Ёнас Білюнас

Ёнас Білю́нас (; 11 красавіка 1879, в. Нюроніс, Анікштаўская воласць, цяпер , Літва — 8 снежня 1907, Закапанэ, ) — літоўскі пісьменнік, крытык, паэт, публіцыст; родапачынальнік літоўскай лірычнай прозы.

 Біяграфія 
Нарадзіўся ў сялянскай сям'і. У 1891—1899 гадах вучыўся ў гімназіі ў Лібаве (цяпер Ліепая). У 1893 годзе памерлі бацькі; зарабляў на жыццё прыватнымі ўрокамі. У 1900 годзе паступіў на медыцынскі факультэт Дэрпцкага ўніверсітэта. У наступным годзе быў выключаны за ўдзел у студэнцкай дэманстрацыі. У 1901—1902 жыў у Лібаве, Шаўлях і Панявежы, зарабляючы ўрокамі. Пісаў для літоўскіх газет. Удзельнічаў у дзейнасці Сацыял-дэмакратычнай партыі Літвы. У 1903 годзе ў Лейпцыгу вучыўся ў Вышэйшай камерцыйнай школе. У 1904 годзе ва ўніверсітэце Цюрыха вывучаў літаратуру. У 1905 вярнуўся ў Літву. У тым жа годзе пераехаў лячыцца ад сухот у Закапанэ. Летні час бавіў у Літве (Нюроніс, Разалімас, Качаргіне).
Памёр у Закапанэ; прах у 1953 годзе перавезены ў Літву і пахаваны ў кургане Людзішкей пад Анікшчэй. Аўтар помніка на магіле скульптар Бронюс Вішняўскас (архітэктар Вітаўтас Габрунас).

 Творчасць 
Дэбютаваў у друку ў 1898 годзе. Першая кніга прозы «Розныя аповеды» (, 1906). Аўтар публіцыстычных, літаратурна-крытычных і гісторыка-літаратурных артыкулаў, брашур навукова-папулярнага і палітычнага зместу. Працаваў у газетах «Vilniaus žinios», «Lietuvos ūkininkas», часопісе «Varpas» і іншых літоўскіх перыядычных выданнях.

Першым у літоўскай літаратуры пачаў пісаць пра рабочых, рост класавай свядомасці (апавяданні «Без працы», 1903, «Першая стачка», 1903). У апавяданнях «Светач шчасця» (1905), «Па Нёмане» (1905), у аповесці «Сумная казка» (1907) пісаў пра цяжкае жыццё рабочых. Некалькі апавяданняў сталі класікай літоўскай дзіцячай літаратуры.

Падпісваўся псеўданімамі Jonas Anykštėnas, Jonas Barzdyla, J. Niuronis, Jonas B-nas, Jonas Bežemis, Jonas Gražys, Jonas Žaltys, Jonelis, Kazys Tauškutis.

Творы перакладаліся на беларускую, а таксама на рускую, латышскую, нямецкую, польскую, таджыкскую, шведскую, эсперанта, эстонскую і іншыя мовы.

 Выданні 

 Зборы сачыненняў 
 Raštai. T. 1. — Kaunas: Spaudos fondas, 1937.
 Raštai. 2 t. — Vilnius: Valstybinė grožinės literatūros leidykla, 1954—1955.
 Rinktinė. — Kaunas, 1956 (переиздания 1957; 1958; 1959; 1960). — 88 p.

 Зборнікі 
 Įvairūs apsakymėliai. — Tilžė: Aušra, 1906. — 64 p.
 Liūdna pasaka: kūrybos rinktinė. — Vilnius: J. Zavadskio spaustuvė, 1908. — 32 p.
 Žemės gyvenimo reiškiniai. — Berlin, 1923. — 72 p. (издания 1905; 1921)
 Liūdna pasaka: kūrybos rinktinė. — Kaunas, 1937. — 73 p.
 Kliudžiau. — Kaunas: Valstybinė grožinės literatūros leidykla, 1946.
 Raštai. — Kaunas: Valstybinė grožinės literatūros leidykla, 1947.
 Nemunu: apsakymėliai. — Kaunas: Valstybinė grožinės literatūros leidykla, 1947. — 98 p.
 Joniukas. — Vilnius: Valstybinė grožinės literatūros leidykla, 1948. — 24 p. (переизд. Vaga: 1974; 1979)
 Laimės žiburys. — Vilnius: Valstybinė grožinės literatūros leidykla, 1949. — 14 p.
 Lazda. — Vilnius: Valstybinė grožinės literatūros leidykla, 1959. — 329 p.
 Liūdna pasaka: kūrybos rinktinė. — Vilnius: Valstybinė grožinės literatūros leidykla, 1963. — 50 p.
 Žvaigždė: apsakymai. — Vilnius: Vaga, 1965. — 70 p.
 Laimės žiburys: apsakymai. — Vilnius: Vaga, 1965 (переизд. 1976). — 79 p.
 Apsakymai. — Vilnius: Vaga, 1967. — 77 p. (переизд. 1984)
 Liūdna pasaka: kūrybos rinktinė. — Vilnius: Baltos lankos, 1995. — 132 p. — ISBN 9986-403-67-7.
 Kūdikystės sapnai: kūrybos rinktinė. — Anykščiai: A. Baranausko ir A. Vienuolio-Žukausko memor. muz., 2001. — 121 p.
 Apsakymai; Eilėraščiai. — Kaunas: SPAB Spindulys, 2001. — 79 p.
 Kliudžiau: apsakymas vaikams. — Panevėžys: E. Vaičekausko knygyno leidykla, 2003. — 15 p.
 Proza. — Vilnius: Žaltvykslė, 2004. — 63 p.
 Kūdikystės sapnai: kūrybos rinktinė / Sudarė, įžangą, tekstus ir paaiškinimus parengė Alma Ambraškaitė. — Utena: Utenos Indra, 2005. — 100 p. — ISBN 9986-711-94-0.

 На рускай мове 
 Первая стачка. Рассказы. — Вильнюс: Гослитиздат, 1952.
 Светоч счастья. Повести и рассказы. — Вильнюс: Вага, 1964.

 На эсперанта 
 Mi trafis. Panevėžys: Revo, 1994. 16 p.

 Літаратура 
 Lietuvių rašytojai. Bibliografinis žodynas: A—J. Vilnius: Vaga, 1979. С. 195—203.

 Спасылкі 
 Classic Lithuanian Literature Anthology: Jonas Biliunas LIUDNA PASAKA
 Мемарыяльная сядзіба Ё. Білюнаса

Катэгорыя:Літоўскамоўныя пісьменнікі
Катэгорыя:Памерлі ад туберкулёзу
Катэгорыя:Пахаваныя ў Анікшчэйскім раёне
Катэгорыя:Сацыялісты