Генуэзскія калоніі ў Паўночным Прычарнамор’і

Генуэзскія калоніі ў Паўночным Прычарнамор’і — умацаваныя гандлёвыя цэнтры генуэзскіх купцоў у XIII—XV стст.

 Гісторыя 
Пашыраючы сферу гандлёвых аперацый пасля крыжовых паходаў і змагаючыся супраць Венецыі, якая супернічала з імі, генуэзцы, якія імкнуліся пры падтрымцы Візантыі (Німфейскі дагавор 1261 года) манапалізаваць гандаль на Чорным моры, у 1266 дамагліся ад стаўленіка Залатой арды ў Крыме Мангу-хана перадачы ім у валоданне Кафы (сучасная Феадосія), якая стала пазней цэнтрам іх калоній. У 1357 генуэзцы набылі Чэмбала (цяпер Балаклава), у 1365 — Салдаю (сучасны Судак), выцесніўшы адтуль венецыянцаў. Узніклі новыя калоніі генуэзцаў: Васпора (на тэрыторыі сучаснай Керчы), Тана (у вусці Дона), Джынестра (на тэрыторыі сучаснай Адэсы). Іх агенцтвы былі ў гарадах Матрэга (цяпер Тамань), Копа (цяпер Славянск-на-Кубані) і г.д.

У калоніях жылі грэкі, армяне, італьянцы, яўрэі, татары, адыгі і іншыя народы. Да канца XIV стагоддзя яны авалодалі чарнаморскім гандлем. Праз свае апорныя пункты ў Прычарнамор’і генуэзскія купцы вялі шырокі пасродніцкі гандаль. Яны прадавалі збожжа, соль, скуры, мяхі, воск, мёд, лес, рыбу, ікру з прычарнаморскіх раёнаў, сукна — з Італіі і Германіі, алей і віно — з Грэцыі, спецыі, каштоўныя камяні, мускус — з краін Азіі, слановую косць — з Афрыкі і шматлікія іншыя тавары.

Вялікае месца займаў гандаль палоннымі (рускімі, адыгамі, аланамі), набытымі ў татарскіх ханаў і турэцкіх султанаў. Рабыні славянскага паходжання адзначаюцца ў XIV стагоддзі ў натарыяльных актах некаторых італьянскіх і паўднёвафранцузскіх гарадоў (Русільён). Пра рабоў-скіфаў згадвае знакаміты паэт Петрарка ў сваім лісце да архібіскупа Генуэзскага Гвіда Сетэ.

Гандаль генуэзцаў з Чаркесіяй атрымаў значнае развіццё. Генуэзцы ўвозілі на Паўночна-Заходні Каўказ папяровыя і шаўковыя тканіны, італьянскія сукна і бакасіны, медныя і жалезныя вырабы, прадметы раскошы, золата, срэбра і каштоўныя камяні, соль і да т.п. Гандаль італьянцаў з горцамі насіў для адыгаў нераўнапраўны характар. Італьянцы жорстка рэгламентавалі кошты на соль, у якой востра мела патрэбу мясцовае насельніцтва. У сваю чаргу для генуэзскіх купцоў важнае значэнне меў вываз хлеба. Чаркескі хлеб паступаў у Заходнюю Еўропу, Візантыю і Трапезундскую імперыю. Увоз хлеба з Крыма і Чаркесіі меў для Візантыі такое важнае значэнне, што яго спыненне ў 1343 выклікала пагрозу голаду ў гэтай дзяржаве.

Гандлявалі генуэзскія купцы таксама і ў рускіх землях. Выхадцы з генуэзскіх калоній (руская назва — фрагі) — жылі ў Маскве, дзе ў XIV—XV стст. існавала карпарацыя купцоў — суражан, якія спецыялізаваліся на гандлі з Генуэзскімі калоніямі. Генуэзскія калоніі былі добра ўмацаваны, у крэпасцях меліся гарнізоны (рэшткі крапасных збудаванняў захаваліся ў Балаклаве, Судаку, Феадосіі). Генуэзцы падтрымлівалі саюзніцкія адносіны з залатаардынскімі ханамі, якія фармальна з’яўляліся вярхоўнымі валадарамі тэрыторый калоній, але падавалі ім поўнае самакіраванне, захоўваючы ўладу толькі над падданымі ханаў. У 1380 генуэзская пяхота ўдзельнічала на баку Мамая ў Кулікоўскай бітве. Тым не менш, калоніі неаднаразова падвяргаліся нападам і спусташэнню з боку ханаў (1299, 1308, 1344—1347, 1396—1397).

