Месяцовае мора

Месяцавае мора — (візуальна) цёмная пляма на паверхні месяцавага дыска.

 Агульнае апісанне 

Упершыню месяцавыя моры з'явіліся на карце Месяца, складзенай ў 1651 г. італьянскім астраномам Джавані Рычолі і італьянскім фізікам Франчэска Грымальдзі. Вады, як высветлілася пазней, у іх не было, але тэрмін «мора» і прыведзеныя на карце назвы мораў захаваліся па гэты дзень.

Месяцавыя моры з'яўляюцца самымі буйнымі дэталямі рэльефу Месяца. Моры ўяўляюць сабой нізіны (напрыклад, Мора Дажджоў размешчана на 3 км ніжэй навакольнай мясцовасці) з роўным дном, залітыя зацвярдзелай лавай. Застылая лава характарызуецца больш цёмнай афарбоўкай, чым астатняя паверхня Месяца, і менавіта гэтым тлумачыцца шаравата-карычняватае адценне, характэрнае для месяцавых мораў. Моры пакрытыя вулканічнымі пародамі — базальтамі, узрост якіх ацэньваюць у 3 — 4,5 млрд гадоў. Абрысы межаў месяцавых мораў ў пераважнай колькасці выпадкаў круглявыя. Памер вагаецца ад 200 да 1100 кіламетраў у папярочніку. На паверхні месяцавых марскіх раўнін сустракаюцца зморшчыны і невялікія горныя вяршыні больш светлага колеру, якія выступаюць з-пад пласта базальту. Кратэраў на паверхні месяцавых мораў істотна менш, чым на светлых ўзнёслых абласцях — месяцавых мацерыках .

Самая вялікая нізіна названая Акіянам Бур. Яго працягласць за 2000 км. Краявым зонам мораў, якія нагадваюць залівы, а таксама цёмным западзіны ў выглядзе азёр, былі дадзены адпаведныя іх выгляду назвыЛуна / / Азбука астрономии . Вакол мораў размешчаны кольцападобныя горныя хрыбты. Мора Дажджоў атачаюць Альпы, Каўказ, Апеніны, Карпаты, Юра. Мора Нектару — горы Алтай і Пірэнеі. Мора Усходняе акружана Кардыльерамі і гарамі Рук. У морах часам сустракаюцца ўступы — скіды; самы вядомы ўступ — Прамая Сцяна знаходзіцца каля Мора Аблокаў.

На адваротным баку Месяца мораў значна менш, чым на бачным і яны невялікага памеру. Ёсць здагадка, што марскія фармацыі на Месяцы сфарміраваліся ў выніку толькі некалькіх сутыкненняў. Кратэры, якія ўтварыліся ў выніку удараў,  запоўніліся лавай і спарадзілі масконы. Лававыя пароды цяжэй мацерыковых, што магло выклікаць асіметрыю ў размеркаванні месяцавай масы, з прычыны чаго прыцягненне Зямлі назаўжды замацавала «марское» паўшар'е Месяца ў напрамку нашай планетыСтатья «Луна» в энциклопедии «Кругосвет». Адваротным баку Месяца уласцівыя «басейны» — вельмі буйныя колцавыя структуры, дыяметрам больш за 300 км. Мора Усходняе, Мора Масквы і іншыя маюць два колцавых вала — знешні і ўнутраны, з суадносінамі дыяметраў . Часам ўнутраныя кольцы моцна разбураныОписание лунной поверхности (Часть вторая) " bigkosmos.ru | Все о космосе, Солнечная система, Меркурий, Венера, Земля, Марс, Юпитер, Сатурн, Уран, Нептун, Плутон

 Некаторыя факты аб месяцавых морах 

 Мора Пазнанае атрымала сваю назву пасля таго, як ў 1964 годзе туды апусціўся амерыканскі зонд «Рэйнджар-7», які ўпершыню атрымаў здымкі месяцавай паверхні з блізкай адлегласці, значна больш падрабязныя, чым выгляд у тэлескоп з Зямлі.
 Мора Спакою адметнаю тым , што менавіта тут чалавек упершыню ступіў на месяцавую паверхню 20 ліпеня 1969. Гэта быў амерыканскі астранаўт Нэйл Армстранг.
 Каля Мора Дастатку савецкі зонд «Луна-16» (1970) узяў пробу месяцавага грунту і даставіў яе на Зямлю.
 Да поўдня ад Заліва Вясёлкі праводзіў даследаванні першы планетаход «Месяцаход-1» (1970-1971).
  На мяжы Мора Яснасці праводзіў даследаванні планетаход «Месяцаход-2» (1973).

