К.с. *dūnom *dūnou *dūnā В.с. *dūnom *dūnou *dūnā Р.с. *dūnī *dūnūs *dūnom Д.с. *dūnūi *dūnobom *dūnobos Аблатыў *dūnū *dūnobim *dūnobis Т.с. *dūnū *dūnobim *dūnūs М.с. *dūnei *dūnou *dūnobis

 *ā-асновы:

ɸlāmā «рука» (ж.р.) (ст.-ірл. lám ~ валійск. llaw):

 Склон Адз.л. П.л. Мн.л. Н.с. *ɸlāmā *ɸlāmai *ɸlāmās К.с. *ɸlāmā *ɸlāmai *ɸlāmās В.с. *ɸlāmām *ɸlāmai *ɸlāmās Р.с. *ɸlāmās *ɸlāmajous *ɸlāmom Д.с. *ɸlāmāi *ɸlāmābom *ɸlāmābos Аблатыў *ɸlāmī *ɸlāmābim *ɸlāmābis Т.с. *ɸlāmī *ɸlāmābim *ɸlāmābis М.с. *ɸlāmāi *ɸlāmābim *ɸlāmābis

kumbās «назва формы рэльефу» (м.р.)

 Склон Адз.л. П.л. Мн.л. Н.с. *kumbās *kumbai *kumbās К.с. *kumbā *kumbai *kumbās В.с. *kumbām *kumbai *kumbās Р.с. *kumbās *kumbajous *kumbom Д.с. *kumbāi *kumbābom *kumbābos Аблатыў *kumbī *kumbābim *kumbābis Т.с. *kumbī *kumbābim *kumbābis М.с. *kumbāi *kumbābim *kumbābis

 *i-асновы:
sūlis «вока, сонца» (ж.р.) (валійск. haul ~ ст.-ірл. súil):

 Склон Адз.л. П.л. Мн.л. Н.с. *sūlis *sūlī *sūlīs К.с. *sūli *sūlī *sūlīs В.с. *sūlim *sūlī *sūlīs Р.с. *sūleis *sūljous *sūljom Д.с. *sūlei *sūlibom *sūlibos Аблатыў *sūlī *sūlibim *sūlibis Т.с. *sūlī *sūlibim *sūlibis М.с. *sūlī *sūlibim *sūlibis

mori «мора» (н.р.) (гальск. Mori- ~ ст.-ірл. muir ~ валійск. môr):

 Склон Адз.л. П.л. Мн.л. Н.с. *mori *morī *morjā К.с. *mori *morī *morjā Т.с. *mori *morī *morjā Р.с. *moreis *morjous *morjom Д.с. *morei *moribom *moribos Аблатыў *morī *moribim *moribis Т.с. *morī *moribim *moribis М.с. *morī *moribim *moribis

 *u-асновы:
bitus «свет» (м.р.) (гальск. Bitu- ~ ст.-ірл. bith ~ валійск. byd ~ брэт. bed):

 Склон Адз.л. П.л. Мн.л. Н.с. *bitus *bitou *bitowes К.с. *bitu *bitou *bitowes В.с. *bitum *bitou *bitūs Р.с. *bitous *bitowou *bitowom Д.с. *bitou *bitubom *bitubos Аблатыў *bitū *bitubim *bitubis Т.с. *bitū *bitubim *bitubis М.с. *bitū *bitubim *bitubis

dānu «рачная даліна» (н.р.?):

 Склон Адз.л. П.л. Мн.л. Н.с. *dānu *dānou *dānwā К.с. *dānu *dānou *dānwā В.с. *dānu *dānou *dānwā Р.с. *dānous *dānowou *dānowom Д.с. *dānou *dānubom *dānubos Аблатыў *dānū *dānubim *dānubis Т.с. *dānū *dānubim *dānubis М.с. *dānū *dānubim *dānubis

 Велярныя і зубныя асновы:
Перад *-s назоўнага склону адзіночнага ліку велярны зычны асіміляваўся да *-x (напрыклад, *rīg- «кароль» > *rīxs). Фінальны *-d перайшоў у *-t-: *druwid- «друід» > *druwits:

*rīxs «кароль» (м.р.):

 Склон Адз.л. П.л. Мн.л. Н.с. *rīxs *rīge *rīges К.с. *rīxs *rīge *rīges В.с. *rīgam *rīge *rīgās Р.с. *rīgos *rīgou *rīgom Д.с. *rīgei *rīgobom *rīgobos Аблатыў *rīgī *rīgobim *rīgobis Т.с. *rīge *rīgobim *rīgobis М.с. *rīgi *rīgobim *rīgobis

*druwits «друід» (м.р.):

 Склон Адз.л. П.л. Мн.л. Н.с. *druwits *druwide *druwides К.с. *druwits *druwide *druwides В.с. *druwidam *druwide *druwidās Р.с. *druwidos *druwidou *druwidom Д.с. *druwidei *druwidobom *druwidobos Аблатыў *druwidī *druwidobim *druwidobis Т.с. *druwide *druwidobim *druwidobis М.с. *druwidi *druwidobim *druwidobis

*karnuxs (назва музычнага інструменту, м.р.?)

