Кернаў

Кернаў С. 62. або Кернава С. 80., таксама Кярнаве () — мястэчка ў Літве, на рацэ Віліі. Цэнтр сянюніі Шырвінцкага раёна Віленскага павета. Месціцца за 18 км на паўднёвы захад ад Шырвінтаў, за 35 на паўночны захад ад Вільні.

Каля паселішча размешчаны гістарычна-археалагічны комплекс, уключаны ў Спіс сусветнай спадчыны ЮНЕСКА.

 Назва 
alt=Рэчка Кернаўка (Kernavėlė) ля ўтоку ў Вілію|міні|злева|Рэчка Кернаўка (Kernavėlė) ля ўтоку ў Вілію 
Назва Кернаў, Кернава (, Кярнаве) ад назвы ракі Kernavė, якая ад літоўскага kernavė «топкае месца ў лугах, у лясах». Такога ж паходжання літоўскія рачныя назвы Kernavas, Kerniava, KernavėA. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 153., назва ракі Кернава (прыток вілейскай Ашмянкі).

Хроніка Быхаўца падае міфалагізаваную версію паходжання кернаўскай назвы — ад імя легендарнага князя Кернуса, які нібыта заснаваў Кернаў. Так жа сама утварылася і імя Швінтарог (ад мясціны *Šventaragis «Святы рог» пасярод цяперашняй Вільні).

Варыянты назвы ў гістарычных крыніцах: Kernow (1365), Керново (XVI стагоддзе), Керновъ (1689); у беларускіх тэкстах таксама ўжываюцца формы Кернова і Кернава.

 Гісторыя 
Першы пісьмовы ўспамін пра Кернаў датуецца 1279 годам («Старэйшая рыфмаваная хроніка», «Хроніка Германа Вартберга») у звязку з рэйдам крыжакоў. Абарончую сістэму паселішча ў XIII—XIV стагоддзях складалі 5 замкаў на правым беразе Віліі, ад якіх засталіся гарадзішчы, цяперашнія іх назвы — Замкавая Гара (вышыня 30 м, плошча 5,82 га); Гара Ахвярніка (або Святая Гара; вышыня 13—18 м, плошча 1,3 га); Гара Ліздзейкі (або Крывейтэ; вышыня 25—30 м, плошча 0,4 га); «Сталец Міндоўга» (вышыня 22 м, плошча 1,08 га); Гара Кернава (стаіць асобна ад асноўнай групы, разам з могільнікам займае 1,48 га).

У Кернаве, паводле адной з версій, была рэзідэнцыя вялікага князя літоўскага Трайдзеня і потым вялікага князя Гедзіміна, яе лакалізуюць на Гары Ахвярніка. Гандлёва-рамесны пасад месціўся вакол замкаў, вакольны горад — на Замкавай Гары. Забудова была драўлянай. Пахавальны абрад на могільніку сведчыць пра суіснаванне ў XIII—XIV стагоддзях паганскіх і хрысціянскіх традыцый. У 1365 годзе Кернаў значна пацярпеў у часе рэйду тэўтонскіх рыцараў. У 1390 годзе атрад крыжакоў на чале з маршалам Энгельгартам фон Рабэ знішчыў драўляныя замкі, іх не аднаўлялі і паселішча страціла значнасць.

У выніку трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай 1795 года Кернаў апынуўся ў складзе Расійскай імперыі, у Віленскім павеце. У канцы XIX — пачатку XX стагоддзяў у мястэчку дзейнічалі касцёл і капліца.
За часамі Першай сусветнай вайны з 1915 года Кернаў быў заняты войскамі Германскай імперыі. 25 сакавіка 1918 года згодна з Трэцяй Устаўной граматай Кернаў абвешчаны часткай Беларускай Народнай Рэспублікі С. 19.. Раней свае прэтэнзіі на тэрыторыю выказала Літва. Па польска-літоўскіх баях і падпісанні пагаднення паміж Польскай Рэспублікай і Літвой у 1919 годзе ён апынуўся ў складзе Літвы.

З 1940 года ў Літоўскай ССР. У 1960 годзе тэрыторыю старажытнага паселішча і замкаў абвясцілі запаведнікам. У 2004 годзе Кернаў занеслі ў Спіс сусветнай спадчыны ЮНЕСКА.

З 1990 года ў складзе адноўленай незалежнай Літвы.

 Насельніцтва 
 XVIII стагоддзе: 1795 год — 194 чал.
 XIX стагоддзе: 1833 год — 63 чал.; 1861 год — 260 чал.; 1866 год — 260 чал., у тым ліку 180 каталікоў, 12 праваслаўных, 60 іўдзеяў; 1886 год — 242 чал.; 1895 год — 294 чал.
 XX стагоддзе: 1923 год — 252 чал.; 1959 год — 170 чал.; 1977 год — 170 чал.; 1979 год — 177 чал.; 1985 год — 202 чал.; 1989 год — 289 чал.
 XXI стагоддзе: 2001 год — 307 чал.; 2005 год — 320 чал.; 2011—272 чал.

 Славутасці 
Дзейнічае Кернаўскі археалагічны і гістарычны музей-запаведнік.

 Гістарычна-археалагічны рэзерват (XIII—XIV стст.)
 Капліца
 Касцёл Маці Божай Шкаплернай (1914—1924)
 Могілкі хрысціянскія
 Скульптурныя помнікі

 Галерэя 

 Гл. таксама 
 Культура ўсходнелітоўскіх курганоў
 Кернаўскія курганы
 Кернаўскія гарадзішчы

 Крыніцы 

 Літаратура 

 Kernavė — litewska Troja: katalog wystawy ze zbiorów Państwowego Muzeum-Rezerwatu Archeologii i Historii w Kernavė, Litwa / Państwowe Muzeum Archeologiczne w Warszawie; [aut. not kat. Aleksiejus Luchtanas, Gintautas Vėlius; oprac. red. Anna Bitner-Wróblewska; tł. Beata Piasecka, Aleksiejus Luchtanas]. — Warszawa: Państwowe Muzeum Archeologiczne, 2002. — 216 s.: fot., mapa.

 Vėlius, G. XIII—XIV a. Kernavės kapinyno apgalviai // Lietuvos archeologija. — 2001. — T. 21. — P. 383—399.
 Vėlius, G. Kernavė in the context of towns of the Grand Duchy of Lithuania / Gintautas Vėlius // Archaeologia Lituana. — 2003. — T. 4. — P. 161—174.
 Vėlius, G. Kernavės miesto bendruomenė XIII—XIV amžiuje / Gintautas Vėlius. — Vilnius: Vilniaus universiteto leidykla, 2005. — 111 p.: iliustr., lent.

 Спасылкі 

Катэгорыя:Мястэчкі Віленскага ваяводства