Ядловец звычайны

Ядло́вец звыча́йны (Juniperus communis) — вечназялёны хвойны куст, радзей дрэва, від роду  сямейства .

Распаўсюджаны ў Паўночным паўшар’і ад прыпалярных абласцей да гор Паўднёвай Еўропы, Азіі і Паўночнай Амерыкі. Расце ў самым розных біятопах — ад балот і лясоў з лугамі да скалістай мясцовасці. Акрамя гэтага, вельмі зменлівы від — еўразійская тыповыя разнавіднасць дасягае да некалькіх метраў у вышыню, у той час як іншыя разнавіднасці, распаўсюджаныя ў іншых частках арэалу, больш нізкія. Ядловец карысны для чалавека і адыгрывае важную ролю ў культуры. Ён выкарыстоўваецца, у прыватнасці, як лекавая, харчовая, эфіраалейная, фітанцыдная, драўняная, смаланосная, дэкаратыўная і фітамеліярацыйная расліна. Часта вырошчваецца ў якасці дэкаратыўнага кустоўя. Адыгрывае таксама важную ролю ў прыродных біяцэнозах, паколькі стварае месцапражыванні для невялікіх птушак і сысуноў.

 Назва 

Замест літаратурнай назвы ядловец у розных частках Беларусі можна пачуць ялавéц, ялóвец, ялéнец, яловіцFederowski M. Lud Bialoruski na Rusi litewskiej. Krakow, I, 1897 Ботанический словарь, Спб, 1878 Русские лекарственные растения. т. I. Петроград, 1918Васількоў І. Г. Матэрыялы да флоры Горацкага раёна. Праца навуковага таварыства па вывучэнню Беларусі, т. III. Горы-Горкі, 1927Чоловский К. Опыт описания Могилевской губернии. По программе и под редакцией А. С. Дембовецкого, кн. I. Могілев.Шатэрнік М. В. Краёвы слоўнік Чэрвеньшчыны. Мінск, 1929 (у аснове назвы — спецыфіка будовы лісця: у маладых раслін яно хвоепадобнае). На Віцебшчыне і Смаленшчыне кажуць не ядловец, а мажухаГанчарык М. М. Беларускія назвы раслін. Праца навуковага таварыства па вывучэнню Беларусі, т. II і IV. Горы-Горки, 1927Антонов А. А. О врачебных растениях, дикорастущих в Витебской губернии и употребляемых населением ее в домашней народной медицине. Витебск, 1888Добровольский В. Н. Смоленский областной словарь. Смоленск, 1914 (ад ). Прыводзіцца таксама ялавец звычайны.

Навуковая назва ўведзена Карлам Лінеем у 1753 годзе і апублікавана ў Species plantarum. Раней гэты від быў апісаны як Juniperus baccifera, J. minor, J. montana, J. vulgaris, J. foliis sessilibus. Родавая назва Juniperus паходзіць ад старажытнарымскай назвы , ужыванай у якасці абартыўнага сродку ( = маладая жанчына,  = нарадзіць). Відавая назва communis значыць паўсюдны, звычайны, найчасцей сустраканы.

 Батанічнае апісанне 

Вечназялёны куст вышынёй 1-4 м, радзей дрэва з некалькімі стваламі вышынёй 8-12 (часам да 20) метраў. Расце павольна. Крона ў мужчынскіх асобін больш вузкая, конусападобная або яйцападобная, у жаночых — больш ці менш распасцёртая, часам са звіслымі на канцы галінамі; ствол прамы, з шэра-бурай патрэсканай карой, галінкі чырванавата-бурыя, ніжнія — узыходныя або распасцёртыя, астатнія прамастойныяЭПБ. У 5-і т. Т. 5. С. 454.

Найбольшым прадстаўніком віду лічыцца асобнік з акружнасцю ствала 2,8 метра на вышыні грудзей, які расце ў правінцыі  ў цэнтральнай ШвецыіChristopher J. Earle: Juniperus communis. W: The Gymnosperm Database [on-line].. У Польшчы ў вёсцы  рос асобнік, які замерылі пасля таго, як яго вывернула ветрам у 1958, ён меў 12,9 метра вышыні і 3,02 метры абхопу на ўзроўні грудзейCezary Pacyniak: Najstarsze drzewa w Polsce. Warszawa: Wydawnictwo PTTK «Kraj», 1992, s. 31-32. ISBN 83-7005-199-5.. Цяперашні польскі рэкардсмен па абхопу мае акружнасць у 134 см на ўзроўні грудзейNajgrubsze drzewa w Lasach Państwowych. Przegląd Leśniczy..

Парасткі трохгранныя, чырванавата-бурыя, з выразнымі рэбрамі, на іх размешчаны па тры калючыя хваінкі (8-20 мм даўжынёй). Зверху хваінкі бялёсыя з васковым налётам, знізу бліскучыя, зялёныя, ля аснавання сучлененыя. Захоўваюцца на галінах на працягу чатырох гадоў. Для ядлоўцаў, як і для іншых прадстаўнікоў сямейства кіпарысавых, характэрна разгалінаванне парасткаў у розных напрамках, але не ў адной плоскасціP. A. Thomas, M. El-Barghathi, A. Polwart. Biological Flora of the British Isles: Juniperus communis L. «Journal of Ecology». 95, 6, s. 1404—1440, 2007. DOI: 10.1111/j.1365-2745.2007.01308.x (ang.)..

Драўніна цяжкая, шчыльная, духмяная. Кара цёмна-шэрая або шаравата-бурая, падоўжна лупіцца доўгімі пасмаміStanisław Spława-Neyman, Zofia Owczarzak: Jałowiec (Juniperus communis L.). W: Baza danych — Vademecum (Użytkowe gatunki drewna) [on-line]. Instytut Technologii Drewna.. Ядловец мае высока развітую каранёвую сістэму, якая часта распасціраецца больш, чым на 4 м, з агульнай даўжынёй каранёў да 1 км (у 40-гадовага асобніка). Карані растуць паблізу ад паверхні глебы. Нягледзячы на мікарызу і гіфы грыбоў, якія аплятаюць карані, ядловец захоўвае ўласныя .

Лісце (ігліца) даўжынёй ад 5 да 12 (рэдка да 15) мм, шырынёй 0,7-2 мм, сядзячае, жорсткае, лінейна-шылападобнае або шылападобна-завостранае, калючае, амаль трохграннае, шчыльнае, зверху шэра-зялёнае, злёгку жалабатае, з адной непадзельнай або часам да сярэдзіны падзеленай белай вусцяйковай палоскай уздоўж сярэдняй жылкі, з ніжняга боку бліскуча-зялёнае з тупым кілем, размешчана кальчакамі па тры. Захоўваецца на парастках тры гады.

Аднадомныя або часцей двухдомныя расліны. Мужчынскія шышкі (мікрастробілы) амаль сядзячыя, жаўтлявыя. Маюць выгляд жоўтых каласкоў, якія нясуць шчытападобныя лускі з трыма-сям’ю пылавікамі. Жаночыя органы споранашэння падобныя на зялёныя пупышкі. Яны складаюцца з некалькіх насенных лусак і трох насенных зародкаў. Пасля апладнення лускі жаночай шышачкі зрастаюцца і ўтвараюць сакавітую зялёную шышкаягаду круглявай формы. Гэта не ягады, а шышкі з мясістым лісцем, якое зраслося  По следам Робинзона. Сады и парки мира. — Л.: Детская литература., 1964. — 576с.. Праз год шышкаягады становяцца чорнымі з васковым налётам або без яго.

Шышкаягады шматлікія, дыяметрам 5-9 мм, прадаўгавата-яйкападобныя або шарападобныя, акруглыя, бледна-зялёныя, спелыя — чорна-сінія з блакітным налётам ці без яго, спеюць на другі ці трэці год, складаюцца з 3 ці 6 лусак, сядзяць на вельмі кароткіх ножках. У шышцы 3 (часам 1-2) семачак з цвёрдай абалонкай, падоўжана-яйкападобных або яйкападобна-канічных, жоўта-бурых. Даўжыня 4-5 мм.

 Распаўсюджанне і экалогія 

 Гісторыя 

Выкапневыя рэшткі таксонаў секцыі Juniperus вядомыя толькі ў Еўропе і Міжземнамор’і, дзе ёсць пласты сярэдняга міяцэну.

На падставе  падзел секцыі Juniperus і Caryocedrus датуецца каля 49,1-29,9 млн гадоў таму. У падзеле секцыі Juniperus 17,5-4,7 млн гадоў таму вылучыліся ядлоўцы з блакітнымі шышкаягадамі. У межах віду Juniperus communis падзел па лініі асваення Старога Свету і Паўночнай Амерыкі наступіў 4,6-0,3 млн гадоў таму. Па заканчэнні плейстацэну з прытулкаў, вольных ад ледавіковага покрыва, ядловец звычайны рэкаланізаваў прыпалярныя вобласці. Падчас  амерыканскімі прытулкамі віду былі, верагодна, паўднёвыя Апалачы і Скалістыя горы, хрыбет Сьера-Невада і цэнтральная Аляска. У Еўропе пры адстутнасці выкапневых слядоў, на падставе даследаванняў малекулярнай лічыцца, што ядловец звычайны, верагодна, заставаўся падчас апошняга зледзянення на ўскраіне ледавіковага покрыва, у тым ліку ў Цэнтральнай Еўропе. Невялікая колькасць пылку ядлоўца вядома з каля 13 тысяч гадоў таму ў многіх месцах на кантыненце, але выразна высокім (больш за 50 %) з’яўляецца яго ўдзел у  запісах з раёнаў Альп і Брытанскіх астравоў. Каля 12 тысяч гадоў таму ядловец распаўсюдзіўся ва ўсходнім кірунку, павялічыўшы сваю долю ў Цэнтральнай Еўропе. Ісландыя і Грэнландыя таксама былі каланізаваны звычайным ядлоўцам еўраазіяцкай групы разнавіднасцей. У  (каля 10.5 тыс. гадоў таму) значна павялічылася доля ядлоўца ў раслінным покрыве, асабліва на поўначы Польшчы, што звязана з перыядычным астуджэннем клімату. З пачаткам галацэну каля 10 тыс. гадоў таму наступіў спад ролі ядлоўца ў ландшафце земляў польскіх і толькі ў апошнюю тысячу гадоў, яго доля зноў вырасла, што звязана з уздзеяннем чалавека — высечкай лясоў і з’яўленнем бедных пашаў і адлогаў.

 Арэал 

Ядловец звычайны з’яўляецца адным з самых распаўсюджаных прадстаўнікоў голанасенных. Гэта адзіны від ядлоўца, які сустракаецца і ў Заходнім, і ва Усходнім паўшар’яхRobert P. Adams: Junipers of the World: The Genus Juniperus. Trafford Publishing, 2014, s. 27-33. ISBN 1490723250..

Расліна сустракаецца ва ўмераным клімаце Паўночнага паўшар’я (Еўропа, Азія, Паўночная Амерыка), расце таксама ў Паўночнай Афрыцы і трапічных раёнах Азіі (Непал, Пакістан).

