Аляксандр Аляксандравіч Багамолец

Аляксандр Аляксандравіч Багамолец (,  — , ) — патафізіолаг і грамадскі дзеяч, 7-ы прэзідэнт АН Украіны (1930—1946), акадэмік (з 1932) і віцэ-прэзідэнт АН СССР (6 мая 1942 — 23 мая 1945) і АМН СССР (1944), лаўрэат Сталінскай прэміі.

Аляксандр Аляксандравіч Багамолец стварыў вучэнне аб узаемадзеянні пухліны і арганізму — гэта ўяўленне кардынальна змяніла існавалі ў той час уяўленні пра пухлінавы рост.

Заснавальнік расійскай і ўкраінскай школы патафізіялогіі, эндакрыналогіі і геранталогіі. Заснавальнік першых у Расіі і Украіне навукова-даследчых устаноў медыцынскага профілю.

 Раннія гады. Пачатак навуковай кар'еры 
Аляксандр Аляксандравіч Багамолец адбываўся з «чарнігаўскай галіны» роду Багамольцаў. Бацька — Аляксандр Міхайлавіч Багамолец, сын засядацеля Нежынскага павятовага суда, тытулярнага саветніка Міхаіла Фёдаравіча Багамольца (1812—1895), земскі ўрач, супрацоўнічаў з нарадавольцамі, арыштоўваўся. Маці — Сафія Мікалаеўна Прысецкая (1856—1892) гербу «Навіна», дачка паручніка ў адстаўцы, уваходзіла ў кіраўніцтва леварадыкальнай народніцкай арганізацыі Паўднёва-рускі рабочы саюз. Была арыштавана ў студзені 1881 года, асуджаная на 10 гадоў катаргі.

Аляксандр Багамолец-малодшы нарадзіўся ў Кіеве ў лазарэце Лук'янаўскай турмы, дзе Сафія знаходзілася ў працэсе следства па справе «Паўднёва-Рускага рабочага саюза». Менш, чым праз месяц жандары аддалі хлопчыка бацьку Соф'і, які павёз яго ў свой маёнтак у Палтаўскай вобласці, у сяло Клімава Зянькоўскага павета.


Пазней Аляксандр Міхайлавіч павёз сына ў Нежын. Сваю маці Саша Багамолец убачыў толькі ў 1891 годзе, калі яго бацька пры садзейнічанні расійскага пісьменніка Льва Мікалаевіча Талстога атрымаў дазвол наведаць Сафію Багамолец у Сібіры. Неўзабаве яна памерла ад сухотаў. Пасля цяжкай паездкі ў Сібір Аляксандр Багамолец заразіўся на сухоты ад маці.

Пачатковую адукацыю атрымаў дома, затым па вяртанні з Сібіры паступіў у 1892 годзе ў мужчынскую гімназію пры Гісторыка-філалагічным інстытуце князя Безбародкі (цяпер — Нежынскі дзяржаўны педуніверсітэт імя Гогаля). За поспехі ў вучобе Саша Багамолец быў адзначаны пахвальным лістом і кнігай Тургенева «Цыдулкі паляўнічага».

З дзяцінства захапляўся чытаннем.

У 1894 годзе разам з бацькам пераехаў у Кішынёў. Працягнуў навучанне ў Кішынёўскай гімназіі, але на перадапошнім годзе быў адлічаны з афіцыйнай фармулёўкай «за небяспечны кірунак думак». З вялікай цяжкасцю яго атрымалася зладзіць у 1-ю Кіеўскую мужчынскую гімназію, якую ён скончыў з адзнакай у 1900 годзе (да гэтага нейкі час вучыўся ў калегіі Паўла Галагана. Паступіў на юрыдычны факультэт Кіеўскага ўніверсітэта, маючы намер стаць адвакатам-крыміналістам. Неўзабаве расчараваўся ў юрыспрудэнцыі і перайшоў на медыцынскі факультэт, а ў 1901 годзе ўслед за прафесарам У. В. Падвысоцкім перавёўся ў Адэскі Наварасійскі ўніверсітэт.

Сваю першую навуковую працу — «Да пытання пра будову і мікрафізіялогію брунеравых залоз» — апублікаваў у 1902 годзе. Пад канец вучобы Аляксандра Багамольца ў Адэскім універсітэце ў яго паслужным спісе налічвалася ўжо пяць навуковых прац.


