Крылатыя насякомыя

Крылатыя насякомыя () — падклас насякомых, у якім аб'яднаны ўсё віды, якія маюць крылы, уключаючы тыя, якія падчас эвалюцыі ізноў страцілі здольнасць да палёту (напрыклад, блыхі ці вошы). Да крылатых насякомых адносіцца большая частка ўсіх насякомых за выключэннем першаснабяскрылых  і . З развіццём у насякомых крылаў быў звязаны таксама шэраг марфалагічных і фізіялагічных змяненняў, з-за якіх можна з упэўненасцю рабіць выснову, што працэс у эвалюцыі насякомых, які прывёў да здольнасці насякомых лятаць, адбыўся ўсяго адзін раз і ўсе крылатыя насякомыя з'яўляюцца нашчадкамі аднаго агульнага віду.

 Развіццё і будова крылаў 
Крылы насякомых уяўляюць сабой тонкую хітынавую пласцінку, якую пранізваюць трахеі. Верагодна, яны развіліся з бакавых пласцінак (Paranota) на ўсіх трох сегментах торакса. У сучасных крылатых насякомых засталіся, аднак, толькі дзве пары крылаў, размешчаныя на другім і трэцім сегменце торакса. Трэцяя пара сустракаецца ў выкапнёвых відаў, такіх як .

Трахеі для забеспячэння крылаў адгаліноўваюцца ад трахей канечнасцей. З прычыны таго, што крылы развіліся ў якасці падваення абалонкі цела, то трахеі размешчаны ўнутры гэтых двух пластоў. З тораксам крылы злучаны з дапамогай складанага сустава, які ў стракоз непасрэдны звязаны з мышцамі. Нашмат больш распаўсюджаным варыянтам з’яўляецца ўзмах крылаў пасродкам пашырэння і сціску груднога сегмента.

 Антагенез 
Усе крылатыя насякомыя праходзяць метамарфозу, з прычыны таго, што іх лічынкі і німфы ніколі не маюць крылаў. Яна можа праходзіць у форме паступовай лінькі (няпоўнае ператварэнне) або як поўнае ператварэнне насякомага ў перыяд кукалкі.

 Класіфікацыя 
У сучаснай літаратуры разглядаюцца ў рангу ад інфракласа да класа


 Клас: Крылатыя насякомыя (Pterygota)
 Інфраклас: Старажытнакрылыя насякомыя (Paleoptera)
 Кагорта Paoliiformes
 Атрад Пааліідавыя (Paoliida) 
 Кагорта Panephemeroptera
 Падкагорта Protephemeroidea (парафілетычны таксон)
 Атрад Protephemerida 
 Атрад Syntonoptera 
 Падкагорта Euephemeroptera
 Атрад Permoplectoptera 
 Атрад Аўсянікі (Ephemeroptera)
 Кагорта Палеадыктыяптэравыя (Protorrhynchota)
 Надатрад Palaeodictyoptera
 Атрад Палеадыктыяптэры (Palaeodictyoptera) 
 Надатрад Panmegasecoptera
 Атрад Megasecopterida 
 Атрад Eudiaphanoptera 
 Атрад Archodonata 
 Кагорта Біматорныя (Bimotoria) (стракозы і блізкія групы)
 Падкагорта Meganisoptera
 Атрад Гераптэры (Geroptera) 
 Атрад Меганеўравыя (Meganeuroptera) 
 Падкагорта Nodiaalata
 Надатрад Permodonata
 Атрад Protanisoptera 
 Надатрад Triadophlebiina
 Атрад Triadophlebioptera 
 Надатрад Stigmoptera
 Атрад Protozygoptera 
 Атрад Стракозы (Odonata)
 Інфраклас: Навакрылыя насякомыя (Neoptera)
 Падкагорта Polyneoptera
 Атрад Вяснянкі (Plecoptera)
 Атрад Grylloblattodea
 Атрад Мантафазміды (Mantophasmida)
 Надатрад Вухавёрткападобныя (Dermapteroidea)
 Атрад Эмбіі (Embiidina)
 Атрад Protelytroptera 
 Атрад Скурыстакрылыя (Dermaptera)
 Надатрад Тараканападобныя (Pandictyoptera)
 Атрад Пратараканы (Eoblattodea) 
 Атрад Тараканападобныя (Dictyoptera) (тараканы і багамолы)
 Атрад Тэрміты (Isoptera)
 Надатрад Герарыдавыя (Heraridea)
 Атрад Герарыды (Heraridea) 
 Надатрад Прамакрылападобныя (Heteroneura)
 Атрад Прапрамакрылыя (Proorthoptera) 
 Атрад Прамакрылыя (Orthoptera) (конікі, цвыркуны і саранча)
 Атрад Прывідавыя (Phasmatodea) (палачнікі)
 Атрад Тытанаптэры (Titanoptera) 
 Падкагорта Paraneoptera
 Атрад Каланеўрыдавыя (Caloneurida) 
 Атрад Гіпаперлідавыя (Hypoperlida) 
 Атрад Зараптэры (Zoraptera)
 Надатрад Сенаедападобныя (Panpsocoptera)
 Атрад Сенаеды (Psocoptera)
 Атрад Пухаедавыя (Phthiraptera)
 Атрад Пузыраногія (Thysanoptera)
 Надатрад Хобатныя (Rhynchota)
 Атрад Клапы (Heteroptera)
 Атрад Раўнакрылыя хобатныя (Homoptera)
 Падкагорта Насякомыя з поўным ператварэннем (Oligoneoptera)
 Надатрад Міямаптэравыя (Palaeomanteidea)
 Атрад Міямаптэры (Miomoptera) 
 Надатрад Сеткакрылападобныя (Neuropteroidea)
 Атрад Віслакрылыя (Megaloptera)
 Атрад Вярблюдкі (Raphidioptera)
 Атрад Юрынідавыя (Glosselytrodea) 
 Атрад Сеткакрылыя (Neuroptera)
 Надатрад Elytrophora
 Атрад Цвердакрылыя (Coleoptera) (жукі)
 Атрад Вееракрылыя (Strepsiptera)
 Надатрад Мекаптэроідавыя (Mecopteroidea)
 Атрад Скарпіёнавы мухі (Mecoptera)
 Атрад Ручайнікі (Trichoptera)
 Атрад Лускакрылыя (Lepidoptera) (матылі)
 Атрад Двухкрылыя (Diptera) (мухі і камары)
 Атрад Блыхі (Aphaniptera)
 Надатрад Перапончатакрылападобныя (Phleboptera)
 Атрад Перапончатакрылыя (Hymenoptera) (пчолы, восы, мурашкі)

 Літаратура 
 Bernhard Klausnitzer: Pterygota, Fluginsekten In Westheide, Rieger (Hrsg.): Spezielle Zoologie Teil 1: Einzeller und Wirbellose Tiere. Gustav Fischer Verlag, Stuttgart, Jena 1997; Seiten 627ff.