У Паўночнай Амерыцы расце, пачынаючы з поўдня ў горных раёнах у Каліфорніі на захадзе і Пенсільваніі на ўсходзе. На поўначы даходзіць да ўзбярэжжа Паўночнага Ледавітага акіяна, але адсутнічае на астравах Арктычнага архіпелагу. Пры гэтым расце ўздоўж паўднёвага ўзбярэжжа ГрэнландыіJuniperus communis L.. W: Den Virtuella Floran [on-line]. Naturhistoriska riksmuseet. (Za: Hultén, E. & Fries, M. 1986. Atlas of North European vascular plants: north of the Tropic of Cancer I—III. — Koeltz Scientific Books, Königstein)..

У Еўропе арэал віду ахоплівае амаль увесь кантынент, за выключэннем Азорскіх і Балеарскіх астравоў і Крыта. На поўначы дасягае Ісландыі і паўночных канцоў Скандынаўскага паўвострава. У паўднёвай частцы Еўропы назіраецца амаль выключна ў гарах. Таксама расце ў гарах на поўначы Афрыкі. Далей на ўсход прысутнічае ў паўночнай частцы Малой Азіі і на Каўказе. Акрамя таго, ёсць ва Усходняй Еўропе, хоць на поўдні Украіны і на поўдні Расіі фрагментавана. У Азіі арэал віду ўключае ў сябе паўночную частку кантынента ад Сібіры і ўзбярэжжа Ахоцкага мора праз горныя раёны Сярэдняй Азіі да Гімалаяў на поўдні. На Далёкім Усходзе ядловец звычайны расце на Камчатцы, Сахаліне і Японскіх астравах (адсутнічае на Чукотцы).

Сустракаецца нераўнамерна па ўсёй Беларусі
У Беларускім Палессі па лініі (з захаду на ўсход): Маларыта — Белаазёрск — Івацэвічы — Старобін — возера Чырвонае — Акцябрскі — Парычы — Горваль — Борхаў — Ветка — Дзям’янкі праходзідь паўднёвая мяжа суцэльнага яго пашырэння. На поўдзень ад гэтай лініі — астраўныя месцазнаходжанні.

У Расіі ядловец звычайны распаўсюджаны ў лясной і лесастэпавай зонах еўрапейскай часткі, Заходняй і часткова Усходняй Сібіры. Ва Украіне расце ў Карпатах (ніжні горны лясны пояс), на Палессі, а таксама ў Крыму. Раёны нарыхтовак — Львоўская, Івана-Франкоўская, Валынская вобласці. У Польшчы расце па ўсёй тэрыторыіAdam Zając, Maria Zając (red.): Atlas rozmieszczenia roślin naczyniowych w Polsce. Kraków: Pracownia Chorologii Komputerowej Instytutu Botaniki Uniwersytetu Jagiellońskiego, 2001, s. 315. ISBN 83-915161-1-3.. Часцей за ўсё сустракаецца ў паўночна-ўсходняй частцы краіны, у Мазовіі і ў раёне Быдгашча. Некалькі радзей на паўднёвым захадзеPodstawowe wiadomości o jałowcu. W: Jałowiec pospolity i jego rola w lesie. Janusz Bobiński. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Rolnicze i Leśne, 1974, s. 10-15.. Лакальна адсутнічае ў раёнах, дзе інтэнсіўна развіта ральніцтва (Жулавы, , цэнтр Вялікай Польшчы). У гарах сустракаецца тыповая разнавіднасць да вышынь у 1350 м над узроўнем мора ( ў Татрах), а горная — да вышынь 2350 м над узроўнем мора ()Bogumił Pawłowski: Flora Tatr. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1956, s. 165—166..

 Біятопы 

Расце на верасоўніках, вапняках, сухіх пагорках, па сухіх горных схілах, берагах рэк, у падлеску бароў, лісцяных і змешаных лясоў, захоўваецца і ўтварае зараснікі на месцы зведзеных лясоў, радзей на мохавых балотах. Расце на розных глебах, часцей за ўсё на пясчаных, якія пры ўмеранай вільготнасці для яго найбольш спрыяльныя; сустракаецца таксама на залішне праточна-вільготных, некалькі забалочаных глебах.

Расце як падлесак у хвойных і мяшаных лясах, часцей за ўсё ў хвойніках розных тыпаў, утварае таксама  (або з прымешкай нізкарослай хвоі і бярозы) на адкрытых пясчаных месцах. Нізкарослыя разрэджаныя зараснікі ядлоўцу прымеркаваны часцей да бедных глеб, дзе знішчана пасьбой іншая расліннасць, утвараючы так званыя «». На бугрыстых пясках Палесся ядловец дасягае найлепшага развіцця, некаторыя асобнікі перавышаюць 4 метры ў вышыню і багата пладаносяць.

 Раслінныя згуртаванні 

Горная разнавіднасць ядлоўца звычайнага сустракаецца ў паўночных раёнах і ў гарах у супольнасцях карлікавых  і  з  і , а таксама на .

У горных раёнах паўночнай Еўропы стварае згуртаванні кустоў разам з карпацкай , з вялікай доляй  і кусцікаў —  і . Акрамя гэтага таксама стварае нізкі зараснік у гарах Скандынавіі з .

У Альпах ядловец горны расце на тарфяніках з удзелам  і  і ў іншых зараснікавых супольнасцях, у тым ліку з  і . Ядловец звычайны з’яўляецца там  для супольнасцяў Rhodothamno chamaecisti-Juniperetum alpini і Junipero-Arctostaphyletum, а у Апенінах для адносін супольнасцяў Daphno oleoidis-Juniperion alpinaea. Ядловец горны ў класе бароў Vaccinio-Picetea з’яўляецца характэрным для супольнасцяў Rhododendretum ferruginei і Rhododendro ferruginei-Pinetum prostratae. У гарах Алжыра разнавіднасць hemisphaerica стварае асобную супольнасць Cynosuro balansae-Juniperetum hemisphericae (акрамя гэтага выступае там кампанентам розных супольнасцяў).

Тыповая разнавіднасць выступае на бедных пясчаных пашах, ад лішайнікаў (з ) да лугоў з  і . Ядловец можа захопліваць бедныя пашы і абложныя землі. Ён застаецца ў такіх супольнасцях нават пасля таго, як з часам у іх з’яўляюцца дрэвы —  і . Маладыя ядлоўцы растуць таксама, як і ў выпадку канкурэнцыі з травяністай расліннасцю. Яны могуць вырастаць у розных пусткавых супольнасцях, але для гэтага ім патрэбны месцы, вольныя ад верасу. На раўнінных абшарах ядловец расце на бедных, пясчаных месцах у супольнасці Helichryso-Juniperetum у Польшчы і раёнах на ўсход і на поўнач ад яе, і ў супольнасці Dicrano-Juniperetum у Заходняй Еўропе. У гэтых жа раёнах ядловец звычайны можна быць складнікам пачатковых асінава-хваёвых лясоў і хваёвых бароў.

У Цэнтральнай Еўропе ядловец звычайны не характэрны ні для аднаго расліннага згуртавання, за выключэннем горнай разнавіднасці, характэрнай для звязку супольнасцяў Rhododendro–VaccinienionWładysław Matuszkiewicz: Przewodnik do oznaczania zbiorowisk roślinnych Polski. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2001, s. 144. ISBN 83-01-13520-4..

У Паўночнай Амерыцы ядловец расце ў разнародных кусцікавых і травяніста-асаковых супольнасцях на далёкай поўначы і ў гарах і ў шматлікіх лясных згуртаваннях з перавагай такіх відаў, як , , , , , , , , , ,  i Species: Juniperus communis. W: Fire Effects Information System [on-line]. USDA Forest Service..

 Экалогія 

Ядловец звычайны з’яўляецца светлалюбнай раслінай, хоць можа расці і размнажацца нават пры зацяненні каля 80 % дзённага святла. Жаночыя асобнікі маюць вышэйшыя патрабаванні да асветленасці і зацвітаюць толькі пры дастатковай колькасці святла, у той час, як мужчынскія цвітуць нават у цяністым падлеску. Саджанцы, аднак, патрабуюць арганізацыі абароны ад прамых сонечных прамянёў, паколькі ў месцах, якія яе не маюць, гіне больш за трэць з іх. Гэты від добра пераносіць доўгае ўздзеянне на высокага ўзроўню ўльтрафіялетавых прамянёў. У добра асветленых месцах можа трываць сутачныя ваганні тэмператур па глебе ў 60 °C. Што тычыцца глеб, ядловец аддае перавагу такім, дзе нізкае ўтрыманне пажыўных рэчываў (угнаенне глебы ліквідуе ядловец), часта вапнякам і пясчанікам, як і тарфянікам, але тым, што не заліваюцца або ўжо падсыхаюць. Добра пераносіць шырокі дыяпазон кіслотнасці глебы і засоленасціJennifer Bennett: Ogród odporny na suszę : rośliny na nasłonecznione stanowiska i jałowe gleby. Warszawa: Klub dla Ciebie, 2008, s. 164. ISBN 978-83-7404-979-5.. Ядловец з’яўляецца вынослівай раслінай, хоць падчас халодных зім у раёнах Крайняй Поўначы адзначаліся страты лісця і сёлетніх шышкаягад, якія дасягалі адпаведна 40 і 50 % (можа вырошчвацца ў  ад 2 да 6Common Juniper Juniperus communis . W: Selecting shrub for your home [on-line]. University of Illinois.. Ён адчувальны да залягання мокрага снегу, што можа прывесці да пашкоджвання галін і гібелі цэлых раслін. Ядловец трывае недахопы вады, хоць моцныя і працяглыя засухі аказваюць істотны ўплыў на выміранне ядлоўцаў. Не трывае застою вады, прычым асабліва адчувальныя да яго мужчынскія асобнікі — калі звычайна суадносіны мужчынскага і жаночага полу раслін у папуляцыі выраўноўваецца, то пры высокім узроўні вады жаночых асобнікаў выяўляецца ў 11 разоў больш.

Ядловец можа выжыць і адрадзіцца пасля праходжання невялікіх пажараў (трывае тэмпературу да 600 °C), але вялікія пажары могуць яго знішчыць. Ядлоўцы, якія растуць на верасоўніках, не выжываюць падчас выпальвання. Пажары ва ўмовах старэння папуляцыі могуць спрыяць яе амаладжэнню, паколькі яны палягчаюць прарастанне маладых раслін на глебе, у якой захоўваецца вялікая колькасць насення.

Ядловец на працягу 5-12 гадоў паспяхова засяляе закінутыя палі і пашы ў адпаведных (бедных) асяроддзях пражывання. Гэта адзін з першых відаў, якія засяляюць дзюны, якія ўтвараюцца пасля высыхання балотZnaczenie ekologiczne jałowca. W: Jałowiec pospolity i jego rola w lesie. Janusz Bobiński. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Rolnicze i Leśne, 1974, s. 34-40.

 Міжвідавыя адносіны 

Ядловец адыгрывае важную ролю ў біяцэнозе, асабліва на пустках, дзе гэта часта адзіны від кустоў, і ў падлеску. Ён часта становіцца месцам гнездавання для многіх відаў пеўчых птушакS. Białobok, Z. Hellwig (red.): Drzewoznawstwo. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Rolnicze i Leśne, 1955, s. 126—127.. Акрамя таго, у ядлаўцовых кустах хаваюцца і капаюць норы трусы. Наяўнасць ядлоўца мае вырашальнае значэнне ў бедных іншымі раслінамі іглічных лясных біяцэнозах для многіх насякомых і павукападобных, звязаных з зараснікамі гэтага віду.