Ва ўніверсітэце ён захапіўся вывучэннем эндакрыналогіі, нервовай сістэмы. Не раз быў на грані выключэння па палітычных матывах. Нягледзячы на перапынкі ў вучобе, звязаныя са студэнцкімі хваляваннямі падчас першай рускай рэвалюцыі, у 1907 годзе Багамолец скончыў універсітэт з адзнакай і ў тым жа годзе стаў асістэнтам на кафедры агульнай паталогіі Наварасійскага ўніверсітэта.

У 1909 годзе пад кіраўніцтвам прафесара Уладзіміра Вароніна Аляксандр Багамолец абараніў у Імператарскай ваенна-медыцынскай акадэміі (Пецярбург) доктарскую дысертацыю «Да пытання пра мікраскапічную будову і фізіялагічнае значэнне наднырачных залоз у здаровым і хворым арганізме». Апанентам пры абароне быў вядомы расійскі фізіёлаг, акадэмік Іван Пятровіч Паўлаў. Ён высока ацаніў працу маладога вучонага. Аляксандр Аляксандравіч Багамолец стаў самым маладым у Расійскай імперыі доктарам медыцыны — на момант абароны дактарантуры яму было 28 гадоў.

У тым жа годзе Аляксандр Багамолец быў абраны прыват-дацэнтам кафедры агульнай паталогіі медыцынскага факультэта Наварасійскага ўніверсітэта (Адэса).

У 1910 годзе Аляксандр Багамолец ажаніўся з Вольгай Ціхоцкай, унучкай генерал-маёра С. Г. Ціхоцкага і пляменніцай скульптара У. А. Беклемішава. У лютым 1911 у сям'і нарадзіўся адзіны сын — Алег Аляксандравіч Багамолец (1911—1991).

Неўзабаве пасля нараджэння сына Аляксандр Багамолец быў адпраўлены ў камандзіроўку ў Парыж (у Сарбону) для падрыхтоўкі да прафесарскага звання. Па вяртанні быў зацверджаны экстраардынарным прафесарам кафедры агульнай паталогіі і бактэрыялогіі Мікалаеўскага ўніверсітэта ў Саратаве.

 «Саратаўскі» перыяд 
У Саратаве Аляксандр Багамолец і яго вучні заклалі асновы новай галіны ў медыцынскай навуцы — патафізіялогіі.

Багамолец сам набраў штат і закупіў за ўласныя сродкі навуковыя прыборы (частку абсталявання ён прывёз з Францыі) для кафедры. Ён таксама пачынае паспяховую выкладчыцкую дзейнасць — яго лекцыі становяцца папулярнымі сярод студэнцтва.

Аляксандр Багамолец арганізаваў у агранамічным і ветэрынарным інстытутах Саратава кафедры мікрабіялогіі і агульнай паталогіі. Пазней уздымаў пытанне пра адкрыццё ў Саратаве спецыяльнага бактэрыялагічнага інстытута.

Удзельнічаў ён і ў грамадскім жыцці: у 1914 годзе Багамолец разам з васямнаццаццю іншымі прафесарамі апублікаваў зварот «Пра лёс жанчын, якія засталіся за сценамі ўніверсітэта».

У 1917 годзе доктар Багамолец узначаліў саратаўскія Вышэйшыя жаночыя Медыцынскія курсы, у арганізацыі якіх прымаў чынны ўдзел.

Адначасова з чытаннем лекцый праводзіў даследаванні для клінік, прымаў хворых, а ў час першай сусветнай вайны праводзіў эпідэміялагічныя даследаванні. Адным з першых звярнуў увагу на сувязь алергіі і імунітэту.

Сын рэвалюцыянераў-народнікаў, ён заўсёды лічыўся «нядобранадзейным», таму бальшавіцкую рэвалюцыю 1917 года ён прыняў адразу. Падчас грамадзянскай вайны Аляксандр Багамолец сам прапанаваў новым уладам Саратаўскай губерні комплекс анты-эпдэтычных мерапрыемстваў.

У кастрычніку 1918 года, працягваючы загадваць кафедрай у Саратаўскім універсітэце, прафесар Багамолец стварае першую ў Расіі навукова-даследчую ўстанова медыцынскага профілю — Дзяржаўны інстытут мікрабіялогіі і эпідэміялогіі Паўднёва-Усходу Расіі («Мікробы»). Інстытут «Мікробы» атрымаў у спадчыну распрацоўкі супраць чумы, халеры, сібірскай язвы, якія вяліся ў Пецярбургу ў так званым «чумным форце»- усё абсталяванне і прэпараты былі перавезены адтуль у Саратаў.