 Склон Адз.л. П.л. Мн.л. Н.с. *karnuxs *karnuke *karnukes К.с. *karnuxs *karnuke *karnukes В.с. *karnukam *karnuke *karnukās Р.с. *karnukos *karnukou *karnukom Д.с. *karnukei *karnukobom *karnukobos Аблатыў *karnukī *karnukobim *karnukobis Т.с. *karnuke *karnukobim *karnukobis М.с. *karnuki *karnukobim *karnukobis

*dants «зуб» (м.р.)

 Склон Адз.л. П.л. Мн.л. Н.с. *dants *dante *dantes К.с. *dants *dante *dantes В.с. *dantam *dante *dantās Р.с. *dantos *dantou *dantom Д.с. *dantei *dantobom *dantobos Аблатыў *dantī *dantobim *dantobis Т.с. *dante *dantobim *dantobis М.с. *danti *dantobim *dantobis

 Насавыя асновы:

Увогуле, насавыя асновы, што заканчваліся на *-on-, мелі канчатак *-ū ў назоўным склоне адзіночнага ліку:

*abū «рака» (ж.р.) (валійск. afon, ст.-брэт. aven, шатл. abhainn):

 Склон Адз.л. П.л. Мн.л. Н.с. *abū *abone *abones К.с. *abū *abone *abones В.с. *abonam *abone *abonās Р.с. *abonos *abonou *abonom Д.с. *abonei *abonobom *abonobos Аблатыў *abonī *abonobim *abonobis Т.с. *abone *abonobim *abonobis М.с. *aboni *abonobim *abonobis

*kangsmã «крок» (м.р.)

 Склон Адз.л. П.л. Мн.л. Н.с. *kangsmã *kangsmane *kangsmanes К.с. *kangsmã *kangsmane *kangsmanes В.с. *kangsmanam *kangsmane *kangsmanās Р.с. *kangsmanos *kangsmanou *kangsmanom Д.с. *kangsmanei *kangsmanobom *kangsmanobos Аблатыў *kangsmanī *kangsmanobim *kangsmanobis Т.с. *kangsmane *kangsmanobim *kangsmanobis М.с. *kangsmani *kangsmanobim *kangsmanobis

 *s-асновы:

Як правіла, назоўнікі з *s-асновай заканчваліся на *-es-, маючы канчатак *-os у назоўным склоне адзіночнага ліку: *teges- «дом» > *tegos.

*tegos (м.р.), шатл. teach/tigh.

 Склон Адз.л. П.л. Мн.л. Н.с. *tegos *tegese *tegeses К.с. *tegos *tegese *tegeses В.с. *tegesam *tegese *tegesās Р.с. *tegesos *tegesou *tegesom Д.с. *tegesei *tegesobom *tegesobos Аблатыў *tegesī *tegesobim *tegesobis Т.с. *tegese *tegesobim *tegesobis М.с. *tegesi *tegesobim *tegesobis

 *r-асновы:

*r-асновы з'яўляліся параўнальна рэдкімі і ў асноўным датычылі тэрмінаў сваяцтва. Звычайна яны заканчваліся на *-ter-, маючы канчатак *-tīr у назоўным склоне і *-tr- ва ўсіх іншых склонах, апрача вінавальнага: *ɸater- «бацька» > *ɸatīr, *ɸatros.

*ɸatīr (м.р.):

 Склон Адз.л. П.л. Мн.л. Н.с. *ɸatīr *ɸatere *ɸateres К.с. *ɸatīr *ɸatere *ɸateres В.с. *ɸateram *ɸatere *ɸaterās Р.с. *ɸatros *ɸatrou *ɸatrom Д.с. *ɸatrei *ɸatrebom *ɸatrebos Аблатыў *ɸatrī *ɸatrebim *ɸatrebis Т.с. *ɸatre *ɸatrebim *ɸatrebis М.с. *ɸatri *ɸatrebim *ɸatrebis

*mātīr «маці» (ж.р.)

