Марфеміка

Марфеміка — раздзел мовазнаўства, які вывучае структуру слова, яго структурныя часткі — марфемы, іх віды, будову і спалучальнасць у слове ці словаформе.

 Гісторыя марфемікі 
У самастойную галіну навукі марфеміка вылучылася толькі ў 60-80-ыя гг. XX ст. Дагэтуль марфеміка ўкроплівалася ў марфалогію ці этымалогію.

 Прадмет даследавання марфемікі 
Прадмет даследавання — марфемная будова слова і структурныя часткі слова (марфемы). Пры гэтым марфемная будова слова вывучаецца адначасова і з фармальнага, і з семантычнага боку.

 Задачы марфемікі 
Задачы марфемікі:
 вывучэнне і даследаванне марфемнай будовы словаў;
 вывучэнне марфемы як структурнай часткі слова з пункту гледжання яе формы і зместу;
 вывучэнне іерархіі марфем: паслядоўнасць размяшчэння марфем у слове, іх набор у мове, статус марфем як моўных адзінак;
 асаблівасці спалучэння марфем у слове;
 даследаванне марфем з пункту гледжання прадуктыўнасці (частотнасці ўжывання) і рэгулярнасці іх у мове;
 даследаванне эмацыйна-стылістычнай афарбоўкі слоў.

 Сувязь марфемікі з іншымі раздзеламі мовазнаўства 

 Сувязь са словаўтварэннем 
Сувязь марфемікі са словаўтварэннем асабліва цесная. Сувязным звяном паміж імі з'яўляецца слова. Марфемы існуюць толькі ў складзе слова і выдзяляюцца толькі са словаў, а ўтварэнне новых словаў адбываецца на базе словаў і марфем.

 Сувязь з лексікалогіяй 
Кожнае новае ўтворанае слова ўключаецца ў лексічны слоўнік мовы, а лексічны слоўнік мовы — аб'ект даследавання лексікалогіі.

 Сувязь з марфалогіяй 
Кожнае слова належыць да пэўнай часціны мовы. Вывучэннем часцін мовы займаецца марфалогія. Кожная часціна мовы мае свае ўніверсальныя і спецыфічныя марфемы, якія ўдзельнічаюць ва ўтварэнні новых словаў.

 Сувязь з арфаграфіяй 
Адзін з сучасных прынцыпаў беларускай арфаграфіі называецца марфалагічны. Ён патрабуе графічнай аднастайнасці перадачы марфем на пісьме незалежна ад іх вымаўлення.

 Сувязь з фанетыкай 
Спалучэнне марфем у слове заснаванае на фанетычных законах і суправаджаецца фанетычнымі з'явамі (чаргаванне).

 Сувязь з этымалогіяй 
У працэсе гістарычнага развіцця мовы марфемная структура словаў можа змяняцца (спрошчвацца).

 Сувязь з сінтаксісам 
На базе словазлучэнняў утвараюцца складаныя словы.

 Сувязь з фразеалогіяй 
Ад устойлівых выразаў утвараюцца словы (скаліць зубы — скалазуб).

 Літаратура 
 Беларуская граматыка: У 2 ч. — Мн: Навука і тэхніка. — Ч. 1. Фаналогія. Арфаэпія. Марфалогія. Словаўтварэнне. Націск, 1985.
 Граматыка беларускай мовы. У 2 т. Т. 1. Мінск: Навука і тэхніка, 1962.

Катэгорыя:Словаўтварэнне
Катэгорыя:Марфалогія мовы