Лапці

Ла́пці — традыцыйны сялянскі абутак, плецены з лыка (лазовага, ліпавага), пяньковых або льняных вітушак ці тонкіх вяровак. У мэтах надання трываласці падэшву лапцей падпляталі лазой, вяроўкамі і падшывалі скурай.

Лыка для лапцей дралі ў маі — чэрвені, нарыхтоўвалі таксама луццё — тонкія ліпавыя жэрдкі з карой. Лыкавыя скруткі вешалі ў клеці, на гарышчы хаты; перад выкарыстаннем іх размочвалі ў цёплай вадзе (каб былі эластычнымі), луццё распарвалі ў печы і здымалі з яго лыка. У залежнасці ад тэхнікі вырабу вылучаліся 2 тыпы лапцей: прамога (пашыраны паўсюдна) і касога (на ўсходзе Беларусі) пляцення.

Лапці прамога пляцення падзяляліся на некалькі відаў. Найбольш пашыранымі былі кавярзні (глухія лапці, слепакі) — лапці з глыбокім закрытым наском (галоўкай) і запяткам. На Віцебшчыне, часткова Магілёўшчыне плялі шчарбакі (бяспятнікі) — неглыбокія (амаль адна падэшва) Лапці без галовак (замест іх спераду былі дзве шырокія лыкавыя пятлі) і запятак, з кожнага боку — пара вузкіх петляў (заборнікі) для прадзявання абор. Шчарбакі насілі пераважна ўлетку на палявых работах.

На Палессі, поўдні Гродзеншчыны і Міншчыны бытавалі так званыя зрачыя лапці, у якіх насок пасярэдзіне зверху быў адкрыты — «вока» (яго стварала адсутнасць пярэдняга вушка — стракі).

Лапці прамога пляцення пачыналі плесці з наска (толькі шчарбакі з пяты). У бакавыя вушкі (курцы, куракі) устаўляліся завостраныя з аднаго канца палачкі (сугакі, занозы), падэшву лапцей для моцнасці падпляталі лыкам з дапамогай жалезнага ці касцянога кручка (спіца, спічук, качадык, падплётка). Зрэдку ніз лапцей падшывалі скурай. На Падняпроўі і Паазер’і бытавалі лапці прамога пляцення з пяньковай вяроўкі.

Лапці касога пляцення — пахлапні (пахрасні) — былі пашыраны на беларуска-рускім паграніччы і лічацца рускім запазычаннем. Мелі глыбокія круглыя насы, высокія бакі і запяткі. Пры іх вырабе вузкія, ачышчаныя ад кары палоскі лыка шчыльна падганялі адна да другой; плялі на драўлянай калодцы па памеры нагі. Падэшву падпляталі вітушкамі пянькі ці тонкімі вяровачкамі. Пахлапні часам выраблялі рамеснікі на заказ ці на продаж. Яны лічыліся святочным абуткам, насілі іх па некалькі гадоў.

У ХІХ стагоддзі на захадзе Беларусі былі пашыраны скураныя лапці — пасталы.

Выраб лапцей быў пераважна мужчынскім заняткам (іх плялі ў вольны ад работы час, у зімовыя вечары і інш.). Лапці насілі мужчыны і жанчыны, дарослыя і дзеці на працягу ўсяго года. Іх надзявалі на палатняныя анучы, зімой — на суконкі. Дробная шляхта замест ануч ужывала шарсцяныя панчохі.

 Традыцыі 
Пляценне новых і знішчэнне старых лапцей рэгулявалася мноствам забарон і прадпісанняў. У беларусаў лічылася, што зношаныя лапці трэба выкідваць на шуметнік (смеццевую кучу) або на задворкі, але не спальваць іх у сваёй печы, інакш у дамачадцаў будуць балець ногі. У некаторых традыцыях стаптаныя лапці (атопкі) трэба было закідваць на дах хаты. На Брэсцкім Палессі старыя лапці вывозілі на поле, лічачы, што ад гэтага будзе «просо добрэ родыцця». Ва ўкраінска-беларускай традыцыі старыя лапці знішчалі часцей за ўсё ў купальскіх вогнішчах разам з іншымі, выйшаўшымі з ужывання, прадметамі (венікамі, коламі, баронамі, бочкамі, старой мэбляй і посудам і інш.). У Бранскай вобласці на Івана Купалу звязкі старых лапцей падвешвалі на высокую жэрдку спальвалі ўсё збудаванне пад спевы купальскіх песень.

 Крыніцы 

 Літаратура 

 Белявина В. Н. Лапти // 



 Спасылкі 
 Ак­са­на Ка­то­віч, Янка Крук Лапці // Рэдакцыя РВУ "Выдавецкі дом «Звязда» 
 Храмлюк М. Эх, лапці мае, лапці лыкавыя!.. // «СБ—Беларусь сегодня»
 Лапці // Ганцавіцкі краязнаўча-інфармацыйны партал 

Катэгорыя:Абутак
Катэгорыя:Рускі касцюм
Катэгорыя:Беларускі касцюм