Стэфан Лявонавіч Гельтман

Стэфан Лявонавіч Гельтман (, Замасць — ) — рэвалюцыянер-інтэрнацыяналіст, дзяржаўны дзеяч БССР. Муж Ядвігі Машынскай-Гельтман, бацька Віктара Гельтмана.

Працаваў наркамам земляробства БССР, старшынёй Дзяржплана БССР, намеснікам старшыні Саўнаркама БССР.

 Біяграфія 
Нарадзіўся ў польскай інтэлігенцыі сям’і ў Замасці. Бацька, Лявон Францавіч Гельтман, быў пляменнікам вядомага публіцыста і рэвалюцыйнага дзеяча Віктара Гельтмана і працаваў з 1899 года лекарам бальніцы Святога Мікалая ў ЗамасціВиктор Степанович ГЕЛЬТМАН. Воспоминания современников  .

Вучыўся ў сярэдняй школе ў Радаме. У 1905 годзе пачаў вучобу на філасофскім і прыродна-агранамічным факультэтах Ягелонскага ўніверсітэта ў Кракаве.

Рэдагаваў моладзевы левы часопіс «». Быў членам Саюзу сацыялістычнай моладзі, а з 1908 да 1910 належаў да польскай сацыялістычнай партыі, кіраваў моладзевай арганізаціі «Spójnia» у Кракаве.

У 1912 годзе працаваў выкладчыкам у Галотчыне пад Цяханавам, аграномам на Падляшшы і ў Віленскім сельскагаспадарчым таварыстве.

У час Першай сусветнай вайны з 1915 года жыў у Мінску, дзе стаў членам Польскага таварыства ў падтрымку ахвяр вайны.

У 1917 годзе стаў членам РСДРП (б), з’яўляўся адным з рэдактараў сацыялістычнай газеты «Польская праўда». На выбарах у чэрвені 1917 атрымаў мандат члена гарадскога савета ў Мінску па спіску Польскага сацыялістычнага аб’яднання, які атрымаў 8 % галасоў у маштабах горада, у канкурэнцыі з нацыянальна-дэмакратычным Польскім выбарчым камітэтамTarasiuk Dariusz, «Między nadzieją a niepokojem: działalność społeczno-kulturalna i polityczna Polaków na wschodniej Białorusi w latach 1905—1918», Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej, Lublin 2007, s. 175.

Як актыўны член бальшавіцкага руху быў членам Выканаўчага камітэта Саветаў салдацкіх і рабочых у Мінску. У студзені 1918 года ён быў прызначаны камісарам пададдзела па польскіх справах СНК Заходняй вобласці і фронту.

З сакавіка па лістапад 1918 года ў палоне ў немцаў у лагеры ў .

Пасля вызвалення з 1919 г. — намеснік наркама земляробства і лясной гаспадаркі Літ.-Бел. ССР. У 1920 кіраваў сельскагаспадарчым аддзелам у .
міні|злева|Польскі аддзел Інбелкульта. 1926. Злева направа: О. Яневіч, Стэфан Гельтман, Ян Віткоўскі, Уладзіслаў Хршчановіч, Клатыльда Хршчановіч
У 1921—1924 гг. — Сакратар Польскага бюро ЦК РКП (б). У 1924—1925 гг. быў наркамам земляробства, а затым старшынёй Дзяржплана БССР, Эканамічнага савета і намеснік старшыні СНК БССР, з 1925 г. — рэктар Камуністычнага ўніверсітэта ў Мінску, а з 1927 г. — загадчык польскага сектара Інстытута Беларускай культуры.

Ён быў актыўным членам Камуністычнай партыі Беларусі, уваходзіў у ЦК (1924—1929). Ён быў членам ЦВК Беларускай ССР (1924—1929), член прэзідыума (1926—1929).

У 1930-я гады працаваў у РСФСР, у Наркамаце зернасаўгасаў СССР.

Падчас «вялікай чысткі» 5 красавіка 1937 года ён быў арыштаваны органамі НКУС. 20 верасня 1937 года Ваеннай калегіяй Вярхоўнага суда СССР прыгавораны да пакарання смерцю за «ўдзел у контррэвалюцыйнай арганізацыі ПВА», расстраляны ў той жа дзеньГельтман Стефан Леонович . Крэміраваны ў крэматорыі на  і пахаваны ананімна.

