Тэрмы

Тэрмы — антычныя лазні ў класічнай ГрэцыіЭтымалогія лацінскага слова thermae звязана з грэчаскім словам thermos («цёплы, гарачы»). Грэчаскія лазні называліся «лаканікум» па назве вобласці Лаканіка. — пры вялікіх дамах і гімнасіях; у перыяд элінізму імі карысталася ўсё насельніцтва горада. У Старажытным Рыме тэрмы ўзніклі па грэчаскім узоры і сталі цэнтрамі грамадскага жыцця.

 Старажытнарымскія тэрмы 
Першыя тэрмы пабудаваў у Рыме Агрыпа (25—19 гады да н.э.), які адпісаў іх у бясплатнае карыстанне рымскаму насельніцтву. Побач з імі на Марсавым полі пабудаваў свае тэрмы Нерон (пазней яны былі адрамантаваны Аляксандрам Северам, чаму часам і завуцца Аляксандравымі). Недалёка ад Неронава Залатога дому знаходзяцца тэрмы Ціта; на паўночны ўсход ад іх, амаль побач, былі тэрмы Траяна (104—109), дзе ў валадаранне гэтага імператара мыліся жанчыны. Пазней узведзены былі тэрмы Каракалы, якія афіцыйна зваліся Антанінавымі; яны знаходзіліся каля Апіевай дарогі, за Капенскай брамай, паміж Авенцінам і Цэліем. Паміж Квірыналам і Віміналам знаходзіліся тэрмы Дыяклетыяна (298—306), якія займалі 13 га. Фрыгідарый іх Мікеланджэла ператварыў у царкву Санта-Марыя-дэльі-Анджэлі-э-дэі-Марціры, якая існуе і да гэтага часу. Тут жа размяшчаецца Нацыянальны музей Рыма. Тэрмы будаваліся і на тэрыторыі рымскіх правінцый, напрыклад імператарскія тэрмы ў Трыры.

Унутры імператарскія тэрмы былі выкананы з мармуру, упрыгожаны мазаікай, скульптурамі і мармуровымі калонамі, вокны і дзверы былі з бронзы. У тэрмах знаходзіліся наступныя памяшканні: адзежу пакідалі ў распранальні (apodyterium), затым наведвальнік мог заняцца спортам або змазаць цела алеямі. Лазневая «праграма» пачыналася з купання ў халоднай вадзе ў frigidarium, затым у ледзь цёплай вадзе ў tepidarium, і потым у caldarium, з цёплай вадой.

 Сістэма ацяплення ў тэрмах 

Рымскія архітэктары распрацавалі эфектыўную сістэму цэнтральнага ацяплення з падагрэвам падлога і сцен — гіпакаўст (hypocaustum). У тэрмах з дапамогай печы (praefurnium) награваліся вада і паветра, якія затым цыркулявалі пад падлогай і ў поласцях сцен. Пры гэтым выкарыстоўваліся падвойныя пакрыцці, каб падлга не была вельмі гарачай. Верхняе пакрыццё складалася з вялікай цэглы, пласта бітай гліны і асноўнага пакрыцця. Усё гэта трымалася на невялікіх цагляных апорах (pilae), якія адразу размяшчалі ў шахматным парадку. У сцены была ўбудавана прамавугольная цэгла, унутры полая (tubuli), якая мацаваліся металічнымі скобамі. Унутры сцяны тэрм былі ўпрыгожаны мармурам ці атынкаваны.

тэрміны:
 Палестра — месца для фізічных практыкаванняў
 Ападзітэрый — пакой для распранання ў рымскіх лазнях, прылазнік
 Тэпідарый — цёплае памяшканне
 Кальдарый — самае гарачае памяшканне
 Гіпакаўст — ацяпляльная сістэма, знаходзілася пад кальдарыем
 Лаканік (судаторыум, гіпакаўст) — памяшканне, дзе выграваліся сухім паветрам, з вялікім, але дробным басейнам для абмывання
 Лабрум — басейн у лаканіку
 Прапнігій — парыльня
 Фрыгідарый — халаднаваты пакой з басейнамі
 Айлептэрый — спецыяльнае памяшканне, дзе рабіліся масаж і націранне цела алеямі.

 Спіс старажытнарымскіх тэрм 
Старажытнарымскія тэрмы будаваліся па ўсёй тэрыторыі Рымскай імперыі, але да нашых дзён захаваліся, як правіла, толькі ў выглядзе руін. Лепш за ўсё захаваліся тэрмы Каракалы, якія ўжо ў V стагоддзе н.э. лічыліся адным з цудаў Рыма.

  Месцазнаходжанне Час будаўніцтва Краіна (сучасны статус) Апісанне Выява Тэрмы Агрыпы Рым  I стагоддзе да н.э. Італія Першыя вялікія тэрмы, пабудаваныя ў Рыме. Названы ў гонар зяця і спадчынніка Актавіяна Аўгуста — Марка Віпсанія Агрыпы, які пабудаваў іх. Агрыпа завяшчаў тэрмы ў бясплатнае карыстанне рымскаму насельніцтву ў год сваёй смерці — 12 да н.э. center|85px Тэрмы Ціта Рым I стагоддзе (81) Італія Пабудаваны імператарам Цітам. center|85px Тэрмы Траяна Рым II стагоддзе (104—109 гады) Італія Пабудаваны імператарам Траянам. center|85px Тэрмы Каракалы  Рым III стагоддзе (212—217 гады) Італія Тэрмы імператара Каракалы ў Рыме, афіцыйна названыя Антанінавымі. Знаходзіліся каля Апіевай дарогі, за Капенскай брамай, паміж Авенцінам і Цэліем. У V стагоддзі н.э. Тэрмы Каракалы лічыліся адным з цудаў Рыма. center|85px Тэрмы Дыяклетыяна  Рым IV стагоддзе (298—306 гады) Італія У 305 годзе асвячоны ў гонар Дыяклетыяна. Лазні плошчай больш за 13 га. пабудаваны па плане падобнаму да тэрмаў Каракалы і Траяна. Збудаванні ўмяшчалі да 3 тысяч чалавек, сады былі ўпрыгожаны фантанамі і павільёнамі, на тэрыторыі таксама знаходзіліся бібліятэка, залы для сходаў і спартыўных практыкаванняў. center|85px Тэрмы Канстанціна Рым Італія center|85px Тэрмы Антонія  Карфаген II стагоддзе (162) Туніс center|85px Тэрмы цыклопаў  Дуга III стагоддзе Туніс center|85px Термы Aïn Doura Дуга II—III стагоддзе Туніс center|85px Тэрмы Ліцынія  Дуга III стагоддзе Туніс У гонар другога консула Рыма Ліцынія (). center|85px

 Літаратура 
 Сергеенко М. Е. «Жизнь Древнего Рима». М.-Л., 1960
 Hoffmann Th.R. «Die Kunst der römischen Antike».Stuttgart, 2005.

 Спасылкі