Бітва пад Ашэрадэнам

Бітва пад Ашэрадэнам — баявое сутыкненне 5 сакавіка 1279 года войск братоў-рыцараў Лівонскага ланду Тэўтонскага ордэна з войскамі Вялікага Княства Літоўскага пад камандаваннем вялікага князя Трайдзеня. Ордэн пацярпеў паражэнне, загінуў ландмайстар Эрнст фон Рацэнбург, начальнік рыцараў з дацкай Эстляндыі рэвельскі намеснік Эйларт фон Оберг, яшчэ 71 брат-рыцар Ордэна. Другое па маштабе паражэнне ордэна ў XIII стагоддзі. Пасля гэтай бітвы адзін з удадароў земгалаў Намейсіс прызнаў Трайдзеня сваім сюзерэнам.

 Пачатак вайны 
У 1275 годзе крыжакі пад кіраўніцтвам новага магістра Эрнста фон Рацэнбурга пабудавалі Дынабургскі замак на землях, якія належалі Трайдзеню. Разлік крыжакоў на тое, што сілы Трайдзеня, аслабленыя барацьбой з галіцкім князем Львом Данілавічам, не змогуць аказаць супраціўленне Ордэну, не апраўдаўся -- у 1277 годзе Трайдзень аблажыў Дынабургскі замак. Як вядома з наўгародскіх берасцяных грамат апорным пунктам паходу быў Полацк, у войску было шмат палачан, пераважна лучнікаў. Аблога цягнулася месяц. Войскі Трайдзеня пабудавалі чатыры вялікія рухомыя абложныя вежы, балісты, але намаганні не мелі поспеху, ім давялося знішчыць аблогавыя прылады і адступіць за Дзвіну. Шмат у чым аблога была знята з прычыны ўварвання галіцка-татарскіх войск на чале з Мамшынам у межы Вялікага Княства Літоўскага, але і гэтая галіцка-татарская выправа скончылася няўдала з прычыны сварак паміж удзельнікамі кампаніі. У адказ на паход на Дынабург, пад канец 1278 года лівонскія войскі ўварваліся ў Аўкштайцію, парабавалі яе і пайшлі далей углыб ВКЛ. У студзені 1279 яны аблажылі Кернаў.

 Аблога Кернавы 
Пад канец 1278 года Ордэн сабраў войска для паходу ўглыб Літвы. У войска ўваходзілі атрады з зямель самога Ордэна, з Рыжскага архібіскупства, з дацкай Эстляндыі, а таксама дружыны земгалаў і куршаў. Паход узначаліў асабіста магістр Эрнст фон Рацэнбург. Незадоўга да гэтага Трайдзень паслаў брата Сірпуція з сіламі гарадзенцаў на дапамогу яцвягам, якія ваявалі Мазовію і Усходнюю Польшчу, таму сіл для адпору крыжакам у ліцвінаў першапачаткова не было. У студзені 1279 яны аблажылі Кернаў. Ордэнскія крыніцы кажуць аб ім, як аб «горадзе ў зямлі Традзеня» ці «горадзе Трайдзеня». На гэтай падставе некаторыя даследчыкі лічаць Кернаў нават тагачаснай сталіцай ВКЛ ці горадам, якім валодаў Трайдзень да таго, як стаў вялікім князям, але варта адзначыць, што на той момант сталай сталіцы ў ВКЛ да часоў Гедзіміна не было наогул, таму што цэнтрам ці рэзідэнцыяй Вялікага князя з’яўляўся горад, які адпавядаў вектару яго знешняй палітыкі, так для Трайдзеня галоўнай небяспекай быў крыжацкі націск з поўначы. Аблога Кернава была беспаспяховай, у лютым крыжакі, парабаваўшы яго ваколіцы, пайшлі з вялікімі лупамі ў Лівонію. Трайдзень, сабраўшы войска, наладзіў за імі пагоню і дагнаў іх ля Ашэрадэна 5 сакавіка 1279 года. Перад гэтым магістр адпусціў дружыны земгалаў і куршаў дадому са сваёй часткай здабычы.

 Бітва 
Вялікі князь літоўскі Трайдзень вырашыў разбіць лівонска-дацкае войска на дзве часткі і разграміць іх па адзіночцы. Спачатку бітва была роўнай, лівонцы добра трымалі абарону, але ў нейкі момант частка войска ВКЛ кінулася ва ўяўныя ўцёкі (у 1410 годзе ў бітве пад Грунвальдам большая частка войска ВКЛ таксама нібыта кінулася ва ўцёкі, у выніку чаго войскі крыжакоў былі акружаны і разбіты). Дацкія войскі пачалі пераслед «уцекачоў», але, страціў значны час, яны не здолелі дагнаць ліцвінаў і вырашылі вяртацца да свайго войска. Калі датчане вярнуліся да месца бітвы, астатнія войскі ўжо былі разбіты, а яны самі трапілі ў пастку і амаль усе былі знішчаны. У гэтай бітве загінуў лівонскі магістр, 71 ордэнскі брат, амаль усё дацкае войска з рэвельскім намеснікам Эйлартам фон Обергам і гэта не лічачы астатніх рыцараў і простых вояў. Поспех пры Ашэрадэне быў замацаваны складаннем у тым жа 1279 годзе міру і саюзу паміж Мазовіяй і ВКЛ. Мазавецкі князь Баляслаў II ажаніўся з Трайдзеневай дачкой Гедзіміндай. Новы саюз скіроўваўся як супраць Тэўтонскага ордэна, так і супраць Польшчы. Да гэтага ж года Мацей Стрыйкоўскі адносіць другі шлюб Трайдзеня — з мазавецкай князёўнай Ганнай.

 Наступствы 
Крыжакі страцілі ўсе свае дасягненні за апошнія некалькі гадоў. Земгалы паднялі чарговае паўстанне і звярнуліся за падтрымкай да Трайдзеня, правадыр земгалаў Намейсіс прызнаў Трайдзеня сваім сюзерэнам. У 1281 годзе Трайдзень захапіў Герцыке, адрэзаў Дынабург ад астатняй Лівоніі і прымусіў крыжакоў аддаць яму гэты замак узамен захопленага Герцыке. Вялікае Княства Літоўскае не змагло цалкам скарыстацца перамогай.

 Літаратура 
 Насевіч В. Непасрэдныя перадумовы фарміравання Вялікага Княства Літоўскага // Гісторыя Беларусі: У 6 т. Т. 2. Беларусь у перыяд Вялікага Княства Літоўскага / Ю. Бохан [і інш.]; рэдкал: М. Касцюк (гал. рэд.) [і інш.]. — Мн.: Экаперспектыва, 2008. — 688 с; іл. — ISBN 978-985-513-317-0
 Вольфганг Акунов. История Тевтонского ордена. -- 2012. — 336 с. — ISBN 978-5-9533-5257-4
 Вільям Урбан. Тэўтонскі ордэн / Пераклад з англійскай мовы П. Румянцаў; 2010. — 416 с. — ISBN 978-5-17-067798-6, ISBN 978-5-271-30513-9

Ашэрадэн
Ашэрадэн
Катэгорыя:1279 год у Еўропе
Катэгорыя:Канфлікты 1279 года
Катэгорыя:Падзеі 5 сакавіка
Катэгорыя:Бітвы ў Латвіі
Катэгорыя:Бітвы XIII стагоддзя