Спрошчаная сістэма раманізацыі балгарскай мовы

Спрошчаная сістэма раманізацыі балгарскай мовы () з'яўляецца сістэмай транслітарацыі балгарскай азбукі, створанай Любамірам Івановым у Інстытуце матэматыкі і інфарматыкі пры Балгарскай акадэміі навук у 1995 годзе,L.L. Ivanov, Toponymic Guidelines for Antarctica, Antarctic Place-names Commission of Bulgaria, Sofia, 1995. Inventaire des outils de romanisation.  Bibliothèque et Archives Canada. Ottawa 2006.  які вызначаецца па наступнай табліцы:M. Gaidarska, The Current State of the Transliteration of Bulgarian Names into English in Popular Practice, Contrastive Linguistics, XXII, 1998, 112, pp. 69-84. ISSN: 0204-8701 L.L. Ivanov, On the Romanization of Bulgarian and English, Contrastive Linguistics, XXVIII, 2003, 2, pp. 109-118. ISSN: 0204-8701; Errata, id., XXIX, 2004, 1, p. 157. Andreev A., I. Derzhanski eds. Bulgarian Academy of Sciences: Institute of Mathematics and Informatics, founded 1947. Sofia: Multiprint Ltd., 2007. 64 pp. ISBN 978-954-8986-27-4 

АAБBВVГGДDЕEЖZHЗZИIЙYКKЛLМMНNОOПPРRСSТTУUФFХHЦTSЧCHШSHЩSHTЪAЬYЮYUЯYA

 Паходжанне і выкарыстанне 
Спрошчаная сістэма была распрацавана для таго, каб служыць для лацінізацыі балгарскіх геаграфічных назваў у Антарктыдзе, і была прынята для гэтай мэты балгарскай Камісіяй па назвах Антарктыды 2 сакавіка 1995 года. У далейшым гэтая сістэма была выбрана балгарскім урадамG. Selvelli. Su alcuni aspetti ideologici dei sistemi di traslitterazione degli alfabeti cirillici nei Balcani.  Studi Slavistici XII (2015). pp. 159–180.  у якасці афіцыйнай сістэмы транслітарацыі, якая будзе выкарыстоўвацца ва ўсіх дакументах, якія пазначаюць асобу, дарожныя знакі, назвы вуліц, афіцыйныя інфармацыйныя сістэмы, базы даных, вэб-сайты мясцовых уладаў г.д.Regulations for the issuing of Bulgarian identity documents, State Gazette #14 of 2000. ISSN: 0205-0900 Ministry of Regional Development and Public Works, Ordinance #3 of 26 October 2006 on the Transliteration of the Bulgarian Geographical Names in Latin Alphabet, State Gazette # 94, 21 November 2006. ISSN: 0205-0900 United Nations Document E/CONF.98/CRP.71. 17 August 2007. 'У рэшце рэшт, спрошчаная сістэма стала часткай балгарскага заканадаўства, а таксама быў уключаны ў Закон аб транслітарацыі, прыняты ў 2009 годзе.State Gazette # 19, 13 March 2009. ISSN: 0205-0900 

Спрошчаная сістэма была прынятая таксама ААН у 2012 годзеBulgarian. Report on the Current Status of United Nations Romanization Systems for Geographical Names. Compiled by the UNGEGN Working Group on Romanization Systems. Version 4.0, February 2013. і, для службовага карыстання ў ЗША і Вялікабрытаніі, па BGN і PCGN ў 2013 годзе.Romanization System for Bulgarian: BGN/PCGN 2013 System. National Geospatial-Intelligence Agency, September 2014.

Той жа самы падыход Іваноў прапануе для лацінскай транслітарацыі іншых кірылічных алфавітаў, такіх як беларускі,Streamlined System for the Romanization of Belarusian. рускіIvanov, L. Streamlined Romanization of Russian Cyrillic. Contrastive Linguistics. XLII (2017) No. 2. pp. 66-73.  i украінскі.Streamlined System for the Romanization of Ukrainian.

 Асноўныя прынцыпы 
Спрошчаная сістэма распрацоўвалася з мэтай дасягнення аптымальнага балансу паміж наступнымі часткова дублюючымі і часткова канфліктуючымі прыярытэтамі:

 Па-першае, асноўнай мэтай гэтай сістэмы з'яўляецца забеспячэнне праўдападобна фанетычнага набліжэння балгарскіх словаў пры вымаўленні англамоўнымі карыстальнікамі, у тым ліку тыя, якія не ведаюць пра балгарскую мову і якім не даступныя дадатковыя тлумачэнні;

 Па-другое - і менш прыярытэтныя, сістэма павінна спросціць пошук арыгінальнага напісання кірыліцай, наколькі гэта магчыма;

 Па-трэцяе, транслітараваныя формы балгарскіх словаў павінны адпавядаць англійскаму моўнаму асяроддзю, г. зн. не павінны ўспрымацца як занадта «неанглійскія»;

 Па-чацвёртае, транслітараваныя формы словаў павінны быць упарадкаванымі і простымі.

 Выключэнні 
 Аўтэнтычныя лацінскія напісанні імёнаў небалгарскага паходжання маюць прыярытэт, напрыклад, James Bourchier, Émile de Laveleye і Wellington а не Dzheyms Baucher, Emil dyo Lavele або Uelingtan.

