Беларуска-літоўскія адносіны

Дыпламатычныя адносіны паміж Рэспублікай Беларусь і Літоўскай Рэспублікай усталяваны 30 снежня 1992 г. У 1993 г. адкрыліся пасольства Беларусі ў Вільні і пасольства Літвы ў Мінску.

11 сакавіка 1990, Вышэйшая Рада Літоўскай ССР абвясціла аддзяленне ад Савецкага Саюза і намер аднавіць незалежную Рэспубліку Літву.

Прэзідыум Вярхоўнага Савета БССР прыняў 29 сакавіка 1990 г. заяву «Аб вяртанні БССР беларускіх зямель пры выхадзе Літоўскай ССР з Саюза ССР», у якой было сказана, што ў выпадку выхаду Літвы са складу СССР Беларуская ССР будзе патрабаваць вярнуць ёй беларускія землі — горад Вільню і Віленскую вобласць, Свянцянскі і часткі тэрыторыі яшчэ пяці раёнаў ЛітвыЗаява Прэзідыума Вярхоўнага Савета БССР аб вяртанні БССР беларускіх зямель пры выхадзе Літоўскай ССР з Саюза ССР // Звязда. 1990. 1 крас. С. 1., якія ў 1939—1940 гг. Літве аддаў І. Сталін у якасці дара за яе ўваходжанне ў склад СССР. Гэта заява, зробленая па падказцы з Крамля, не сустрэла пазітыўных водгукаў з боку грамадска-палітычных колаў Беларусі. Тэрытарыяльныя патрабаванні да Літвы не падтрымаў новы склад Вярхоўнага Савета БССР, які пачаў працаваць у маі 1990 г. Аднак заяву ад 29 сакавіка 1990 г. ускосна ўхваліў прэзідэнт СССР М. Гарбачоў, які на прэс-канферэнцыі ў Вашынгтоне 3 чэрвеня 1990 г. заявіў, што тэрыторыя Літвы ўключае пяць раёнаў, раней якія належалі БеларусіСнапковский В. Е. История внешней политики Беларуси. Минск: БГУ, 2013., с. 393.

У лютым 1995 года падчас афіцыйнага візіту ў Літву Аляксандр Лукашэнка падпісаў Дагаворы аб добрасуседстве і супрацоўніцтве і аб дзяржаўнай граніцы. З мэтай пашырэння памежнай супрацы ў верасні 1997 г. Беларусь і Літва ўзялі ўдзел у стварэнні еўрарэгіёна «Нёман». У верасні 1998 г. да яго дадаўся еўрарэгіён «Азёрны край». У 1999 г. ўрад Літвы прыпыніў сувязі з урадам Беларусі на вышэйшым узроўні.

З 2004 года Беларусь і Літва праводзяць рэгулярныя кансультацыі па пытаннях рэгіянальнай бяспекі. Пасольства Літвы выконвае прызначэнне прадстаўніцтва Арганізацыі Паўночнаатлантычнага дагавора ў Беларусі.

25 мая 2007 года, упершыню з 2000 года, адбылася сустрэча міністраў замежных спраў на памежным КПП «Каменны Лог — Медзінінкай (Меднікі)». У кастрычніку 2007 года ў Літве пабываў старшыня ўрада Беларусі Сяргей Сідорскі для адкрыцця ў Вільні чарговай выстаўкі «Беларусь-ЭКСПА». У лістападзе 2007 года пасля далучэння да Шэнгенскага пагаднення аб паездках грамадзян урад Літвы павысіў кошт уязной візы для беларусаў з 5 да 60 еўра. Па стане на канец 2007 года пабрацімскія адносіны падтрымлівалі 24 акругі і гарады Беларусі і Літвы.

Старшыня камітэта па замежных справах Сойма Літвы Юсцінас Каросас 5 жніўня 2008 года заклікаў унесці прапанову аб спыне палітычнай ізаляцыі Беларусі па прычыне яе безвыніковасці на бліжэйшым паседжанні Еўрапейскага Савета. Яго падтрымаў старшыня Сойма Чэславас Юршэнас. Другая сустрэча старшыняў урадаў (з Гедзімінам Кіркіласам) адбылася 2 верасня 2008 года ў Друскеніках. 11 верасня 2008 года ў Троках у нефармальнай абстаноўцы сустрэліся міністры замежных спраў. 29 снежня 2008 года міністр замежных спраў Беларусі Сяргей Мартынаў сустрэўся з літоўскім калегам Вігаўдасам Ушацкасам другі разАляксандр Ціхаміраў. Мінск — Вільнюс: блізка ехаць і шмат іншых рэзонаў сябраваць // Пагоня. 29 сакавіка 2009.

