Спектральныя класы зорак

Спектральныя класы — класіфікацыя зорак па спектры выпраменьвання, у першую чаргу, па тэмпературы фотасферы.

У пачатковым набліжэнні, суцэльны спектр выпраменьвання зоркі блізкі да выпраменьвання абсалютна чорнага цела з тэмпературай, роўнай тэмпературы яе фотасферы, якую можна ацаніць па закону зрушэння Віна, але для аддаленых зорак гэты метад недастасавальны з-за нераўнамернага паглынання святла розных участкаў спектру міжзорным асяроддзем. Больш дакладным метадам з’яўляецца аптычная спектраскапія, якая дазваляе назіраць у спектрах зорак лініі паглынання, якія маюць розную інтэнсіўнасць у залежнасці ад тэмпературы і тыпу зоркі. Для некаторых тыпаў зорак у спектрах назіраюцца і лініі выпускання.

 Класы Анджэла Секі 

У 1860—1870-х гадах піянер зорнай спектраскапіі Анджэла Секі  стварыў першую класіфікацыю зорных спектраў. У 1866 годзе ён разбіў назіраныя спектры зорак на тры класа ў парадку змяншэння тэмпературы паверхні зоркі і адпаведнай змены колеру. У 1868 Секі адкрыў вугляродныя зоркі, якія вылучыў у асобную чацвёртую групу. А ў 1877 годзе ён дадаў пяты клас.

 Клас I — белыя і блакітныя зоркі з шырокімі лініямі паглынання вадароду ў дыяпазоне, такія, як Вега і Альтаір; ўключае ў сябе сучасныя клас A і пачатак класа F.
 Клас I, падтып Арыёна — зоркі класа I з вузкімі лініямі ў спектры замест шырокіх палос, такія, як Рыгель і γ Арыёна; адпавядае пачатку сучаснага класа B.
 Клас II — жоўтыя і аранжавыя зоркі са слабымі лініямі вадароду, але з выразнымі лініямі металаў, такія, як Сонца, Арктур і Капэла; ўключае ў сябе сучасныя класы G і К, а таксама канец класа F.
 Клас III — аранжавыя і чырвоныя зоркі, у спектры якіх лініі ўтвараюць палосы, месца, дзе цямнела ў бок сіняга, такія, як Бетэльгейзе і Антарэс; адпавядае сучаснаму класу М.
 Клас IV — чырвоныя зоркі з моцнымі палосамі і лініямі вугляроду, вугляродныя зоркі.
 Клас V — зоркі з эмісійнымі лініямі, такія, як γ Касіяпеі і β Ліры.

Пазней Эдуард Пикерынг змяніў вызначэнне класа V, падзяліўшы яго на гарачыя зоркі з эмісійныя лініямі гелію, вугляроду і азоту (зоркі Вольфа — Райе) і планетарныя туманнасці.

Прапанаванае Секі дзяленне спектраў было агульнапрынятым аж да канца 1890-х гадоў, калі паступова да сярэдзіны XX стагоддзя было заменена Гарвардскай класіфікацыяй, якая апісваецца ніжэй.

 Асноўная (гарвардская) спектральная класіфікацыя 

Сучасная (гарвардская) спектральная класіфікацыя зорак, распрацаваная ў Гарвардскай абсерваторыі ў 1890-1924 гадах з'яўляецца тэмпературнай класіфікацыяй, заснаванай на выглядзе і адноснай інтэнсіўнасці ліній паглынання і выпускання спектраў зорак.

