Ілья Архіпавіч Уласенка

Ілья Архіпавіч Уласенка ( — ) — савецкі афіцэр, удзельнік Вялікай Айчыннай вайны, намеснік камандзіра дывізіі, начальнік палітаддзела  30-га стралковага корпуса 60-й арміі Цэнтральнага фронту, Герой Савецкага Саюза (17.10.1943), гвардыі палкоўнікПасада і воінскае званне прыведзены на дату здзяйснення подзвігу, пазней гвардыі генерал-маёр (1954).

У гады Вялікай Айчыннай вайны ваенны камісар , ваенны камісар , , ваенны камісар , намеснік камандзіра дывізіі, начальнік палітаддзела , начальнік палітаддзела 61-га стралковага корпуса.

Ваяваў на франтах: Заходні (1941—1942), Паўднёва-Заходні (1942), Сталінградскі (1942—1943), Цэнтральны, Варонежскі (1943), 1-ы Украінскі (1943—1944), 1-ы Беларускі (1944—1945). Удзельнічаў у галоўных бітвах Вялікай Айчыннай вайны: абарона Масквы, Сталінградская бітва, бітва на Курскай дузе, бітва за Дняпро і вызваленне Кіева, вызваленне Беларусі, вызваленне Польшчы, Вісла-Одэрская аперацыя, Берлінская аперацыя.

 Біяграфія 
Нарадзіўся 19 ліпеня 1902 года ў горадзе Добрушы (цяпер Гомельская вобласць, Беларусь) у сям’і рабочага. Скончыў пачатковую школу, з 1917 года працаваў на Добрушскай папяровай фабрыцы.

У 1924—1926 гадах — тэрміновая служба ў Чырвонай Арміі (чырвонаармеец 2-га радыёпалка).

Пасля войска працаваў у Добрушы, быў абраны ў камітэт Прафсаюзу работнікаў папяровай прамысловасці. Член КПСС з 1929 года. У 1929 годзе пераведзены ў ЦК Прафсаюза ў Маскву, загадчык аддзелам кадраў. У 1931 годзе прызначаны дырэктарам папяровай фабрыкі «Чырвоная Зорка» (г. Чашнікі, Беларусь, цяпер Папяровая фабрыка Чырвоная зорка, затым загадчык аддзелам тэхкантролю Маскоўскай кардалентнай фабрыкі імя 7-й гадавіны КастрычнікаСпіс фондаў Цэнтральнага архіву горада Масквы. п. 187. Абіраўся дэпутатам Массавета.

У маі 1932 года па рашэнні Маскоўскага камітэта ВКП(б) мабілізаваны і накіраваны на ўзмацненне партыйна-палітычнай працы ў войскі НКУС. Служыў на пасадах ад памочніка камандзіра дывізіёна да начальніка палітаддзела 14-й дывізіі войскаў НКУС. Вучыўся ў КамВНУ і Вышэйшай пагранічнай школе (пазней ордэна Леніна Вышэйшая школа войскаў НКУС СССР). У сувязі з рэарганізацыяй палітаддзелу ў сакавіку 1941 года назначаны намеснікам камандзіра палка па палітчастцы ў 180-ы полк войскаў НКУСВласенко И. А. Автобиография. — Машинопись, 1947. (дыслакаваўся ў Сталінагорску (цяпер горад Новамаскоўск Тульскай вобласці).

