Ложбан

Ложбан (lojban, вымаўляецца ) — штучная мова, створаная дзеля даследавання пытання аб прыродзе мовы, галоўным чынам, аб уздзеянні мовы на мысленне. Ложбан быў сканструяваны, каб дапамагчы выражэнню яснай, лагічнай, недвухсэнсоўнай думкі. Фактычна граматыка з’яўляецца настолькі лагічнай, што яе афіцыйнае вызначэнне існуе як фармальная спецыфікацыя для праграмы yacc (камп’ютарная праграма, якая звычайна выкарыстоўваецца для кантралявання структуры мовы праграмавання). Але гэтая мова не для камп’ютараў, а для рэальнага ўжывання людзьмі.

 Гісторыя 
Мова паходзіць ад мовы лаглан, створанай Джэймсам Кукам Браўнам у 1955 годзе. Артыкул аб лаглане з’явіўся ў амерыканскай навуковай газеце Scientific American у чэрвені 1960 года. Паміж 1982 і 1984 узніклі рознагалоссі паміж доктарам Браўнам і некаторымі лагланістамі — галоўным чынам не з-за якасцяў мовы, а з-за таго, як арганізаваць справы Інстытута Лаглана; паводле чутак, былі закранутыя ўзаемаадносіны паміж бакамі. Спрэчкі працягваліся, і Браўн зацвердзіў свае інтэлектуальныя правы на мову, так што людзі па-за межамі інстытута, здаецца, не маглі карыстацца ёй.

У 1987 годзе некалькі лагланістаў пакінулі інстытут і стварылі новую мову, якая была падобнай па граматыцы, але дастаткова адрознівалася па лексіцы, каб не закранаць аўтарскія правы. Яны стварылі Інстытут Лагічнай Мовы, які зараз кантралюе развіццё мовы ложбан.

Спачатку толькі формы каранёў адрозніваліся ў лаглане і ложбане; паступова дзве асацыяцыі развілі граматыкі сваіх моў у розных накірунках.

 Колькасць людзей, валодаючых мовай 
Толькі некалькі дзясяткаў чалавек здольны свабодна чытаць на ложбане, але толькі менш за 10 здольны свабодна размаўляць на гэтай мове. Каля 25 % лажбаністаў валодаюць эсперанта, 90 % валодаюць англійскай, але, нягледзячы на клопаты па распаўсюджанню мовы сярод іншамоўных асоб, ёсць толькі некалькі рускамоўных асоб і прынамсі адзін чалавек франкамоўны, які не валодае англійскай мовай.

Тэарэтычна мова з’яўляецца простай, але практычна яна вельмі незвычайная, каб яе было магчыма лёгка вывучыць. Эксперыменты з лагланам і ложбанам прадэманстравалі, што чалавечая думка, верагодна, схільная да логікі, але не выкарыстоўвае яе поўнасцю ў мове.

 Граматыка 

 Вымаўленне і напісанне 
Ложбан запісваецца такім чынам, што літары і гукі адпавядаюць адзін аднаму ў адным сэнсе. У мове выкарыстоўваюцца літары лацінскага алфавіта, за выключэннем h, q, w. У табліцы паказана вымаўленне паводле міжнароднага фанетычнага алфавіта:

 Літара  Гук a  [a] b  [b] c  [ʃ] e  [e] g  [g] i  [i] j  [ʒ] Літара  Гук k  [k] l  [l] m  [m] n  [n] o  [o] p  [p] r  [r] Літара  Гук s  [s] t  [t] u  [u] v  [v] x  [x] y  [ə] z  [z]

Знакі прыпынку выкарыстоўваюцца для падзелу словаў, хаця іх канструкцыя дастаткова ўказвае на пачатак і канец:
 коска ўказвае на падзел словаў;
 кропка ўказвае на паўзу;
 апостраф указвае, што галосныя літары вымаўляюцца асобна, відавочна, пры дапамозе вельмі мяккага [h]: i'a [iʰa].
Без апострафа групы галосных робяцца дыфтонгамі:
 i на першым месцы робіцца [j]: ia [ja], ie [je], ii [ji], io [jo], iu [ju], iy [jə];
 i пасля іншай галоснай робіцца [j]: ai [aj], ei [ej], oi [oj];
 u перад іншай зычнай робіцца [w]: ua [wa], ue [we], ui [wi], uo [wo], uu [wu], uy [wə];
 u пасля іншай галоснай робіцца [w]: au [aw].

Націск падае на перадапошні склад. Шва (ненапружаны галосны гук, які пішуць y) не лічыцца асобным складам. У іншамоўных імёнах націск у іншым месцы вызначаюць напісаннем націскнога склада вялікімі літарамі. За выключэннем гэтага выпадку, вялікія літары не выкарыстоўваюцца. Фразавая інтанацыя не патрабуецца: крык, пытанне, пачуцці гаворачага адлюстроўваюцца словамі, такім чынам, магчыма выказаць незадавальненне зусім спакойным голасам.

 Прыклад тэксту 
«Ойча наш» на мове ложбан:
doi cevrini .iu noi zvati le cevzda do'u fu'e .aicai .e'ecai lo do cmene ru'i censa
.i le do nobli turni be la ter. ku se cfari
.i loi do se djica ba snada milno vi'e le cevzda .e .a'o la ter.
(.i do nobli turni vi'e le cevzda .ebazake .a'o la ter.)
(.i loi do se djica ba snada mulno vi'e le cevzda .e .a'o la ter)
.i ko fraxu mi loi ri zu'o palci
.ijo mi fraxu roda poi pacyzu'e xrani mi
.i ko lidne mi fa'anai loi pacyxlu
.i ko sepri'a mi loi palci

 Кангрэсы 
Штогадовы кангрэс Групы Лагічнай Мовы пад назвай ЛогФэст адбываецца ў Файрфілдзе (Віргінія, ЗША) у сярэдзіне лета.

 Спасылкі 
 Official Lojban Home Page  — старонка Групы Лагічнай Мовы
 Вікі аб ложбане (часткова па-англійску, часткова на ложбане)
 Рускамоўная старонка аб ложбане
 Ложбан для пачаткоўцаў

Катэгорыя:Штучныя мовы