Гідраграфія Азербайджана

Па тэрыторыі Азербайджана працякаюць каля 8400 рэк, з іх - 850 маюць даўжыню 10 км, 24 ракі маюць даўжыню больш за 100 км. На тэрыторыі Азербайджанскай Рэспублікі знаходзяцца каля 250 азёр з прэснай і салёнай вадой і больш 250 азёр, частка якіх высыхае летам. Тэрыторыя воднай паверхні Азербайджана складае 1,6 %.

Запасы паверхневых вод Азербайджана ацэньваюцца ў 19 млрд м³, у тым ліку 10 млрд м³ дадатковых трансгранічных вод.

 Водныя рэсурсы 
 Каспій 
Каспійскае мора — самае буйное ў свеце бясьцёкавых возера, грае важную ролю ў жыцці азербайджанскага народа і ўнікальна па фізіка-геаграфічным паказчыках. Флора і фауна Каспія багатая эндэмічныя відамі. 90 % асятровых ў свеце, якія адрозніваюцца сваёй старажытнасцю ад іншых відаў рыб, знаходзяцца менавіта ў гэтым моры.

Мора размясцілася ўздоўж мерыдыяна у форме лацінскай літары S, знаходзіцца паміж 47° 17' усходняй шыраты і 36° 33' заходняй даўгаты. Працягласць Каспія ўздоўж мерыдыяна складае каля 1200 км, сярэдняя шырыня — 310, самыя вялікія і дробныя шыраты роўныя, адпаведна, 435 і 195 км. З прычыны перыядычнага змены ўзроўню Каспійскага мора, змяняецца ўзровень яго паверхні (люстэрка) і аб'ём вод. У цяперашні час узровень мора ніжэй за ўзровень акіяна на 26,75 м. На дадзенай адзнакі ўзроўню мора плошча яго паверхні складае 392.600 км², аб'ём вод роўны 78648 км³, што складае 44 % агульных рэсурсаў азёрных вод у свеце. У гэтым плане максімальную глыбіню — 1025 метраў, можна параўнаць з Чорным, Балтыйскім і Жоўтымі морамі, Каспій глыбей Адрыятычнага, Эгейскага, Тырэнскага і іншых мораў.

Азербайджанская частка акваторыі ахоплівае сярэднюю і паўднёвую частку мора, па салёнасці Каспій значна адрозніваецца ад вод сусветнага акіяна. Салёнасць вады ў паўночнай часткі складае 5-6, сярэдняй і паўднёвай частках 12,6-13,5 праміле. З існуючых ў Азербайджане каля 300 гразевых вулканаў больш за 170 складаюць астраўныя і падводныя вулканы ў азербайджанскім сектары Каспія. Асабліва шмат іх на паўднёвым Каспіі.

 Рэкі 

Тэрыторыю рэспублікі пакрывае густая рачная сетка. У Азербайджане - 8400 буйных і дробных рэк. З іх 850 маюць даўжыню больш за 10 км, 24 ракі маюць даўжыню больш за 100 км.

Рэкі ў Азербайджане дзеляцца на тры групы:

1) Рэкі, якія адносяцца да басейна ракі Куры. (Ганых, Габыры, Турыянчай, Акстафа, Шэмкір, Тэртэр і інш.)

2) Рэкі, якія адносяцца да басейна ракі Аракс (Арпа, Нахчывань, Охчу, Акер, Кендэлен інш.)

3) Рэкі, непасрэдна якія ўпадаюць у Каспійскае мора (Самур, Кудыял, Велвеле, Віляш, Ленкарань і інш.)

Рэкі Кура і Аракс самыя буйныя рэкі Каўказу, з'яўляюцца асноўнымі крыніцамі арашэння і гідраэнергіі.

Рака Кура бярэ пачатак на паўночна-ўсходнім схіле гары Гызылгядык, на ўчастку максімальнай ўзвышша ў 2740 метраў. Кура працякае па тэрыторыі Грузіі, уваходзіць на тэрыторыю Азербайджана. Цячэ па Кура-Араксінскай нізіне, упадае ў Каспійскае мора. Агульная працягласць Куры — 1515 км, на тэрыторыі Азербайджанскай Рэспублікі яе даўжыня дасягае 906 км. Плошча басейна — 188 тысяч квадратных кіламетраў. На рацэ Кура былі ўзведзены Мінгечаурскае, Шамкірскае і Енікендскае вадасховішча, плаціны, гідраэлектрастанцыі. Па Верхне-Карабахскім і Верхне-Шырванскім каналах, праведзеным з Мінгечаурскага вадасховішча, ажыццяўляецца ірыгацыя земляў Кура-Араксінскай нізіны. Кура мае таксама суднаходнае значэнне.