Каланізуючы ўчасткі, не пакрытыя лясной расліннасцю, ядловец звычайны стварае плацдарм для наступлення іншых відаў дрэў, напрыклад, на Брытанскіх астравах гэта могуць быць  і , у Францыі — . На адкрытых пашах ядлаўцовыя кусты спрыяюць утварэнню мікраадтулін у траве, якія займаюць лішайнікі і наземныя імхі, а голая глеба ля аснавання кустоў дае жыццё аднагадовым лугавым раслінам. З іншага боку, у складаных горных умовах Міжземнамор’я зафіксавалі выразны станоўчы эфект прысутнасці  для ўтварэння мікрапаселішчаў, аптымальных для росту саджанцаў ядлоўца звычайнага (яны развіваюцца амаль выключна пад яго покрывам).

Ядловец звычайны не трывае канкурэнцыі з ліставымі дрэвамі і кустамі, якія моцна зацямняюць навакольнае асяроддзе.

 Траваедныя 

Алені, коні, буйная рагатая жывёла і авечкі не хочуць карміцца ядлоўцам — высокая канцэнтрацыя монатэрпенаў шкодзіць жывёлам. Асабліва ў выпадку коней, буйной рагатай жывёлы і коз паяданне парасткаў ядлоўца можа прывесці да захворванняў, выкідкаў і нават гібелі жывёл. У выпадку, аднак, абмежаванай даступнасць іншых крыніц ежы ядловец абгрызаецца імі, што можа аказаць істотны ўплыў на форму куста. Трусы, у выпадку высокай шчыльнасці насельніцтва, таксама могуць аказаць істотны ўплыў на стан ядлоўца, абгрызаючы яго кару. Ціск траваедных (і таксама слімакоў і грызуноў) могуць істотна ўплываць на выжыванне, асабліва гэта тычыцца маладых раслін і саджанцаў.

Шышкаягады з’яўляюцца любімым кормам  і Stanisław Spława-Neyman, Zofia Owczarzak: Jałowiec (Juniperus communis L.). W: Baza danych — Vademecum (Użytkowe gatunki drewna) [on-line]. Instytut Technologii Drewna. У Еўропе таксама імі сілкуюцца , ,  і . Недаспелыя шышкаягады ядуць ,  і . Яны таксама з’яўляюцца кормам для грызуноў, у тым ліку . У Паўночнай Амерыцы шышкаягадамі сілкуюцца  і .

 Насякомыя-шкоднікі і іншыя бесхрыбтовыя 

У Цэнтральнай Еўропе ядловец звычайны рэдка падвяргаецца нападу шкоднікаў, часцей за ўсё гэта асобнікі, якія насяляюць у падлеску. Непасрэдна з ядлоўцам звязаны , лічынка якога жыруе на насенні гэтага відуPasożyty i szkodniki jałowca. W: Jałowiec pospolity i jego rola w lesie. Janusz Bobiński. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Rolnicze i Leśne, 1974, s. 60-69., і Judith Ladner: Juniperus communis L. . FAO.. З клапоў ядлоўцам сілкуюцца  і Barbara Lis, Jerzy A. Lis. Nowe stanowiska Heteroptera z uwagami taksonomicznymi oraz nowymi danymi o biologii wybranych gatunków I. Aradoidea, Coreoidea, Pentatomoidea. «Heteroptera poloniae. Acta Faunistica». 1, 2009.. Шышкаягады аб’ядаюць між іншым ,  і ў Паўднёва-Заходняй Еўропе . Ігламі сілкуюцца лічынкі , відаў родаў  і , ,  і . У выніку ўздзеяння насякомых у пупышках развіваюцца лічынкі родаў  і . У парастках развіваюцца лічынкі такіх відаў, як , ,  і . У Паўночнай Амерыцы на ядлоўцы харчуюцца лічынкі , . Некаторыя разнавіднасці ўспрымальныя для круглых чарвей роду .

 Мікарыза 

У ядлоўца звычайнага дамінуе сімбіоз у форме эндамікарызы, у якім прымаюць удзел такія віды грыбоў, як , , , , ,  і . Радзей сустракаецца эктамікарыза з удзелам такіх відаў, як , , ,  i . У цэлым супольнасці з ядлоўцам утвараюць каля 140 відаў грыбоў.

 Грыбковыя інфекцыі 

У Цэнтральнай Еўропе існуюць тры віды грыбоў, якія выклікаюць значныя страты ў папуляцыях ядлоўца, у тым ліку адзін від, які сустракаецца толькі на ядлоўцы звычайным — . Ён становіцца прычынай пацямнення і ападання іголак. Два іншых асабліва небяспечных віды выклікаюць  — белую ў выпадку ўплыву  і цёмную ў выпадку . меншае значэнне маюць паразіты з парадку  — ,  і . Да меней небяспечных, але сустраканых на ядлоўцы паразітаў трэба аднесці такія віды, як ,  і .

 Хімічны склад 
З-за практычнага значэння асобным прадметам даследавання з’яўляецца хімічны склад шышкаягад.

Яны ўтрымліваюць вугляводы (да 40 %, пераважна глюкозу і фруктозу), мінеральныя складнікі (5-7 %), фарбавальныя рэчывы, арганічныя кіслоты (каля 3 %, у тым ліку мурашынай да 2 %, воцатнай — да 1 %, яблычнай да 0,2 %), смолы (больш за 1 %), эфірны алей (0,5-1,5 %, да 2 %)Wiesław Grochowski: Uboczna produkcja leśna. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1990, s. 352—354. ISBN 83-01-09535-0.. Акрамя гэтага шышкаягады ўтрымліваюць воск, пекціны (каля 0,7 %), гліказіды (юніперын)Leonidas Świejkowski: Rośliny lecznicze występujące w stanie dzikim. Kraków: Wydawnictwo Polskiego Związku Zielarskiego, 1950, s. 287—288., іназітол, пентазаны.

У ядлоўцавым эфірным алеі змяшчаюцца  (60-80 %Natalia Filipowicz, Jadwiga Renata Ochocka. Jałowiec pospolity Juniperus communis L. popularna lecznicza roślina olejkowa. «Postepy Fitoterapii». 1, s. 26-31, 2008.) і  і (як правіла, да 10 %) — тэрпінеол, , , юнен, кадзінен, карыяфілен, , ліманен,  і ізабарнеол)M. Koldowski, A. Wysocka-Rumińska, S. Tałałaj, J. Wiszniewski: Rośliny olejkowe i olejki naturalne. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Rolnicze i Leśne, 1955, s. 131—133.Teresa Lewkowicz-Mosiej: Zioła naszych kresów. Białystok: Studio Astropsychologii, 2003, s. 56. ISBN 83-7377-013-5.Aleksander Ożarowski, Wacław Jaroniewski: Rośliny lecznicze i ich praktyczne zastosowanie. Warszawa: Instytut Wydawniczy Związków Zawodowych, 1987, s. 175—177. ISBN 83-202-0472-0., да 40 % цукру, а таксама мікраэлементы (марганец, жалеза, медзь, алюміній). Таксама ўтрымлівае тэрпены, атрыманыя з .

У пупышках пераважна знаходзяцца смолы. Акрамя гэтага ў іх адзначаны воск, хларафіл, фітагармоны, эфірны алей (да 2 %), гліказіды (юніперын і каніферын), сесквітэрпены і монатэрпены (юнеол, камфара, кадзінол, юнен), дытэрпены, кіслоты, дубільныя рэчывы, цукры і флаваноідыH. St. Rozanski: Gemmae Juniperi et Gemmae Sabinae . W: Gemmoterapia. Poznan-Krosno 2005.

У ігліцы ўтрымліваюцца да 0,27 % аскарбінавай кіслаты. У каранях знойдзеныя эфірныя алеі, смолы, сапаніны, дубільныя і фарбавальныя рэчывы.

Утрыманне бялку і пажыўная каштоўнасць у парасткаў ядлоўца малая.

 Таксічнасць 

Расліна валодае таксічнымі ўласцівасцямі, таму варта не дапускаць перадазіроўкі.

Выпадкі атручвання ядлоўцам людзей рэдкія, але здараюцца ў выпадках перадазіроўкі шышкаягад ці прэпаратаў з ядлоўцу падчас лячэння, ужывання з абартыўнымі мэтамі ці ў выпадку паядання шышкаягад дзецьмі. Асноўныя сімптомы таксічнага ўплыву ставяцца да нырак і мачавыдзяляльных шляхоў — гэта боль, гематурыя,  і . Можа назірацца больш частае сэрцабіцце і дыханне і дыярэя. У цяжарных жанчын могуць адчувацца спазмы, магчымы крывацёкі з маткі і, радзей, .

Пры мясцовым прымяненні ядлаўцовы алей можа стаць прычынай пашкоджванняў скуры, якія праяўляюцца спальваннем, пачырваненнем, пухірамі і ацёкаміMaria Henneberg, Elżbieta Skrzydlewska (red.): Zatrucia roślinami wyższymi i grzybami. Warszawa: Państwowy Zakład Wydawnictw Lekarskich, 1984, s. 235. ISBN 83-200-0419-5..

Што тычыцца жывёл, то ядловец найбольш таксічнае дзеянне праяўляе ў адносінах коз і коней. Яго ўжыванне выклікае запаленне страўнікава-кішачнага тракту, нырак, часам пашкоджвае цэнтральную нервовую сістэму і выклікае аборт. Да смяротных атручванняў, аднак, даходзіць рэдкаJakub Mowszowicz: Przewodnik do oznaczania krajowych roślin trujących i szkodliwych. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Rolnicze i Leśne, 1982, s. 76. ISBN 83-09-00660-8..

 Драўніна 

Драўніна ядровая. Абалона вузкая, белая з вузкімі гадавымі пластамі. Ядро шаравата-карычневае з матавым бляскам.

Гадавыя пласты вузкія, звілістыя, добра прыкметныя на ўсіх разрэзах. На папярочным перасеку ствала паслядоўныя слаі: звонку тонкі шэра-карычневы пласт коркі, вельмі тонкі, шаравы слой кары, злёгку ружовая або чырванавата-жоўтая абалона, якая займае менш  перасеку і выразна іншая, дамінуючае ў разрэзе, жаўтлява-карычневага колеру ядро з адценнем фіялетавага і матавым бляскам.

У цэнтральнай частцы ствала маецца слабы характэрны стрыжань. Маюцца нябачныя няўзброеным вокам .

Ранняя частка гадавога пласта рэзка пераходзіць да позняй, якая слаба развітая. Смаляных хадоў няма.

Драўніна мяккая і духмяная, пах асаблівы, востры, нагадвае . Драўніна ядлоўца звычайна мае высокія механічныя ўласцівасці.

Драўніна з’яўляецца дробнавалакністай, сярэдня-цяжкай і досыць мяккай.