У 1919 годзе быў прызначаны старэйшым эпідэміёлагам Саратаўскага губернскага аддзела аховы здароўя, увайшоў у склад камісіі па барацьбе з сыпным тыфам. Быў таксама прызначаны кансультантам-эпідэміёлагам санітарнага аддзела Паўднёва-Усходняга фронту Чырвонай Арміі і санітарнага аддзела Рязано-Уральскай чыгункі. Кіраваў Саратаўскім эвакапунктам, стварыў першую ў краіне чыгуначную клініка-дыягнастычную лабараторыю.

У Саратаве Аляксандр Багамолец пачаў працу над першым у свеце падручнікам па патафізіялогіі. У яго аснову лёг курс лекцый для студэнтаў універсітэта. Праца над падручнікам працягвалася да канца жыцця доктара Багамольца. «Кароткі курс паталагічнай фізіялогіі», апублікаваны ў 1921 годзе, у выніку разросся да пяцітомніка. За гэту працу Аляксандру Багамольцу была прысуджана Сталінская прэмія (1941).

У 1923 годзе Аляксандр Багамолец арганізаваў у Саратаве першую ў СССР перасоўную супрацьмалярыйную лабараторыю. У тым жа годзе ён заняўся даследаваннямі злучальнай тканкі і яе ролі ў імунных рэакцыях.

У Саратаве Аляксандр Багамолец зрабіў сваё найважнейшае вынаходства — імунную цытатаксічную антырэцікулярную сыроватку, якая паскарае гаенне ран і актывізуе імунную сістэму чалавека. «Сыроватка Багамольца» паспяхова ўжывалася для лячэння інфекцыйных хвароб і пераломаў. Падчас савецка-нямецкай вайны 1941—1945 гг. яна мела асаблівы попыт у савецкіх палявых і эвакуацыйных шпіталях.

 «Маскоўскі» перыяд 
У 1925 годзе прафесар Багамолец быў прызначаны загадчыкам кафедры патафізіялогіі медыцынскага факультэта Другога Маскоўскага ўніверсітэта.

З 1926 года — стваральнік і кіраўнік аддзялення эксперыментальнай паталогіі ў Інстытуце Вышэйшай нервовай дзейнасці пры Камуністычнай акадэміі, а таксама лабараторыі эксперыментальнай анкалогіі Маскоўскага гарадскога аддзела аховы здароўя.

Працуючы кансультантам патафізіялагічнай лабараторыі пры Дзяржаўным іпадроме ў Маскве, Аляксандр Богомолец працягваў займацца даводкай антырэцікулярнай цытатаксічнай сыроваткі.

Аляксандр Багамолец прыняў удзел у стварэнні Першага ў свеце Інстытута гематалогіі і пералівання крыві (цяпер — Гематалагічны навуковы цэнтр Росздрава), які ўзначаліў пасля смерці яго першага дырэктара — Аляксандра Аляксандравіча Багданава (1873—1928). Там пад кіраўніцтвам Багамольца была распрацавана ўнікальная методыка кансервацыі донарскай крыві, якая да гэтага часу ўжываецца практычна без прынцыповых змен. Тады ж Аляксандр Багамолец і яго вучні ўсталявалі ўніверсальны донарскі характар першай групы крыві. Гэтым інстытутам Багамолец працягваў кіраваць да 1931 года — калі ўжо быў прэзідэнтам Акадэміі навук УССР.

У Маскве Аляксандр Багамолец таксама прымаў удзел у стварэнні Інстытута функцыянальнай дыягностыкі і эксперыментальнай тэрапіі.

У Маскве ім былі створаны работы «Крызіс эндакрыналогіі» (1927), «Загадка смерці» (1927) «Уводзіны ў вучэнне аб канстытуцыі і дыятэзах» (1928), «Пра вегетатыўныя цэнтры абмену» (1928), «Ацёк. Нарыс патагенезу» (1928), «Артэрыяльная гіпертанія. Нарыс патагенезу» (1929). Аляксандр Багамолец таксама значна перапрацаваў і пашырыў падручнік «Паталагічная фізіялогія» (трэцяе выданне, 1929).

