Міністэрства беларускіх спраў Літвы

Міністэрства беларускіх спраў Літвы () — орган выканаўчай улады ў літоўскім урадзе ў 1918—1923 гадах. Міністэрства дзейнічала на тэрыторыі Гродзеншчыны і Віленшчыны.

 Гісторыя 
Па выніках перагавораў паміж Віленскай беларускай радай і Прэзідыумам Літоўскай Тарыбы ад 27 лістапада 1918 года, беларусам адводзілася 25 % з агульнай колькасці месц у Тарыбе, а таксама вылучалася адна міністэрская пасада для беларускага прадстаўніка. Як вынік было ўтворана міністэрства беларускіх спраў. Літоўскія ўлады мелі дамоўленасці з Германіяй аб абавязковым уключэнні нацыянальных меншасцей у свой склад, а таксама жадалі атрымаць падтрымку ад беларусаў на Парыжскай мірнай канферэнцыі, дзе павінна было разглядацца пытанне будучых межаў. Дзеля дасягнення гэтых мэт яны выкарыстоўвалі міністэрства беларускіх спраў, як адзін з спосабаў прадэманстраваць сваю здольнасць дамаўляцца з нацыянальнымі меншасцямі.

9 снежня 1918 года Я. Варонка быў прызначаны міністрам без партфеля па беларускіх справах (адначасова пазначалася, што яго службу належыць лічыць ад 1 снежня 1918 года) і працаваў на гэтай пасадзе да 19 чэрвеня 1920 года з перапынкам з 12 сакавіка па 12 красавіка 1919 года. Абставіны прызначэння Варонкі на пасаду міністра не да канца ясныя. Меркавана гэтае рашэнне вынікала з жадання перадачы такой істотнай функцыі асобе, не звязанай з ніводным з канкурыруючых лагераў — А. Луцкевіча і В. ЛастоўскагаТомаш Блашчак. Беларусы ў Літоўскай Рэспубліцы (1918—1940) пераклад з польскай мовы Андрэя Вашкевіча. — Смаленск, Інбелкульт, 2022. — С. 126—127, 132.ISBN 978-5-00076-059-8. З 19 чэрвеня 1920 года да 23 лютага 1923 года міністрам быў Д. Сямашка.

Сфарміравала 1-ы беларускі пешы полк, які дыслацыраваўся ў Гродне. Пры ўдзеле прадстаўнікоў Міністэрства беларускі спраў Літвы створаны Гродзенская павятовая рада, беларуская краёвая ўправа і камітэт сувязі культурна-нацыянальнага адраджэння. Мела на мэце папярэдзіць акупацыю беларускіх заходніх зямель Польшчай шляхам стварэння супольнай беларуска-літоўскай дзяржавы.

З канца 1918 года ішоў вывад нямецкіх войск з тэрыторыі былой Расійскай імперыі. Таксама распачалася польска-савецкая вайна і з-за набліжэння Чырвонай Арміі 27 снежня 1918 года пачалася эвакуацыя міністэрства з Вільні ў Гродна, хаця літоўская частка ўрада эвакуявалася ў Коўна.

У пачатку 1919 года быў створаны аддзел друку. За кошт гэтага аддзела была выдадзена брашура М. Доўнар-Запольскага «Ас­но­вы дзяржаўна­сці Беларусі» ў пе­ракладзе А. ЛуцкевічаДзённік Антона Луцкевіча // Полымя. 1991. № 4. С. 215—224.; № 5. С. 168—192.. Пазней гэтая брашура стала прычынай канфлікту паміж літоўскім урадам і міністрам Варонкам, бо ў гэтай брашуры сцвярджалася, што Віленшчына і Гродзеншчына з’яўляюцца неад’емнымі часткамі Беларусі.

Па загадзе нямецкага кіраўніцтва нямецкія жаўнеры былі павінны здаваць усе беларускія выданні, знойдзеныя на кватэрах, у міністэрства беларускіх спраў. Дзякуючы гэтаму пры аддзеле друку была створана бібліятэка, дзе было сабрана некалькі тысяч старых кніг і іншыя беларускія матэрыялыБагалейша, С. В. Дзейнасць Міністэрства беларускіх спраў пры Літоўскім урадзе ў 1918—1924 гг. / С. В. Багалейша // Сборник научных трудов сотрудников кафедры «История, мировая и отечественная культура» БНТУ / под ред. В. А. Божанова, Д. Н. Хромченко. — Минск : БНТУ, 2015. — С. 22.. У пачатку сакавіка 1919 года пачалася эвакуацыя міністэрства з Гродна ў Коўна. Увесь збор быў пакінуты ў Гродне і пасля знішчаны.

У красавіку 1919 года Варонка спрабаваў пратэставаць супраць вываду нямецкіх войск з Гродзеншчыны. Ён абгрунтоўваў гэта тым, што з’яўленне там польскіх войск можа прывесці да непажаданага праліцця крыві. Нямецкая камандаванне адказала, што вывад адбываецца з вайсковых меркаванняў, а наяўнасць польскіх войск патрэбна для стрымлівання бальшавікоў на ўсходзеВоронко, И. Я. Белорусский вопрос к моменту Версальской мирной конференции. Историко-политический очерк / И. Я. Воронко. — Ковно, 1919. — С. 39 — 40.

У другой палове 1919 года агульная колькасць персаналу міністэрства складала 20-25 чалавек. Дзейнасць міністэрства была моцна абмежавана і ў асноўным была сканцэнтравана на выдавецкай дзейнасці палітычна-прапагандысцкай літаратуры. Міністэрства пачала выдаваць штомесячнік «Часопісь Міністэрства Беларускіх Спраў». Было створана «Таварыства імя Францішка Скарыны». Таксама працягвалася дзейнасць Варонкі па прасоўванні ідэй беларускай аўтаноміі, а таксама стварэнні беларускіх часцей у літоўскім войску, але не выклікала адпаведнай рэакцыі ў літоўскім урадзе. З’явіліся праблемы з фінансаваннем і выплатай заробкаўАрхівы Беларускай Народнай Рэспублікі. Т. 1, кн. 1.  Фонд № 582 Дзяржаўнага архіву Літвы («Рада Міністраў Беларускай Народнай Рэспублікі») / укладанне, падрыхтоўка тэксту, уступны артыкул, каментарыі, пераклады, паказальнікі: Сяргей Шупа. — Вільня — Нью-Ёрк — Мінск — Прага: Беларускі інстытут навукі і мастацтва, Таварыства беларускага пісьменства, Наша ніва, 1998. — С. 505. 576—577. — ISBN 9986-9219-2-9.. У канцы 1919 года былі затрыманы кур’еры БНР, якія накіроўваліся з Берліна ў Рыгу. У іх знайшлі карты БНР і кніжкі аб праектаванні беларускай дзяржавы. Частка гэтых матэрыялаў прызначалася Варонку, і міністр разам з супрацоўнікамі міністэрства былі абвінавачаны ў працы на замежныя краіны. У будынку міністэрства адбыўся вобшук і быў складзены пратакол, у якім адзначалася, што нічога, пацвярджаючага абвінавачванні, знойдзена не было.

У 1923 годзе, пасля канчатковага далучэння Віленшчыны да Польшчы, адносіны з літоўскім урадам пагоршыліся і міністэрства спыніла сваю дзейнасць.

 Літаратура 


 Спасылкі 

Катэгорыя:Беларусы ў Літве
Катэгорыя:Міністэрствы Літвы
Катэгорыя:З’явіліся ў 1918 годзе
Катэгорыя:1918 год у Літве
Катэгорыя:Зніклі ў 1923 годзе