Фізіка (Арыстоцель)

Фізіка () - фундаментальны трактат Арыстоцеля, які заклаў асновы фізікі як навукі (у дакласічнам, даньютаныяскам сэнсе). Трактат складаецца з 8 кніг. Фізіка ўпершыню разглядаецца не як вучэнне аб прыродзе (), а як навука аб руху (), катэгорыя якога мае на ўвазе час, пустэчу і месца.

 Змест 

У першай кнізе Арыстоцель палемізуе з элеатамі (Парменід і Меліс), якія сцвярджалі немагчымасць руху, бо, на іх думку, з нічога нішто не ўзнікае. Арыстоцель у канцы кнігі як раз дапускае ўзнікненне сутнасці з не-сутнасці, для абгрунтавання гэтай тэзы ён уводзіць адрозненне паміж магчымасцю і рэчаіснасцю, а таксама паміж формай і матэрыяй.

У другой кнізе Арыстоцель звяртаецца да прыроды і даказвае, што ў прыродзе ўтрымліваюцца пачаткі руху і спакою. Ён проціпастаўляе яе мастацтву і бачыць у ёй пачатку матэрыі і формы. Далей ён выкладае вучэнне аб чатырох прычынах і аддзяляе выпадковае ад самаадвольнага.

У трэцяй кнізе Арыстоцель пераходзіць да асноўнага зместу, атаясамляючы прыроду з рухам, пасля чаго менавіта рух () становіцца асноўнай тэмай яго развагі. Рух з'яўляецца пераходам магчымасці ў рэчаіснасць і цесна звязана з паняццямі часу, месца і пустаты. Арыстоцель заканчвае кнігу разглядам бясконцасці.

У чацвёртай кнізе Арыстоцель разглядае перасоўванне як асноўны від руху, важным фактарам якога з'яўляецца месца. Пустку () і хаос ён таксама разглядае як разнавіднасці месцы (). Аднак пустку Арыстоцель не лічыў сапраўды існуючай. Любое месца характарызуецца трыма вымярэннямі: даўжынёй, шырынёй і глыбінёй. Пры гэтым Арыстоцель адрознівае целы () і месца, паколькі цела можа знішчыць, а месца не. Гранічным месцам усіх рэчаў з'яўляецца неба, якое атаясамліваецца з Сусветам. Таксама Арыстоцель заўважае, што простыя элементы валодаюць імкненнем: так агонь імкнецца ўверх, а зямля - уніз. Заканчвае 4 кнігу Арыстоцель разважаннем пра час. Ён абвяргае тых, хто атаясамлівае час з рухам, паколькі рух можа павялічвацца або запавольвацца, тады як час заўсёды пастаянна, тым не менш, калі няма перамены, то няма і руху. «Час ёсць лік руху» (), заяўляе Арыстоцель (IV, 11).

У пятай кнізе Арыстоцель разглядае такія віды руху як ўзнікненне і знішчэнне. Разбіраючы філасофскія катэгорыі, ён заўважае, што не да ўсіх з іх можна прымяніць рух, але толькі для якасці, колькасці і месцы.

У шосты кнізе Арыстоцель сцвярджае бесперапыннасць часу і завочна палемізуе з гэтай нагоды з Зянонам. Ён сцвярджае, што рух існуе, акрамя таго існуе бясконцая рух, калі яно ідзе па крузе.

У сёмай кнізе Арыстоцель сцвярджае існаванне першарухавіку, паколькі ўсякае рух павінен чымсьці ініцыявацца. Першы рух Арыстоцель называе перамяшчэннем () і налічвае 4 яго выгляды: прыцягненне, штурханне, нясенне, кручэнне.

У восьмы чале Арыстоцель ставіць пытанне пра вечнасць руху і прыходзіць да парадоксаў. Тым не менш, ён мяркуе, што ў прычынай вечнага кругавога руху неабходна павінен быць нерухомы першарухавік (). Пры гэтым першарухавіку варта быць адзіным і вечным. Кругавы рух () Арыстоцель называе першасным і больш дасканалым, чым прамалінейны.

 Цытаты 

 Няведанне руху неабходна цягне за сабой няведанне прыроды - III, I, 200b15
 Час - мера руху - III, II, 221а
 Існуе першасны нерухомы рухавік - VIII, V, 258b5
 Рух павінен існаваць заўсёды - VIII, V, 258b10
 Кругавы рух больш першасны за прамалінейны - VIII, VIII, 265а15

 Гл. таксама 

 Фізіка Арыстоцеля
 Арыстоцель
 Зянон Элейскі

Катэгорыя:Гісторыя фізікі