 Прэзідэнт Акадэміі Навук УССР 

У 1930 годзе Аляксандр Багамолец быў абраны прэзідэнтам Акадэміі навук УССР (за год да гэтага — сапраўдным членам Акадэміі навук УССР). Пераехаўшы з групай вучняў у Кіеў, ён стварыў Інстытут эксперыментальнай біялогіі і паталогіі Наркамздраву УССР і Інстытут фізіялогіі. Пад будаўніцтва апошняга было выдзелена 2,661 га зямлі ў цэнтры Кіева. Пасля смерці вучонага абодва інстытута былі аб'яднаны ў Інстытут фізіялогіі АН УССР (1953).

Новаабраны прэзідэнт АН УССР правёў поўную перабудову структуры акадэміі. На базе разрозненых кафедраў і лабараторый ствараюцца цэлыя навукова-даследчыя ўстановы (інстытуты). Да працы ў іх былі прыцягнуты маладыя перспектыўныя навукоўцы. Структура АН Украіны, якую заклаў Аляксандр Багамолец, у агульных рысах захоўваецца і дагэтуль.

У Кіеве Аляксандр Багамолец заснаваў «Фізіялагічны часопіс» АН УССР. Арганізоўваў штогадовыя шырокія навуковыя канферэнцыі па актуальных праблемах медыцыны, удзельнічаў у рэдагаванні шматлікіх навуковых зборнікаў.

З 1932 года — сапраўдны член Акадэміі навук СССР. У 1937 годзе абраны дэпутатам Вярхоўнага Савета СССР.

У 1941 годзе, за некалькі месяцаў да пачатку савецка-нямецкай вайны, Аляксандр Багамолец стварыў Кіеўскі дыспансер барацьбы з заўчаснай старасцю. На яго базе пазней быў утвораны Інстытут геранталогіі.

За два гады да стварэння дыспансера акадэмік выпусціў брашуру «Падаўжэнне жыцця» (1939). У ёй ён навукова абгрунтаваў магчымасць і рэальнасць працягу чалавечага жыцця на працягу 100 і больш гадоў. Некаторыя ідэі, выкладзеныя ў ёй, Аляксандр Багамолец пачаў распрацоўваць яшчэ ў Саратаве.

У выніку Аляксандр Багамолец ператварыў Кіеў у адзін з самых прэстыжных навуковых цэнтраў СССР.

Аляксандр Багамолец узначальваў Акадэмію Навук УССР у нялёгкія гады сталінскіх рэпрэсій. Выратаваннем ад НКУС яму былі абавязаныя вядомы ўкраінскі дэмограф Міхаіл Птуха, заснавальнік украінскай эканамічнай геаграфіі Канстанцін Воблый, матэматык Мікалай Крылоў, фізік-ядзершчык Аляксандр Ляйпунскі, які стварыў першы ў СССР ядзерны рэактар на хуткіх нейтронах.

Аляксандр Багамолец таксама змог, хоць і не надоўга, адтэрмінаваць арышт выбітнага ўкраінскага гісторыка і ўсходазнаўца Агафангела Крымскага.

Ужо пасля вайны акадэміку атрымалася дамагчыся вызвалення з турмы мужа сваёй стрыечнай сястры, актрысы Наталлі Міхайлаўны Багамолец-Лазурскай (1880—1958) — жонкі вядомага літаратуразнаўцы Уладзіміра Лазурскага, які сябраваў з паслом Італіі падчас нямецка-румынскай акупацыі Адэсы.

Грамадзянскі подзвіг акадэміка Аляксандра Багамольца становіцца зразумелы яшчэ і таму, што ён і сам быў на валасок ад гібелі. Прычынай таму была яго «няшчасная» з пункту гледжання паходжання радня. Стрыечны брат прэзідэнта АН УССР, Вадзім Міхайлавіч Багамолец (1878—1936), быў генерал-харунжым Украінскай Дзяржавы пры гетмане Паўла Скарападскім.

З пачаткам савецка-нямецкай вайны Акадэмія навук УССР была эвакуіравана ва Уфу. Там Аляксандр Багамолец правёў масавую рэарганізацыю ўкраінскай навукі для патрэб ваеннага часу. Разам з акадэмікам Мікалаем Бурденко ствараў Акадэмію медыцынскіх навук СССР.