Вільготнасць (у %)Аб’ёмная вагаСупраціўленне сціску (у кг/см²)Цвёрдасць у тарцавым кірунку (у кг/см²) 15 0,57 395 459

 Развядзенне 

У залежнасці ад формы росту ядловец звычайны можа быць  (расліны, якія растуць у выглядзе кустоў і невялікіх дрэў) або  (расліны, якія не паднімаюцца высока над зямлёй). Ён распаўсюджваецца насеннем, але ў частцы свайго арэала з моцным уплывам акіяну (напрыклад, паўночнай частцы Брытанскіх астравоў) паўзучыя парасткі расліны могуць укараняцца, што дазваляе вегетатыўнае размнажэнне. У мацерыковай частцы арэалу падобнае адбываецца рэдка.

 Прарастанне 

Усходжасць насення пераменная, яна залежыць ад узросту расліны і ўплыву насякомых, для якіх ядловец з’яўляецца харчовай раслінай. Большая доля жыццяздольнага насення звычайна выяўляецца ў маладых раслін, а таксама ў горных раёнах і ў высокіх шыротах. Насенне захоўвае здольнасць да прарастання на працягу некалькіх гадоў, як правіла, яно здольна прарастаць ад 3 да 5 гадоў пасля падзення з матчынай расліны. Доўгі час прарастання выкліканы цвёрдасцю насенневай абалонкі і нізкім узроўнем развіцця зародку ў час паспявання шышкаягады. Прарастанне . Каб выжыць, маладыя саджанцы растуць на максімальна голай глебе і ў добрых умовах асвятлення. Прыдатныя ўмовы для развіцця маладых раслін маюць вырашальнае значэнне для выжывання ў першы год. Значная доля пустога насення, нерэгулярнае прарастання і высокая смяротнасць расады часта прыводзяць да таго, што з 10000 асобнікаў насення атрымліваецца толькі шэсць саджанцаў, здольных да жыцця.

 Праростак 

Малады  мае дзве блакітныя семядолі, як правіла, прыблізна ўдвая даўжэйшыя за нармальнае лісце (15-20 мм даўжынёй, шырынёй 2 мм). Падсемядольная частка мае да 3 см у даўжыню і мае чырвоны колер. Яшчэ адна пара лісця мае не больш за 15 мм у даўжыню і вырастае супрацьлегла, а наступная размешчана ў мутовках па 4 і толькі у 4-5-гадовым узросце ў мутоўках вырастаюць па 3 лістыStanisław Król: Siewki drzew i krzewów. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Rolnicze i Leśne, 1972, s. 45.. Каранёвая сістэма стрыжневая — развіваецца галоўны корань з некалькімі бакавымі карэньчыкамі.

 Рост 

Ядловец звычайны з’яўляецца адным з самых павольна рослых дрэў у Цэнтральнай Еўропе. У залежнасці ад кліматычных умоў прыросты вышыні досыць аднародныя ў першыя 20-30Właściwości gatunku jałowiec pospolity. W: Jałowiec pospolity i jego rola w lesie. Janusz Bobiński. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Rolnicze i Leśne, 1974, s. 22-34. гадоў жыцця і складаюць, як правіла, 3-5 см у год. Аднак, пры забеспячэнні аптымальных умоў вырошчвання, у гадавальніку можна дасягнуць штогадовага павелічэння на 10 см у год і атрымаць дзесяцігадовыя саджанцы вышынёй да 1,5 метра. 30-гадовы ядловец дасягае  у 4 см і вышыні 2,4 метра для асобнікаў, якія растуць пірамідальна- ці калонападобна, 50-гадовыя ядлоўцы маюць адпаведна 6,5 см і 4,5 метра, 70-гадовыя — 9,5 см і 6,5 метра, 90-гадовыя — 9,5-10 см і 8,5 метра. Узрост асобнікаў, якія сцелюцца па зямлі можна ацаніць на падставе дыяметру галоўнага парастка на ўзроўні грудзей.

Сустракаюцца паведамленні аб паскарэнні росту ва ўзросце 15-20 гадоў і запаволенні пасля 40 гадоў. У супрацьлегласць гэтаму, даследаванні іспанскіх асобнікаў, самы вялікі з якіх мае дыяметр ствала 75,8 см, вынікае, што хуткасць асіміляцыі вугляроду і росту не памяншаецца з узростамN. L. Stephenson, A.J.Das, R. Condit, S. E. Russo , P. J. Baker, N. G. Beckman, D. A. Coomes, E. R. Lines, W. K. Morris, N. Rüger, E. Álvarez, C. Blundo, S. Bunyavejchewin, G. Chuyong, S. J. Davies, Á. Duque, C. N. Ewango , O. Flores, J. F. Franklin, H.R.Grau, Z.Hao, M. E. Harmon, S. P. Hubbell, D. Kenfack, Y. Lin, J.-R. Makana, A. Malizia, L. R. Malizia, R. J. Pabst, N. Pongpattananurak, S.-H. Su, I-F. Sun,S.Tan, , D. Thomas, , P. J. van Mantgem, , X. Wang,, S. K. Wiser, M. A. Zavala. Rate of tree carbon accumulation increases continuously with tree size. «Nature». 507, s. 90-93, 2014-03-06. DOI: 10.1038/nature12914. З павелічэннем геаграфічнай шыраты ядловец звычайны расце павольней, але такія ўмовы таксама павялічваюць яго даўгавечнасць.

З узростам змяняецца знешні выгляд ядлоўца — у старых асобнікаў парасткі, якія растуць унутры кроны заміраюць з-за празмернага зацянення, часта парасткі выцягваюцца і звісаюць уніз. З прычыны таго, што ядловец звычайна мае некалькі ствалоў, бывае цяжка дакладна палічыць яго ўзрост. У пачатку XX стагоддзя ў Вялікабрытаніі былі зафіксаваны пні ядлоўца, якія мелі да 2 метраў у абхопе, што лічыцца рэкордам для гэтага віду. Лічыцца, што ядлоўцы, якія растуць у самых жорсткіх умовах на поўначы Скандынавіі могуць мець узрост больш за тысячу гадоў. У Польшчы найстарэйшым ядлоўцам лічыцца асобнік ля вёскі  побач з , якому ў запісах 1974 года налічылі ўзрост каля 600 гадоў.

Ядловец звычайны характарызуецца значнай жывучасцю і здольнасцю да аднаўлення. Лёгка выпускае маладыя парасткі з пукам даданых каранёў. Захоўвае здольнасць расці далей нават у выпадку моцнага пашкоджвання парасткаў, кары ці зламання. У крайніх абласцях арэалу, на вялікіх вышынях і ў сухім клімаце ядловец значна радзей цвіце і завязвае насенне, але і жыве ў такіх месцах даўжэй.

 Цвіценне і распаўсюджванне 

Ядловец звычайна двухдомная расліна, але рэдка сустракаюцца аднадомныя асобнікі. Цвісці пачынаюць 5-8 гадовыя расліны ў залежнасці ад умоў асвятлення. Самае пышнае цвіценне адбываецца ў 20-30-гадовых раслін, у той час як у старых папуляцыях квітнеюць і завязваюць насенне толькі некаторыя расліны (менш за 10 %), да таго ж старыя асобнікі маюць значна менш шышкаягад за маладзейшыя.

Пупышкі мужчынскіх суквеццяў развіваюцца за год да цвіцення, а жаночыя вясной. Цвіценне доўжыцца з канца красавіка да пачатку чэрвеня. У жаночых кветках пылок утрымліваецца вязкай вадкасцю ў верхняй частцы завязі. Пасля апылення лускі пладалісцікаў зрастаюцца (у канцы мая) і ўтвараецца шышкаягада, якая канчаткова фарміруецца ў ліпені. У канцы вегетацыйнага перыяду шышкаягада ядлоўца невялікая, мае яйкападобную форму і зялёны колер. Яна даспявае ў наступным годзе (пры некаторых умовах — прахалоднае і дажджлівае надвор’е — пасля двух гадоў) і становіцца спачатку чырвонага колеру, потым сіняга і, нарэшце, сіне-чорнага колеру з шызым налётамCechy botaniczne jałowca. W: Jałowiec pospolity i jego rola w lesie. Janusz Bobiński. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Rolnicze i Leśne, 1974, s. 16-22..

Прадукцыйнасць стварэння шышкаягад і насення вельмі зменлівая. На цяністых месцах звычайна ўтвараецца каля 85 тысяч адзінак насення на гектар, у той час як сярэдняе значэнне прадуцыйнасці можа дасягаць сотні тысяч у месцах з добрымі ўмовамі асветленасці. Максімальна зарэгістраваны выхад шышкаягад з гектару склаў 1.47 мільёнаў адзінак.

 ядлоўца распаўсюджваюцца ветрам (шышкаягады могуць быць уключаны ў мёрзлы снег), гравітацыяй, і жывёламі (трусамі, капытнымі і птушкамі).

 Структура палоў 

У выпадку маладых пасадак з дамінаваннем асобнікаў ва ўзросце да дзесяці гадоў, як правіла, пераважаюць мужчынскія раслін, якіх у папуляцыі прыкладна ў 2,5 разы больш, чым жаночых. Пазней баланс палоў ураўнаважваецца, каб канчаткова вырасці зноў на карысць удзелу мужчынскіх раслін. Сярод папуляцыі з узростам каля 100 гадоў доля мужчынскіх раслін перавышае долю жаночых у 1,5-2,1 разы, што дасягаецца павелічэннем працягласці жыцця мужчынскіх асобнікаў.

 Феналогія 

Ліставыя пупышкі развіваюцца ў другой палове красавіка, пасля чаго да лета доўжыцца фарміраванне іголакЛіставыя пупышкі развіваюцца ў другой палове красавіка, а летам доўжыцца фарміраванне іголак. Мужчынскія стробілы распускаюцца ў канцы мая — пачатку чэрвеня, раней на адкрытых месцах, праз некалькі дзён у лясным масіве. Раней, з сакавіка па чэрвень, квітнее горная разнавіднасць ядлоўца. Цвіценне доўжыцца ад 7 да 12 дзён. Жаночыя стробілы распускаюцца пазней мужчынскіх. Шышкаягады фарміруюцца ў чэрвені, а ў другой палове ліпеня дасягаюць 0,5 см у дыяметры і становяцца цёмна-зялёнымі. Апладненне займае 12-13 месяцаў пасля апылення. Летам другога года развіцця шышкаягады яна дасягаюць найвялікшай вагі і становяцца сіне-чорнымі. Пасля гэтага шышкаягада пачынае губляць вільготнасць і да канца трэцяга года даспявае ў верасні-кастрычніку. Шышкаягады, якія не былі аплодненымі, падаюць з галін на другім годзе развіцця. Насенне паспявае і гатова да прарастання ўжо ў сакавіку-красавіку.

 Генетыка 

Генетычная разнастайнасць папуляцыі, як правіла, значная, нават для адносна невялікіх папуляцый, а кожная папуляцыя адрозніваюцца адна ад адной, нават калі яны знаходзяцца ў межах адносна кароткай адлегласці. У раёнах, якія падвергліся больш моцнай антрапагеннай нагрузцы, асабліва  (напрыклад рэшткі верасоўнікаў у Нідэрландах), гэта прывяло да зніжэння патоку генаў, што лічыцца адной з прычын знікнення ядлоўца ў апошні час.

