Спіс кіраўнікоў Беларусі

Гісторыя дзяржаўнасці на тэрыторыі Беларусі пачынаецца з Полацкага княства. З XIII ст. землі сучаснай Беларусі былі асноўнай часткай Вялікага Княства Літоўскага, якое ў 1569 годзе разам з Польшчай утварыла Рэч Паспалітую. У канцы XVIII ст. тэрыторыі сучасных Беларусі і Літвы анексаваны Расійскай імперыяй, у яе складзе яны ўмоўна называліся Паўночна-Заходнім краем. У пачатку XX ст. абвешчана Беларуская Народная Рэспубліка, а ў 1919 годзе — Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка Беларусь, якая ў 1922 годзе стала часткай СССР — Беларускай ССР. У 1991 годзе Беларусь стала незалежнай краінай.

 Міфалагічныя кіраўнікі 
У беларускім эпасе як князь апісваецца першачалавек — Бай, ад якога паходзяць беларусы. Пасля Бая князем быў яго сын Белаполь, ад Бая і Белаполя, быццам, паходзяць усе князі пазнейшых плямён.

 Дагістарычны перыяд 
Герадот паведамляў пра племя неўраў, чые цары бралі ўдзел у Савеце цароў Скіфіі, некаторыя даследчыкі лічаць, што неўры жылі на тэрыторыі сучаснай Беларусі.

У эпасе захавалася паданне пра князя славянскага племені дулебаў — Кумара, дулебы мігравалі з поўдню на тэрыторыю сучаснай Беларусі пад ціскам авараў, тут Кумар загінуў у барацьбе з готамі.

Саксон Граматык у «Дзеях данаў» паведамляе пра полацкага князя Веспасія, у падзеях магчыма V—VI стст., які змагаўся супраць данаў. У Сазе пра Ода Стралу згадваецца полацкі князь Палтэс. Сага пра Тыдрэка Бернскага паведамляе пра князя Русі і Полацка Вальдэмара, які кіраваў Полацкам падчас вайны з гунамі. Аднак, усе гэтыя творы маюць пазнейшы літаратурны характар, у дэталях яны не грунтуюцца на сапраўдныя падзеі.

З летапісу вядомы Радзім і Вятка, кіраўнікі славянскіх плямён, што быццам па іх атрымалі свае назвы — радзімічы і вяцічы. Некаторыя даследчыкі лічаць, што магчыма і крывічы з дрыгавічамі таксама атрымалі назвы ад імёнаў кіраўнікоў — Крыва і Драга.

У дагаворы Русі з Візантыяй 907 года згадваецца князь Полацка, але яго імя не названа, таксама ёсць думка пра літаратурны, «рэканструкцыйны» характар дагавора 907 года. На думку некаторых даследчыкаў, княгіня Прадслава, згадваецца ў дагаворы Русі з Візантыяй у 944 годзе, магла быць полацкай княгіняй, але гэта сумнеўнае меркаванне. Таксама ёсць гіпотэзы пра дынастыю мясцовых князёў у Полацку X ст.

 Княжацкі перыяд 

 Князі полацкія 
 Партрэт Імя Дата нараджэння Дата смерці Пачатак кіравання Канец кіраванняцэнтр|192x192пкс Рагвалод 920 978 945 977цэнтр|192x192пкс Ізяслаў 979 1001 986 1001 Усяслаў Ізяславіч 990-я 1003 1001 1003цэнтр|192x192пкс Брачыслаў Ізяславіч 997 1044 1003 1044цэнтр|191x191пкс Усяслаў Брачыславіч  каля 1029 1101 1044 1101цэнтр|191x191пкс Мсціслаў Ізяславіч ? 1069 1069 1069192x192пкс Святаполк Ізяславіч 1050 1113 1069 1071цэнтр|192x192пкс Барыс Усяславіч да 1057 1128 1101 1128 Давыд Усяславіч паміж 1047 і 1057 1129 1129 1129цэнтр|143x143пкс Ізяслаў Мсціславіч 1097 1154 1129 1132цэнтр|142x142пкс Святаполк Мсціславіч ? 1154 1132 1132цэнтр|195x195пкс Васілька Святаславіч  ? 1144 1132 1144 цэнтр|197x197пкс Рагвалод-Васіль Барысавіч ? пасля 1171 1144 1151цэнтр|216x216пкс Расціслаў Глебавіч ? 1165 1151 1159 цэнтр|197x197пкс Рагвалод-Васіль Барысавіч ? пасля 1171 1159 1162 Усяслаў Васількавіч ? каля 1186 1162 1167 Валадар Глебавіч 1090-я пасля 1167 1167 1167 Усяслаў Васількавіч ? каля 1186 1167 1181цэнтр|170x170пкс Уладзімір ? 1216 1186 1216цэнтр|191x191пкс магчыма Васілька ? 1220-я 1216 1222цэнтр|201x201пкс Святаслаў Мсціславіч ? пасля 1238 1222 1232 Брачыслаў ? пасля 1242 1232 1242Канстанцін ? пасля 23 мая 1254 1254 1262