Увесну 1944 года Аляксандр Багамолец вярнуўся ў Кіеў, дзе ўзначаліў работы па аднаўленню Акадэміі навук УССР.

 Апошнія гады жыцця. «Пасмяротныя» рэпрэсіі 
Напружаная праца падарвала здароўе акадэміка Аляксандра Багамольца. У сярэдзіне кастрычніка 1943 года ў яго адбыўся прарыў плеўры і самаадвольны пнеўматоракс на фоне даўняга туберкулёзу, якім ён заразіўся яшчэ ў дзяцінстве ад маці на катарзе. Сітуацыя ўскладнялася тым, што Аляксандр Аляксандравіч, нягледзячы на сухоты, шмат паліў.

Паўторны пнеўматоракс адбыўся ў ліпені 1946 года на дачы. Спробы сяброў і калегаў спыніць хваробу былі беспаспяховымі. 17 ліпеня 1946 акадэмік Аляксандр Багамолец прадыктаваў апошнія распараджэнні сыну, Алегу Аляксандравічу, а 19 ліпеня ў 22 гадзін 15 хвілін яго не стала.

Пахаваны акадэмік у парку, пасаджаным ім і яго вучнямі, каля дома, дзе ён жыў.

Да месца пахавання акадэміка везлі па вуліцах яшчэ не адноўленага пасля бамбёжак Кіева з ваеннымі ўшанаваннямі — на артылерыйскім лафеце.

Смерць акадэміка Багамольца раззлавала Сталіна. Савецкі дыктатар, які цікавіўся ідэямі прэзідэнта ўкраінскай Акадэміі Навук, спадзяваўся, што той дасць яму рэцэпт калі не неўміручасці, то доўгага даўгалецця. Таму калегі і сваякі акадэміка падвергліся ганенням.

Улетку 1950 года ў Кіеве адбылося выязное пасяджэнне Акадэміі Навук СССР і Акадэміі Медыцынскіх Навук СССР у Кіеве. На ім вучэнне Аляксандра Багамольца пра ролю злучальнай тканкі ў фарміраванні імуннай сістэмы чалавека было названа «антынавуковым». Ніякія аргументы навуковага характару не прыводзіліся. Навукоўцу пасмяротна ставілі ў віну насаджэнне ідэалістычна светапогляду і спробы змагацца з вучэннем Івана Пятровіча Паўлава.

Заснаваныя Аляксандрам багамольцаў Інстытут эксперыментальнай біялогіі і паталогіі і Інстытут фізіялогіі апынуліся пад пагрозай знішчэння. Сітуацыю выратаваў парторг Інстытута эксперыментальнай біялогіі і паталогіі, які апынуўся прыстойным чалавекам і змог пераканаць украінскае партыйнае начальства ў абсурднасці абвінавачванняў. Аднак заснаваныя акадэмікам Багамольцам інстытуты ўсе гэтыя гады не працавалі. Аднавілі яны сваю працу толькі пасля смерці Сталіна.

 Сям'я 
У Аляксандра Аляксандравіча і Вольгі Георгіеўны Багамольцаў быў адзіны сын — Алег Аляксандравіч Багамолец (1911—1991). Украінскі патафізіолаг, член-карэспандэнт Акадэміі Навук СССР, заслужаны дзеяч навукі і тэхнікі УССР.

Стрыечны брат — Вадзім Міхайлавіч Багамолец (1878—1936), ваенны дзеяч УНР і Украінскай Дзяржавы, ваенна-марскі юрыст, прадстаўнік УНР у Румыніі.

Дачка Алега Аляксандравіча, Кацярына Алегаўна (1939-2013) — прафесар кафедры паталагічнай анатоміі Нацыянальнага медыцынскага ўніверсітэта імя Багамольца. Працавала анестэзіолагам у Інстытуце туберкулёзу і грудной хірургіі пад кіраўніцтвам акадэміка Мікалая Амосава.

Яе сястра, Аляксандра Алегаўна (нар. 1958) — дзіцячы лекар-рэаніматолаг, цяпер на пенсіі. Загадвае кватэрай-музеем Аляксандра Аляксандравіча Багамольца.

