Хобіт, або Туды і назад

«Хо́біт, або́ Туды́ і наза́д» () — дзіцячы фэнтэзійны раман англійскага пісьменніка Дж. Р. Р. Толкіна, апублікаваны 21 верасня 1937. Кніга атрымала прызнанне і лічыцца класікай дзіцячай літаратуры. Галоўны персанаж твору — хобіт Більба, які ўдзельнічае ў выправе гномаў па скарбы, якія ахоўвае цмок па імі Смог. Прайшоўшы праз розныя выпрабаванні і пабачыўшы дзівосы свету, Більба становіцца дасведчаным, мужным і адважным. Мноства сустрэтых ім на шляху персанажаў сыходзяцца зноў у заключнай бітве дзеля перамогі над злом. Цэнтральнай тэмай рамана з'яўляюцца персанальнае развіццё і гераізм.

Уражаны поспехам «Хобіту», выдавец запатрабаваў ад аўтара працягу, і Толкін пачаў працу над «Уладаром Пярсцёнкаў», падчас якой уносіў у «Хобіта» пэўныя змяненні дзеля іх большай адпаведнасці. Гэтыя значныя змены былі ўключаны ў другое выданне раману, наступныя выданні таксама выдаваліся з папраўкамі, аднак ужо нязначнымі.

Па матывах «Хобіту» былі створаны сцэнічныя, тэле-, кіна- і радыёадаптацыі, настольныя і відэагульні.

 Сюжэт 
Гандальф заваблівае Більба Торбінса ў склад гурта гномаў на чале з Торынам Дубашчытам, якія маюць намер адваяваць Самотную гору з яе скарбамі, якую ахоўвае цмок Смог. Задача Більба ў выправе — выконваць ролю злодзея, бо ён здольны красціся цішэй за гномаў. Не верачы сваім словам, Більба пагаджаецца, абражаны недаверам гномаў.

Першым выпрабаваннем на іхнім шляху стала сустрэча з тролямі, уратавацца ад якіх гномы здолелі толькі дзякуючы дапамозе Гандальфа. У Раздоле Элранд расшыфроўвае карту гары, тлумачачы, што існуе сакрэтны праход да пячор. Трапіўшы ў Туманныя горы, яны былі спайманы гоблінамі і апынуліся глыбока ў падзямеллях. Гандальф выратаваў іх і тут, аднак падчас уцёкаў вонкі Більба адстаў і, блукаючы ў тунэлях, знайшоў загадкавы пярсцёнак. Спаткаўшы Голума, ён просіць таго дапамогі, аднак Голум прапануе яму паразгадваць загадкі. Калі пераможа Більба, тады Голум абяцае вывесці яго наверх; у іншым выпадку ж Більба будзе з'едзены. З дапамогай пярсцёнка, які можа рабіць носьбіта нябачным, Більба ўцякае і даганяе гномаў. За кампаніяй гоняцца горныя оркі на варгах, аднак вандроўнікаў уратоўваюць арлы.

Пэўны час па дарозе да Цемналесся ім дапамагае пярэварацень Беарн, аднак у цёмны лес яны ўваходзяць без яго поні і без Гандальфа. У Цемналессі Більба ўратоўвае гномаў ад гіганцкіх павукоў, а пасля з падзямелляў лясных эльфаў. На іхнім шляху да Адзінокай гары знаходзіцца горада пасярод возера, насельнікі якога бачаць у гномах выканаўцаў даўняга прароцтва пра знішчэнне Смога.

Кампанія дасягае Адзінокай гары і адшуквае сакрэтныя дзверы; Більба даследуе цмокава логава, дзе выкрадае вялікі кубак і выяўляе прарэху ў цмокавай скуры. Смог, вырашыўшы, што госці прыйшлі з Азёрнага горада, вырашае знішчыць яго. Аднак дрозд, што пачуў Більбаў расповед пра неабароненае месца на цмокавым бруху, паведамляе пра гэта аднаму з абаронцаў горада Барду, які забівае Смога трапным стрэлам.

Калі гномы авалодваюць гарой, Більба знаходзіць Аркенстон, фамільную каштоўнасць дынастыі Торына, і прыхоўвае яе. Лясныя эльфы і азёрныя людзі абложваюць гару, патрабуючы кампенсацыю за сваю дапамогу, рэпарацыі за знішчэнне Горада-на-возеры і вяртання сваіх колішніх скарбаў, сабраных пад гарой цмокам. Торын адмаўляецца і рыхтуецца да абароны, паклікаўшы на дапамогу сваіх суродзічаў з Поўначы. Більба аддае Аркенстон Каралю эльфаў спадзеючыся, што гэта дапаможа спыніць вайну, аднак Торын не жадае кампрамісаў. Ён выганяе Більба, і бітва здаецца непазбежнай.

У гэты час з'яўляецца Гандальф са звесткамі пра набліжэнне войска гоблінаў і варгаў. Эльфы, людзі і гномы аб'ядноўваюцца, аднак толькі дапамога Арлоў і Беарна дазваляе атрымаць вызначальную перамогу ў бітве, якая стала вядомая як бітва Пяці войскаў. Смяротна паранены Торын мірыцца перад сконам з Більбам, які бярэ сабе толькі малую частку скарбу ад дамоўленага яму і тым не менш вяртаецца дахаты заможным хобітам.

 Беларускія пераклады 
Хобіт перакладзены на беларускую мову Дзмітрыем Магілёўцавым у 2002 годзе і Францам КорзунамХобіт. Джон Роналд Руэл Толкін (Франц Корзун) у 2025 годзе.

 Гл. таксама 
 Пераклады Хобіта
 Хобіт, кінатрылогія

 Літаратура 


 Крыніцы 

 Спасылкі 

 Галерэя перакладаў «Хобіта»

Катэгорыя:Кнігі 1937 года
Катэгорыя:Легендарыум Толкіна
Катэгорыя:Фантастычныя аповесці
Катэгорыя:Кнігі ў жанры фэнтэзі
Катэгорыя:Раманы, дзеянне якіх разгортваецца ў выдуманых краінах
Катэгорыя:Дзіцячая літаратура XX стагоддзя
Катэгорыя:Раманы эпічнага фэнтэзі