Рэабілітаваны 31 сакавіка 1956 года Ваеннай калегіяй Вярхоўнага суда СССР.

 Эканамічная дзейнасць 
У 1919—1920 гг. прымаў удзел у выпрацоўцы аграрнай палітыкі ЛітБелу, актыўна публікуючы ў «Звяздзе» і адстойваючы погляды, блізкія да Р. Люксембург, В. Міцкевіча-Капсукаса і З. Ангарэціса, а ў пачатку 1920-х гадоў — адзін з першых у эканамічнай літаратуры БССР даў аналіз і ацэнку гэтай палітыкі. Пад яго кіраўніцтвам былі распрацаваны першыя планы аднаўлення сельскай і лясной гаспадаркі, меліярацыйных работ у БССР і Зямельны кодэкс БССР 1925 года, у якім прызнавалася неабходнасць свабоднага выбару сялянамі формаў землекарыстання, шэраг рынкавых з’яў у беларускай вёсцы (арэнда зямлі, наём рабочай сілы). У сярэдзіне 1920-х гадоў адстойваў неабходнасць пашырэння рамак рынкавых адносін у беларускай вёсцы, а таксама распрацоўваў праблемы станаўлення кан’юнктурных назіранняў у БССР.

 Навуковыя працы 
Аўтар навуковых прац па аграрных пытаннях, праблемах кан’юнктуры і планавання, польскім рэвалюцыйным руху:
 Nacjanalizacja ziemi na Bielei Rusi. Мн., 1921;
 Kodeks zolny Belarusi. Мн., 1926;
 О конъюнктуре // Советское строительство. 1924, № 1. — С. 143—144;
 Хирургия или примочка // Советской строительство. 1926, № 3. — С. 6-14;
 Единый Земельный кодекс БССР // Звязда. 1924, № 257.
 Chłopskie partactwo czy gospodarka społeczna. Sprawa polska podczas rewolucji. Mińsk-Moskwa 1920;
 Robotnik polski w Rewolucji Październikowej na Białorusi. Мн., 1927;

Прадмова С. Гельтмана да зборніка дакументаў «Rok 1863 na Mińszczyźnie»Rok 1863 na Mińszczyźnie: (materjały Archiwum Wydziału III Kancelarji Cesarskiej) / zebrali i opracowali J. Witkowski, O. Janiewicz і Lp. Lech. - Mińsk : Nakładem Instytutu Kultury Białoruskiej, 1927. - 216 c. - (Instytut Kultury Białoruskiej, Wydział Polski, Komisja Historyczna ; t. 1, z. 1), апублікаванага ў 1927, стала нагодай да пераследу аўтара і абвінавачванняў у нацыянал-бальшавізме, «Polonia radziecka 1917—1939»: z działalności kulturalnej i literackiej", , Warszawa 1968, s. 120—123..

 Літаратура 
 Беларуская энцыклапедыя. Ў 18 тамах. Т. 5: Мінск, «Беларуская энцыклапедыя», 1997. Ст. 145.
 (red.) , Jan Sobczak, «Encyklopedia Rewolucji Październikowej», Warszawa 1977, s. 124

 Спасылкі 
 Portrety polskich rewolucjonistów z Zamojszczyzny  

Катэгорыя:Дзяржаўныя дзеячы БССР
Катэгорыя:Народныя камісары земляробства БССР
Катэгорыя:Эканамісты Беларусі
Катэгорыя:Выпускнікі Ягелонскага ўніверсітэта
Катэгорыя:Аграномы Беларусі
Катэгорыя:Палітыкі Беларусі
Катэгорыя:Члены Прэзідыума ЦВК БССР
Катэгорыя:Члены ЦК КПБ
Катэгорыя:Камуністы Польшчы
Катэгорыя:Старшыні Дзяржплана БССР
Катэгорыя:Рэпрэсаваныя савецкай уладай
Катэгорыя:Расстраляныя ў СССР
Катэгорыя:Рэабілітаваныя ў СССР