Якуб Брайцаў

Якуб (Якаў Раманавіч) Брайцаў (, в. Забялышын Магілёўская губерня, Расійская імперыя, цяпер , Беларусь — ) — беларускі рускамоўны празаік, драматург, паэт.

 Біяграфія 
Нарадзіўся ў с. Забялышын Клімавіцкага павета Магілёўскай губерні (Беларусь) у сям'і беларускіх сялян. Брат Івана і Васіля Брайцавых.

Скончыў пачатковую школу ў родным Забялышыне, а прыблізна ў 1873 годзе паступіў у павятовае вучылішча ў Клімавічах. Менавіта тут ён пазнаёміўся з талентам А. Пушкіна, М. Гогаля, М. Лермантава, М. Някрасава.

3 2-й палавіны 1880-х гадоў у Маскве. 3 1900 г. на радзіме. У 1905 г. за рэвалюцыйную дзейнасць быў пад наглядам паліцыі.

Пад уражаннямі твораў рускіх пісьменнікаў ён піша вялікую аповесць «Багацеі», якая выйшла асобным выданнем у маскоўскай друкарні  ў 1889 г.

Набраныя ў выдавецтве яго аповесці «Няўдашачка Анюта» і «Дудалёва лаза» з-за немагчымасці аплаціць выданне, так і не выйшлі ў свет.

У 1905 годзе ён піша камедыю «Бяда цыгана»«Беда цыгана», збірае матэрыялы да задуманай аповесці.

1905—1906 гг. ўвайшлі ў яго жыццё актыўнай падтрымкай рэвалюцыйных выступленняў, надзеі на вялікія перамены.

Менавіта ў гэты перыяд Я. Брайцаў прыступілі да стварэння першага беларускага рускамоўнага рамана «Сярод балот і лясоў»«Среди болот и лесов» . Ён завяршыла яго ў 1916 годзе, але да публікацыі справа не дайшла. Патрэбныя былі грошы, якіх у Якуба Брайцава не было. Ды і не так проста было знайсці выдаўца, які б узяўся друкаваць раман пра экспрапрыятара Аляксандра Савіцкага, вобраз якога аўтар бясспрэчна ўзвышаў да ролі рэвалюцыянера і змагара за народную справу.

З 1917 года сакратар Забялышынскага валаснога выканкама, павятовы пракурор. У 1925 г. па стану здароўя пераехаў у в. Забялышын, дзе ў школе выкладаў курс земляробства.

У 1920-я супрацоўнік «Крестьянской газеты» (Масква). Член Усерасійскага саюза сялянскіх пісьменнікаў.

Пахаваны ў вёсцы Забялышына Хоцімскага раёна.

 Творчасць 
Літаратурную дзейнасць пачаў у 1880-я гады.

У творах Брайцава адлюстраваны сацыяльная несправядлівасць, барацьба з прыгнятальнікамі.

У аповесці «Няўдашачка Анюта» (1887), апавяданнях «Старая вёска», «Юда» (1899) адлюстравана непрыняцце бездухоўнасці існуючага ладу. Галоўная тэма творчасці — лёс беларускага сялянства, бяспраўнае становішча ў часы прыгонніцтва (апавяданне «Дудалёва лаза», 1884, апублікавана ў 1966), побыт і працэсы сацыяльнага расслаення ў беларускай вёсцы 2-й палавіны ХІХ-пачатку ХХ ст. (аповесць «Багацеі», 1889; апавяданне «Бяда цыгана», 1905), жыццё ў савецкі час (верш «Дудка», 1920; аповесць «Гаспадар», 1929). У аснове рамана «Сярод 6алот і лясоў» (1913—1916) рэальныя падзеі, звязаныя з рэвалюцыяй 1905 г., дзейнасцю атрада рэвалюцыянера-экспрапрыятара А. Савіцкага).

Літаратурны талент Я. Брайцава доўгі час ацэньваўся выключна па адной выдадзенай аповесці «Багацеі».
У 1920 годзе гэту аповесць М. Гарэцкі адзначыў у сваёй працы «Гісторыя беларускай літаратуры», а ў 1923 г. пераклаў урывак на беларускую мову і змясціў у «Хрэстаматыі беларускай літаратуры. XI стагоддзе — 1905 год». У 1922 г. ацэнку аповесці даў Я. Карскі ў сваёй знакамітай працы «Беларусы»: «У канцы 80-х гадоў з'явіўся таленавіты твор Я. Р. Брайцава: „Багацеі“». Леў Талстой, прачытаўшы яе, стаў запрашаць Брайцава ў Ясную Паляну. Вядома, што ў канцы 90-х гадоў мінулага стагоддзя пісьменнік быў не толькі ўваходны ў дом Талстых, але і лічыўся там досыць блізкім знаёмым. Ён нярэдка ўспамінаў потым пра тыя шчаслівыя дні, якія праводзіў у маёнтку Талстога, аб доўгіх спрэчках, аб гасціннасці . Пазней Брайцаў напіша аб гэтым часе псіхалагічны эцюд «Юда»Герой неизданного романа .

 Памяць і спадчына 
Рукапісы аповесцяў «Няўдашачка Анюта» (1887), «Старая вёска», «Юда» (1899), камедыі «Бяда цыгана» (1905), рамана «Сярод балот і лясоў» (1913-16) і іншыя захоўваюцца ў Цэнтральным дзяржаўным архіве-музее літаратуры і мастацтва БССР.

У 2013 годзе ў выдавецтве «Регистр» выйшаў зборнік твораў Якуба Брайцава «Сярод балот і лясоў»«Среди болот и лесов». Кніга вяртае імя выдатнага пісьменніка Якуба Брайцава ў кантэкст рускамоўнай літаратуры Беларусі і дазваляе вучоным пашырыць межы сваіх даследаванняў.

 Літаратура 
 Памяць: Хоцімскі раён: гісторыка-дакум. хроніка/Гал. рэдактар Г. П. Пашкоў.-Мн.: БелЭн, 2003. — С. 506.


Катэгорыя:Пісьменнікі Расійскай імперыі
Катэгорыя:Пісьменнікі СССР
Катэгорыя:Пісьменнікі Беларусі
Катэгорыя:Рускамоўныя пісьменнікі
Катэгорыя:Паэты Расійскай імперыі
Катэгорыя:Паэты СССР
Катэгорыя:Паэты Беларусі
Катэгорыя:Драматургі Расійскай імперыі
Катэгорыя:Драматургі СССР
Катэгорыя:Драматургі Беларусі
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Хоцімскім раёне