Сараеўская Агада

Сараеўская Агада́ — ілюмінаваны рукапіс, які змяшчае  пасхальнай , якая суправаджае седэр. Гэта адна з найстарэйшых сефардскіх Агад у свеце, якая была створана ў Барселоне каля 1350. Агада ў цяперашні час належыць  ў Сараева, дзе яна знаходзіцца на пастаяннай экспазіцыі. Яе грашовы кошт не вызначаны, але музей у Іспаніі патрабаваў, каб яна быў застрахавана на $ 7 млн, перш чым прыняць яе на выстаўку ў 1992 годзе.

Сараеўская Агада напісана ад рукі на беленай цялячай скуры і ілюстравана медзю і золатам. Яна пачынаецца з 34 старонак ілюстрацый ключавых сцэн з Бібліі са  да смерці Маісея. На яе старонках засталіся плямы віна, што сведчыць пра яе выкарыстанне ў шматлікіх седэрах.

 Гісторыя 

Сараеўская Агада шмат разоў была блізка да знішчэння. Гісторыкі лічаць, што яна была прывезена з Іспаніі іспанскімі яўрэямі, выгнанымі Альгамбрскім эдыктам у 1492 годзе. Нататкі на палях Агады паказаць, што яна трапіла ў Італію ў 16 стагоддзі. Яна была прададзеная ў Нацыянальны музей у Сараева ў 1894 годзе чалавекам па імі Джозэф Коэн.

Падчас Другой сусветнай вайны, рукапіс быў схаваны ад нацыстаў і ўсташаў галоўным бібліятэкарам музея Дэрвішам Коркутам, які з рызыкай для ўласнага жыцця кантрабандай вывез Агаду з Сараева. Коркут даў яго прадстаўніку мусульманскага духавенства ў , дзе была схаваная пад падлогаю або мячэці або мусульманскага дома.

У 1957 годзе, факсіміле Агады было апублікавана , дырэктарам  ў Будапешце. У 1992 годзе падчас Баснійскай вайны, рукапіс Агады перажыў узлом музея і быў знойдзены на падлозе ў ходзе паліцэйскага расследавання інспектарам (дэтэктывам) Фахрудзінам Себа () (якому пазней далі мянушку Агада), разам з многімі іншымі прадметамі, якія злодзеі не палічылі каштоўнымі. Ён быў схаваны ў падземным сховішчы банка ў час аблогі Сараева сіламі баснійскіх сербаў (Аблога Сараева — самая доўгая аблога ў гісторыі сучасных войнаў). Для падаўлення чутак, што ўрад прадаў Агаду, каб купіць зброю, прэзідэнт Босніі прадставіў рукапіс у мясцовым седэры ў 1995 годзе.

Пасля гэтага, рукапіс была рэстаўраваны з дапамогай спецыяльнай кампаніі, якая фінансуецца Арганізацыяй Аб’яднаных Нацый і баснійскай яўрэйскай абшчынай у 2001 годзе, і трапіў у пастаянную экспазіцыю ў музеі ў снежні 2002 года.

У 1985 рэпрадукцыя Агады была надрукавана ў Любляне, былі зробленыя 5000 асобнікаў. У апошні час музей дазволіў публікацыю абмежаванага ліку копій Сараеўскай Агады, кожная з якіх стала . У маі 2006 года сараеўскі выдавецкі дом Rabic Ltd. абвясціў аб маючай адбыцца публікацыі 613 копій Агады на ручным пергаменце, якія паспрабуюць узнавіць першапачатковае аблічча арыгінала 14-га стагоддзя, намякаючы на .

 Вывучэнне 

У 1898 годдзе ў Вене было апублікавана выданне, прысвечанае Сараеўскай Агадзе, пад назвай «Die Haggadah von Sarajevo. Eine spanischjudische Bilderhandschrift des Mittelalters», , , Die Haggadah von Sarajevo. Eine spanischjudische Bilderhandschrift des Mittelalters. Vienna, 1898, напісаная хрысціянамі ,  і яўрэеем . Гэта зборная праца, у якой разбіраецца не толькі ўласна Сараеўская Агада, але і іншыя сефардскія Агады.

 Сараеўская Агада ў культуры 

Існуе кароткае згадванне аб рукапісе ў фільме «». Раман «»  (2008) паказвае белетрызаваную і вельмі творчую гісторыю Агады ад пачатку яе стварэння ў Іспаніі да музея у Сараеве.

 Літаратура 

 , , , Die Haggadah von Sarajevo. Eine spanischjudische Bilderhandschrift des Mittelalters. Vienna, 1898

 Спасылкі 

 Pictures from the Sarajevo Haggadah 
 National Museum of Bosnia and Herzegovina  

Катэгорыя:Пасхальная Агада
Катэгорыя:Культура Барселоны
Катэгорыя:Культура Сараева
Катэгорыя:Гісторыя Сараева
Катэгорыя:Яўрэйскія рукапісы