Рака Аракс бярэ пачатак на тэрыторыі Турцыі на Бінгельскім хрыбце, паблізу горада Сабірабада (сяло Сугавушан) зліваецца з Курой. Працягласць - 1072 км, плошча басейна — 102 тыс.км².

Самур — самая буйная рака на паўночным усходзе Азербайджана. Бярэ пачатак на тэрыторыі Дагестана, на вышыні 3600 метраў і ўпадае ў Каспійскае мора. Яе працягласць роўная 216 км, плошча басейна — 4,4 тысячы квадратных кіламетраў.
У Азербайджане мноства горных рэк, большасць з іх жывяцца за кошт снегу і дажджоў. Дробныя рэкі Балакянчай, Талачай, Катэхчай, Кюрмюкчай, Кішчай і іншыя, рэчышча якіх пачынаецца з Вялікага Каўказа, на Алазань-Айрычайскай даліне злучаюцца з Алазані і Айрычаем.

Бяруць пачатак з Малога Каўказа Агстафачай, Таузчай, Асрыкчай, Зяямчай, Шамкірчай, Гянджачай, Кюракчай, Тэртэрчай злучаюцца з Курой. Акерычай, Охчучай і Арпачай на тэрыторыі Нахчыванскай АР, Нахчыванчай, Алінджачай, Гіланчай, Ордубадчай ўпадаюць у Аракс.

 Азёры і вадасховішчы 

На тэрыторыі Азербайджанскай Рэспублікі знаходзяцца каля 250 азёр з прэснай і салёнай вадой, якія адрозніваюцца па ўмовах жыўлення і ўтварэння. З іх можна вылучыць ледавіковае па паходжанні Туфангель (ледавіковага паходжання знаходзяцца ў гарах Вялікага і Малога Каўказа). На паўночна-ўсходнім схіле хрыбта Мураўдаг размешчана група азёр абвальна-засажалкавага паходжання: Гёйгёль, Маралгёль, Гарагёль, Батабат. Азёры Агёль, Сарысу, Мехман, Аджыгабул з'явіліся ў выніку тэктанічных апусканняў. Найбуйнейшыя азёры — Аджыкабул (15,5 км²) і Беюкшор (10,3 км²).

У мэтах рэгулявання плыні рэк створаны больш за 60 вадасховішчаў з агульным аб'ёмам у 19 млрд м³ і карысным аб'ёмам у 10 млрд м³. Найбольш значныя з іх Мінгечаурское вадасховішча (агульны аб'ём складае 16 млн м³), Араксінскі водападзел (1 млрд 350 мільёнаў м³), Шэмкірская ГЭС (2 млрд 670 мільёнаў м³).

 Назва Рэгіён Плошча (кв. км.)  Найбольшая даўжыня (м)  Найбольшая шырыня (м)  Гёйгёль Гёйгёльскі раён  0,791 2,500  600 Аджыкабул Шырванскі раён 0,01668 6 000 3 000 Адылага Нахічэвань 0,27  Аггёль Агджабедынскі раён  0,028 Маралгёль Гёйгёльскі раён 0,23 300  150  Залігёль    250  90 Ардзёкгёль  Гёйгёльскі раён  60 40 Гарагёль Гёйгёльскі раён 1,76

 Гл. таксама 
 Рэкі Азербайджана
 Азёры Азербайджана
 Вадасховішча Азербайджана
 Рыбы Азербайджана
 Энергетыка Азербайджана
 Глебы Азербайджана
 Геаграфія Азербайджана

 Літаратура 
 Горны энцыклапедычны слоўнік: у 3 т. / Пад рэд. В. С. Бялецкага. — Данецк: Усходні выдавецкі дом, 2001-2004. ISBN 966-7804-19-4 

 Спасылкі 
 Міністэрства экалогіі і прыродных рэсурсаў Азербайджана  
 Прырода Азербайджана 
 КСАМ (прырода Азербайджана)  
 Рэкі Азербайджана 
 Азербайджан . Энцыклапедыя Кругасвет 
 Геаграфія Азербайджана (карты ў агракліматычных атласе)