Астранамічная рэфракцыя

Рэфракцыя астранамічная (атмасферная рэфракцыя) - праламленне ў атмасферы светлавых прамянёў ад нябесных свяцілаў. Паколькі шчыльнасць планетных атмасфер заўсёды меншае з вышынёй, праламленне святла адбываецца такім чынам, што сваёй выпукласцю скрыўлены прамень заўсёды звернуты ў бок зеніту. У сувязі з гэтым рэфракцыі заўсёды «прыўздымае» выявы нябесных свяцілаў над іх сапраўдным становішчам. Іншае бачнае следства рэфракцыі (дакладней, розніцы яе значэнняў на розных вышынях) - сплясканне дыску Сонца або Месяца на гарызонце.
міні|справа|Фактычнае становішча Сонца ніжэй гарызонту (жоўты дыск) і яго бачнае становішча (аранжавы) падчас ўзыходу/заходу.

міні|справа|Узыход бачны і праўдзівы адрозніваюцца прыкладна на 3 хвіліны. 1 хвіліну розніцы дае праходжанне праз гарызонт паловы сонечнага дыска (15 вуглавых хвілін), яшчэ 2 хвіліны 20 сек - рэфракцыі (35 вуглавых хвілін)

 Значэнні рэфракцыі 

Велічыня рэфракцыі моцна залежыць ад вышыні назіранага аб'екта над гарызонтам і змяняецца ад 0 у зеніце да каля 35 хвілін дугі на гарызонце. Акрамя таго, ёсць залежнасць ад атмасфернага ціску і тэмпературы: павелічэнне значэння рэфракцыі на 1% можа быць выклікана павышэннем ціску на 0,01 атм або паніжэннем тэмпературы на 3 градусы Цэльсія. Ёсць і залежнасць велічыні рэфракцыі ад даўжыні хвалі святла (атмасферная дысперсія): караткахвалевае (сіняе) святло праламляецца мацней даўгахвалевага (чырвонага), і на гарызонце гэтая розніца дасягае каля 0,5 хвіліны дугі.

Велічыня рэфракцыі на некаторых вышынях (пры тэмпературы 10 °C і ціску 760 мм рт.сл.):

 бачная (скажоная рэфракцыяй) высата, градусы  велічыня рэфракцыі, хвіліны дугі: 90  0 70  0,4 50  0,8 30  1,7 20  2,6 10  5,3 5  9,9 4  11,8 3  14,4 2  18,4 1  24,7 0  35,4

Такім чынам, рэфракцыя на гарызонце некалькі перавышае бачны вуглавы дыяметр Сонца. Таму ў той момант, калі яно тычыцца гарызонту ніжнім краем дыска, мы бачым яго толькі дзякуючы рэфракцыі: калі б яе не было, сонечны дыск быў бы ўжо цалкам пад гарызонтам. Тое ж адносіцца і да Месяца.

 Літаратура 

Катэгорыя:Астранамічныя з’явы
Катэгорыя:Атмасферныя аптычныя з’явы