Лік храмасом 2n = 22.

 Збор, перапрацоўка і захоўванне 

Шышкаягады нарыхтоўваюць восенню, раскладваючы пад кустамі брызент і падтрасаючы іх. Затым сабраныя шышкаягады сартуюць на рэшаце, адлучаючы ад ігліцы і іншых прымешак. Дзякуючы смалістым і араматычным злучэнням яны працяглы час могуць захоўвацца ў свежым выглядзе пры тэмпературы каля 0°.

Сушаць шышкаягады пад жалезным дахам на гарышчах, рассцілаючы іх тонкім пластом. Пры сушцы на сонцы, у печах або сушылках яны губляюць гаючыя ўласцівасці.

Высушаную сыравіну пакуюць ў мяшкі па 40-50 кг, захоўваюць каля трох гадоў у сухіх, добра ветраных памяшканнях. Ядловец звычайны патрабуе беражлівага выкарыстання і аховы.

 Значэнне і ўжыванне 

Лекавая, харчовая, эфіраалейная, фітанцыдная, драўняная, смаланосная, дэкаратыўная і фітамеліярацыйная расліна.

 Дрэваапрацоўчая прамысловасць 

Ядловец мае цвёрдую шчыльную драўніну з прыгожым малюнкам, чырванавата-жоўтым ядром і характэрным водарам. Устойлівая супраць загнівання і паразы шкоднікамі нават калі кантактуе з глебай, вельмі трывалая і даўгавечная, падчас сушкі не дэфармуецца і не рэпаецца. У вадзе таксама пашкоджваецца марудна.

З прычыны малога памеру дрэва, вялікай крывізны і  драўніна прамысловага значэння не мае. Выкарыстоўваецца для дробных сталярных і такарных вырабаў, , інтарсіі, вырабу цацак, люлек і кіёў, прыдатная для алоўкавай палачкі, вырабу скрынак, караляў і г. д. Добра апрацоўваецца рознымі відамі інструментаў — добра гнецца, точыцца і рэжацца. Лёгка аздабляецца.

Пры дастатковай колькасці матэрыялу можна вырабляць трывалую садовую мэблю. Гнуткія парасткі ядлоўца выкарыстоўваюцца для пляцення платоў.

У ствалах і старых галінах ядлоўца утвараецца празрыстая, жоўта-белая смала, якая выступае з расколін у выглядзе кропель або камячкоў. Смалу выкарыстоўваюць для вытворчасці , які з’яўляецца сыравінай для атрымання высакаякаснага лаку.

У Скандынавіі драўніна ядлоўца выкарыстоўваецца для вырабу кантэйнераў для захоўвання дробных колькасцяў малочных прадуктаў, такія як масла і сыр, а таксама для вырабу драўляных нажоў для масла. Яго таксама часта выкарыстоўваюць для вытворчасці  у драўляным суднабудаванні з-за яго жорсткіх уласцівасцяў.

У Эстоніі драўніна ядлоўца цэніцца за яе доўгі і прыемны водар, вельмі дэкаратыўную натуральную структуру драўніны (гадавыя кольцы), а таксама добрыя фізічныя ўласцівасці драўніны з-за павольнага тэмпу росту ядлоўца, што ў выніку стварае шчыльную і моцную драўніну. Розныя дэкаратыўныя элементы (часта сталовыя прыборы) з’яўляюцца агульнымі ў большасці эстонскіх рамесных майстэрняў і хатніх гаспадарак.

У Польшчы з драўніны ядлоўца рабілі рухомую частку маслабойкі, дзякуючы чаму масла лягчэй збівалася.

З карэння ядлоўца робяць дэкаратыўныя вырабы і плятуць кошыкі.

 Ужыванне ў кулінарыі 

Шышкаягады ядлоўца цэняцца за высокую араматычнасць, утрымліваюць разнастайныя смакавыя рэчывы і шырока прымяняюцца для тэхнічнай перапрацоўкі. Шышкаягады маюць бальзамічны водар, яны салодкія, але валодаюць смалістым смакам. Вядома, што даданне ядлоўцу ў стравы ўзбуджае апетыт. Шышкаягады занадта горкія, каб есці іх у сырым выглядзе, таму ў кулінарыі выкарыстоўваюцца толькі сушанымі. Каб узмацніць водар, іх звычайна здрабняюць перад ужываннем (Іх захоўваюць цэлымі, таму што пасля раздрабнення хутка губляцца водар). Самымі духмянымі з’яўляюцца найменшыя шышкаягады, прычым асабліва каштоўнымі з’яўляюцца тыя, якія выраслі з Італіі.

Ядловец уваходзіць у склад шматлікіх сумесяў рэзкіх затавак. Іх водар рэкамендуецца спалучаць з пятрушкай, чаборам, лаўровым лістом і часнаком. Гэтая прыправа асабліва рэкамендавана для страў цяжкіх, тлустых і . Яна выкарыстоўваецца для мяса (асабліва таго, якое мае характэрны выразны смак). У першую чаргу ядловец ужываюць пры ўсіх спосабах падрыхтоўкі дзічыны, цёмных соусаў, вырабаў з мяса, галоўным чынам тлустай свініны і бараніны. У Германіі молатыя шышкаягады выкарыстоўваліся выкарыстаны ў якасці замены чорнага перцу.

Разам з каляндрай выкарыстоўваецца для  мяса. Ігліцу і шышкаягады выкарыстоўваюць для  мясных і рыбных прадуктаў.

Ядловец таксама выкарыстоўваюць у якасці дадатку да капусты, у тым ліку квашанай (пры масавай вытворчасці ў суадносінах 15 г ягад ядлоўца на 100 кг капусты), і , таксама часта ядлоўцам запраўляюць бігас. Паляпшае ён і водар савойскай і чырвонакачаннай капусты.

Цэняцца шышкаягады ў лікёра-гарэлачнай прамысловасці, піваварстве, для вытворчасці ядлаўцовай гарэлкі. З-за высокага ўтрымання цукроў і моцнага водару шышкаягады выкарыстоўваюцца ў якасці сыравіны для . Яны з’яўляюцца асноўным кампанентам (замест ячменнага соладу) , якое вараць у Мазовіі і Куявіі, дадаюцца да фінскага піва  і французскага піва genevette, а таксама шведскага напою, які робяць на востраве Готланд і называюць . З шышкаягад ядлоўца робяць джын і яго адпаведнікі —  у Нідэрландах, ядлаўцоўку ў Польшчы, баравічку ў Славакіі.  таксама ўжывалі напоі з ядлоўца, аднак часцей гэта былі адвары парасткаў, чым шышкаягад. Ядлоўцам можна араматызаваць травяны воцат.

Шышкаягады як вострыя прыправы выкарыстоўваюць пры вырабе морсу, цукерак, пернікаў.

У краінах былога СССР цукар з шышкаягад ядлоўцу пасля выдалення горычы і водару шкіпінару выкарыстоўваўся для вытворчасці кандытарскіх вырабаў. Акрамя таго, запечанае насенне ядлоўца можа быць выкарыстана ў якасці замены кавы.

З-за моцнага раздражняльнага і абартыўнага дзеяння ядлоўца, гэтую спецыю не варта ўжываць цяжарным жанчынам і людзям, хворым на ныркі і страўнікава-кішачны тракт. У страву нельга дадаваць больш, чым некалькі ягад ядлоўца за адзін раз, таму што выкарыстанне іх у вялікіх колькасцях можа прывесці да пашкоджання нырак, паведамлялася нават пра смяротныя атручванні.

 Ядлаўцовы сіроп 

Для атрымання сіропу шышкаягады размінаюць, не дробнячы насенне, якое змяшчае горыч. Кілаграм раздушаных «ягад» кладуць у рондаль з трыма літрамі вады, нагрэтай да 40° градусаў, і размешваюць каля пятнаццаці хвілін. Затым ягады вымаюць, адціскаюць сок. Паклаўшы ў яго другую і трэцюю порцыю свежых ягад, атрымліваюць сок, які змяшчае да 20 адсоткаў цукру. Для атрымання сіропу, які змяшчае да 60 адсоткаў цукру, сок выпарваюць пры награванні да 70 градусаў. Выпарваць рэкамендуецца на «вадзяной лазні».

Ядлаўцовы цукар (фруктоза) у паўтары разы саладзей бураковага. Сіроп можа ісці на выраб жэле, кісяля, пернікаў, з ім можна піць чай і каву.

 Ужыванне ў медыцыне 

Ядловец з’яўляецца важнай лекавай раслінай у многіх культурах, належыць да раслін, якія часта выкарыстоўваюцца ў . Прэпараты ядлоўца можна прыгатаваць рознымі спосабамі: як настоі, водныя экстракты і наліўкі, сіропы, віно і ядлаўцовае піва ці нават павідла. Пупышкі ядлоўца выкарыстоўваюцца таксама ў гематэрапіі.

 Гісторыя 

Гаючыя ўласцівасці ядлоўца, верагодна, былі выкарыстаны ў Паўночнай і Цэнтральнай Еўропе яшчэ ў дагістарычны перыяд.

У працы  «», фармакалагічнай энцыклапедыі I стагоддзя, ядловец апісваецца пад назвай Arkeothos mikra як лекавы сродак, што аказвае сагравальнае, мачагоннае і лёгкае звязальнае дзеянне, добры для страўніка, а таксама ў выпадку кашлю і дыскамфорту ў грудзяхRiddle, J. M. (1992). Contraception and abortion from the ancient world to the Renaissance, p. 31. Harvard University Press.У літаратуры распаўсюджана думка, якая цяпер лічыцца памылковай, заснаваная на перакладзе «De Materia Medica» XVII стагоддзя, у якім пад ядлоўцам маецца на ўвазе . Ён ужываўся пры бальзамаванні цел і як супрацьзачаткавы сродак. У сучасных перакладах варта разумець, што гэта апісанне ставіцца да ліванскага кедра (на падставе: John Robertson The poison garden).

Індзейцы  для лячэння туберкулёзу скуры, касцей і суставаў змяшчалі хворых у зараснікі гэтай расліны, дзе паветра насычана лятучымі вылучэннямі. Таксама яны елі шышкаягады ядлоўца пры інфекцыях мачавых шляхоў. Заходнія плямёны індзейцаў ужывалі настой з ягад ядлоўца і кары з каранёў барбарысу для лячэння дыябету. Індзейцы з паўночна-заходняга ўзбярэжжа Паўночнай Амерыкі выкарыстоўвалі адвар ядлоўца падчас прастуды і грыпу, пры артрыце, болі ў цягліцах і праблемах з ныркамі. У Сярэдневяковай Еўропе шышкаягад ядлоўца выкарыстоўваліся, як універсальны сродак ад усіх хвароб. Хільдэгарда Бінгенская рэкамендавала яго пры лячэнні лёгкіх, печані і нырак. З цягам часу акрамя ўласна шышкаягад пачалі шырокае выкарыстанне ў лячэбны мэтах лісця, зялёных парасткаў, драўніны і смалы.

