Газавыя планеты

Газавыя планеты — планеты, якія маюць значную долю газу ў сваім складзе (у асноўным вадароду і гелію). У Сонечнай сістэме гэта Юпітэр, Сатурн, Уран і Нептун. Самай вялікай вядомай газавай планетай з'яўляецца TrES-4b. Згодна з гіпотэзай аб паходжанні Сонечнай сістэмы, планеты-гіганты ўтварыліся пазней, чым планеты зямной групы, калі тэмпература калясонечнай імглістасці звалілася настолькі, што сталі крышталізавацца розныя газы. Да гэтага часу большая частка тугаплаўкіх рэчываў (вокіслы, сілікаты, металы) ужо выпалі з газавай фазы, і з іх утварыліся ўнутраныя планеты (ад Меркурыя да Марса).

Перыяд вярчэння газавых планет вакол сваёй восі досыць невялікі — 9—17 гадзін.

Гіпотэзы аб унутраным будынку газавых планет мяркуюць наяўнасць некалькіх пластоў. На пэўнай глыбіні ціск у атмасферах газавых планет дасягае высокіх значэнняў, дастатковых для пераходу вадароду ў вадкі стан. Калі планета досыць вялікая, то яшчэ ніжэй можа размяшчацца пласт металёвага вадароду (які нагадвае вадкі металь, дзе пратоны і электроны існуюць паасобна), электратоку У якім спараджаюць магутнае магнітнае поле планеты. Мяркуецца, што газавыя планеты маюць таксама адносна нявялікае каменнае або металёвае ядро. 

Як паказалі вымярэнні апарата «Галілеа», ціск і тэмпература хутка растуць ужо ў верхніх пластах газавых планет. На глыбіні 130 км у атмасферы Юпітэра тэмпература склала каля 420 Кельвін (145 градусаў Цэльсія), ціск — 24 атмасферы. Усе газавыя планеты Сонечнай сістэмы выпраменьваюць больш цяпла, чым атрымліваюць ад Сонца. Верагодна, прычына складаецца ў іх паступовым сціску, але некаторыя вучоныя лічаць, што ў нетрах гіганцкіх планет ідуць рэакцыі тэрмаядзернага сінтэзу. 

У атмасферы газавых планет дзьмуць магутныя вятры з хуткасцямі да тысяч кіламетраў у гадзіну. Маюцца пастаянныя атмасферныя ўтварэнні, якія ўяўляюць сабой гіганцкія віхры. Напрыклад, Вялікую чырвоную пляму (памерам у некалькі разоў большая за Зямлю) на Юпітэры назіраюць ужо больш за 300 гадоў. Маецца Вялікая цёмная пляма на Нептуне, больш дробныя плямы на Сатурне.

Для ўсіх газавых планет Сонечнай сістэмы адносіны сумарнай масы іх спадарожнікаў да масы планеты складаюць каля 0,01%. Для тлумачэння гэтага факту распрацаваны мадэлі фармавання спадарожнікаў з газа-пылавых дыскаў з вялікай колькасцю газу (пры гэтым дзейнічае механізм, які абмяжоўвае рост спадарожнікаў).

Газавымі могуць з'яўляцца толькі буйныя планеты, так як невялікія нябесныя целы не здольны ўтрымаць такі лёгкі газ, як вадарод. 

Большасць выяўленых экзапланет такія вялікія, што бясспрэчна з'яўляюцца газавымі. На адной з іх (абарачаецца вельмі блізка ад зоркі) атрымалася выявіць разагрэтую атмасферу.

 Гл. таксама 
 Планеты-гіганты
 Планеты зямной групы
 Карлікавыя планеты
 Экзапланеты