Вольны каралеўскі горад

Вольны каралеўскі горад () — былыя гарады ў каралеўстве Венгрыя, якія не падпарадкоўваліся жупным органам сталіцы, мелі сваё ўласнае самакіраванне і заканадаўчую ўладу, іх жыхары пераважна самі абіралі рыхтара (войта) і органы кіравання. Гэтыя гарады мелі ў Венгрыі т. зв. чацверты статус і ў тагачасным феадальным грамадстве з'яўляліся астравамі дэмакратыі.

 У Славакіі 
Паводле двух дэкрэтаў караля Уладзіслава II 1498 і 1514 гадоў у Славакіі атрымалі статус вольных каралеўскіх гарадоў:
 Карчмарскія
 Бардзеёў
 Браціслава
 Кошыцы — другі горад у шэрагу пасля Буды паводле прывілея Людавіта Вялікага для горада Кошыцы 1347 года
 Прэшаў
 Трнава 

 Персанальныя:
 Левача
 Скаліца
 Трэнчын
 Сабінаў

 Шахцёрскія:
 Банска-Бела
 Банска-Бістрыца
 Банска-Шцьяўніца
 Крэмніца
 Любетава
 Нова-Баня 
 Пуканец
 Зволен

Некаторыя гарады, асабліва ў XVI стагоддзі, маглі атрымліваць прывілеі, падобныя каралеўскім горадам, вызваляліся ад розных падаткаў і мытаў і мелі права валодаць прыгоннымі вёскамі. Гарадскі статус мелі ў Славакіі прыкладна 110 населеных пунктаў. Тым не менш, вольныя каралеўскія гарады былі адзінымі, якім дазвалялася ўзводзіць муры.

У 1608 годзе права надання прывілеяў горадам перайшло ад караля да ўрада Венгерскага каралеўства. Паводле закону 1687 манарх меў права надаць гораду статус вольнага каралеўскага толькі паводле згоды сойма.

У XVI—XVIII стагоддзях гэты статус атрымалі:
 Брэзна (1650)
 Кежмарак (1405, у XV стагоддзі трапіў у падданства Кежмарскага замка, у 1655 атрымаў паўторна)
 Комарна (16 сакавіка 1745)
 Крупіна
 Модра (1607)
 Пезінак (1647)
 Светы Юр (1647)

 Правы і абавязкі гарадоў 
Вольныя каралеўскія гарады атрымлівалі наступныя прывілеі:
 выбар уласнага войта, гарадской рады, кіраўніцтва і святара
 заканадаўчай моцы на тэрыторыі, належачай гораду
 права на вызваленне ад выплаты мыта, robotovania, выплаты трыдзесяціны
 вольная перадача маёнткаў нашчадкам з боку асобных мяшчан

 права гандлю
 памешчыцкае права
 вызначэнне мераў і вагаў для разлікаў
 эканамічныя пытанні

У выпадку судовае цяжбы не было магчымасці абскарджвання ў вышэйстаячых судах, рашэнні выносіліся канчатковыя. Адзінай магчымасцю змены прысуду быў зварот пра памілаванне да караля.

Сярод абавязкаў былі:
 выплата каралю падатку
 у выпадку наведвання каралём — забавы для яго
 навагоднія падарункі
 напачатку існаваў абавязак і пастаўляць салдат у каралеўскае войска

 Гл. таксама 
 Вольны каралеўскі шахцёрскі горад

 Літаратура 



Катэгорыя:Гісторыя Славакіі
Катэгорыя:Сярэдневякоўе
Катэгорыя:Мясцовае самакіраванне