 У гады Вялікай Айчыннай вайны 
З пачаткам вайны, 24 чэрвеня 1941 года батальённы камісар І. А. Уласенка разам з падпалкоўнікам  на базе 180-га палка, 76-га, 114-га і 115-га асобных батальёнаў войскаў НКУССысоев Н. Планы Гудериана сорвал… полковник НКВД? фармуе ў горадзе Тула згодна з мабілізацыйнымі планамі 69-ю брыгаду войскаў НКУС па ахове асабліва важных прадпрыемстваў прамысловасці. На пасадзе ваеннага камісара гэтай брыгады (камандзір брыгады палкоўнік А. К. Мельнікаў) у складзе 50-й арміі прымае актыўны ўдзел у Тульскай абарончай аперацыі, адлюстроўваючы наступ 2-й танкавай групы Х. Гудэрыяна. Начальнік войскаў НКУС Заходняга фронту генерал-маёр Пятроў І. А. напісаўЦАМА фонд 33 вопіс 682524 адз. зах. 7 стар. 18 запісь 12111876:

 У дні Вялікай Айчыннай вайны, асабісты склад брыгады, дзе ваенкомам тав. Уласенка, паказаў узоры мужнасці і геройства па ахове і абароне горада Тулы.

20.10.41 г. высланы для абароны г. Тулы батальён 69-й брыгады пад праўзыходнымі сіламі праціўніка вымушаны быў адыходзіць, але з’яўленне тав. Уласенка сярод байцоў, камандзіраў і палітработнікаў гэтага батальёна, яго асабісты прыклад і ўменне натхніць байцоў, спынілі іх, у выніку чаго ворагу быў нанесены сур’ёзны ўрон, праціўнік страціў больш за 300 салдат і афіцэраў.

У дні ўзмоцненага наступлення ворага на г. Тула, тав. Уласенка разам з 156-м палком войскаў НКУС знаходзіўся ўвесь час на пярэднім краі абароны, вытрымліваў неаднаразовыя «псіхічныя атакі» ворага, знішчаючы танкі і жывую сілу праціўніка.

«За праяўленую асабістую адвагу, мужнасць і умелае кіраўніцтва ў баі» Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР Уласенка І. А. узнагароджаны ордэнам Чырвонага Сцяга ЦАМА фонд 33 вопіс 682524 адз. зах. 7 стар.5 запіс 12111869. За мужнасць і гераізм, праяўленыя пры абароне Тулы, больш за пяцьдзесят байцоў і камандзіраў 69-й брыгады былі ўзнагароджаны ордэнамі і медалямі.

У лютым 1942 г. старшы батальённы камісар І. А. Уласенка прызначаны ваенным камісарам 8-й мотастралковай дывізіі ўнутраных войскаў НКУС, якая ўваходзіла ў склад Паўднёва-Заходняга фронту. У маі 1942 года на аснове 8-й мотастралковай дывізіі фарміруецца 13-я мотастралковая дывізія ўнутраных войскаў НКУС. І. А. Уласенка прызначаны яе ваенным камісарам, удзельнічае ў яе фарміраванні, а з мая месяца 1942 — у баях Харкаўскай аперацыі. Дывізія вядзе кровапралітныя баі ў раёне г. Ізюм, у абароне па рацэ Северскі Данец, у раёне г. Купянск, г. Варонеж, па рацэ Хапёр на ўсход ад г. Барысаглебск.

Панясучы значныя страты ў баях, 15 чэрвеня 1942 года  па загадзе Стаўкі ВГК была перафарміравана, уведзена ў склад Чырвонай Арміі і атрымала найменне . І. А. Уласенка прызначаны камісарам дывізіі, а пасля скасавання інстытуту вайсковых камісараў 9 кастрычніка 1942 года — намеснікам камандзіра дывізіі па палітчастцы.

З 19 верасня 1942 года 95-я стралковая дывізія ў складзе  ўдзельнічае ў абароне Сталінграда, ведучы кровапралітныя баі за Мамаеў Курган, заводы «Чырвоны Кастрычнік», «Барыкады», Трактарны аж да разгрому нямецкай групоўкі 2 лютага 1943 года. Камандзір дывізіі палкоўнік  ва ўзнагародным лісце напісаўЦАМА фонд 33 вопіс 682524 адз. захоўв. 1010 стар. 34 запіс 12.048.192:

 Тав. Уласенка з 18.9 па 20.10.42 года ў перыяд разлютаваных бесперапынных баёў 95-й СД за горад Сталінград — увесь час знаходзіўся на самых адказных участках, паспяхова кіруючы дзеяннямі частак дывізіі.

