Экалагічная ніша

Экалагічная ніша — месца, якое займае від у біяцэнозе і якое ўключае комплекс яго біяцэнатычных сувязей і патрабаванняў да фактараў асяроддзя. Тэрмін уведзены ў 1914 Дж. Грынелам і ў 1927 Чарльзам ЭлтанамЭкология окружающей среды . У цяперашні час вызначэнне Грынела прынята называць прасторавай нішай (па сэнсу тэрмін бліжэй да паняцця месцапражыванне), а вызначэнне Элтана называюць трафічнай нішай (экалагічная ніша прадстаўляе сабой суму фактараў існавання пэўнага віду, асноўным з якіх з’яўляецца яго месца ў харчовым ланцужку)Одум Ю. Экология: В 2-х тт. — Пер. с англ. — М.: Мир, 1986.. У цяперашні час дамінуе мадэль гіпераб’ёму Дж. Э. ХатчынсанаHutchinson G.E. Concluding remarks // Cold Spring Harbor Symposia on Quantitative Biology. 1957. № 22. P. 415—427. Reprinted in 1991: Classics in Theoretical Biology. Bull. of Math. Biol. 53: 193—213.Гиляров А. М. Популяционная экология: Учебное пособие. — М.: Изд-во МГУ, 1990. — 191 с.. Мадэль прадстаўлена як n-мерны куб, на восях якога адкладзеныя экалагічныя фактары. Па кожным фактары від мае дыяпазон, у якім ён можа існаваць (экалагічная валентнасць). Калі правесці праекцыі ад крайніх кропак дыяпазонаў кожнай восі фактараў, мы атрымаем n-мерную фігуру, дзе n — колькасць значных для віду экалагічных фактараў. Мадэль у асноўным абстрактная, але дазваляе атрымаць добрае ўяўленне аб экалагічнай нішыДжиллер П. Структура сообществ и экологическая ниша. — М.: Мир, 1988. — 184 с.. Па ХатчынсануВ. Грант. Эволюционный процесс. Глава 22  М.: Мир, 1991., экалагічная ніша можа быць:

 фундаментальнай — вызначаецца спалучэннем умоў і рэсурсаў, якія дазваляюць віду падтрымліваць жыццяздольную папуляцыю;
 рэалізаванай — уласцівасці якой абумоўлены канкуруючымі відамі.

Дапушчэнні мадэлі:

 рэакцыя на адзін фактар не залежыць ад уздзеяння іншага фактару;
 фактары не залежаць адзін ад аднаго;
 прастора ўнутры нішы аднастайная з аднолькавай ступенню спрыяльнасці.

Гэта адрозненне падкрэслівае, што міжвідавая канкурэнцыя прыводзіць да зніжэння пладавітасці і жыццяздольнасці і што ў фундаментальнай экалагічнай нішы можа быць такая частка, займаючы якую, від у выніку міжвідавай канкурэнцыі не ў стане больш жыць і паспяхова размнажацца. Гэтая частка фундаментальнай нішы віду адсутнічае ў яго рэалізаванай нішыБигон М., Харпер Дж., Таунсенд К. Экология. Особи, популяции и сообщества. Том 1. — М.: Мир, 1989. — 667 с.. Такім чынам, рэалізаваная ніша заўсёды ўваходзіць у склад фундаментальнай або роўная ёй.

Катэгорыя:Экалогія