 Назвы мораў, заліваў, азёр і балот на бачным баку Месяца 

міні|500px|Моры і Залівы на Месяцы.
Беларуская назва — лацінская назва.
 Акіян Бур — Oceanus Procellarum (1)

 Моры 
 Мора Вільготнасці — Mare Humorum (6)
 Мора Усходняе — Mare Orientale
 Мора Хваль — Mare Undarum (14)
 Мора Гумбальта — Mare Humboldtianum (19)
 Мора Дажджоў — Mare Imbrium (2)
 Мора Змяі — Mare Anguis (18)
 Мора Дастатку — Mare Fecunditatis (12)
 Мора Краёвае — Mare Marginis (16)
 Мора Крызісаў — Mare Crisium (17)
 Мора Нектару — Mare Nectaris (11)
 Мора Аблокаў — Mare Nubium (7)
 Мора Астравоў — Mare Insularum (4)
 Мора Пароў — Mare Vaporum (8)
 Мора Пены — Mare Spumans (13)
 Мора Пазнанае — Mare Cognitum(5)
 Мора Сміта — Mare Smythii (15)
 Мора Спакою — Mare Tranquillitatis (10)
 Мора Холаду — Mare Frigoris (3)
 Мора Паўднёвае — Mare Australe
 Мора Яснасці — Mare Serenitatis (9)

 Залівы 
 Заліў Вернасці — Sinus Fidei (23)
 Заліў Спякоты — Sinus Aestum (24)
 Заліў Лунніка — Sinus Lunicus (22)
 Заліў Кахання — Sinus Amoris (29)
 Заліў Вясёлкі — Sinus Iridum (21)
 Заліў Расы — Sinus Roris (20)
 Заліў Славы — Sinus Honoris (26)
 Заліў Згоды — Sinus Concordiae (28)
 Заліў Суровасці — Sinus Asperitatis (27)
 Заліў Поспеху — Sinus Successus (30)
 Заліў Цэнтральны — Sinus Medii (25)

 Азёры 
 Возера Багавейнасці — Lacus Timoris (ошиб. — Lacus Tumoris)
 Возера Вясны — Lacus Veris
 Возера Вечнасці — Lacus Temporis
 Возера Зімы — Lacus Hiemalis
 Возера Справядлівасці — Lacus Bonitatis
 Возера Лета — Lacus Aestatis
 Возера Надзеі — Lacus Spei
 Возера Настойлівасці — Lacus Perseverantiae
 Возера Пяшчоты — Lacus Lenitatis
 Возера Нянавісці — Lacus Odii
 Возера Восені — Lacus Autumni
 Возера Смутку — Lacus Doloris
 Возера Перавагі — Lacus Excellentiae
 Возера Радасці — Lacus Gaudii
 Возера Смерці — Lacus Mortis
 Возера Сну — Lacus Somniorum
 Возера Шчасця — Lacus Felicitatis

 Балоты 
 Балота Гніення — Palus Putredinis
 Балота Сну — Palus Somni
 Балота Эпідэмій — Palus Epidemiarum

 Назвы мораў і азёр на адваротным баку Месяца 

Беларуская назва — лацінская назва.
 Мора Мары — Mare Ingenii
 Мора Масквы — Mare Moscoviense
 Возера Забыцця — Lacus Oblivionis
 Возера Адзіноты — Lacus Solitudinis
 Возера Задаволення — Lacus Luxuriae

 Выключаныя назвы мораў, балот і заліваў 

Беларуская назва — лацінская назва.
 Мора Жадання — Mare Desiderii
 Мора Малое — Mare Parvum
 Мора Непагадзі — Mare Hiemis
 Мора Непазнанае — Mare Incognito
 Мора Новае — Mare Novum
 Мора Струве — Mare Struve
 Балота Туманаў — Palus Nebularum
 Заліў Гей-Люсака — Sinus Gay-Lussac
 Заліў П’етрасул — Sinus Pietrosul

 Спасылкі 

 Moon Nomenclature Table Of Contents 

Катэгорыя:Месяц