27 верасня, калі шэраг падраздзяленняў 241-га СП, пад моцным націскам праціўніка, пачалі без загаду адкочвацца назад, тав. Уласенка, асабіста узначаліўшы групу камандзіраў і байцоў 241-га СП, не толькі аднавіў становішча, але і адкінуў праціўніка назад нанёсшы яму значныя страты.

Прыкладам мужнасці і адвагі мабілізоўваў асабісты склад дывізіі на паспяховае выкананне пастаўленых задач: 95-я СД у барацьбе за горад Сталінград знішчыла звыш 10000 салдат і афіцэраў праціўніка, 49 танкаў, і іншую тэхніку ворага, паказаўшы пры гэтым выключную ўпартасць ў баі і бязмежную адданасць сваёй радзіме. 

За абарону Сталінграда 95-й стралковай дывізіі прысвоена званне гвардзейскай, 1 сакавіка 1943 года яна была ператворана ў . «За праяўленую мужнасць, рашучасць і умелае кіраўніцтва часткамі дывізіі ў баі». Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР намеснік камандзіра дывізіі па палітчастцы, начальнік палітаддзела дывізіі палкоўнік І. А. Уласенка ўзнагароджаны другім ордэнам Чырвонага СцягаЦАМА фонд 33 вопіс 682524 адз. захоўв. 1010 стар 5, запіс 12048177.

З 6 ліпеня 1943 года ў раёне  — Альхаваткі дывізія ў складзе  ўдзельнічае ў баях па адбіцці нямецкага наступу на Курскай дузе, а затым у разгроме і пераследзе праціўніка. Уласенка І. А. «у перыяд баёў на Арлова-Курскім кірунку з 6 па 16 ліпеня 1943 г. праявіў адвагу і мужнасць. Вялікую агітацыйную працу праводзіў на перадавой нягледзячы на бамбёжку і артылерыйска-мінамётны абстрэл праціўніка, чым дамогся высокага маральнага стану частак дывізіі»ЦАМА фонд 33 вопіс 682526 адз. захоўв. 1251 стар. 17, запіс 16.919.943. За ўзорнае выкананне баявых заданняў і праяўленыя пры гэтым мужнасць і гераізм Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР 21 ліпеня 1943 дывізія ўзнагароджана ордэнам Чырвонага Сцяга. І. А. Уласенка узнагароджаны ордэнам Чырвонай ЗоркіЦАМА фонд 33 вопіс 682526 адз. захоўв. 1251 стар 3 запіс 16919933.

У баях за вызваленне Украіны дывізія ўдзельнічае ў  і першай на ўчастку 60-й армии фарсіруе раку Дзясну, а 23 верасня 1943 першай адразу фарсіруе раку Дняпро ў 35 км на поўнач ад горада Кіева ў раёне сяла  Вышгарадскага раёна Кіеўскай вобласці. «Палкоўнік Уласенка ў перыяд баёў па фарсіраванні ракі Дняпро 23-29 верасня 1943 года ў раёне Яснагародка і ў наступных аперацыях па замацаванню на плацдарме праявіў ініцыятыву і ўменне палітычна забяспечыць аперацыі па фарсіраванні рэк Дзясна і Дняпро»ЦАМА фонд 33 вопіс 793756 адз. захоўв. 9 стар 115 запіс 150005881. Кіраваў партыйна-палітычнай працай, мабілізаваў воінаў на паспяховае выкананне баявых заданняў, асабіста арганізаваў фарсіраванне рэк Дзясны і Дняпра, сваім прыкладам натхняў воінаў у баі. Пастаянна знаходзіўся ў баявых частках, праявіў мужнасць і самаадданасць.

Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 17 кастрычніка 1943 года за паспяховае фарсіраванне Дняпра на поўнач ад Кіева, трывалае замацаванне плацдарма на заходнім беразе ракі Днепр і праяўленыя пры гэтым мужнасць і геройства гвардыі палкоўніку Уласенка І. А. прысвоена званне Героя Савецкага Саюза з уручэннем ордэна Леніна і медалі «Залатая Зорка»ЦАМА фонд 33 вопіс 682525 адз. захоўв. 48 стар. 2 запіс 12057358.

У лістападзе 1943 дывізія ўдзельнічае ў баях па вызваленні правабярэжнай Украіны. За вызваленне горада Бахмача дывізія атрымлівае найменне «Бахмачская». Пасля даўкамплектавання з прычыны вялікіх страт, дывізія ўдзельнічае ў Калінкавіцка-Мазырскай аперацыі, за вызваленне горада Калінкавічы ўзнагароджана ордэнам Суворава II-й ступені. І. А. Уласенка узнагароджаны другім ордэнам Чырвонай Зоркі.

З студзеня 1944 дывізія ўдзельнічае ў аперацыі «Баграціён» па вызваленні Беларусі.

За ўдзел у разгроме праціўніка пад Бабруйскам і вызваленне Баранавіч дывізія ўзнагароджана другім ордэнам Чырвонага Сцяга.

У чэрвені 1944 І. А. Уласенка прызначаны начальнікам палітаддзела 61-га стралковага корпуса 69-й арміі] 1-га Беларускага фронту. Удзельнічае ў Люблін-Брэсцкай аперацыі, у ходзе якой войскі 61-га корпуса  фарсіравалі раку Заходні Буг у раёне Кладнеў-Ясеніца-Загурнік, а  фарсіравалі Віслу ў раёне горада Пулавы і захапілі  на яе заходнім беразе. За праяўленую геройства і асабістую мужнасць, уменне кіраваць войскамі ў баях гвардыі палкоўнік Уласенка І. А. быў узнагароджаны ордэнам Кутузава II-й ст.ЦАМА фонд 33 вопіс 686043 адз. захоўв. 107 стар. 3 запіс 20558922.

Камандзір 61-га стралковага корпуса генерал-маёр  напісаўЦАМА фонд 33 вопіс 686043 адз. захоўв. 107 стар. 75 запіс 20559000:

Герой Савецкага Саюза гвардыі палкоўнік Уласенка ў перыяд падрыхтоўкі наступу і прарыву доўгачасовай абароны праціўніка на р. Тур’і ў раёне с.  Валынскай вобласці паказаў узоры мужнасці і ўмення камандаваць войскамі ў наступе. Пры яго актыўным і непасрэдным удзеле войскі корпуса фарсіравалі раку Заходні Буг і выйшлі на дзяржаўную мяжу СССР.

Гвардыі палкоўнік Уласенка знаходзіўся ўвесь час у баявых парадках частак корпуса, канкрэтна кіраваў пабудовай перапраў, перакідкай боепітання, прадуктаў на другі бераг ракі Заходні Буг, паказваючы ўзоры мужнасці і асабістай адвагі.

Не даючы суперніку замацавацца на прамежкавых рубяжах, часткі корпуса неадступна з баямі пераследвалі яго, умела адбіваючы контратакі. Гвардыі палкоўнік Уласенка быў у гэты перыяд непасрэдна ў частках, дзе забяспечваў выкананне задач, пастаўленых камандзірам корпуса. Літаральна на плячах суперніка часткі корпуса 28 ліпеня г/г выйшлі да берагоў ракі Віслы. У гэтым немалая заслуга тав. Уласенкі.

Войскі 61-га стралковага корпуса прымалі актыўны ўдзел у Вісла-Одэрскай аперацыі. 15 студзеня быў вызвалены горад Радам, за што корпус атрымаў ганаровае найменне «Радамскі». Працягваючы наступленне, корпус фарсіраваў рэкі Піліцу і Варту, вызваліў гарады Тамашув і Яроцін, а ў канцы студзеня выйшаў да ракі Одэр на поўнач ад горада Франкфурта-на-Одэры.