У Польшчы ў XIX і пачатку XX стагоддзяў ўжывалі  з шышкаягад пры  і пухлінах. Спелыя ягады, ужытыя нашча, дапамагалі страваваню. Ядловец раілі пры коліках, з мэтай «ачышчэння крыві» і пры сухотах. Падчас эпідэмій (напрыклад, халеры) праводзілі акурванні ядлоўцам. Часам ядловец прыкладвалі да апухлых месцаў. Вонкава прэпараты з ядлоўца выкарыстоўваліся пры нервовым болі, запаленні нервовых карэньчыкаў, артрыце.

 Медыцынскае дзеянне 

Ядловец валодае моцнымі фітанцыднымі ўласцівасцямі. Эфірны алей валодае антымікробнымі уласцівасцямі, але мала выкарыстоўваецца пры лячэнні скурных захворванняў. Ядлаўцовы алей мае фунгіцыднае і антыбактэрыяльнае дзеянне, аднак не вельмі значнае, на: , ,  і  (хоць некаторыя даследаванні паказваюць на істотнае антыбактэрыяльнае дзеянне таксама для апошніх двух відаў).

Шышкаягады ў выглядзе настою прымяняюцца як мачагонны сродак, які дэзінфікуе мачавыя шляхі. Рэкамендуецца выкарыстоўваць ядловец пасля лячэння антыбіётыкамі інфекцый мочавыдзяляльных шляхоў для прафілактыкі рэцыдыву інфекцыі і разбурэння іншых бактэрый, якія не былі пацверджаны дзеянню антыбіётыка. Асабліва паказана пры ўстойлівых да антыбіётыкаў інфекцый.

Флаваноіды, і ў меншай ступені, эфірны алей з , якія ў ім ўтрымліваецца, аказваюць мачагоннае дзеянне. Дзякуючы гэтаму, ядловец можа прымяняцца пры захворваннях, звязаных з затрымкай вадкасцяў і парушэннямі іоннага абмену пры хваробах нырак.

Экстракты з ягад ядлоўца павялічваюць сакрэцыю жоўці і страўнікавага соку. Таксама ўзбуджае , павялічвае потааддзяленне і пашырае капіляры, што выклікае пачырваненне скуры. Аказвае раздражняльнае дзеянне на скуру. Ядлаўцовы алей уваходзіць у склад разагравальных мазяў, якія ўжываюцца пры  і  болях.

Працуе як адхарквальнае.

 Лекавая сыравіна і прэпараты ядлоўца 

У якасці лекавай сыравіны ўжываюць плады ядлоўца звычайнага (), які збіраюць восенню і сушаць пры тэмпературы да 30 °C ці пад навесамі.

 Супрацьпаказанні 

Прэпараты ядлоўца проціпаказаныя пры запаленні нырак.

 Народная медыцына 

У народнай медыцыне шышкаягады маюць больш шырокае прымяненне. Іх заварваюць і п’юць пры хваробах печані, мачавога пузыра, пры нырачна-каменнай хваробе, запаленні прыдаткаў труб, рэўматызме, сырыя ягады ядуць пры язве страўніка, адвар ягад і галінак п’юць пры адсутнасці менструацыі, адвар галінак ужываюць пры дыятэзе, адвар каранёў — пры язве страўніка. Эфірны алей з няспелых шышкаягад ужываюць пры каросце.

 Эфірны алей 

Ядлаўцовы алей атрымліваюць у працэсе , часцей за ўсё з шышкаягад, якія ўтрымліваюць да 2 % эфірнага алею. Радзей алей атрымліваюць з ігліцы ці драўніны.

З атрыманага з няспелых шышкаягад эфірнага алею (Oleum Juniperi ex baccis) робяць імерсіённы алей для мікраскапічных даследаванняў і асвяжальныя эсэнцыі. Ён можа быць рэдкім ці густым, з цягам часу згушчаецца, мае спецыфічны пах і востры, горкі смак.

Алей з ігліцы ўяўляе сабой жоўтую рэдкую вадкасць, у якой таксама востры, але выразна выяўлены смак і пах.

З драўніны шляхам сухой перагонкі атрымліваюць так званы прыгарэлы ядлаўцовы тэрпенцінавы алей («Oleum cadinum», «ядлаўцовы дзёгаць»). Ён густы і цёмны, мае востры і непрыемны пах і смак і рэкамендуецца, як вонкавы болесуцішальны і вонкавы адцягваючы сродак.

Дзякуючы бактэрыцыдным уласцівасцям, алей ядлоўцу ў дзевятнаццатым стагоддзі выкарыстоўвалі для  .

 У касметыцы 

Ядлаўцовы алей, дзякуючы ўтрыманню фітанцыдаў, з’яўляецца антыбактэрыяльным сродкам і выкарыстоўваецца вонкава супраць . Ён таксама выкарыстоўваецца для барацьбы з  і , а таксама для догляду валасоў, у тым ліку яго дадаюць у шампуні супраць перхаці.

 У лясной гаспадарцы 

У лясніцтве ядловец з’яўляецца важным біяцэнатычным дамешкам, таму што на бедных глебах яго прысутнасць у два разы паскарае раскладанне хваёвай ігліцы. Было ўстаноўлена, што хваёвыя дрэвастоі атрымліваюць станоўчыя эфекты ў выпадку суіснавання з ядлоўцам для карэляцыі і ядлоўца (у сярэднім 12,5 % у адносінах вышыні дрэў, 18 % у адносінах гушчыні і 49 % у адносінах таўшчыні).

Ядловец селіцца на самых бедных лясных месцах пражывання, дзе часта з’яўляецца адзіным відам, што расце пад купалам лесу, ключавым для захавання біялагічнай разнароднасці лесу, важнай для жыцця многіх птушак і насякомых.

Суіснуе са шматлікімі відамі грыбоў і спрыяе іх развіццю, у тым ліку тых, якія жывуць у мікарызе з хвоямі. Фітанцыды, якія выдзяляе ядловец, павышаюць ўстойлівасць лесу да хвароб і насякомых-шкоднікаў.

Пасадкі ядлоўцу спрыяюць замацаванню горнага жвіру і рухомых насыпаў.

 У ландшафтным дызайне 

Першапачаткова ядловец з’явіўся ў садах, калі быў перанесены з натуральнага асяроддзя ў якасці лекавай расліны.

Цяпер расліну выкарыстоўваюць як дэкаратыўную садова-паркавую расліну i ў полеахоўным лесаразвядзенні як глебазакрапляльную. Розныя сарты ядлоўца звычайнага ўпрыгожваюць сады, жывыя агароджы і паркі.

Ядловец звычайны добра паддаецца (шляхам абрэзкі) фарміраванню кроны, мае дэкаратыўныя формы; пірамідальную, ніцую, шарападобную. Рэкамендуецца для стварэння невялікіх груп, асобных насаджэнняў і жывых агароджаў.

Асаблівай перавагай з’яўляюцца нізкія патрабаванні да вільготнасці глебы, што дазваляе вырошчваць гэты від ва ўмовах, калі ўтрыманне іншых дэкаратыўных раслін вельмі складанае. З-за павольнага росту, асабліва рэкамендуецца да здагадак планаванага саду з доўгатэрміновай перспектывай. Дадатковай перавагай ядлоўца для росту з’яўляецца здольнасць адпужваць насякомых-шкоднікаў.

 Іншае 

З ядлаўцовымі галінамі параць бочкі, каб даць ім прыемны бальзамічны пах і адбіць іншыя, менш прыемныя.

Драўніна ядлоўца мае высокую цеплатворную здольнасць і цэніцца як паліва.

Духмяную драўніну і галінкі ядлоўца ўжываюць для дэзінфекцыі тары, памяшканняў, ігліцу і шышкаягады — для араматычных ваннаў, драўніну, ігліцу і ягады — для вэнджання рыбных і мясных прадуктаў.

З кары і шышкаягад ядлоўца атрымліваюць фарбу, зелянява-жоўтую і ахоўнага колеру (хакі).

Моцна калючыя дубцы ядлоўца ўжываюць для абароны сельскагаспадарчых культур ад грызуноў — іх выкладаюць пад стагі збожжа і сена, а таксама абкладваюць вакол ствалоў пладовых дрэў да наступлення зімы, каб абараніць ад згрызання трусамі і грызунамі.

Ядловец можна ўжываць як . Ядлаўцовы алей выкарыстоўваюць, сярод іншага, для абароны , таму што ён шкодзіць вусеням віду .

Шышкаягады ядлоўца вельмі любяць дразды. На гэтых птушак палявалі, таму што смак іх мяса меў лёгкае адценне ядлоўца.

 шышкаягадамі ядлоўца свойскай птушкі за месяц да  паляпшае смак мяса і робіць яго падобным на дзічыну.

Шышкаягады могуць выкарыстоўваюцца ў якасці пахошчы — іх кладуць на гарачае вуголле, каб выпарыць алей. Гэта спосаб араматызацыі памяшканняў і абеззаражання паветра.

 Вырошчванне і вытворчасць 

Ядловец звычайны вырошчваюць у асноўным як дэкаратыўную расліну. З-за павольнага росту раслін і доўгіх тэрмінаў паспявання шышкаягад для рознамэтавага выкарыстання, часта вядзецца іх збор у месцах натуральнага росту. Найбуйнейшымі вытворцамі ядлоўца з’яўляюцца: Італія, Швецыя і Балканскія краіны. Яны таксама збіраюцца ў вялікіх маштабах ў Польшчы, Венгрыі і . Як дэкаратыўная расліна ядловец цэніцца асабліва для найбольш уразлівых месцаў пражывання, дзе іншыя віды растуць слаба. Рэкамендуецца для  пасадак (калонанападобныя формы) ці грунтавага пакрыцця (покрыўныя формы). У сувязі з тым, што іржаўныя грыбы  і  развіваюць тэлейтаспоры на , і гэта паражэнне носіць хранічны характар​​, таму ядловец служыць пастаяннай крыніцай інфекцыі для яблыні і грушы, трэба пазбягаць пасадак ядлоўцаў у арэалах развядзення пладовых садоўСемейство Пукциниевые (Pucciniaceae) .

 Развядзенне 

Насенне перад пасевам павінна быць , напрыклад, закопваннем яго ў зямлю на глыбіню каля 1 метра, у досыць вільготную глебу, якая дазваляе абмен кіслароду. Расаду ядлоўца вырошчваць у кантэйнерах, паколькі гэты від не пераносіць перасадак з-за добра развітай каранёвай сістэмы. Перасадка нават з вялікім камяком зямлі раслін, якія растуць у натуральным становішчы, дае не больш за 10 % шанцаў на прыжыванне раслін на новым месцы. Пасля пасева насення ў грунт у гадавальніку маладыя саджанцы павінны быць старанна выкапаны на першым ці другім годзе жыцця з максімальнай засцярогай, каб прадухіліць высыханне каранёў. Пасеў насення пры выкарыстанні кантэйнера робіцца пераважна ў гліністую глебу ў якасці субстрата, а пасаджанае насенне шчыльна пакрываюць пяском. У летні час трэба абараняць насенне ад высыхання. Прарастанне можа заняць ад двух да пяці гадоў. Таксама можна размнажаць ядловец з  даўжынёй 30-40 см, атрыманых з верхняй і сярэдняй галін. Лепей укараняюцца тронкі з жаночых кустоў. Яны высаджваюцца на глыбіню 20-25 см пасля выдалення ніжніх галін. Укаранёныя тронкі таксама можна атрымаць з . Яны ствараюцца вясной або ранняй восенню, калі сагнутыя і фіксаваныя ніжнія парасткі накрываюцца зямлёй і пакідаюцца да з’яўлення каранёў у месцы фіксацыі.

