Гудагай (вёска)

Гудага́й або Малы Гудага́й ( або Maly Hudahaj, , літ. Gudagojis) — вёска ў Астравецкім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Гудагайскага сельсавета.

Знаходзіцца за 5 км на паўднёвы захад ад Астраўца, за 8,5 км ад граніцы з Літвой. Чыгуначная станцыя на лініі Мінск — Вільня.

 Назва 
Назва балцкага паходжання ад асновы гуд (gudas) — «беларус»Жучкевич В. А. Краткий топонимический словарь Белоруссии. Мн., 1974. С. 88—89.. «Гудамі» ў даваеннай Літве было прынята называць беларусаў, але ў ранейшыя часы літоўцы (а таксама сярэднявечныя прусыВ.Н. Топоров. Прусский язык (E-H). М., 1979. С. 323-327) так называлі ўсіх, хто адрозніваўся мовай ці хаця б дыялектам (маглі называць і носьбітаў іншай гаворкі літоўскай мовы)Rimvydas Petrauskas. Ne Baltarusija, o Baltarusia // https://www.lrt.lt/naujienos/nuomones/3/1215428/rimvydas-petrauskas-ne-baltarusija-o-baltarusia.

Ва ўжытку літоўскамоўных аўтахтонных жыхароў - GudagojisKazimieras Garšva. Gudijos Astravo rajono vietovardžiai ir pavardės [Тапонімы і прозвішчы Астравецкага раёна Беларусі] // Gimtasai kraštas. 2017, t. 13. C. 26., другі складнік ад літоўскага славізму gojus "гай, лясок".

 Гісторыя 
Упершыню Гудагай згадваецца ў кан. XVI ст. як паселішча ў складзе маёнтка Астравец—Урбаноўскі, якім у 1-й пал. XVII ст. валодаў Н. Лакуцеўскі. У розныя часы маёнтак знаходзіўся ва ўладанні Скірмантаў, Садоўскіх, Козел-Паклеўскіх.


19 студзеня 1764 уладальнік маёнтка Юзаф Война разам з жонкай Людвікай з Сулістроўскіх заснавалі ў Гудагаі драўляны касцёл Яўлення (у іншых крыніцах — Раства) Дзевы Марыі і кляштар, куды запрасілі манахаў кармелітаў босых Літоўскай правінцыі. Ва ўклад кляштару запісалі маёнтак Астравец—Урбаноўскі. У 1781, паводле інвентара, у склад маёнтка ўваходзілі фальварак (двор) і сёлы Гудагай, Бобаны, Кеждуны, Люлішкі, Шунелішкі. У касцёле знаходзіўся цудоўны абраз Дзевы Марыі, вядомы далёка за межамі парафіі.

У выніку трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай (1795) Гудагай апынуўся ў складзе Расійскай імперыі, у другой пал. XIX — пач. XX стст. у Палянскай воласці Ашмянскага павета Віленскай губерні. У 1832 па здушэнні вызваленчага паўстання расійскія ўлады зачынілі кляштар кармелітаў. Парафію падзялілі і далучылі да суседніх парафій, а касцёл, званіцу і іншыя пабудовы прадалі яўрэям пад зносАйцец Аркадзь Куляха. Санктуарый Маці Божай Шкаплернай у Гудагаі // «Наша Вера» № 2 (40), 2007.. Цудоўны абраз знайшоў сховань у касцёле ў Ашмянах.


У 1856 незнесены яўрэямі касцёл набыў, а пазней аднавіў як капліцу кс. Данат Сямашка.

Па стане на 1866 у мястэчку было 11 двароў, на 1886 — 18 двароў, карчма. У 1874 праз Гудагай прайшла Лібава-Роменская чыгунка. 2 жніўня 1907 з аднаўленнем парафіі ў Гудагай вярнуўся цудоўны абраз.

У Першую сусветную вайну ў 1915 Гудагай занялі нямецкія войскі, пазней мястэчка займалі бальшавікі і польскае войска. Пасля польска-савецкай вайны (1919—1921), мястэчка апынулася ў складзе Сярэдняй Літвы, а затым з 1922 года ў міжваеннай Польскай Рэспублікі, з 1931 у Палянскай гміне Ашмянскага павета Віленскага ваяводства.

У 1939 Гудагай увайшоў у БССР, дзе ў 1940 стаў цэнтрам Гудагайскага сельсавета Астравецкага раёна. У Другую сусветную вайну з чэрвеня 1941 да ліпеня 1944 вёска знаходзілася пад нямецкай акупацыяй. У 1962—1965 гг. Гудагай уваходзіў у склад Ашмянскага раёна.

 Насельніцтва 
 XIX стагоддзе: 1866 — 143 чал.Gudogaje //  S. 904.; 1886 — 117 чал.
 XX стагоддзе: 1971 — 1077 чал.; 1995 — 975 чал.Герман Брэгер. Гудагай //  С. 170.

 Інфраструктура 
У Гудагаі працуюць сярэдняя школа, дашкольная ўстанова, бібліятэка, дом культуры.

 Славутасці 
 Касцёл Дабравешчання Найсвяцейшай Дзевы Марыі
 Абраз Маці Божай Гудагайскай

 Страчаная спадчына 
 Кляштар кармелітаў (XVIII ст.)

 Літаратура 

 Айцец Аркадзь Куляха. Санктуарый Маці Божай Шкаплернай у Гудагаі // «Наша Вера» № 2 (40), 2007.
 Gudogaje //  S. 904.

 Спасылкі 

 мяст. Гудагай на Radzima.org
 Гудагай — парафія Адведзін Найсвяцейшай Дзевы Марыі на Catholic.by
 Гудогай на Globustut.by

Катэгорыя:Населеныя пункты Астравецкага раёна
Катэгорыя:Гудагайскі сельсавет

Катэгорыя:Мястэчкі Віленскага ваяводства