У красавіку 1945 гады корпус удзельнічаў у Берлінскай наступальнай аперацыі.

Пры прарыве моцна умацаванай, глыбока эшаліраванай абароны немцаў, якая прыкрывала Берлін з усходу, 16 кастрычніка 1945 г. на заходнім беразе ракі Одэр ў раёне  (Германія) Герой Савецкага Саюза гвардыі палкоўнік Уласенка правёў вялікую палітработу, нацэліўшы палітычны склад корпуса на выкананне пастаўленых задач па разгрому нямецкіх захопнікаў. У перыяд саміх баёў непасрэдна знаходзіўся на НП разам з камандзірам корпуса, бываў у частках і падраздзяленнях, канкрэтна кіраваў палітскладам, арганізоўваў палітработу сярод байцоў і афіцэраў.

Прарваўшы абарончую паласу немцаў да подступах Берліна, часткі корпуса сумесна з іншымі войскамі фронту на паўднёвы ўсход ад горада Берліна атачылі буйную групоўку сіл праціўніка і з 24.4.45 г. па 2.5.45 г. знішчылі яе. Тав. Уласенка таксама прыняў актыўны і непасрэдны ўдзел у разгроме нямецкай групоўкіЦАМА фонд 33 вопіс 686046 адз. захоўв. 170 стар. 1670 запіс: 46487875.

За прарыў умацаванай паласы ворага, нягледзячы на выключнае супрацьдзеянне апошняга, за ўмелае забеспячэнне палітработы ў войсках і актыўнае палітычнае кіраўніцтва наступальнымі аперацыямі Уласенка І. А. узнагароджаны ордэнам Багдана ХмяльніцкагаЦАМА фонд 33 вопіс 686046 адз. захоўв. 170 стар. 103 запіс 46485937.

Удзел у баявых дзеяннях Вялікай Айчыннай вайны гвардыі палкоўнік Уласенка І. А. скончыў з выхадам 61-га Радамскага стралковага корпуса на раку Эльба ў раёне г. Магдэбург і сустрэчай 1 мая 1945 года з амерыканскімі войскамі.

 У пасляваенныя гады 

200px|thumb|right|Магіла Уласенкі на Лук’янаўскіх вайсковых могілках.

У ліпені 1945 І. А. Уласенка быў прызначаны начальнікам палітаддзела — намеснікам начальніка Упраўлення Савецкай ваеннай адміністрацыі па палітычных пытаннях правінцыі Мекленбург (Мекленбург-Пярэдняя Памеранія, сталіца г. Шверын), і на гэтай пасадзе працаваў да ўтварэння Германскай Дэмакратычнай Рэспублікі ў 1949 годзеСоветская военная администрация в Германии, 1945—1949. Справочник — Отв. ред.: Я. Фойтцик, А. В. Доронин, Т. В. Царевская-Дякина; при участии: Х. Кюнцель, Д. Н. Нохотович — М.: РОССПЭН, 2009 . За працу ў СВА узнагароджаны ордэнам Працоўнага Чырвонага Сцяга. У 1950-51 гадах вучыўся ў Ваенна-палітычнай акадэміі імя ЛенінаГерои СССР — выпускники ВПА, ВИИЯ, ВЮА. З красавіка 1951 года — нам. начальніка палітупраўленняў Паўднёва-Уральскай ваеннай акругі, з кастрычніка 1953 г да 3 кастрычніка 1957 года — начальнік палітупраўленняў ПаўднУрВА. Званне «генерал-маёр» прысвоена ў 1954 годзе. Узнагароджаны ордэнам Чырвонага Сцяга, ордэнам ЛенінаПаслужны спіс Уласенкі Ільі Архіпавіча..

З 1957 года І. А. Уласенка у адстаўцы, жыў у Кіеве. Памёр 11 мая 1963 года. Пахаваны ў Кіеве на Лук’янаўскіх вайсковых могілках.