 Князі тураўскія 
 Тур (X ст.) — князь тураўскі (970-я)

 Князі смаленскія 

 Князі гарадзенскія 

 Вялікія князі літоўскія 

 Да Люблінскай уніі 
 Партрэт Імя Дата нараджэння Дата смерці Пачатак кіравання Канец кіравання Міндоўг 1195 1263 1240 1263 Транята ? 1264 1263 1264 Войшалк 1223 1267 1264 1267 Шварн 1230 1269 1267 1268 Від  ? 1270 1268 1270 Трайдзень 1220 1282 1270 1282 Даўмонт  ? 1285 1282 1285 Будзікід ? 1290 1285 1290 Будзівід ? 1294 1290 1294 Віцень ? 1316 1294 1316 Гедымін 1275 1341 1316 1341 Яўнут 1300 1366 1341 1345 Альгерд 1296 1377 1345 1377 100px|center Ягайла 1362 1434 1377 1381 Кейстут 1297 1382 1381 1382 100px|center Ягайла 1362 1434 1382 1392 Скіргайла(як намеснік) 1354 1397 1386 1392 Вітаўт 1350 1430 1392 1430 Свідрыгайла  1370 1452 1430 1432 Жыгімонт I  1365 1440 1432 1440 100px|center  Казімір Ягелончык  1427 1492 1440 1492 100px|center  Аляксандр Ягелончык  1461 1506 1492 1506 100px|center  Жыгімонт II Стары  1467 1548 1506 1544 100px|center  Жыгімонт III Аўгуст  1520 1572 1544 1572

 Пасля Люблінскай уніі 

 Выбарныя каралі польскія і вялікія князі літоўскі 
 Партрэт Імя Дата нараджэння Дата смерці Пачатак кіравання Канец кіравання 100px|center  Генрык Валезы  1551 1589 1574 1574 100px|center Стэфан Баторы  1533 1586 1576 1586 100px|center Жыгімонт IV Ваза  1566 1632 1587 1632 100px|center  Уладзіслаў Ваза  1595 1648 1632 1648 100px|center Ян Казімер Ваза  1609 1672 1648 1668 100px|center  Міхал Вішнявецкі  1640 1673 1669 1673 100px|center  Ян Сабескі  1629 1696 1674 1696 100px|center  Аўгуст Моцны  1670 1733 1697 1704 100px|center  Станіслаў Ляшчынскі  1677 1766 1704 1709 100px|center  Аўгуст Моцны  1670 1733 1709 1733 100px|center  Станіслаў Ляшчынскі  1677 1766 1733 1734 100px|center  Аўгуст Саксонскі  1696 1763 1733 1763 100px|center  Станіслаў Аўгуст Панятоўскі  1732 1798 1764 1795

 Інтэррэксы 
На час бескаралеўя — пасля смерці караля і вялікага князя да выбараў новага — пэўныя манаршыя абавязкі выконваў прымас (архібіскуп гнезненскі), які ў гэтай сувязі менаваўся інтэррэксам («міжкаралём»). Упершыню інтэррэкс паўстае ў 1572 годзе, не быў прадугледжаны ранейшымі актамі. Праз тое, што паводле Люблінскай уніі (1569) выбары манарха мусілі быць агульныя, яго называюць «інтэррэксам Рэчы Паспалітай». Аднак, у розныя бескаралеўі ў Вялікім Княстве Літоўскім інтэррэксы прызнаваліся ў рознай ступені. У бескаралеўі 1573—1574, 1574—1576, 1586—1587 гадоў Княствам кіравалі і выбары наступнага вялікага князя арганізоўвалі Паны-Рада і ўрэшце галоўны з’езд, пры тым што паводле Люблінскай уніі гэтыя інстытуты не прадугледжаны ва ўладнай сістэме Рэчы Паспалітай, як і асобныя выбары вялікага князя. У бескаралеўе 1632—1633 гадоў сітуацыя была іншай, але статус інтэррэкса для Княства адрозніваўся ад яго статуса ў Кароне.

