Гульні (Старажытны Рым)

Старажытнарымскія гульні () — грамадскія святкаванні ў Старажытным Рыме, у склад якіх уваходзілі атлетычныя спаборніцтвы, гонкі калясніц, кулачны і звярыні баі, сцэнічнае разыгрыванне сражэнняў (у тым ліку марскіх), тэатральныя пастаноўкі і конкурсы музыкантаў-выканаўцаў. Падобна да грэчаскіх агонаў, гульні ў рымлян цесна суадносіліся з рэлігійным культам; нягледзячы на агульны заняпад рэлігійнасці ў эпоху росквіта рымскай дзяржавы, іх колькасць павялічвалася, а абсталяванне рабілася багацейшым.

Гладыятарскія баі адбываліся паводле свайго ўласнага каляндару спаборніцтваў (Munera), але ўключаліся ў праграму гульняў пры імператары Калігуле.

 Характэрыстыка 
Грамадскія гульні (ludi publici) падзяляліся на:
 перыядычныя (ludi stati),
 здзяйсняўшыяся па зароку (ludi votivi),
 надзвычайныя (ludi extraordinari)

Па свайму роду (складу і месцу выканання), падзяляліся на цыркавыя (circenses), увядзенне якіх прыпісвалаяся яшчэ Ромулу, гладыятарскія (gladiatorii), і тэатральныя (scaenici). Першыя знаходзіліся ў заведванні эдылаў, якія здзяйснялі іх за свае сродкі і стараліся пераўзысці адзін аднаго ў з мэтай заслужыць прыхільнасць таўпы. Яны адкрываліся ўрачыстай працэсіяй, якая абыходзіла цырк, пасля чаго пачыналіся спаборніцтвы, якія складаліся з бега, гонак калясніц, кулачнага боя і сцэнічных сражэнняў, нават марскіх. Гладыятарскія баі праводзіліся ў амфітэатры, тэатральныя ў тэатры.

Важнейшыя з рымскіх грамадскіх гульняў (ludi publici):

 Рымскія гульні (Ludi Romani), ці Вялікія гульні (Ludi Magni) - старажытнейшыя і галоўныя грамадскія рымскія святкаванні, якія адбываліся штогод (з перарывамі) у верасні пачынаючы з 494 г. да н.э. (згодна са сведчаннем Ціта Лівія) да другой паловы IV ст. н.э. Згодна з Секстам Пампеем Фестам, святкаванні прысвячаліся Юпітэру. «Гістарычнай» падставай было адзначэнне гадавіны перамогі рымлян каля Рэгільскага возера (Дыянісій Галікарнаскі і Цыцэрон). Ужо ў старажытнейшыя часы на іх выдаткоўвалася вялікія сумы (500 мін срэбра штогод). Менавіта падчас Рымскіх гульняў была пастаўлена першая рымская п'еса (Лівія Андраніка на ўзор грэчаскай трагедыі);
 Апалінарыі (Ludi Appolinares) - заснаваныя падчас 2-й Пунічнай вайны (212 г. да н.э.). адбываліся 5 ліпеня ў Circus maximus;
 Капіталійскія гульні (Ludi Capitolini) - у гонар Юпітэра, пасля выгнання галаў;
 Флараліі (Ludi Florales ці Floralia) - вясенняе свята, у пазнейшыя часы адрозніваўся разбэшчанасцю;
 Мегалезіі (Ludi Megalenses) - у гонар вялікай маці багоў, з нагоды перанясення ў 204 годзе яе сімвала, чорага камня, з фрыгійскага Песінунта ў Рым;
 Плябейкія гульні (Ludi Plebeii) - заснаваныя ў рэспубліканскі час, адбываліся ў Фламініявым цырке;
 Стагадовыя (эпахальныя) гульні (Ludi Saeculares) - адбываліся прыблізна раз у сто год. Былі заснаваны консулам Валерыем Паплікалай і адбывааліся кожны раз пасля папярэдняй даведкі ў Сівіліных кнігах, такім чынам адбывалася, што паміж двумя гульнямі было і больш за сто год, напрыклад, 110. Свята працягвалася 3 дні і 3 ночы, прычым дазваляліся свабодныя адносіны паміж паламі, так што Аўгуст (падчас гульняў 17 г. да н.э.) дазволіў моладзі абодвух палоў удзельнічаць у гульнях толькі пад наглядам старэйшых. Святкаванням папярэднічала абвяшчэнне аб іх набліжэнні вяшчальнікамі па ўсёй Італіі. яны пачыналіся урачыстай помпай і ахвярамі; ночы праходзілі ў пенні танцах і тэатральных прадстаўленнях. Заканчваліся гульні пеннем «Стагадовай песні» (Carmen Saeculare), напісанай Гарацыям па імператрскаму загаду ў 17 г. да н.э. Згодна з надпісам на мармуровай таблічцы (захавалася) упершыню яе выконваў хор х 27 юнакоў і 27 дзяўчат.
 Аўгусталіі (Ludi Augustales) - тры розных святы ў гонар імператара Аўгуста: першы здзяйсняўся ў дзень яго нараджэння, другі ў дзень паспяховага вяртання з падарожжа па Усходу, трэці быў заснаваны ў яго гонар ужо пасля яго смерці, як Divus Augustus.

 Гл. таксама 
 Наўмахія
 Цырк, Старажытны Рым
 Вялікі цырк
 Гонкі калясніц
 Калізей

 Літаратура 
 Bernstein F. Ludi Publici. Untersuchungen zur Entstehung und Entwiclung der öffentlichen spiele im Republikanisher Rom. Stutgard: steiner, 1998 ISBN 3515073019

 Спасылкі 

 Игры  // Слоўнік «Классические древности». - 2007
 Игры Сімпосій, сайт аб антычнай літаратуры, антычнай гісторыі і людзях антычнасці.
 Старажытны Рым: Публічныя мерапрыемствы

Катэгорыя:Спорт у Старажытным Рыме