 Склон Адз.л. П.л. Мн.л. Н.с. *mātīr *mātere *māteres К.с. *mātīr *mātere *māteres В.с. *māteram *mātere *māterās Р.с. *mātros *mātrou *mātrom Д.с. *mātrei *mātrebom *mātrebos Аблатыў *mātrī *mātrebim *mātrebis Т.с. *mātre *mātrebim *mātrebis М.с. *mātri *mātrebim *mātrebis

 Дзеяслоў 
Параўнанне парадыгмаў змен дзеяслову ў старажытнаірландскай і гальскай мовах сведчыць пра рознае развіццё дзеяслову ў кантынентальных і кельцкіх мовах. Імаверна, звесткі гальскай, кельтыберскай і астраўных кельцкіх моў адлюстроўваюць наяўнасць у пракельцкай мове трох ладоў:

 Абвесны (гальск. delgu «я лічу», tongu «я клянуся»);
 Загадны (кельтыбер. usabituz, гальск. appisetu);
 Умоўны (гальск. buetid «ці можа ён быць», кельтыбер. asekati).

Хутчэй за ўсё, пракельцкай мове была ўласцівая наяўнасць чатырох часоў, сведчанні пра што здабываюцца дзякуючы таксама звесткам вымерлых кельцкіх моў.

 Цяперашні (гальск. uediíu-mi «я малюся», кельтыбер. zizonti «яны сеюць»);
 Прэтэрыт (гальск. sioxti, лепант. KariTe);
 Імперфект (незакончаны; мажліва, кельтыбер. kombalkez, atibion);
 Будучы (гальск. bissiet, ст.-ір. bieid «ён мае быць»).

Дзеяслоў мог утварацца шляхам дадання суфіксаў да дзеяслоўнай асновы. Аснова магла быць тэматычнай (з галоснай, якая развілася ў выніку праіндаеўрапейскага аблаўту) або атэматычнай (безь яе), склады ў аснове маглі быць закрытымі і адкрытымі.

Спражэнне дзеяслову можа быць прадэманстраванае на наступных прыкладах.

{| class="wikitable standard collapsible collapsed" style="border: none; width: 100%; background-color: transparent;"
!colspan=2|Узоры
|-
|style="border: none; background-color: transparent;" width="50%" valign="top"|
Скланенне дзеяслову *bere/o- «несці, цячы»:

 Асоба Цяп.час. Імп. Буд.час Мін.час. Акт.стан  Медыяпасіў  Акт.стан  Медыяпасіў  Акт.стан  Медыяпасіў  Акт.стан  Медыяпасіў  Абвесны 1 ас., адз.л. *berū(mi)  *berūr  *berennem  *-  *bibrām  *bibrār  *bertū  *-  2 ас., адз.л. *beresi  *beretrīs  *berītū  *-  *bibrāsi  *bibrātrīs  *bertes  *-  3 ас., адз.л. *bereti  *beretor  *bere(to)  *beretei  *bibrāti  *bibrātor  *bert  *brito  1 ас., мн.л. *beromu(snīs)  *berommor  *beremmets  *-  *bibrāmes  *bibrāmmor  *bertomu  *-  2 ас., мн.л. *berete  *beredwe  *beretes (ст.-ірл.) ~ *bere-swīs (брыцк.)  *-  *bibrāte  *bibrādwe  *bertete  *-  3 ас., мн.л. *beronti  *berontor  *berentets  *berentits (?)  *bibrānt  *bibrāntor *bertont  *britūnts  Умоўны лад 1 ас., адз.л. *berām  *berār  *berānnem  *-  *-  *-  *-  *- 2 ас., адз.л. *berāsi  *berātrīs  *berātū  *-  *-  *-  *-  *- 3 ас., адз.л. *berāti  *berātor  *berā(to)  *-  *-  *-  *-  *- 1 ас., адз.л. *berāmes  *berāmmor  *berāmmets  *-  *-  *-  *-  *- 2 ас., адз.л. *berāte  *berādwe  *berātes (ст.-ірл.) ~ *berā-swīs (брыцк.)  *-  *-  *-  *-  *- 3 ас., адз.л. *berānti  *berāntor  *berāntets  *-  *-  *-  *-  *- Загадны лад 1 ас., адз.л. *-  *-  *-  *-  *-  *-  *-  *- 2 ас., адз.л. *berī!  *beretrīs!  *-  *-  *-  *-  *-  *- 3 ас., адз.л. *beret!  *beror!  *-  *-  *-  *-  *-  *- 1 ас., мн.л. *beromu!  *berommor!  *-  *-  *-  *-  *-  *- 2 ас., мн.л. *beretīs!  *beredwe!  *-  *-  *-  *-  *-  *- 3 ас., мн.л. *beront!  *berontor!  *-  *-  *-  *-  *-  *- Аддзеяслоўны назоўнік Маркіраванасць *berowon-  *-  *-  *-  *-  *-  *' || *britu-s
|-
|rowspan="1"| Дзеепрыметнік! Маркіраванасць'| *beront- || *beromno- || *- || *beretejo- || *- || *- || *bertjo- || *brito-|-
|-
|}mārā-'' «павялічваць»