 У канцы слоў -ИЯ транслітаруюцца як IA, а не IYA (выключэнне ўведзена ў 2006 годзе).Regulations for the issuing of Bulgarian identity documents (Amendment), State Gazette #83 of 2006. ISSN: 0205-0900 

Было прапанавана змяніць спрошчаную сістэму так, каб балгарскія літары Ъ і Ц транслітараваліся як Ă і TZ адпаведна.V. Stankov, ed. New Orthographic Dictionary of Bulgarian Language. Bulgarian Academy of Sciences and Hazel Publishers, 2002. p.51. ISBN 9789548283611 V. Murdarov, P. Kostadinova. National standard for the transliteration of Bulgarian Cyrillic personal names with Latin characters (Problems and proposed solutions).  Bulgarian Language Journal, No. 4, 2005. ISSN 0005-4283  Аднак гэтыя прапановы не змаглі атрымаць больш шырокае прызнанне, і не былі прыняты для афіцыйнага выкарыстання.M. Dimitrova. Comprehensible Bulgaria. Culture Weekly, 23 March 2006. )

 Ілюстрацыя 
Прыклад (Артыкул 1 Усеагульная дэкларацыя правоў чалавека|Усеагульнай дэкларацыі правоў чалавека):

 Всички хора се раждат свободни и равни
по достойнство и права.  Те са надарени
с разум и съвест и следва да се отнасят
помежду си в дух на братство. Vsichki hora se razhdat svobodni i ravni
po dostoynstvo i prava.  Te sa nadareni
s razum i savest i sledva da se otnasyat
pomezhdu si v duh na bratstvo.

 Зваротны варыянт 
Сістэма не з'яўляецца зваротнай, таму што А, Ж, Й, Ц, Ш, Щ, Ю, Я транслітараваны такім жа чынам, як і Ъ, ЗХ, Ь, ТС, СХ, ШТ, ЙУ, ЙА адпаведна. Дапаможны зваротны варыянт сістэмы прапануюць Л. Іваноў, Д. Скордзеў і Д. Добраў, які будзе выкарыстоўвацца ў тых асаблівых выпадках, калі дакладны пошук балгарскіх словаў з лацінскіх формаз з'яўляецца адным з прыярытэтных; для гэтай мэты, літары і спалучэнні літар А, Ъ, Й, Ь, ЗХ, ЙА, ЙУ, СХ, ТС, ТШ, ТЩ, ШТ, ШЦ транслітаруюцца як A, `A, Y, `Y, Z|H, Y|A, Y|U, S|H, T|S, T|SH, T|SHT, SH|T, SH|TS транслітаруюцца як A, A, Y, `Y, Z|H, Y|A, Y|U, S|H, T|S, T|SH, T|SHT, SH|T, SH|TS адпаведна.L. Ivanov, D. Skordev and D. Dobrev. The New National Standard for the Romanization of Bulgarian. Mathematica Balkanica. New Series Vol. 24, 2010, Fasc. 1-2. pp.121-130. ISSN 0205-3217 

 Параўнанне з іншымі сістэмамі 
Спрошчаная сістэма заснаваная на англійска-арыентаванай транслітарацыі, выкарыстоўваючы глабальную ролю лінгва франка англійскай мовы. Аналагічны зрух у бок англійска-арыентаванай транслітарацыі назіраецца і ў выпадку іншых кірылічных алфавітаў, у прыватнасці, рускіOrdinance N 1047 of 31.12.2003, Ministry of Interior of the Russian Federation.   і ўкраінскіResolution of the Ukrainian Commission on the Issue of Legal Terminology. Record No. 2 of 19.04.1996.  Ordinance N 55 of the Cabinet of Ministers of Ukraine “Regulation of the Latin transliteration of the Ukrainian alphabet” of 27 January 2010. , і ў некаторай ступені македонскі.D. Georgievski, How to Romaniza the Cyrillic alphabet,  Globus Weekly, issue 70, 19 August 2008. Omniglot: Macedonian language, alphabet and pronunciation 

Спрошчаная сістэма падобная на ранейшай сістэмы BGN/PCGN 1952 года для раманізацыі балгарскай мовы, які была ў сіле ў Злучаных Штатах Амерыкі і Вялікабрытаніі да 2013 года. Аднак апошняя ўяўляе сабой кірылічныя літары Х, Ь і Ъ як KH, ’ (апостраф) і Ŭ, у той час як спрошчаная сістэма выкарыстоўвае H, Y і A замест.USBGN, Romanization Systems and Roman-Script Spelling Conventions, 1994, pp.15-16. 

Другая падобная сістэма, не прынятыя для службовага карыстання ў Балгарыі, з'яўляецца сістэма А. Данчава, М. Холмана, Я. Дзімовай і М. Савовай, якая ўяўляе сабой кірылічныя літары У і Ъ як OU і U адпаведна, у той час як спрошчаная сістэма выкарыстоўвае U і A для гэтай мэты.A. Danchev, M. Holman, E. Dimova, M. Savova. An English Dictionary of Bulgarian Names: Spelling and Pronunciation. Sofia, Nauka i Izkustvo Publishers, 1989. 288 pp. 

 Гл. таксама 
 Балгарская мова
 Раманізацыя беларускай мовы
 Кірыліца
 Лацінскі алфавіт

Катэгорыя:Балгарская мова
Катэгорыя:Раманізацыя