 1572—1573 — Якуб Уханьскі
 1575—1576 — Якуб Уханьскі
 1586—1587 — Станіслаў Карнкоўскі
 1632—1633 — Ян Вэнжык
 1648 — Мацей Лубеньскі
 1668—1669 — Мікалай Пражмоўскі
 1673—1674 — Казімір Фларыян Чартарыйскі
 1674 — Андрэй Тжэбіцкі
 1696—1697 — Міхал Радзеёўскі
 1704—1705 — Міхал Радзеёўскі
 1733—1734 — Тэадор Патоцкі
 1763—1764 — Уладзіслаў Аляксандр Лубеньскі

 Прэзідэнты Часовага ўрада Вялікага княства Літоўскага 
 Партрэт Імя Дата нараджэння Дата смерці Пачатак кіравання Канец кіравання 100px|center Юзэф Сіракоўскі  1765 1831 18 ліпеня 1812 гады 24 жніўня 1812 гады 100px|center  Станіслаў Солтан  27 жніўня 1756 1836 24 жніўня 1812 гады верасень 1812 100px|center  Дзірк ван Гогендорп 3 кастрычніка 1761 29 кастрычніка 1822 пачатак верасня 1812 сярэдзіна верасня 1812 100px|center Станіслаў Солтан 27 жніўня 1756 1836 сярэдзіна верасня 1812 гады канец верасня 1812

 Старшыні часовага ўрада ВКЛ пад час паўстання 1830—1831 гадоў 
 Партрэт Імя Дата нараджэння Дата смерці Пачатак кіравання Канец кіравання 100px|center Тадэвуш Тышкевіч  6 (17) верасня1774 3 (15) красавіка 1852 1830 1831

 Дыктатары Паўстання 1863—1864 
 Партрэт Імя Дата нараджэння Дата смерці Пачатак кіравання Канец кіравання 100px|center  Людвік Мераслаўскі  17 студзеня 1814 22 лістапада 1878 22 студзеня 1863 люты 1863 100px|center  Марыян Лангевіч  5 жніўня 1827 11 мая 1887 11 сакавіка 1863 18 сакавіка 1863 100px|center  Рамуальд Траўгут  16 студзеня 1826 5 жніўня 1864 ліпень 1863 жнівень 1863

 Старшыні Беларускага нацыянальнага камітэта 
 Партрэт Імя Дата нараджэння Дата смерці Пачатак кіравання Канец кіравання 100px|center Раман Аляксандравіч Скірмунт    сакавік 1917 ліпень 1917

 Старшыні выканаўчага камітэта Цэнтральнай рады беларускіх арганізацый 
 Партрэт Імя Дата нараджэння Дата смерці Пачатак кіравання Канец кіравання 100px|center Аркадзь Антонавіч Смоліч    ліпень 1917 кастрычнік 1917

 Старшыні выканаўчага камітэта Вялікай беларускай рады 
 Партрэт Імя Дата нараджэння Дата смерці Пачатак кіравання Канец кіравання 100px|center  Вячаслаў Антонавіч Адамовіч    кастрычнік 1917 снежань 1917

 Старшыні СНК Заходняй вобласці і фронту 
 Партрэт Імя Дата нараджэння Дата смерці Пачатак кіравання Канец кіравання 100px|center  Карл Іванавіч Ландэр    лістапад 1917 снежань 1917 100px|center  Аляксандр Фёдаравіч Мяснікоў    1-я дэкада студзеня 1918 100px|center  Майсей Іосіфавіч Калмановіч  1888  2-я дэкада студзеня 1918 Калегія камісараў пачатак 2-й дэкады студзеня — люты 1918

 Старшыні Народнага сакратарыята 
 Партрэт Імя Дата нараджэння Дата смерці Пачатак кіравання Канец кіравання 100px|center  Язэп Якаўлевіч Варонка    21 лютага 1918 9 сакавіка 1918

 Старшыні рады БНР 
 Партрэт Імя Дата нараджэння Дата смерці Пачатак кіравання Канец кіравання 100px|center Іван Серада  13 мая 1879 пасля 19 лістапада 1943 9 сакавіка 1918 14 мая 1918 100px|center Язэп Лёсік    14 мая 1918 13 снежня 1919

 Старшыні Часовага рабоча-сялянскага ўрада 
 Партрэт Імя Дата нараджэння Дата смерці Пачатак кіравання Канец кіравання 100px|center  Зміцер Жылуновіч   11 красавіка 1937 31 снежня 1918 3 лютага 1919

 Першыя сакратары ЦК КП(б)Б 
 Партрэт Імя Дата нараджэння Дата смерці Пачатак кіравання Канец кіравання 100px|center  Аляксандр Фёдаравіч Мяснікоў   3 лютага 1919 27 лютага 1919

 Першыя сакратары ЦК КП(б)ЛіБ 
 Партрэт Імя Дата нараджэння Дата смерці Пачатак кіравання Канец кіравання 100px|center Вінцас Міцкявічус-Капсукас  7 жніўня 1879 8 сакавіка 1928 27 лютага 1919 25 жніўня 1919

 Старшыні рады БНР пад час савецка-польскай вайны 
 Партрэт Імя Дата нараджэння Дата смерці Пачатак кіравання Канец кіравання 100px|center Пётр Антонавіч Крачэўскі  7 жніўня 1879 8 сакавіка 1928 13 снежня 1919 1920