Найбольш буйной калоніяй была Кафа, якая з’яўлялася развітым цэнтрам рамяства. Пасля падзення Візантыі ў 1453 Генуя саступіла чарнаморскія калоніі свайму банку Сан-Джорджа (банк Св. Георгія). Міжнароднае становішча калоній пагоршылася: узмацніўся ваенна-палітычны ціск Крымскага ханства, абвастрыліся адносіны з княствам Феадора ў Крыме. У 1475 генуэзскія калоніі былі заваяваны асманскімі войскамі пад камандаваннем пашы Гедыка Ахмеда і ўключаны ў склад Асманскай дзяржавы. Даўжэй іншых (да 1482 года) на Таманскім паўвостраве пратрымаліся прадстаўнікі генуэзскага арыстакратычнага роду Гізольфі.

Ад генуэзскага перыяду ў Крыме захаваліся рэшткі крапасных сцен, вежаў і палацаў у Кафе і Чэмбала, пабудаваныя пад кіраўніцтвам італьянскіх архітэктараў крэпасць і консульскі замак у Солдаі. У 1951 годзе ў Феадосію на тэрыторыі генуэзскай крэпасці вяліся археалагічныя раскопкі, якія далі каштоўны матэрыял для вывучэння гісторыі горада, яго рамёстваў і гандлю.

 Спіс генуэзскіх калоній у Паўночным Прычарнамор’і 
Тэрыторыя цяперашняй Украіны:
 У Крыме — Газары:
 Кафа — Caffa (Феадосія)
 Чэмбала — Cembalo (Балаклава)
 Солдая — Soldaia (Судак)
 Васпора — Vosporo (Керч)
 Капітанства Готыя (Capitanatu Gottie)Типаков В. А. Общины Готии и Капитанство Готии в уставе Каффы 1449 г.//Культура народов Причерноморья, 1999, N6, стр. 218—224
 Consulatus Gorzoni (ГрузуіИосафат Барбаро. Путешествие в Тану. Параграф 46)(Гурзуф)
 Consulatus Pertinice (Партэніт)
 Consulatus Jalite (Ялта)
 Consulatus Lusce (Алушта)
 Сарсона (Херсанес Таўрычаскі)
 Вусце Днестра
 Самастра (Манкастра) — Samastro (Moncastro; Белгарад-Днястроўскі)
 Узбярэжжа Адэскага заліва
 Джынестра — Ginestra (Адэса-Лузанаўка)
 Вусце Дуная
 Лікастома — Licostomo (Кілія)ГІСТАРЫЧНАЯ ГЕАГРАФІЯ ЗАЛАТОЙ АРДЫ ў XIII—XIV стст. 

Тэрыторыя цяперашняй Расіі:
 Вусце Дона
 Тана — Tana (Азоў)
 Тэрыторыя цяперашняга Краснадарскага края
 Матрэга — Matrega (Тмутаракань) (цяпер станіца Тамань)
 Копа — Copa (Капыл, цяпер горад Славянск-на-Кубані)
 Мапа — Mapa (Анапа)
 Бата — Bata (Новарасійск)
 Каста — Casto (Хаста)
 Ліяш — Layso (Адлер)
 Маўралака — Mavrolaco (Геленджык)
Тэрыторыя цяперашняй Абхазіі:
 Абхазія — Abcasia (Цандрыпш)
 Какары — Chacari (Гагра)
 Санта-Сафія — Santa Sophia (Алахадзы)
 Песонка — Pesonqa (Піцунда)
 Кава-дзі-Букса — Cavo di Buxo (Гудаўта)
 Нікапсія — Niocoxia (Новы Афон)
 Себастаполіс (Сухум)

Тэрыторыя цяперашняй Грузіі:
 Ло Ваці (Батумі)

 Літаратура 


 Зевакин Е. С., Пенчко Н. А. Очерки по истории генуэзских колоний на Западном Кавказе в XI и XV веках // ИЗ. — T. 3. — М., 1938.
 Секиринский С. Очерки истории Сурожа IX—XV веках. — Симферополь, 1955.
 Соломин А. В. Христианские древности Малой Абхазии. — М., 2006.
 Сыроечковский В. Е. Гости-сурожане. — М-Л., 1935

 Спасылкі 

 Самір Хотка. Генуэзцы ў Чаркесіі (1266—1475)

Катэгорыя:Генуэзскія калоніі
Катэгорыя:Залатая Арда
Катэгорыя:Сярэднявечная гісторыя Крыма
Катэгорыя:Сярэдневяковая Украіна
Катэгорыя:Паўночнае Прычарнамор’е