Агарыкальныя

Ага́рыкальныя, агарыкавыя, пласціністыя (Agaricales) — парадак вышэйшых базідыяльных грыбоў з групы гіменаміцэтаў.

 Класіфікацыя 
Адрозніваецца 12 сямействаў, каля 8 тыс. відаў, пашыраных ва ўсіх кліматычных паясах абодвух паўшар’яў. На Беларусі 110 родаў уключаюць 1,5 тысяч відаў. Найбольшыя сямействы: , і , якія вылучаюць у самастойны парадак. Сярод іншых сямействаў: , , , , , , , , , , .

 Апісанне 
Пладовыя целы аднагадовыя, звычайна мяккамясістыя, радзей пругкія, маюць шапку і ножку (звычайна цэнтральную). Гіменафор пласціністы або трубчасты, у многіх спачатку прыкрыты прыватным пакрывалам (плеўка з рыхлага спляцення гіфаў), якое пазней разрываецца і застаецца ў выглядзе кольца на ножцы (напр., віды з роду маслякоў); у іншых развіваецца таксама і агульнае пакрывала (спачатку на ўсім пладовым целе, потым застаецца накшталт кубачка-вольвы на ножцы і як шматкі на шапцы, напр., шампіньён ядомы, грыбы з роду вальварыела). Пласцінкі могуць быць свабодныя, прымацаваныя да ножкі краем або зубцом, сыходныя па ножцы і інш. Ножка рознага колеру, кансістэнцыі і формы (цыліндрычная, патоўшчаная, звужаная, гладкая слізістая, укрытая лускавінкамі або валакністая, шчыльная, пустая і інш.), часам бакавая ці яе зусім няма (шапка сядзячая). Споры аднаклетачныя, іх памеры, форма, колер зменлівыя.

 Асаблівасці біялогіі 
Большасць агарыкальных — сапратрофы на глебе, подсціле, драўніне, мікарызаўтваральнікі (забяспечваюць водна-салявое жыўленне дрэў), радзей — паразіты на жывых дрэвах, пладовых целах інш.

 Спажыванне 
Многія (амаль 200 відаў) — каштоўныя ядомыя грыбы: , , , , , , , , , ,  і інш. Ёсць ядавітыя:  (, , , ,  і інш.), ,  і  гаварушкі, валаконніцы (,  і ),  і інш.

 Гл. таксама 
 Падвішань
 Лускаўніца
 Макруха
 Свінуха
 Страфарыя
 Энталома
 Агнёўка яловая
 Калоцыбе фіялкавая
 Ліяфіл зрослы

 Літаратура