Зулава (Свянцянскі раён)

Зулава або Зулаў, раней часам Залаўе С. 80., таксама Залавас () — вёска ў Свянцянскім раёне Віленскага павета Літвы, каля мяжы з Беларуссю.

 Гісторыя 
Вёска была заснавана пад назвай Міцяны. Упершыню згадваецца ў канцы XVII стагоддзя, калі яна была ўласнасцю навагародскага кашталяна Аляксандра Войны-Ясянецкага. Пазней уласнасць перайшла да Гедройцаў, у XVIII стагоддзі яе набылі Агінскія. Зулава ўваходзіла ў склад Ашмянскага павета Віленскага ваяводства Вялікага Княства Літоўскага.

У выніку трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай 1795 года Зулава апынулася ў складзе Расійскай імперыі, у Завілейскім (Свянцянскім) павеце.

У пачатку XIX стагоддзя вёска перайшла ў спадчыну роду Міхалоўскіх. Потым як пасага ад Гелены Міхалоўскай яна перайшла да яе мужа Антонія Білевіча, які перадаў яе, таксама як пасаг, сваёй дачцэ Марыі. У 1863 годзе дачка Білевіча выйшла замуж за Юзафа Вінцэнта Пілсудскага і вёска стала ўласнасцю Пілсудскіх. У фальварку Зулаў нарадзіліся два сыны Марыі і Юзафа Вінцэнта: Браніслаў Пілсудскі (1866) і Юзаф Пілсудскі (1867). У ліпені 1875 года сядзіба згарэла і сям’я Пілсудскіх пераехала ў Вільню. Неўзабаве пасля гэтага яна была вымушана прадаць усе свае маёнткі (Зулаў і 19 іншых вёсак) праз штрафы, якія былі накладзены на яе сына Браніслава, які нібыта ўдзельнічаў у падрыхтоўцы да замаху на цара Аляксандра III (сярод іншых, з братам Уладзіміра Леніна Аляксандрам Ульянавым). У 1882 годзе вёску набыў спадчыннік роду Агінскіх — Міхал Агінскі, які прадаў яе расіскаму рыжскаму купцу Кліму. Апошні прадаў вёску афіцэру расійскай арміі Кураносаву, які падзяліў маёнтак, распрадаў большую частку навакольных лясоў і быў вымушаны пакінуць свае землі ў 1915 годзе праз наступленне немцаў падчас Першай сусветнай вайны. Немцы акупавалі гэтыя тэрыторыі ў 1915 годзе і падчас вайны і большую частку лясоў высеклі.

25 сакавіка 1918 года згодна з Трэцяй Устаўной граматай тэрыторыя абвешчана часткай Беларускай Народнай Рэспублікі С. 18.. з 1 студзеня 1919 года ў адпаведнасці з пастановай І з’езда КП(б) Беларусі яна ўвайшла ў склад Савецкай Беларусі, у пачатку 1919 года тэрыторыя занята Чырвонай Арміяй С. 20.. З 27 лютага 1919 года — у ЛітБел ССР, у канцы сакавіка пад кантролем польскіх войскаў.
міні|злева|Юзаф Пілсудскі ў Зулаве, жнівень 1919 г.
У 1920 годзе Зулава апынулася ў Сярэдняй Літве, з 1922 года ў складзе Польшчы. У беларускай гістарыяграфіі землі вядомыя як Заходняя Беларусь. Пасля стабілізацыі граніцы вёска перайшла пад дзяржаўнае кіраванне, памешчыцкая плошча скарацілася да 65 га, а сам Зулаў стаў тылавой базай суседняй вайсковай базы. У 1934 годзе таварыства ветэранаў польска-бальшавіцкай вайны выкупіла ў войска тэрыторыю сядзібы Зулаў і стварыла камітэт па адбудове рэзідэнцыі, дзе нарадзіўся Юзаф Пілсудскі. Дом быў рэканструяваны паводле рэкамендацый варшаўскага архітэктара Рамуальда Гута і 10 кастрычніка 1937 года афіцыйна адкрыты як біяграфічны музей маршала. Неўзабаве пасля ўводу савецкіх войскаў у Польшчу ў 1939 годзе, ён быў цалкам разбураны.

У выніку заходняга паходу Чырвонай арміі 1939 года Зулава ўвайшло ў склад Беларускай ССР, было ў складзе Свянцянскага раёна Вілейскай вобласці. Аднак 1—2 кастрычніка 1940 года ўрад СССР перадаў горад Літоўскай ССР.

Цягам 1941—1944 гадоў Зулава было пад акупацыяй Германіі.

З 1990 года ў складзе адноўленай незалежнай Літвы.

 Насельніцтва 

 Вядомыя асобы 
 Зыгмунт Нагродскі (1866—1937) — беларускі паэт і культурны дзеяч.
 Адам Пілсудcкі (1869—1935) — польскі палітык.
 Браніслаў Пілсудскі (1866—1918) — этнограф Далёкага Усходу, даследчык культуры айнаў.
 Юзаф Пілсудскі (1867—1935) — польскі маршал і палітык.
 Ян Пілсудскі (1876—1950) — польскі юрыст і грамадска-палітычны дзеяч.

 Крыніцы 

 Літаратура 

 Mariusz Kolmasiak, Zułów, miejsce urodzenia Józefa Piłsudskiego, Oficyna Wydawnicza RYTM, Warszawa 2018.
 Mariusz Kolmasiak, Kolebka Wielkości. Zułów, miejsce urodzenia Józefa Piłsudskiego, Częstochowa 2017.
 Czesława Paczkowska, Zułów – ojczyste strony Marszałka Piłsudskiego, Wydawnictwo Polskie w Wilnie, Wilno 2008.
 Alwida Antonina Bajor, Piorun, jezioro czerwone. Zułów wczoraj i dziś, Wydawnictwo Polskie w Wilnie, Wilno 1995.

 Спасылкі 
 Здымкі на Radzima.org