Уліс (касмічны апарат)

«Уліс» () — касмічны апарат сумеснай вытворчасці ЕКА і НАСА, прызначаны для вывучэння Сонца і, у якасці дадатковай місіі, Юпітэра.

Апарат быў запушчаны ў кастрычніку 1990 года з касмічнага карабля «Дыскаверы» (запуск быў запланаваны на 1986, але адкладзены з-за катастрофы «Чэленджара»). У агульнай складанасці апарат прапрацаваў больш за 17 гадоў, што ў чатыры разы перавышае разліковы тэрмін эксплуатацыі. Місія апарата афіцыйна завершана з 1 ліпеня 2008 года, па прычыне недастатковай выпрацоўкі энергіі, неабходнай для падтрымання арыентацыі апарата на Зямлю.

«Уліс» з'яўляецца першым апаратам, які вывучаў Сонца не толькі з плоскасці экліптыкі (экватарыяльнай), але і з боку палюсоў. Гэта дазваляе пабудаваць больш дакладную мадэль усёй прастора вакол сонца.

 Характарыстыкі 
Маса «Уліса» — каля 370 кг у момант старту, у тым ліку 55 кг навуковай апаратуры. Памеры асноўнага корпуса складаюць 3,2 x3, 3x2,1 метраў, магутнасць тэрмаэлектрычнай ўстаноўкі (якая працавала на плутоніі-238) — да 285 Вт з паступовым зніжэннем, хуткасць працы перадатчыка — да 1024 біт/с.

Навуковае абсталяванне апарата забяспечвае вымярэнне характарыстык касмічнай пылу, касмічных прамянёў, сонечнага ветру, правядзенне плазменных эксперыментаў і магнітаметрычных вымярэнняў.

 Траекторыя  
Траекторыя палёту апарата была спраектаваны такім чынам, каб «Уліс» праляцеў міма Юпітэра. Гэта выклікана тым, што непасрэднае вывядзенне апарата на калясонечную палярную арбіту запатрабавала б занадта вялікіх выдаткаў паліва. Таму быў выкарыстаны гравітацыйны манеўр ў полі прыцягнення планеты, што дазволіла адначасна атрымаць шэраг каштоўных звестак аб Юпітэры.

8 лютага 1992 касмічны апарат «Уліс» прайшоў на вышыні шасці радыусаў над Юпітэрам, за кошт гравітацыйнага поля якога зрабіў пертурбацыйны манеўр для выхаду з плоскасці экліптыкі (плоскасць, у якой абарачаюцца вакол Сонца планеты), і накіраваўся спачатку да абласцей міжпланетнай плазмы з боку паўднёвага полюса Сонца (вымярэнні ў гэтых абласцях працягваліся з мая па верасень 1994 года), а затым да абласцей з боку паўночнага полюса (тут вымярэнні праводзіліся з мая па верасень 1995 г). Дадзеныя даследаванні праводзіліся ў перыяд сонечнага мінімуму.

Наступнае праходжанне палярных абласцей Сонца прыпала на верасень-снежань 2000 г. (паўднёвы полюс) і 2001 (паўночны полюс). Дадзенае праходжанне ўжо прыйшлося на перыяд сонечнага максімуму.

У сувязі з тым, што місія ў лютым 2004 г. была падоўжаная да сакавіка 2008 (а ў лістападзе 2007 г. — да сакавіка 2009 года), у «Уліса» з'явілася магчымасць здзейсніць яшчэ адзін віток вакол Сонца. Паўднёвы полюс Уліс ужо даследаваў у лістападзе 2006 г. — красавіку 2007 г., а з студзеня 2008 года пачаў даследаванне паўночнага полюса.

 Асноўныя даты 
У ходзе місіі «Уліса» былі наступныя асноўныя падзеі:

 6 кастрычніка 1990, 11:47:16 UT — запуск апарата;
 8 лютага 1992 года — праходжанне гравітацыйнага поля Юпітэра і выкарыстанне яго для дадатковага паскарэння;
 26 чэрвеня — 5 лістапада 1994 — першае праходжанне паўднёвага полюса Сонца;
 13 верасня 1994 г. — максімальная шырыня паўднёвага полюса Сонца (-80,2 °);
 13 сакавіка 1995 г. — першае перасячэнне плоскасці экліптыкі;
 19 чэрвеня — 29 верасня 1995 — першае праходжанне паўночнага полюса Сонца;
 31 ліпеня 1995 г. — максімальная шырыня паўночнага полюса Сонца (80,2 °);
 1 мая 1996 г. — заканчэнне першараднай місіі;
 9 мая 1998 г. — другое перасячэнне плоскасці экліптыкі;
 8 верасня 2000 г. — 16 студзеня 2001 г. — другое праходжанне паўднёвага полюса Сонца;
 27 лістапада 2000 года — максімальная шырыня паўднёвага полюса Сонца (-80,2 °);
 25 мая 2001 г. — трэцяе перасячэнне плоскасці экліптыкі;
 3 верасня 2001 г — 12 снежня 2001 г. — другое праходжанне паўночнага полюса Сонца;
 13 кастрычніка 2001 года — максімальная шырыня паўночнага полюса Сонца (80,2 °);
 4 лютага 2004 — праходжанне паблізу Юпітэра;
 14 ліпеня 2004 года — чацвёртае перасячэнне плоскасці экліптыкі;
 1 ліпеня 2008 — афіцыйнае заканчэнне місіі, апарат працаздольны;
 30 чэрвеня 2009 года — адключэнне сілкавання бартавой радыёапаратуры.

 Літаратура 


 Спасылкі 

 NASA/JPL Ulysses website 
 ESA Ulysses website
 ESA/NASA/JPL: Ulysses subsystems and instrumentation in high detail 
 Where is Ulysses now! 

Катэгорыя:Касманаўтыка ЗША
Катэгорыя:Даследаванне Сонца
Катэгорыя:Аўтаматычныя міжпланетныя станцыі
Катэгорыя:Касманаўтыка Еўропы
Катэгорыя:Касмалогія
Катэгорыя:Гама-астраномія
Катэгорыя:Даследаванне Юпітэра