Гадуцішкі

ГадуцішкіНазва паводле карты да артыкула , таксама Адуцішкіс () — мястэчка ў Літве, на рацэ Камайка. Цэнтр сянюніі Свянцянскага раёна Віленскага павета. Месцяцца за 29 км на паўночны ўсход ад Свянцянаў, каля граніцы з Беларуссю.

 Гісторыя 
Першы пісьмовы ўспамін пра Гадуцішкі змешчаны ў Літоўскай Метрыцы і датуецца 1501 годам. З 1526 года Гадуцішкамі валодаў Ян Радзівіл, пазней — Кішкі, Віленская капітула. У старабеларускай мове сустракаліся назвы Годутишки, Одутишки, Гойдутишкі С. 202.. Згодна з адміністрацыйна-тэрытарыяльнай рэформай 1565—1566 гадоў Гадуцішкі ўвайшлі ў склад Ашмянскага павета Віленскага ваяводства Вялікага Княства Літоўскага. У 1608 годзе тут збудавалі касцёл.

У выніку трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай 1795 года Гадуцішкі апынуліся ў складзе Расійскай імперыі, у Свянцянскім павеце Віленскай губерні. У першай палове XIX стагоддзя тут рэгулярна праводзіліся 3 кірмашы. У 1895 годзе ў мястэчку пачала дзейнічаць чыгуначная станцыя.

25 сакавіка 1918 года згодна з Трэцяй Устаўной граматай Гадуцішкі абвешчаны часткай Беларускай Народнай Рэспублікі С. 19.. Таксама на тэрыторыю прэтэндавала Літва. У снежні 1918 года тэрыторыя занята Чырвонай Арміяй, з 1 студзеня 1919 года ў адпаведнасці з пастановай І з’езда КП(б) Беларусі яна ўвайшла ў склад Савецкай Беларусі, з 27 лютага 1919 года — у ЛітБел ССР.

У 1920 годзе Гадуцішкі ўвайшлі ў склад Сярэдняй Літвы, у 1922 годзе — у склад Польшчы, дзе сталі цэнтрам гміны Свянцянскага павета Віленскага ваяводства. У беларускай гістарыяграфіі землі вядомы як Заходняя Беларусь. У Гадуцішках дзейнічаў раённы камітэт Камуністычнай партыі Заходняй Беларусі С. 26..

У другой палове верасня 1939 года Гадуцішкі заняты Чырвонай Арміяй, у лістападзе ўвайшлі ў склад БССР, дзе сталі цэнтрам раёна Вілейскай вобласці. У лістападзе 1940 года савецкія ўлады перадала мястэчка Літоўскай ССР.

З 1990 года ў складзе адноўленай незалежнай Літвы.

 Тэрытарыяльная спрэчка 
У пачатку 1990-х гадоў паміж Беларуссю і Літвой разгарэлася тэрытарыяльная спрэчка за прыналежнасць чыгуначнай станцыі Гадуцішкі. Станцыя хоць і была размешчана ў савецкія часы на тэрыторыі Літоўскай ССР, аднак адміністрацыйна падпарадкоўвалася Беларускай чыгунцыАлег Трусаў. Як мяняліся нашы межы ў ХХ ст. // «Наша Слова» № 32 (820), 22 жніўня 2007..

Толькі ўвосень 1994 года беларускі бок, які раней патрабаваў грашовую кампенсацыю за выкарыстанне станцыі, перадаў яе Літве бязвыплатна. 26 кастрычніка 1996 года Беларусь ратыфікавала дагавор аб беларуска-літоўскай граніцы. Дагавор юрыдычна вызначыў і замацаваў дзяржаўную граніцу на аснове «савецкай» лініі 1940 года.

 Насельніцтва 
 XIX стагоддзе: 1862 год — 764 чал.Годуцишки // Географическо-статистический словарь Российской империи. T. 1 (Аа — Гямъ-маликъ). — СПб, 1862. С. 647.; 1869 год — 577 чал.; 1879 год — 1800 чал. (896 муж. і 904 жан.); 1869 год — 2247 чал.
 XX стагоддзе: 1931 год — 1539 чал.; 1959 год — 1780 чал.; 1970 год — 839 чал.; 1979 год — 1058 чал.; 1984 год — 1036 чал.; 1989 год — 1023 чал.
 XXI стагоддзе: 2001 год — 840 чал.

 Славутасці 
 Касцёл Маці Божай Шкаплернай (1913)

 Крыніцы 

 Літаратура 



 Спасылкі