 Узнагароды 
міні|Мемарыяльны комплекс «Памяць» у Добрушы.
 Медаль «Залатая Зорка» № 1551 Героя Савецкага Саюза (17 кастрычніка 1943 г.)
 Два ордэна Леніна (1943, 1956)
 Тры ордэна Чырвонага Сцяга (1942, 1942, 1950)
 Ордэн Кутузава II ступені (1944 г.)
 Ордэн Багдана Хмяльніцкага II ступені (1945)
 Ордэн Працоўнага Чырвонага Сцяга (1948)
 Два ордэна Чырвонай Зоркі (1943, 1945)
 Медаль «За баявыя заслугі»
 Медаль «За абарону Масквы»
 Медаль «За абарону Сталінграда»
 Медаль «За перамогу над Германіяй у Вялікай Айчыннай вайне 1941—1945 гг.»
 Медаль «За ўзяцце Берліна»
 Медаль «За вызваленне Варшавы»
 Медаль «У памяць 800-годдзя Масквы»
 Медаль «30 гадоў Савецкай Арміі і Флота»
 Бронзавы медаль «Заслужаным на поле Славы» (Польшча)
 Медаль «За Одру, Нісу і Балтыку» (Польшча)

 Памяць 

 На радзіме Героя, у горадзе Добрушы імем Уласенкі названая вуліца, а ў Мемарыяле, прысвечаным землякам, загінулым на Вялікай Айчыннай вайне і Героям Савецкага саюза, устаноўлена стэла з імем І. А. Уласенкі.
 У Кіеве на доме № 4 па вул. Лаўрскай, дзе жыў Герой, устаноўлена мемарыяльная дошка.
 У Кіеве на Лукьянаўскіх вайсковых могілках усталяваны помнік (скульптары  і ).

 Літаратура 
 Герои Советского Союза: Краткий биографический словарь / Пред. ред. коллегии И. Н. Шкадов. — М.: Воениздат, 1987. — Т. 1 /Абаев — Любичев/. — 911 с. — 100 000 экз. — ISBN отс., Рег. № в РКП 87-95382 

 Андреев С. А. Совершённое ими бессмертно. — М.: Высшая школа, 1976.
 Навечно в сердце народном. 3-е изд., доп. и исправл. — Минск: Гл.ред. Белорус.сов.энцикл., 1984.
 Чуйков В. И. Сражение века. — М.: Советская Россия, 1975.
 Крылов Н. И. Сталинградский рубеж. — : Воениздат, 1979.
 Симонов К. М. Разные дни войны. Дневник писателя. — М.: Художественная литература, 1982. — Т. 1. — 479 с. — 300 000 экз. 
 В.Гроссман. Первый день на Днепре.
 О войне и товарищах. Сборник воспоминаний. — Красноград: АО «КМП», 1996. — 208 с. с илл. — 950 экз. 
 Чарашвили И. Г. На Мамаевом кургане (воспоминания о Сталинградской битве). — Тбилиси: Изд-во Тбилисского университета, 1975. — 38 с. с илл. — 1000 экз. 
 Капитонов Е. Г. Падение «Цитадели». — Кингисеп: Кингисепская типография , 1996.— 116 с. с илл. — 500 экз. 
 Григорьев И. Священная земля Ясногородки. — В кн: Земля героев. — Кемерово: Кемеровское книжное изд., 1978. — 288 с. с илл. — 10000 экз. — С.38 — 48. 



 Спасылкі 


 Власенко_Ілля_Архипович
 Некрополи Киева
 Герои Добруша
 В.Гроссман. Первый день на Днепре.
 Живы, пока о них помнят… 
 Власенко И. А.
 Внутренние войска

Катэгорыя:Удзельнікі Сталінградскай бітвы
Катэгорыя:Удзельнікі Курскай бітвы
Катэгорыя:Удзельнікі бітвы за Дняпро
Катэгорыя:Члены КПСС