 Асоба Цяп.час Імп. Буд.час Мін.час Акт.стан  Медыяпасіў  Акт.стан  Медыяпасіў  Акт.стан  Медыяпасіў  Акт.стан  Медыяпасіў  Абвесны лад 1 ас., адз.л. *mārāmi  *mārār  *mārānnem  *-  *mārābjū  *mārābjūr  *mārātsū  *-  2 ас., адз.л. *mārāsi  *mārātrīs  *mārātū  *-  *mārābisi  *mārābitrīs  *mārātssi  *-  3 ас., адз.л. *mārāti  *mārātor  *mārā(to)  *mārātei  *mārābiti  *mārābitor  *mārātsti  *-  1 ас., мн.л. *mārāmu(snīs)  *mārāmmor  *mārāmmets  *-  *mārābimmes  *mārābimmor  *mārātsomu  *-  2 ас., мн.л. *mārāte  *mārādwe  *mārātes (OI) ~ *mārā-swīs (B)  *-  *mārābite  *mārābidwe  *mārātsete  *-  3 ас., мн.л. *mārānti  *mārāntor  *mārāntets  *mārāntits (?)  *mārābint  *mārābintor *mārātsont  *mārātūnts (?) Умоўны лад 1 ас., адз.л. *mārām  *māror  *māronnem  *-  *-  *-  *-  *- 2 ас., адз.л. *mārosi  *mārotrīs  *mārotū  *-  *-  *-  *-  *- 3 ас., адз.л. *māroti  *mārotor  *māro(to)  *-  *-  *-  *-  *- 1 ас., мн.л. *māromes  *mārommor  *mārommets  *-  *-  *-  *-  *- 2 ас., мн.л. *mārote  *mārodwe  *mārotes (OI) ~ *māro-swīs (B)  *-  *-  *-  *-  *- 3 ас., мн.л. *māronti  *mārontor  *mārontets  *-  *-  *-  *-  *- Загадны лад 1 ас., адз.л. *-  *-  *-  *-  *-  *-  *-  *- 2 ас., адз.л. *mārā!  *mārātrīs!  *-  *-  *-  *-  *-  *- 3 ас., адз.л. *mārāt!  *mārār!  *-  *-  *-  *-  *-  *- 1 ас., мн.л. *mārāmu!  *mārāmmor!  *-  *-  *-  *-  *-  *- 2 ас., мн.л. *mārātīs!  *mārādwe!  *-  *-  *-  *-  *-  *- 3 ас., мн.л. *mārānt!  *mārāntor!  *-  *-  *-  *-  *-  *- Аддзеяслоўны назоўнік Немаркіраваны *mārāwon-  *-  *-  *-  *-  *-  *' || *mārātu-s
|-
|rowspan="1"| Дзеепрыметнік! Немаркіраваны'| *mārānt- || *mārāmno- || *- || *mārātejo- || *- || *- || *mārātjo- || *mārāto-''

 Гісторыя 
Лічыцца, што пракельцкая мова працягвала сваё існаванне прыкладна да ІХ ст. да н.э. Выкарыстоўваючы вылічальныя метады, у цяперашнія часы высоўваюцца гіпотэзы пра вылучэнне пракельцкай мовы каля 4100 гг. да н.э. і прыбыццё носьбітаў мовы на Брытанскія астравы каля 3200 гг. да н.э. (± 1,5 тыс. гг.), але падобныя даты не з'яўляюцца агульнапрынятымі.

Шэраг мовазнаўцаў высоўваюць гіпотэзы пра асаблівае збліжэнне італійскіх і кельцкіх моў у рамках індаеўрапейскай сям'і, з-за чаго пастулюецца пра адасабленне з праіндаеўрапейскай мовы спачатку праіталійска-кельцкай мовы, з якой ужо адбылося вылучэнне пракельцкай. Гіпотэза крытыкуецца, паколькі агульныя рысы могуць тлумачыцца моўнымі кантактамі між носьбітамі моў.

 Літаратура 












 Спасылкі 
 Пракельцкая мова ў англійскім ВікіСлоўніку
 Leiden Indo-European Etymological Dictionary Series Leiden Indo-European Etymological Dictionary Series
 Proto-Celtic to English Wordlist 
 English to Proto-Celtic Wordlist 

Катэгорыя:Старажытныя мовы Еўропы
Катэгорыя:Прамовы
Катэгорыя:Кельцкія мовы