 Патрабаванні і догляд 

Від непатрабавальны да глебы, добра расце нават у сухой зямлі. Яго можна вырошчваць пад прамымі сонечнымі прамянямі і ў лёгкім цені.

Не патрабуе абрэзкі і спецыяльнага догляду. Разам з тым крону лёгка сфармаваць, так што магчыма надаць ёй любую форму. Лепш абразаюць парасткі ў канцы вясны і летам, каб пазбегнуць абразання драўняных сцеблаў. Рэкамендуецца выдаляць галіны, атакаваныя шкоднікамі і хваробамі, у тым ліку коканаў матылёў сямейства  і саміх насякомых таксама добра рабіць апырскванне раслін інсектыцыдным мылам.

 Пагрозы і ахова 

Ядловец звычайны з’яўляецца адным з відаў, якія ў глабальным маштабе не маюць пагрозы знішчэння — у Чырвонай кнізе знікаючых відаў, апублікаванай Міжнародным саюзам аховы прыроды і яе рэсурсаў (МСАП), ён класіфікуецца, як «від пад найменшай пагрозай» ( — LC). У ацэнцы стану адзначаецца яго шырокае распаўсюджванне і экспансіўнасць на выкарыстаных землях сельскагаспадарчага прызначэння і абарона вялікіх папуляцый у ахоўных раёнах. Адзначаецца таксама адсутнасць пагроз для ўсіх разнавіднасцяў гэтага віду, хоць і назіраецца зніжэнне яго рэсурсаў у некаторых абласцях (напрыклад, у Вялікабрытаніі). У манаграфіі, прысвечанай віду, ядловец апісаны, як від, што не мае пагроз і павялічвае колькасць. Аднак, па меншай меры, дзве разнавіднасці (var. charlottensis і megistocarpa) не маюць шырокага распаўсюджання і пры гэтым прывязаныя да канкрэтных, тарфяністых экасістэм, пажадана моцна парушаных. У мясцовым маштабе розныя варыяцыі таксама бываюць у небяспечным стане ў канкрэтнай вобласці (напрыклад, у чырвонай кнізе раслін Ніжняй Сілезіі) ядловец горны (var. saxatilis) мае статус выміраючага віду. На тэрыторыі Брытанскіх астравоў від быў прызнаны прыярытэтным у патрэбе абароны, з-за памяншэння папуляцыі, слабой жыццяздольнасці і здольнасці да абнаўлення папуляцыі. Прычынамі старэння папуляцыі і знікнення ядлоўца ў міжземнаморскім абшары (напрыклад, у паўдневай Іспаніі) прызнаюцца змены клімату і антрапагенныя пераўтварэнні яго асяроддзя пражывання.

З прычыны важнасці і карыснасці і ранейшага знішчэння гэтага віду як «пустазелля лесу» прадпрымаюцца розныя ініцыятывы па захаванні ядлоўца. У Польшчы ў міжваенны перыяд, шматлікія велічныя ядлоўцы былі інвентарызаваны і ўзяты пад ахову. Папуляцыі ядлоўца ахоўваюцца як запаведнікі, напрыклад, , , , а таксама ў некаторых нацыянальных парках, напрыклад, у . Шматлікія асобнікі, асабліва ядлоўцы-дрэвы, ахоўваюцца як помнікі прыроды. У некаторых краінах таксама ахоўваўся  (напрыклад, у ГДР з 1954 і ў Чэхаславакіі з 1958 года). У Польшчы, ядловец звычайны ніколі не быў ахоўным відам.

 Класіфікацыя 

 Таксанамія 
Від Ядловец звычайны уваходзіць у род  сямейства  парадку .

З 10 відаў, якія ўваходзяць у род ядловец толькі ядловец звычайны распаўсюджаны па ўсіх кантынентах паўночнага паўшар’я, іншыя віды сустракаюцца толькі ў Міжземнамор’і і ў Азіі. Самым блізкім відам для ядлоўца звычайнага з’яўляецца Kangshan Mao, Gang Hao, Jianquan Liu, Robert P. Adams, Richard I. Milne. Diversification and biogeography of Juniperus (Cupressaceae): variable diversification rates and multiple intercontinental dispersals. «New Phytologist». 188, 1, s. 254—272, 2010. DOI: 10.1111/j.1469-8137.2010.03351.x..

 Падвіды і разнавіднасці 

Ядловец звычайны з-за свайго шырокага арэалу і разнастайнасці экалагічных умоў, у якіх ён расце, вельмі зменлівы. Унутрывідавыя таксоны вылучаюцца на падставе пэўных прыкмет, але ў выпадку ядлоўца часам гэта абцяжарана тым, што прыкметы няпэўныя. Таму прапанавана панізіць рангі 4 падвідаў, якія традыцыйна вылучаліся ў межах віду, і апісваць толькі разнавіднасці, якіх налічваюць у агульнай колькасці каля 30. Класіфікацыя ўнутрывідавых таксонаў яшчэ мадыфікуецца, яна патрабуе далейшых даследаванняў і распрацовакRobert P. Adams: Junipers of the World: The Genus Juniperus. Trafford Publishing, 2014, s. 122—144. ISBN 1490723250..

Апісаны шэраг разнавіднасцей і формаў, якія больш-менш адрозніваюцца ад тыпавых падвідаўAdams, R. P. (2004). Junipers of the World: The genus Juniperus. Victoria: Trafford. ISBN 1-4120-4250-X.Rushforth, K. (1987). Conifers. Helm ISBN 0-7470-2801-X.Arboretum de Villardebelle: JuniperusFlora Europaea: Juniperus communisAdams, R. P., Pandey, R. N., Leverenz, J. W., Dignard, N., Hoegh, K., & Thorfinnsson, T. (2003). Pan-Arctic variation in Juniperus communis: Historical Biogeography based on DNA fingerprinting. Biochem. Syst. Ecol. 31: 181—192 pdf file .Adams, R. P., & Pandey, R. N. (2003). Analysis of Juniperus communis and its varieties based on DNA fingerprinting. Biochem. Syst. Ecol. 31: 1271—1278. pdf file Adams, R. P., & Nguyen, S. (2007). Post-Pleistocene geographic variation in Juniperus communis in North America. Phytologia 89 (1): 43-57. pdf file Den Virtuella Floran: Juniperus communis distribution:


  — Еўропа, большая частка Паўночнай Азіі
  — Канада, усходняя частка Паўночнай Амерыкі. Форма шырокаплоская, сцелецца, сукі прыўзнятыя. Старыя расліны дасягаюць вышыні 1 метр. Іголкі карацей і шырэй, чым у . Сінонімы: (=Juniperus canadensis Lodd. ex Burgsd.; =Juniperus canadensis Lodd. ex Burgsd. 1787, non Lodd. ex Loudon 1838]; =Juniperus communis 'Depressa Aurea'; =Juniperus communis 'Depressa Star'; =Juniperus communis 'Prostrata'; =Juniperus communis subsp. depressa (Pursh) Franco 1962, non (Pursh) A.E.Murray 1982; =Juniperus communis subsp. intermedia (Schur) K.Richt.; =Juniperus communis subsp. nana sensu Hultén 1968; =Juniperus communis var. aureospica Rehder; =Juniperus communis var. canadensis (Lodd. ex Burgsd.) Loudon; =Juniperus communis var. depressa 'Aurea'; =Juniperus communis var. depressa-aurea Hornibr.; =Juniperus communis var. intermedia (Schur) Sanio; =Juniperus communis var. montana sensu Fernald 1933; =Juniperus depressa (Pursh) Raf.; =Juniperus depressa Raf. ex McMurtrie 1819, nom. illeg.; =Juniperus intermedia Schur; =Juniperus multiova GoodwynJuniperus communis var. depressa  на сайце Natural Resources Canada.
  — Горы Міжземнамор’я
  — Японія

  — Грэнландзія, Еўропа і Азія
  — Усходняя Канада
  — Запад Северной Америки
  (Ядловец звычайны, паўшарападобны). Расліны выяўленыя ў 1949 г. у Эльбрускім раёне Кабардзіна-Балкарскай АССР, у цясніне Адыр-Су на вышыні 2700 метраў над узроўнем мора. Памер больш чым 26-гадовай расліны — 1,5 мИнтродукция растений природной флоры СССР. М.: «Наука», 1979 .
  (Горная разнавіднасць) — сцелючая варыяцыя, вышынёй да 20 см. Галіны кароткія, тоўстыя, трохграневыя, часта загнутыя, адлегласць паміж калатоўкамі 1-3 мм. Іголкі лінейна-ланцэтные, 4-8×1-2 мм, часта загнутыя, часам нечакана завостраныя, зверху моцна ўвагнутыя, белыя; знізу круглыя​​, бліскучыя, цёмна-зялёныя. Плод яйкападобны ці амаль закруглены. сінонімы: J. communis nana, J. communis var. saxatilis, J. nana. Альпійскія раёны Еўропы, Паўночнай Азіі, Паўночнай Амерыкі, часта сустракаецца на балотах.

 Сінонімы 
Паводле The Plant ListJuniperus communis L.  на сайце The Plant List :

 Juniperus albanica Pénzes
 Juniperus argaea Balansa ex Parl.
 Juniperus borealis Salisb.
 Juniperus caucasica Fisch. ex Gordon
 Juniperus communis var. arborescens Gaudin
 Juniperus communis var. brevifolia Sanio
 Juniperus communis subsp. brevifolia (Sanio) Pénzes
 Juniperus communis f. crispa Browicz & Ziel.
 Juniperus communis subsp. cupressiformis Vict. & Sennen ex Pénzes
 Juniperus communis var. erecta Pursh
 Juniperus communis var. fastigiata Parl.
 Juniperus communis var. hemisphaerica (J.Presl & C.Presl) Parl.
 Juniperus communis subsp. hemisphaerica (J.Presl & C.Presl) Nyman
 Juniperus communis var. hispanica Endl.
 Juniperus communis var. montana Neilr.
 Juniperus communis var. oblonga Loudon
 Juniperus communis var. oblonga-pendula Loudon
 Juniperus communis f. oblonga-pendula (Loudon) Beissn.
 Juniperus communis subsp. pannonica Pénzes
 Juniperus communis var. pendula Carrière
 Juniperus communis var. pendula-aurea Sénécl.
 Juniperus communis f. pendulina Kuphaldt
 Juniperus communis f. pungens Velen.
 Juniperus communis var. stricta Endl.
 Juniperus communis var. suecica (Mill.) Aiton
 Juniperus compressa Carrière
 Juniperus cracovia K.Koch
 Juniperus dealbata Loudon
 Juniperus depressa Stevels
 Juniperus difformis Gilib.
 Juniperus echinoformis Rinz ex Bolse
 Juniperus elliptica K.Koch
 Juniperus fastigiata Knight
 Juniperus hemisphaerica C.Presl
 Juniperus hibernica Lodd. ex Loudon
 Juniperus hispanica Booth ex Endl.
 Juniperus interrupta H.L.Wendl. ex Endl.
 Juniperus kanitzii Csató
 Juniperus microphylla Antoine
 Juniperus niemannii E.L.Wolf
 Juniperus oblongopendula Loudon ex Beissn.
 Juniperus occidentalis Carrière
 Juniperus oxycedrus subsp. hemisphaerica (J.Presl & C.Presl) E.Schmid
 Juniperus reflexa Gordon
 Juniperus saxatilis Lindl. & Gordon
 Juniperus suecica Mill.
 Juniperus taurica Lindl. & Gordon
 Juniperus uralensis Beissn.
 Juniperus vulgaris Bubani
 Juniperus withmanniana Carrière
 Sabina dealbata (Loudon) Antoine
 Thuiaecarpus juniperinus Trautv.

