Маляцічы (Крычаўскі раён)

Маля́цічы (, ) — аграгарадок у Крычаўскім раёне Магілёўскай вобласці. Уваходзіць у склад Маляціцкага сельсавета. Насельніцтва 443 чал. (1997). Знаходзяцца за 25 км на паўночны захад ад Крычава, за 1 км ад чыгуначнага раз'езду Маляцічы (лінія Орша — Крычаў); на шашы Ермакоўка — Крычаў.

У кан. XVIII ст. архібіскуп С. Богуш-Сестранцэвіч збудаваў тут касцёл Святога Станіслава — паменшаную ў 32 разы копію базілікі Св. Пятра ў Рыме С. 435—436..

 Назва 
На думку беларускага географа В. Жучкевіча, тапонім «Маляцічы» ўтварыўся ад прозвішча Маляціч з асновай «моль» С. 341.. Паводле падання, назва паселішча пайшла ад слова «немаўля»: першыя пасяленцы былі невялікага росту.

Таксама сустракаецца форма назвы Малятычы.

 Гісторыя 
Першы пісьмовы ўспамін пра Маляцічы (Малецічы) як сяло, цэнтр маёнтка ў складзе Мсціслаўскага ваяводства датуецца 1639. У гэты час тут было 13 двароў, дзейнічаў касцёл, царква, быў порт на рацэ Чорная, ладзіўся кірмаш. У 1684 Маляцічы сталі цэнтрам маёнтку і воласці, у 1706 атрымалі статус мястэчка.

У Вялікую Паўночную вайну (1700—1721) каля Маляцічаў на рацэ Чорная Натапа расійскае войска пад камандаю М. Галіцына разбіла авангард шведскай арміі. За гэты бой М. Галіцына ўзнагародзілі ордэнам Андрэя Першазванага, а ў гонар перамогі выбілі медаль (захоўваецца ў Крычаўскім краязнаўчым музеі). Згадваецца ў 1758 годзе як мястэчка ў Мсціслаўскім ваяводстве ВКЛНГАБ, ф. 1731, воп. 1, спр. 35, с. 342..

У выніку першага падзелу Рэчы Паспалітай (1772) Маляцічы апынуліся ў складзе Расійскай імперыі, дзе сталі цэнтрам воласці Чэрыкаўскага павета Магілёўскай губерні. Мясціна знаходзілася ва ўладанні архібіскупа, потым мітрапаліта С. Богушу-Сестранцэвіча, які збудаваў тут новы касцёл — паменшаную ў 32 разы копію базілікі Св. Пятра ў Рыме. Станам на 1780 у мястэчку было 40 двароў.


Па здушэнні вызваленчага паўстання (1830—1831) у 1835 расійскія ўлады гвалтоўна перарабілі Маляціцкі касцёл у царкву Маскоўскага патрыярхату. На 1880 у мястэчку было 62 двары, існавалі вадзяны млын, сукнавальня, лячэбніца, народнае вучылішча, царква, малітоўная школа, 10 крамаў. У кан. XIX — пач. XX стст. працавалі земскае вучылішча, бальніца, пры школе існаваў інтэрнат, які абслугоўвалі кухарка і вадавоз. На 1910 — было 110 двароў.

1 студзеня 1919 згодна з пастановай I з'езду КП(б) Беларусі Маляцічы ўвайшлі ў склад Беларускай ССР, аднак 16 студзеня Масква адабрала мястэчка разам з іншымі этнічна беларускімі тэрыторыямі ў склад РСФСР. У жніўні 1919 г. у Маляціцкай воласці выбухнула антысавецкае паўстанне, у якім удзельнічалі каля 300 чал.Дзяржаўны архіў грамадскіх аб'яднанняў Гомельскай вобласці. — Ф. 1. — Воп. 1. — Спр. 20. — Л. 130. У 1924 г. Маляцічы вярнулі БССР, дзе яны сталі цэнтрам сельсавета. У 1934 г. бальшавікі злачынна зруйнавалі помнік архітэктуры — касцёл Св. Станіслава.

Станам на 1940 г. у вёсцы жыло 502 чалавекі ў 97 дварахМолятичи .

Падчас Вялікай Айчыннай вайны ў верасні 1943 г. нямецкімі акупацыйнымі ўладамі было спалена 97 двароў, забіта 210 чалавек.

Станам на 1972 г. у вёсцы 94 двары.

 Насельніцтва 
 XVII стагоддзе: 1639 — 28 муж.
 XVIII стагоддзе: 1780 — 255 чал.
 XIX стагоддзе: 1859 — 213 чал.Malatycze //  S. 942.; 1880 — 327 чал.
 XX стагоддзе: 1910 — 428 чал.; 1940 — 502 чал.; 1972 — 308 чал.; 1997 — 443 чал.Уладзімір Бянько. Маляцічы //  С. 63.

 Інфраструктура 
У Маляцічах працуюць сярэдняя школа, клуб, бібліятэка, пошта.

 Эканоміка 
Рамонтныя майстэрні, піларама.

 Вядомыя асобы 
 Міхаіл Ціханавіч Казлоўскі (1903—1972) — вучоны-хімік, акадэмік Акадэміі навук Казахскай ССР — С. 433.

 Турыстычная інфармацыя 

 Славутасці 
 Могілкі: яўрэйскія, старыя праваслаўныя

 Страчаная спадчына 
 Касцёл Св. Станіслава і кляштар дамініканцаўТамара Габрусь. Святыні ордэна прапаведнікаў // «Наша Вера» № 1 (27), 2004. (XVIII ст.)

 Літаратура 

 Раентава, В. П. З гісторыі вёскі Маляцічы Крычаўскага раёна // «Магілёўская даўніна» № 1, 1994. С. 92—93.
 Malatycze //  S. 942.

 Спасылкі 

 мяст. Маляцічы на Radzima.org
 Віталь Сямашка. Маляцічы: «Працуюць. Малайцы! І бяз грошай можна рабіць» // «Радыё Свабода», 6 лістапада 2007.

Катэгорыя:Маляціцкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Крычаўскага раёна

Катэгорыя:Мястэчкі Мсціслаўскага ваяводства