Дачка Кацярыны Алегаўна — Вольга Вадзімаўна Багамолец (нар. 1966), украінская спявачка, лекар, грамадскі дзеяч. Заслужаны ўрач Украіны. Фундатарка гісторыка-культурнага комплексу "Замак Радомысль"

 Памяць 
 Імем А. А. Багамольца названы Нацыянальны медыцынскі ўніверсітэт (Украіна, Кіеў).
 Імем А. А. Багамольца названы Інстытут фізіялогіі імя Багамольца НАНУ
 Імем А. А. Багамольца названая вуліца ў гарадах Валгаград (Расія), Харкаў, Львоў, Кіеў (Украіна).
 У 1946 годзе пасля смерці Багамольца Саветам Міністраў СССР была заснавана прэмія імя А. А. Багамольца за выдатныя работы ў галіне медыцынскіх навук у памеры 25 тыс. рублёў, якая прысуджаецца Акадэміяй навук УССР.
 У 1971 годзе ў яго гонар была выпушчаная паштовая марка «Пошты СССР».

 Узнагароды 
 4 лютага 1944 года званне Героя Сацыялістычнай працы за выдатныя заслугі ў навуцы, за стварэнне каштоўных прэпаратаў для лячэння ран і пераломаў касцей.Указ Президиума Верховного Совета СССР «О присвоении звания Героя Социалистического Труда академику Богомольцу Александру Александровичу, президенту Украинской Академии наук» от 4 января 1944 года // Ведомости Верховного Совета Союза Советских Социалистических Республик : газета. — 1944. — 13 января (№ 2 (262)). — С. 1
 Узнагароджаны двума ордэнамі Леніна, ордэнам Айчыннай вайны I ступені, ордэнам Працоўнага Чырвонага Сцяга, а таксама медалямі, сярод якіх медаль «За доблесную працу ў Вялікай Айчыннай вайне 1941—1945 гадоў»ПАМЯТИ АКАДЕМИКА А. А. БОГОМОЛЬЦА

 Літаратура 
 Богомолец А. А. Основные направления моих работ. — АП, 1947, № 3.
 Богомолец А. А. Продление жизни. — Киев, АН УССР, 1940
 Виленский Ю. «Неизвестный Богомолец». — «Зеркало недели», № 14\1999 г.
 Кавецкий Р. Е. Послесловие // Богомолец А. А. Избранные труды, т. 3. — К., 1958
 Кот С. Кучерук О. «Національний пантеон». «Зовнішні справи», № 9, 2007 р. — С. 50-52
 Мартич Ю. Олександр Богомолець. — К., 1951
 Нічик В. М. Філософські основи наукових праць О. О. Богомольця. — К., 1958
 Сиротинин И. Н. Академик Александр Александрович Богомолец. — К., 1957
 Хурса В. Славетні у гоголівському краї. — Полтава, 2009
 Пицык Н. Е. Богомолец. — М.: Молодая гвардия, 1964. — 224 с. — (Жизнь замечательных людей). — 65 000 экз. (в пер.)
 Пицык Н. Е. Александр Александрович Богомолец / Отв. ред. И. М. Нейман. — М.: Наука, 1970. — 304 с. — (Научно-биографическая серия). — 5 200 экз. (обл.)

 Спасылкі 

 Аляксандр Аляксандравіч Багамолец у базе даных «История белорусской науки в лицах» Цэнтральнай навуковай бібліятэкі імя Якуба Коласа НАН Беларусі 
 Биография на сайте Peoples.Ru
 Богомолец Александр Александрович — Люди — Гордость Украины 
 Биография на сайте «Яндекс. Словари»
 100 видатних імен України 
 Богомолець Олександр Олександрович | Українська інтернет-енциклопедія
 Богомолец Александр Александрович Сайт РАН
 Украинская интернет-энциклопедия
 Юрий Рудницкий. Опасные родственники академика Александра Богомольца
 Афіцыяльная старонка гісторыка-культурнага комплекса «Замак Радомысль» 

Катэгорыя:Выпускнікі Першай Кіеўскай гімназіі
Катэгорыя:Выпускнікі Калегіі Паўла Галагана
Катэгорыя:Правадзейныя члены АН СССР
Катэгорыя:Акадэмікі АМН СССР
Катэгорыя:Віцэ-прэзідэнты РАН
Катэгорыя:Лаўрэаты Сталінскай прэміі
Катэгорыя:Выкладчыкі Адэскага ўніверсітэта
Катэгорыя:Медыкі Украіны
Катэгорыя:Патафізіёлагі
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета СССР 1-га склікання
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета СССР 2-га склікання