 Формы 

 Сарты 

Вядома больш за 50 сартоў, якія адрозніваюцца па форме кроны (калонападобная, покрыўная), кампактнасці, колеру, даўжыні і размяшчэнні лісцяWłodzimierz Seneta: Drzewa i krzewy iglaste. Część 1. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1987, s. 218—226. ISBN 83-01-05225-2.Adrian Bloom: Gardening With Conifers. Frances Lincoln ltd, 2001, s. 114—115. ISBN 0711217068.Joanna Filipczak (kier. red.): Katalog roślin. Drzewa, krzewy, byliny. Warszawa: Agencja Promocji Zieleni Sp. z o.o., 2006, s. 22-24. ISBN 10 83-921807-3-9.:

Лісце жоўтага колеру:

 'Aurea' — маладыя парасткі першапачаткова пафарбаваны ў жоўты колер, пазней становяцца зялёнымі. Разнавіднасць невядомага паходжання і ацэньваецца як мала значная. Яна рэдка культывуецца і, як правіла, яе назва выкарыстоўваецца няправільна ў дачыненні да іншых разнавіднасцяў з больш выразным і больш каляровым лісцем.
 'Depressa Aurea' — сорт з вышынёй 0,5 м і дыяметрам куста да амаль 2 м, галіны размеркаваны па гарызанталі, але не прыціснуты да зямлі. Вясной становіцца залаціста-жоўтага колеру, а зімой і восенню карычнева-жоўтага колеру.

Калонападобная форма:

 'Arnold' — калонападобны, вельмі кампактны, павольна расце.
 'Bruns' — калонападобны, але друзлы, мае блакітнаватае лісце. Разнавіднасць знойдзена ў Швецыі і шырока культывавалася ў сярэдзіне дваццатага стагоддзя. Устойлівы да хвароб, але рэдка вырошчваецца. Расце даволі хутка.
 'Compressa' — калонападобны карлікавы сорт, звычайна да 1 метра ў вышыню (расце даволі павольна), куст з вострай верхавінай, густы і вузкі. Хваінкі дробныя — каля 3-5 мм даўжыні. Рэдка сустракаецца. Уразлівая да неспрыяльных умоў і патагенаў.
 'Hibernica' — вельмі кампактная разнавіднасць з вышынёй калоны да 9 метраў. Усе галіны вертыкальна накіраваны, хваінкі кароткія — да 8 мм даўжыні, з абодвух бакоў блакітнаватыя.
 'Meyer' — хуткарослы сорт (за 10 гадоў дасягае вышыні ў 3 метры).
 'Sentinel' — расце павольна, мае вузкую калону.
 'Suecica' — сорт з шырокай калонай, на канцах галіны крыху адстаўлены і звісаюць. Хваінкі даўгія — 10-14 мм.

Пірамідальная форма:

 'Cracovia' — асноўныя сцёблы прамыя, бакавыя адстаўленыя, крона густая і толькі на вяршыні менш шчыльны. Разнастайнасць знойдзена ў першай палове дзевятнаццатага стагоддзя, недалёка ад Кракава і адтуль была вывезена ў Заходнюю Еўропу, дзе распаўсюджана ў гадавальніках. У Польшчы сустракаецца рэдка.

Покрыўная форма:

 'Anna Maria' — польскі сорт, вельмі павольна расце — у 10-гадовым узросце дасягае 0,3 м у вышыню і 0,4 м у дыяметры куста.
 'Green Carpet' — вельмі нізкі сорт (шчыльна прылеглы да зямлі — не перавышае 0,1 м у вышыню), хваінкі зялёныя.
 'Greenmantle' — падобны на 'Green Carpet', але крыху вышэй (праз 10 гадоў дасягае 0,2 м у вышыню і распасціраецца на паверхні дыяметрам 2 м).
 'Hornibrookii' — дасягае 0,5 м у вышыню, нераўнамерна галінаваны, хваінкі няшчыльныя, адстаўленыя і кароткія — звычайна да 6 мм даўжынёй.
 'Repanda' — разгалінаваны раўнамерна, хваінкі да 8 мм даўжынёй, выгнутыя наперад.

Ніцая форма:

 'Horstmann' — ніцая форма, даўгія парасткі распасцёрты па баках, у той час як бакавыя галіны звісаюць свабодна ўніз.

Сумесь прыкмет:
 'Gold Cone' — сорт з выразнай калонападобнай формай (падобны на 'Hibernica') і залаціста-жоўтымі хваінкамі.
 'Schneverdinger Goldmachangel' — калонападобны сорт, хутка расце, хвоя на маладых парастках жоўтая.
 'Spotty Spreader' — прылеглая форма з зялёнымі хваінкамі, якія месцамі маюць белы колер.

 Гібрыды 
Верагоднасць утварэння міжвідавых гібрыдаў у абшарах, дзе перасякаюцца арэалы розных ядлоўцаў, ацэньваецца як значная. Аднак іх існаванне не прызнаецца. Адзіны вядомы задакументаваны выпадак адзначаны ў Венгрыі ў 1886 годзе і гэта быў гібрыд з , апісаны як .

 Культурныя аспекты 

Ядловец звычайны лічыўся святой раслінай у германцамі і народамі Сібіры. Ва Уэльсе ссяканне старога ядлоўца абвяшчала смерць у сямі. Каралі з шышкаягад ядлоўца надзявалі нявольнікі ў індзейцаў перад боем з мэтай абароны жыцця і атрымання волі.

У польскіх народных традыцыях ядловец лічыўся добрай раслінай, прыязнай людзям і мілай багам. Таму ён бараніў ад усякага зла і злых духаў — зданяў, стрыгаў, начных кашмараў, начніц і іншых. Для таго, каб абараніць дом ад зла, яго абкурвалі дымам ад згарэлых ядлаўцовых галінак, падвешвалі галінкі над дзвярыма і хавалі галінку ядлоўца за «святым абразком».

Даданне хвоі і шышкаягад ядлоўца да фіміяму практыкавалася ў славянскіх святынях. Злых духаў, а пасля распаўсюджання хрысціянства — д’ябла адпужвалі таксама  з драўніны ядлоўца. Выразаць іх было патрэбана ў  (29 верасня), пры чым часам адпаведны куст перад зразаннем палівалі святой вадой, а саму клюку асвяшчалі ў царкве.

Дымам ядлоўца акурвалі малочных кароў і пашы для абароны іх ад загавораў, таксама лічылася, што гэта абароніць ад . Яго выкарыстоўвалі і ў тых памяшканнях, дзе былі трупы. Акрамя таго, у Паўночнай Амерыцы ядловец з’яўляецца адным з традыцыйных дадаткаў да шалфея, які выкарыстоўваецца для акурвання ў магічных мэтах прадметаў, людзей і памяшканняў. Ядловец таксама спальвалі падчас сеансаў экзарцызму. Галінка ядлоўца, якую насілі ў час доўгіх паходаў, павінна была засцерагаць ад .

Ва ўсходняй і паўднёва-ўсходняй частцы Польшчы ядловец дадаецца да , а на Падляшшы выкарыстоўваўся асвечаным у вянках падчас свята . У  ядловец выкарыстоўваўся для ўпрыгожання вясельных вянкоў, якія жаніхі дарылі нявестам.

Ядловец дапамагаў у варажбе — у дзень Святога Андрэя (30 лістапада) дзяўчаты ў поўнач бегалі ў лес і адрывалі левай рукой пруток ад ядлаўцовага куста. Пры гэтым яны казалі такія словы :Рву пяцёма пальцамі, шостая далонь, няхай мяне сёння хлопцы гоняць (). Не азіраючыся і не гледзячы на сарваную галінку, яны беглі дадому і толькі там разглядалі сарванае. Зялёная галінка прадракала хлопца, пажоўклая — ўдовага, а цалкам сухая — старога дзеда.

Сучасныя крыніцы, якія тычацца магіі, прыпісваюць ядлоўцу шматлікія чароўныя ўласцівасці — абарону ад змей і іншых дзікіх жывёл, крадзежу, злых чар і праклёнаў.

Па старой традыцыі, у  кашубскія хлопцы даганяюць дзяўчат і б’юць іх па нагах галінкамі ядлоўца. Гэта павінна прынесці поспех у каханні да выбраных дзяўчат.

 У літаратуры 
Ядловец пах знікомым пахам тайнага,
няўлоўнага імгнення тэт-а-тэт,
і цені два з пейзажу пастаральнага
выходзілі, ствараючы дуэт. Славамір Адамовіч. «Раманс».Славамір Адамовіч. «Раманс»
У беларускай літаратуры водар ядлоўца як паэтычны вобраз выкарыстаны Максімам Танкам і Славамірам Адамовічам. Псеўданімам Ядловец падпісваў свае творы Янка БылінаЯнка Быліна.
Цвіце ядловец у бары,
Дым сцелецца імшарны, буры,
Нібыта лесавік стары,
Набіўшы зеллем люльку, курыць. Максім Танк. «Цвіце ядловец».

 У мастацтве 

Шматлікія дрэварыты з краявідамі, на якіх расце ядловец, пакінуў мастак .  таксама намалявана на карціне нямецкага пейзажыста .

 У геральдыцы і філатэліі 

Выява ядлоўца выкарыстана на гербе нямецкай камуны  у зямлі Ніжняя Саксонія.

 Крыніцы 

 Літаратура 
 Дудченко Л. Г., Козьяков А. С., Кривенко В. В. Пряно-ароматические и пряно-вкусовые растения / Сытник К. М.. — К.: Наукова думка, 1989. — 304 с. — (Справочник). — 100 000 экз. — ISBN 5-12-000483-0
 Деревья и кустарники СССР. Дикорастущие, культивируемые и перспективные для интродукции. / Ред. тома С. Я. Соколов и Б. К. Шишкин. — М.—Л.: Изд-во АН СССР, 1949. — Т. I. Голосеменные. — С. 346. — 464 с. — 3000 экз.


 , , А. М. Краснова; «» Справочник; Киев, , 1983. 



 Спасылкі 

 Можжевельник обыкновенный в Энциклопедии декоративных садовых растений.
 Flora Europaea: Juniperus communis

Катэгорыя:Ядловец
Катэгорыя:Кусты
Катэгорыя:Флора Паўночнай Амерыкі
Катэгорыя:Флора Еўразіі
Катэгорыя:Флора Паўночнай Афрыкі
Катэгорыя:Лекавыя расліны
Катэгорыя:Расліны, апісаныя ў 1753 годзе