Грамадзянства

Грамадзянства — палітыка-прававая прыналежнасць асобы да пэўнай дзяржавы. На грамадзяніна пашыраецца суверэнітэт гэтай дзяржавы і ён карыстаецца дзяржаўнай аховай сваіх правоў і законных інтарэсаў як унутры краіны, так і па-за яе межамі. У манархічных дзяржавах паняццю «грамадзянства» адпавядае тэрмін «падданства». Парадак набыцця або страты грамадзянства рэгулюецца заканадаўствам кожнай дзяржавы. Заканадаўства пераважнай большасці дзяржаў адрознівае набыццё грамадзянства пры нараджэнні (філіяцыя), у парадку натуралізацыі або ўкаранення. Пры вырашэнні пытання аб набыцці грамадзянства пры нараджэнні выкарыстоўваецца два прынцыпы: нацыянальны (т.зв. «прынцып права крыві»), паводле якога грамадзянства дзіцяці залежыць ад грамадзянства бацькоў, і тэрытарыяльны (т.зв. «прынцып права глебы»), калі грамадзянства абумоўлена месцам нараджэння і не звязана з грамадзянствам бацькоў. У заканадаўстве большасці замежных краін спалучаюцца два гэтыя прынцыпы з выкананнем пэўных абавязковых умоў.

 Натуралізацыя, заслугі і інвестыцыі як шляхі набыцця грамадзянства 

Паводле законаў Рэспублікі Беларусь і сусветнай практыкі існуюць некалькі альтэрнатыўных механізмаў набыцця грамадзянства. Натуралізацыя з’яўляецца адным з традыцыйных шляхоў і рэгламентавана Законам Рэспублікі Беларусь «Аб грамадзянстве». Асноўныя ўмовы ўключаюць пастаяннае пражыванне на тэрыторыі Беларусі на працягу не менш як сямі гадоў, валоданне адной з дзяржаўных моў (беларускай або рускай), наяўнасць законнай крыніцы даходу і абавязак адмовіцца ад іншага грамадзянства пры атрыманні беларускага. У асобных выпадках гэты тэрмін можа быць скарочаны, напрыклад для асоб беларускага паходжання або іх нашчадкаў.

Асобныя краіны практыкуюць таксама наданне грамадзянства па заслугах, калі яно можа быць атрымана за значны ўнёсак у развіццё дзяржавы ў галіне навукі, культуры, спорту, эканомікі ці іншых сфер. Такі механізм, як правіла, не замацаваны ў заканадаўстве і залежыць ад спецыяльных рашэнняў урада ці кіраўніка дзяржавы. У Беларусі афіцыйнага парадку атрымання грамадзянства па заслугах няма, аднак падобныя прыклады вядомыя ў міжнароднай практыцы.

У шэрагу дзяржаў існуе таксама інстытут грамадзянства праз інвестыцыі, які прадугледжвае атрыманне грамадзянства пры ўмове ўкладання сродкаў у эканоміку краіны (набыццё нерухомасці, фінансаванне бізнес-праектаў або ўдзел у спецыяльных фондах). Такія праграмы дазваляюць замежным інвестарам атрымаць грамадзянства ў больш сціслыя тэрміны ў параўнанні з традыцыйнымі працэдурамі натуралізацыі.

 Грамадзянства Беларусі 
Замяніла грамадзянства БССР.

Паводле закона Беларусі «Аб грамадзянстве Рэспублікі Беларусь» ад 18.10.1991 яе грамадзянамі з'яўляюцца асобы, якія пастаянна жылі на тэрыторыі Беларусі на дзень уступлення ў сілу гэтага закона, і асобы, якія набылі беларускае грамадзянства ў адпаведнасці з гэтым законам. У Беларусі грамадзянства з'яўляецца роўным для ўсіх грамадзян дзяржавы, незалежна ад падстаў яго набыцця, ніхто з іх не можа быць пазбаўлены грамадзянства або адвольна пазбаўлены права змяніць грамадзянства. Падставы і парадак набыцця грамадзянства, яго спынення, змянення і іншае вызначаны заканадаўствам. Дакументам, які сведчыць аб беларускім грамадзянстве, з'яўляецца пашпарт грамадзяніна Беларусі.

 Гл. таксама 
 Канстытуцыйнае права
 Рымскае грамадзянства
 Біпатрыд
 Апатрыд

 Літаратура 
 Чалавек і грамадства: Энцыклапедычны даведнік. Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 1998. ISBN 985-11-0108-7
 Грамадзянства і апатрыдства: кіраўніцтва для парламентарыяў Міжпарламенцкі саюз, 2005 ISBN 92-9142-262-2
 Еўрапейская канвенцыя пра грамадзянства , СЁЕ, 1997

 Спасылкі 
 Партал Савета Еўропы пра грамадзянства
 Абсерваторыя па дэмакратыі ў Еўрапейскім саюзе — грамадзянства 
 Цэнтр вывучэння праблем грамадзянства і ідэнтычнасці . Праект Інстытута Філасофіі РАН, прысвечаны спецыфіцы грамадзянства і нацыянальнай ідэнтычнасці ва ўмовах глабалізацыі

Катэгорыя:Канстытуцыйнае права
Катэгорыя:Міжнароднае права
Катэгорыя:Дзяржава і асоба