 Старшыня СНК Беларускай ССР 
 Партрэт Імя Дата нараджэння Дата смерці Пачатак кіравання Канец кіравання 100px|center  Аляксандр Рыгоравіч Чарвякоў    1920 1924

 Першыя сакратары ЦК КПБ 
 Партрэт Імя Дата нараджэння Дата смерці Пачатак кіравання Канец кіравання 100px|center  Яфім Барысавіч Генкін  10 снежня 1896 10 лютага 1938 11 лістапада 1920 25 лістапада 1920 100px|center  Вільгельм Георгіевіч Кнорын  17 жніўня 1890 29 ліпеня 1938 25 лістапада 1920 май 1922 100px|center  Вацлаў Антонавіч Багуцкі 1884 19 снежня 1937 май 1922 люты 1924 100px|center Аляксандр Мікалаевіч Асаткін-Уладзімірскі  3 кастрычніка 1885 2 верасня 1937 люты 1924 верасень 1924 100px|center  Аляксандр Іванавіч Крыніцкі 28 жніўня 1894 30 кастрычніка 1937 верасень 1924 7 мая 1927 100px|center Вільгельм Георгіевіч Кнорын  17 жніўня 1890 29 ліпеня 1938 7 мая 1927 4 снежня 1928 100px|center Ян Барысавіч Гамарнік  2 чэрвеня 1894 31 мая 1937 4 снежня 1928 8 студзеня 1930 100px|center  Канстанцін Веньямінавіч Гей 1896 25 лютага 1939 8 студзеня 1930 18 студзеня 1932 100px|center Мікалай Фёдаравіч Гікала  8 сакавіка 1897 25 красавіка 1938 18 студзеня 1932 18 сакавіка 1937 100px|center  Васіль Фаміч Шаранговіч 20 лютага 1897 15 сакавіка 1938 18 сакавіка 1937 27 ліпеня 1937 100px|center  Якаў Аркадзевіч Якаўлеў 9 чэрвеня 1896 29 ліпеня 1938 27 ліпеня 1937 11 жніўня 1937 100px|center  Аляксей Аляксеевіч Волкаў 7 студзеня 1890 4 сакавіка 1942 11 жніўня 1937 19 чэрвеня 1938 100px|center  Панцеляймон Кандратавіч Панамарэнка 9 жніўня 1902 18 студзеня 1984 19 чэрвеня 1938 7 сакавіка 1947 100px|center  Мікалай Іванавіч Гусараў 3 жніўня 1905 17 сакавіка 1985 7 сакавіка 1947 5 жніўня 1950 100px|center Мікалай Сямёнавіч Патолічаў  10 верасня 1908 1 снежня 1989 5 ліпеня 1950 28 ліпеня 1956 100px|center  Кірыл Трафімавіч Мазураў 7 красавіка 1914 19 снежня 1989 28 ліпеня 1956 30 сакавіка 1965 100px|center  Пётр Міронавіч Машэраў 13 лютага 1918 4 кастрычніка 1980 30 сакавіка 1965 4 кастрычніка 1980 100px|center  Ціхан Якаўлевіч Кісялёў 30 ліпеня 1917 11 студзеня 1983 21 кастрычніка 1980 11 студзеня 1983 100px|center Мікалай Мікітавіч Слюнькоў  26 красавіка 19299 жніўня 2022 11 студзеня 1983 1987  Яфрэм Яўсеевіч Сакалоў 25 красавіка 1926 5 красавіка 2022 1987 1990 Анатоль Аляксандравіч Малафееў  14 мая 1933 19 студзеня 2022 1990 1991

 Старшыні Вярхоўнага Савета 
 Партрэт Імя Дата нараджэння Дата смерці Пачатак кіравання Канец кіравання 100px|center  Станіслаў Станіслававіч Шушкевіч   3 мая 2022 25 жніўня 1991 26 студзеня 1994  Вячаслаў Мікалаевіч Кузняцоў   26 студзеня 1994 28 студзеня 1994 100px|center  Мечыслаў Іванавіч Грыб   28 студзеня 1994 9 студзеня 1996

 Прэзідэнты 
 Партрэт Імя Дата нараджэння Дата смерці Пачатак кіравання Канец кіравання 100px|center  Аляксандр Рыгоравіч Лукашэнка 30 жніўня 1954 20 ліпеня 1994 сённяшні час

 Гл. таксама 
 Прэзідэнт Беларусі
 Прэм’ер-міністры Беларусі

 Спасылкі 
 Усе манархі свету (на рускай мове)

Катэгорыя:Спісы:Беларусь
Катэгорыя:Гісторыя Беларусі
Катэгорыя:Спісы кіраўнікоў Еўропы