Крошын

Кро́шын (, ) — аграгарадок у Баранавіцкім раёне Брэсцкай вобласці, на правым беразе ракі Шчара. Адміністрацыйны цэнтр Крошынскага сельсавета. Размешчаны за 15 км на паўночны ўсход ад Баранавіч, за 2 км ад аўтамабільнай дарогі Баранавічы — Мінск. Чыгуначная станцыя на лініі Баранавічы — Мінск.

 Гісторыя 
Упершыню Крошын успамінаецца пад 2 жніўня 1442 годам, калі пан Юшка Гойцавіч фундаваў у гэтым сваім сяле касцёл, сярод сведак быў і яго брат Федзька. У 1499 годзе вялікі князь Аляксандр надаў Крошын кіеўскаму намесніку князю Дзмітрую Пуцяцічу, з 1506 года належаў яго сваякам, князям Друцкім-Пуцяцічам. Пад 1512 годам Крошын называны мястэчкам. Паводле адміністрацыйнай рэформы 1565 года, у складзе Наваградскага павета Навагрудскага ваяводства.


З 1570 года належаў Валовічам, з канца XVI ст. — Радзівілам. Станам на 1580 год 39 двароў. У цэнтры мястэчка была гандлёвая плошча, дзе раз на тыдзень адбываўся торг. Працавалі млын і карчма, 4 рамеснікі.

Пасля другога падзелу Рэчы Паспалітай (1793) у складзе Расійскай імперыі, Стваловіцкая воласць Навагрудскага павета. У 1818 годзе пабудаваны новы драўляны касцёл. З 1822 года ва ўладанні Юрагаў, з 1843 — Завадскіх. У 1828 годзе адбыўся сялянскі бунт супраць спробы запрыгоньвання іх Станіславам Юрагам.
У 1-й палове 1880-х у мястэчку 77 двароў, касцёл, яўрэйскі малітоўны дом. На пачатку XX ст. — 160 двароў, касцёл, народнае вучылішча. Побач з мястэчкам быў аднайменны маёнтак Крошын (2 двары).

Паводле Рыжскага мірнага дагавора (1921) у складзе міжваеннай Польскай Рэспублікі, Сталовіцкая гміна Баранавіцкага павета. Станам на 1921 год 79 дамоў, побач з мястэчкам аднаіменны фальварак Крошын (1 дом).

З 1939 года ў складзе БССР, з 12 кастрычніка 1940 цэнтр сельсавета, вёска. Станам на 1972 года 56 двароў, на 1 студзеня 1998 — 192.

 Насельніцтва 
 XIX стагоддзе: 1830 — 296 муж., з іх шляхты 4, духоўнага саслоўя 2, мяшчан-іўдзеяў 80, мяшчан-хрысціян і сялян 210 С. 413.; 1886 — 636 чал.; 1897 — 1030 чал.
 XX стагоддзе: 1901 — 1380 чал.; 1921 — 411 чал.Skorowidz miejscowości Rzeczypospolitej Polskiej. Tom VII. Część I: Województwo Nowogródzkie. — Warszawa: Główny Urząd Statystyczny Rzeczypospolitej Polskiej, 1923.; 1959 — 314 чал.; 1970 — 450 чал.;1972 — 456 чал.; 1997 — 706 чал.Уладзіслаў Вяроўкін-Шэлюта. Крошын //  С. 262.; 1 студзеня 1998 — 697 чал.

 Інфраструктура 
У Крошыне працуюць сярэдняя школа, дашкольная ўстанова, фельчарска-акушэрскі пункт, ветэрынарны ўчастак, дом культуры, бібліятэка, пошта. Працуе прыпыначны пункт Крошын, за 2 км ад аграгарадка знаходзіцца прыпыначны пункт Альсевічы.

 Турыстычная інфармацыя 

Помнік на магіле Паўлюка Багрыма, мемарыяльнай дошка ў гонар паэта на месцы былой сядзібы, памятны знак на месцы, дзе размяшчалася яго кузня.

 Славутасці 
злева|міні|Касцёл Божага Цела
 Касцёл Божага Цела (1920-я; захоўваецца жырандоль, зробленая П. Багрымам)
 Прысядзібны парк пры былой сядзібе Святаполк-Завадскіх (XIX ст.)
 Свята-Панцеляймонаўская царква (2000)

 Страчаная спадчына 
 Касцёл Божага Цела (XIX ст.)
 Палац Святаполк-Завадскіх (XIX ст.)
злева|міні|Магіла Паўлюка Багрыма на могілках Крашына.|218x218пкс

 Вядомыя асобы 
 Паўлюк Багрым (1812—1891) — беларускі паэт і каваль.
 Канстанцін Іванавіч Баландзін (1946—2023) — беларускі гісторык.
 Кастусь Станіслававіч Турко (1935—2000) — беларускі паэт, настаўнік.

 Літаратура 

 Дубейка, В. М. Багрымаў Крашын. — Мінск : Чатыры чвэрці, 2019. — 212 с. : іл. ISBN 978-985-581-256-3



 Kroszyn //  S. 710—711.

 Спасылкі 

 Фотаздымкі Крошына, часопіс «Архітэктура і будаўніцтва»

Катэгорыя:Крошынскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Баранавіцкага раёна
Катэгорыя:Радзівілы

Катэгорыя:Мястэчкі Новагародскага ваяводства