Дама з аднарогам (карціна Рафаэля)

«Дама з аднарогам» () — вядомы жаночы партрэт пэндзля Рафаэля, напісаны каля 1505—1506 гадоў, твор Высокага Рэнесансу.

 Апісанне 
Кампазіцыя партрэта, мяркуючы па ўсім, створана пад уплывам «Моны Лізы», напісанай Леанарда да Вінчы ў 1505—1506Barchiesi, Sofia, and Marina Minozzi, The Galleria Borghese: The Masterpieces, Galleria Borghese, Rome, n.d.. У прыватнасці, гаворка ідзе пра калоны лоджыі, якія атачаюць постаць, у сучасным выглядзе ў «Манэ Лізе» — абрэзаны, а таксама пазітуры мадэлі.

Жанчына намаляваная ў пакаленным зрэзе, у трохчатвяртным павароце, яна сядзіць у лоджыі на фоне азёрнага пейзажу. Мадэль апранутая як высакародная дама, у сукенку з нізкім выразам і з шырокімі рукавамі (практычна ідэнтычна карціне «»). На шыі ў яе надзетs залаты ланцуг з падвескай з рубіну і ізумруду з грушападобнай жамчужынай. На галаве — невялікая дыядэма, амаль прыхаваная валасамі. Аднак, што дзіўна, на яе пальцах няма кольцаў, уключаючы заручальныя — гэта незвычайна, паколькі жаночыя партрэты таго часу ствараліся як правіла з нагоды вяселля.

У руках дама трымае невялікага аднарога — сімвал . Згодна з сярэднявечным легенд, прыручыць яго магла толькі нявінніца.

Дзве галоўныя рысы гэтага партрэта: «грацыёзная вытанчанасць, якой цяжка супрацьстаяць, і загадкавы характар гэтай таямнічай дамы, якая ўсё таксама працягвае пазбягаць апазнання»

 Гісторыя 
У Вазары гэты партрэт не згадваецца. Ёсць верагоднасць, што ён быў часткай спадчыны , якая ў 1682 годзе ўлілася ў калекцыю Баргезэ, дзе і застаецца да нашых дзён. Супраць гэтага сведчыць тое, што ў тым вопісе згадваецца карціна значна меншага памеру, і хоць там фігуруе аднарог, да гэтага моманту аднарога на палатне, магчыма, ужо не было (гл. ніжэй).

Некалькі разоў карціна была пераатрыбутавана. У інветорыі Галерэі Баргезэ за 1760 яна згадваецца ўпершыню — пад назвай «Святая Кацярына Александрыйская» пэндзля Перуджына і лічылася партрэтам невядомай дамы з атрыбутамі святой пакутніцы. Гэта яе першы ўспамін. У лік яе аўтараў таксама запісвалі Рыдольфа Гірландая, Франчэска Граначы, Андрэа дэль Сарта.

 Запісы 
У 1934—1936 годзе «Святая Кацярына» была на рэстаўрацыі, якая пацвердзіла гіпотэзу гісторыка мастацтваў  пра тое, што яна напісана Рафаэлем. Адначасова з гэтым быў зняты пласт запісаў, ідэнтыфікаваны як пазнейшае даданне ў 1916 годзе даследаваннем Джуліа Канталамеса ().

Запісы былі такія: па-над аднарога быў напісаны традыцыйны атрыбут святой Кацярыны — пакутніцкаt кола і пальмавая галіна пакутніцтва, а плечы прыкрывала мантыя. Кісці рук таксама былі перапісаныя. Наступная рэстаўрацыя 1959 года, пры якой упершыню ў навуцы мастацтвазнаўства было ўжыта прасвечванне рэнтгенаўскім выпраменьваннем, паказала, што да аднарога гэта месца займала сабака, сімвал шлюбнай вернасці. Аднак, паколькі тут маляўнічы пласт быў нашмат мацней згублены, аднаўляць сабаку, прыбраўшы аднарога, не сталі.

Такім чынам, цяпер мяркуецца, што праца вялася ў некалькі стадый:
 Уласна Рафаэль напісаў постаць да таліі, неба і пейзаж. Жанчына на гэтай стадыі была нашмат больш сталай, чым цяпер.
 Затым іншы мастак напісаў калоны, парапет, рукавы, сабаку і рукі. Магчыма, гэта зрабіў , вучань . Следам быў пакладзены яшчэ адзін пласт фарбы — на калоны і парапет, павялічаны аб'ём валасоў, дапісаныя рукавы і сабака.
 Потым, некалькі дзесяцігоддзяў праз, сабачка была пераўтвораная ў аднарога. Тады ж былі перапісаныя абедзве рукі.
 І, нарэшце, ужо нашмат пазней невядомая дама была пераўтвораная ў святую Кацярыну шляхам дадання плашча і атрыбутаў. Гэта магло адбыцца ў канцы XVII стагоддзя.

 Мадэль 
Для каго была напісана карціна, і хто паслужыў яе мадэллю, — не высветлена.

Існуе здагадка, што мадэллю была , палюбоўніца папы Аляксандра VI Борджыа, паколькі аднарог з’яўляўся радавой эмблемай яе прозвішчаДадзеная гісторыя адлюстравана ў тэлесерыяле «Борджыа», дзе Джулія Фарнезэ пазіруе мастаку з казлянём на руках. Аднак партрэт у фільме — профільны (з’яўляецца варыяцыяй , і напісаннем яго займаецца і).. Арталані паказвае на малюнак у Луўры, які верагодна з’яўляецца падрыхтоўчым да партрэта, і прапануе ідэнтыфікаваць мадэль як Маддалену Доні, прадмет  пэндзля Рафаэля. Гэтая ідэнтыфікацыя зараз адпрэчваецца. Цікава, зрэшты, што ўпрыгожванне на шыі Маддалены Доні мае малюнак аднарога.

Сабачка дазваляе меркаваць, што першапачаткова гэта быў перадшлюбны партрэт якой-небудзь маладой фларэнційкі.

 Месца ў творчасці Рафаэля 
Разам з «Доннай Гравідай» і «Маддаленай Доні» уваходзіць у лік 3-х першых жаночых партрэтаў Рафаэля. Аберхубер лічыць, што гэта быў першы сапраўдны «жывы чалавек», напісаны мастакомÁrpád Szakolczai. Sociology, religion, and grace: a quest for the renaissance. Большасць даследчыкаў мяркуюць, што гэтая карціна з'яўляецца вынікам пераасэнсавання Рафаэлем знаходак партрэтнага жывапісу, прапанаваных у «Моне Лізе».

 Выстаўкі 
 З 26 сакавіка па 10 мая 2011 года «Дама з аднарогам» прыбыла ў Маскву ў ДМВМ імя А. С. Пушкіна ў рамках праекта «Выстаўка адной карціны» і перакрыжаванага года Расія-Італія.

 Спасылкі 

 Прэзентацыя на сайце італьянскага міністэрства культуры  

Катэгорыя:Карціны Рафаэля
Катэгорыя:Карціны са збораў галерэі Баргезэ
Катэгорыя:Аднарогі