Нэа

Нэа (neo) — праект штучнай (планавай) міжнароднай мовы, створанай бельгійскім дыпламатам і лінгвістам Артура Алфандары. Нэа з’яўляецца апастэрыёрнай, аўтаномнай мовай і аб’ядноўвае ў сабе рысы эсперанта, іда, навіяля, акцыдэнталя, валапюка. Слоўнік і граматыка мовы набліжаны (у параўнанні з эсперанта і іда) да англійскай мовы.

 Гісторыя 
Упершыню праект мовы быў прапанаваны аўтарам у 1937 годзе, але не прыцягнуў шырокай увагі. У 1961 годзе у Брусэлі Алфандары выдаў сваю галоўную працу пад назвай «Cours pratique de Neo deuxieme langue». Праца ўтрымлівала: кароткую і поўную граматыку, навучальны курс з 44 лекцый, пераклады літаратурных твораў (паэзія і проза), арыгінальную нэа літаратуру, навуковыя і тэхнічныя тэксты, ідыёмы, дэталёвыя французска-нэа і нэа-французскі слоўнікі. Агульны аб’ём выдання 1304 старонкі і каля 60000 слоўнікавых артыкулаў. Ступень дэталізацыі праекта была непараўнальнай у гісторыі інтэрлінгвістыкі.
Нэа прыцягнуў увагу рэдакцыі і чытачоў «International Language Review» (Далас, ЗША) спецыяльнага выдання прысвечанага штучным мовам. У 1962 годзе было створана таварыства прыхільнікаў праекта «Friends of Neo». Дзеля распаўсюджання мовы і забеспячэння адзінства ў працэсе яго развіцця была створана «Акадэмія нэа». У перыяд паміж 1961 і 1968 гадамі у Брусэлі пры ўдзеле Алфандары выдавалася перыядычнае выданне на мове нэа «Neo-bulten», былі апублікаваны французскіArturo Alfandari, Méthode rapide de Neo (Brussel: Editions Brepols, 1965), англійскіArturo Alfandari, Rapid Method of Neo (Brussel: Editions Brepols, 1966) і нямецкіWeferling Erich? Einführung in die internationale Welthilfssprache Neo (Braunshweig: Weferling, 1967) падручнікі нэа. Але, актыўнай працы па распаўсюджанню мовы перашкодзілі цяжкая хвароба і стары ўзрост Артура Алфандары (на момант выдання сваёй асноўнай працы ў 1961 годзе яму было 72 гады). Пасля смерці Алфандары ў 1969 годзе Акадэмія і Сябры нэа спынілі сваё існаванне.

 Граматыка 
 Алфавіт 
 №  Літара нэа  Гук нэа  Беларускі гук 1  a  a  а 2  b  be  б 3  c   ce ч 4  d  de  д 5  e  e  э 6  f  fe  ф 7  g  ge  г 8  h  he  х 9  i  i  і 10  j  je  дж (jet) 11  k  ke  к 12  l  el  л 13  m  em  м 14  n  en  н 15  o  o  о 16  p  pe  п 17  q  ku  ку (кв) 18  r  er  к 19  s  es  ы 20  t  te  т 21  u  u  у 22  v  ve  в 23  w  we  ў 24  x  xe  кс 25  y  ye  й 26  z  ze  з
Алфавіт нэа складаецца з 26 гукаў сучаснай лацінскай графікі. Падчас пісьма дапускаецца замена «q» — «kw», «x» — «ks». Для літары «с» таксама дапушчальнае чытанне як «ц». Усе літары чытаюцца так, як пішуцца. Невымаўляемыя гукі адсутнічаюць. Наступныя камбінацыі вымаўляюцца так, як у англійскай мове: «sh» — ш, «zh» — ж, «ts» — ц.

 Націск 
 Націск заўсёды прыпадае на перадапошні склад, у словах, якія заканчваюцца на галосную
 Націск прыпадае на апошні склад у словах, якія заканчваюцца на зычную
 Канчатак множнага ліку «s» не ўплывае на націск
 Літара «у» з’яўляецца зычнай і не ўплывае на націск
 Націск ніколі не прыпадае на «u» у злучэнні «guo», пасля «a» і «e»
 У складаных словах кожны з кампанентаў захоўвае свой націск.

 Артыкль 
 Вызначаны артыкль lo. Перад словам якое пачынаецца на галосную «о» магчыма апусціць і абазначыць апострафам. Ва множным ліку дабаўляецца канчатак множнага ліка «-s». Таксама «-s» можа дабаўляцца дзеля дадатковага сэнсавага выдзялення, ці дзеля больш добрага вымаўлення.
 Нявызначаны артыкль un.
 Вызначаны і нявызначаны артыклі могуць апускацца.

 Назоўнікі 
 усе назоўнікі маюць канчатак -o, -os. Часта канчатак -о назоўнікаў адзінага ліку апускаецца, калі гэта вядзе да спрашчэння вымаўлення.
 Канчатак множнага ліку -os ніколі не апускаецца
 для указання жаночага роду ўжываецца канчатак -in.

 Прыметнікі 
 Прыметнікі маюць канчатак -а і не дапасоўваюцца ў ліку з назоўнікамі.
 калі прыметнік ужываецца як назоўнік, то дзеля указання множнага ліку ўжываецца канчатак -s
 Канчатак -а магчыма апусціць, калі прыметнік знаходзіцца перад назоўнікам, да якога адносіцца, але ніколі, калі стаіць пасля яго.

 Прыслоўе 
Прыслоўі ўтвараюцца, пры дапамозе канчатка -е.

 Зноскі 

 Спасылкі 
 Рассылка «Friends of Neo» 
 Блог аб нэа Ігара Васілеўскага
 Старонка аб нэа Грэхама Хоўкера
 Старонка аб нэа на Auxillaria Proyekt
 15 урокаў з практычнага курса Neo на рускай мове

Катэгорыя:Штучныя мовы
Катэгорыя:Міжнародныя дапаможныя мовы