 + Асноўная (гарвардская) спектральная класіфікацыя зорак
  Клас
  Тэмпература, K
  Сапраўдны колер
  Бачны колерThe Guinness book of astronomy facts & feats, Patrick Moore, 1992, 0-900424-76-1 — Explains the reason for the difference in color perception.
  Маса, M☉
  Радыус, R☉
  Свяцільнасць, L☉ 
  Лініі вадароду
  Доля* ў гал. пасляд., %LeDrew, G.; The Real Starry Sky, Journal of the Royal Astronomical Society of Canada, Vol. 95, No. 1 (whole No. 686, February 2001), pp. 32–33. Заўвага: Табліца 2 змяшчае памылку і для падліку зорак галоўнай паслядоўнасці, белых карлікаў і гіганцкіх выкарыстоўвалася агульная колькасць зорак 824,00025 і 288 і 6,35 адпаведна, а не 800 і 200 і 6,3 адпаведна.
  Доля* нa гал. бел.к., %
  Доля* гіганцкіх, %
   O
  30 000—60 000
  блакітны
  блакітны
  60
  15
  1 400 000
  слабыя
  ~0,00003034
  -
  -
   B
  10 000—30 000
  бела-блакітны
  бела-блакітны і белы
  18
  7
  20 000
  сярэднія
  0,1214
  21,8750
  -
   A
  7500—10 000
  белы
  белы
  3,1
  2,1
  80
  сільныя
  0,6068
  34,7222
  -
   F
  6000—7500
  жоўта-белы
  белы
  1,7
  1,3
  6
  сярэднія
  3,03398
  17,3611
  7,8740
   G
  5000—6000
  жоўты
  жоўты
  1,1
  1,1
  1,2
  слабыя
  7,6456
  17,3611
  25,1969
   K
  3500—5000
  аранжавы
  жоўтавата-аранжавы
  0,8
  0,9
  0,4
  вельмі слабыя
  12,1359
  8,6806
  62,9921
   M
  2000—3500
  чырвоны
  аранжава-чырвоны
  0,3
  0,4
  0,04
  вельмі слабыя
  76,4563
  -
  3,9370


міні|300px|Дыяграма спектральны клас—свяцільнасць (дыяграма Герцшпрунга — Расела)

Унутры класа зоркі дзеляцца на падкласы ад 0 (самыя гарачыя) да 9 (самыя халодныя). Сонца мае спектральны клас G2 і эквівалентную тэмпературу фотпсферы 5780 K.

 Еркская класіфікацыя з улікам свяцільнасці (МКК) 

Дадатковым фактарам, якія ўплываюць на выгляд спектру, з'яўляецца шчыльнасць знешніх слаёў зоркі, якая залежыць, у сваю чаргу ад яе масы і шчыльнасці, гэта значыць, у канчатковым выніку, ад свяцільнасці. Асабліва моцна залежаць ад свяцільнасці SrII, BaII , FeII, TiII, што прыводзіць да адрознення ў спектрах зорак-гігантаў і карлікаў аднолькавых гарвардскіх спектральных класаў.

Залежнасць выгляду спектру ад свяцільнасці адлюстравана ў больш новай еркскай класіфікацыі, распрацаванай у Еркскай абсерваторыі (Yerkes Observatory) У. Морганам, Ф. Кінанія і Э. Келманам, званай таксама МКК па ініцыялах яе аўтараў.

У адпаведнасці з гэтай класіфікацыяй зорцы прыпісваюць гарвардскі спектральны клас і клас свяцільнасці:

 Ia+ або 0 — гіпергіганты
 I, Ia, Iab, Ib — звышгіганты
 II, IIa, IIb — яркія гіганты
 III, IIIa, IIIab, IIIb — гіганты
 IV — субгіганты
 V, Va, Vb — карлікі (зоркі галоўнай паслядоўнасці)
 VI — субкарлікі
 VII — белыя карлікі

Такім чынам, калі гарвардская класіфікацыя вызначае абсцысу дыяграмы Герцшпрунга — Расела, то еркская — становішча зоркі на гэтай дыяграме. Дадатковым перавагай еркскай класіфікацыі з'яўляецца магчымасць па выглядзе спектру зоркі ацаніць яе свяцільнасць і, адпаведна, па бачнай велічыні — адлегласць (метад спектральнага паралаксу).

Сонца, будучы жоўтым карлікам, мае еркскі спектральны клас G2V.

 Дадатковыя спектральныя класы 

Вылучаюць таксама дадатковыя спектральныя класы для некаторых класаў нябесных цел:

 W — зоркі Вольфа — Райе, вельмі цяжкія яркія зоркі з тэмпературай парадку 70000 K і інтэнсіўнымі эмісійнымі лініямі ў спектрах.
 L — зоркі або карычневыя карлікі з тэмпературай 1500-2000 K і злучэннямі металаў у атмасферы.
 T — метанавыя карычневыя карлікі з тэмпературай 700-1500 K.
 Y — вельмі халодныя карычневыя карлікі з тэмпературай ніжэй 700 K.
 C — вугляродныя зоркі, гіганты з павышаным утрыманнем вугляроду. Раней адносіліся да класаў R і N.
 S — цырконіевыя зоркі
 D — белыя карлікі
 Q — новыя зоркі
 P — планетарныя туманнасці

 Літаратура 



*
Катэгорыя:Астрафізіка
Катэгорыя:Класіфікацыя Герцшпрунга-Расела