 Пагаршэнне адносін пасля 2020 года 
Пасля прэзідэнцкіх выбараў 2020 года Літва стала адным з галоўных цэнтраў беларускай палітычнай эміграцыі. Афіцыйны Вільнюс не прызнаў легітымнасць Аляксандра Лукашэнкі, даў прытулак лідару дэмакратычных сіл Святлане Ціханоўскай і надаў яе Офісу афіцыйны дыпламатычны статус.

4 чэрвеня 2021 года, МЗС Літвы абвінаваціла Беларусь у спробе ўмяшання ў дыпламатычную пошту і выклікала амбасадара Беларусі, каб уручыць ноту пратэсту па гэтым пытанні. Літоўскага кур’ера, які выехаў на машыне з Вільнюса з дакументамі, прызначанымі для пасольства Літвы ў Беларусі, беларускія памежнікі папрасілі адкрыць запячатаны кантэйнер, паведамілі ў Міністэрстве замежных спраў Літвы. Паводле Міністэрства, кур’ер адмовіўся адкрыць кантэйнер і быў павернуты назад ад мяжы, што парушыла правілы міжнароднай дыпламатычнай дзейнасці: Венскую канвенцыю аб дыпламатычных зносінах.

У 2021 годзе пачаўся міграцыйны крызіс, які літоўскі бок расцаніў як гібрыдную агрэсію з боку беларускіх улад. У адказ Літва пачала будаўніцтва фізічнага бар'ера на мяжы і ўвяла рэжым надзвычайнага становішча ў прыгранічных раёнах.

З пачаткам поўнамаштабнага ўварвання Расіі ва Украіну ў лютым 2022 года, у якім Беларусь дала сваю тэрыторыю для расійскіх войскаў, адносіны дасягнулі крытычна нізкага ўзроўню. З 1 лютага 2022 года ўрад Літвы ануляваў дамову аб чыгуначным транзіце прадукцыі «Беларуськалій», што спыніла яе экспарт праз порт Клайпеды.

 Памежныя абмежаванні і падзеі 2023—2026 гадоў 
У 2023—2024 гадах Літва закрыла чатыры з шасці пунктаў пропуску на мяжы з Беларуссю («Шумск» — «Лоша», «Цверач» — «Відзы», «Лаварышкі» — «Катлоўка», «Райгруд» — «Прывалка») у мэтах нацыянальнай бяспекі і барацьбы з кантрабандай. У ліпені 2024 года Літва, выконваючы санкцыі ЕС, увяла забарону на ўезд легкавых аўтамабіляў з беларускімі рэгістрацыйнымі нумарамі.

У другой палове 2025 года напружанне на мяжы зноў узрасло з-за масавага запуску з тэрыторыі Беларусі метэаралагічных шароў з кантрабанднымі цыгарэтамі, што неаднаразова прыводзіла да прыпынення працы Вільнюскага аэрапорта. Літоўскі бок назваў гэта новай формай гібрыднай атакі. У кастрычніку 2025 года Літва амаль цалкам закрыла мяжу з Беларуссю ў адказ на інцыдэнты. У снежні 2025 года, пасля візіту ў Мінск спецпасланніка ЗША Джона Коўла, беларускі бок паабяцаў спыніць запускі шароў.

У верасні і снежні 2025 года Літва прыняла некалькі груп беларускіх палітвязняў (агулам больш за 100 чалавек), якія былі прымусова дэпартаваны беларускімі ўладамі па выніках перамоў з ЗША. Прэзідэнт Літвы Гітанас Наўседа назваў гэтую падзею дыпламатычным поспехам. Аднак, нягледзячы на рашэнне ЗША зняць санкцыі з беларускага калію ў снежні 2025 года, МЗС Літвы заявіла, што не плануе аднаўляць транзіт угнаенняў праз сваю тэрыторыю, прытрымліваючыся санкцый ЕС.

 Гл. таксама 
 Беларуска-літоўская граніца
 Міграцыйны крызіс у Літве (2021)
 Дыскусія вакол спадчыны Вялікага Княства Літоўскага
 Зноскі 

 Спасылкі 
 Беларуска-літоўскія адносіны на сайце МЗС РБ
 Спіс двухбаковых пагадненняў


Літва
Беларусь