Шклоўскі ідал

Шклоўскі ідал — скульптурная выява паганскага бажаства, знойдзеная ў 1963 годзе каля горада Шклова, на беразе ракі Серабранка. Захоўваецца ў Нацыянальным музеі гісторыі і культуры Беларусі ў Мінску.

 Адкрыццё 
Шклоўскі ідал знойдзены ў 1963 г. хлопчыкамі з вёскі Стары Шклоў на беразе р. Серабранка ва ўрочышчы Зязюлін роў. Ідал быў выкапаны дарослымі, якія далі яму назву «ёлуп»Дучыц Л., Ракіцкі В. Ідалы — багі, істуканы, куміры, ёлупы… . Перавезены ў Мінск археолагам Л. Д. Побалем. Пры транспартыроўцы ў кузаве грузавіка, ідал атрымаў пашкоджанні: моцна пацёрся, быў крыху счасаны тварКорбут В. «Кумир» с берегов Серебрянки.

 Апісанне 
Шклоўскі ідал уяўляе з сябе пагрудную выяву мужчыны. Тулава цыліндрычнае, ніжняя частка апрацавана ў выглядзе пастамента. Фігура абчасана, мае выгляд слупа. Фігура высечана з пясчаніку, мае вышыню 1,2 м і вагу каля 250 кгДучыц Л. У. Звесткі аб язычніцкіх ідалах на тэрыторыі Беларусі. С. 88.. У навуковы зварот быў уведзены Г. В. ШтыхавымШтыхов Г. В. Интересная находка // Искусство. 1964. № 4

Стод мае акрэслены твар з індывідуальнымі рысамі: выразна прасочваюцца вочы, прычым падобныя на заплюшчаныя, рот і вусы. Між тым, Шклоўскі ідал мае дакладныя фалічныя абрысы.

 Праблемы атрыбуцыі 
Агляд асноўных тэорый добра быў адлюстраваны ў дакладзе Р. ЗабаштыЗабашта Р. До питання
атрибуциi Шкловського ідола // Гісторыя Беларусі: жалезны і век і сярэднявечча. Мінск, 1977. С. 21-24.. Праблемы з атрыбуцыяй ідала, часам стварэння і этнакультурнай прыналежнасцю насельніцтва, якое пакланялася яму, выкліканы пазакомплекснасцю знаходкі, а таксама адсутнасцю прыдатных для атрыбуцыі прыкмет у знаходкі. Паводле шырокараспаўсюджанай версіі, высунутай Г. В. Штыхавым, ідал адносіцца да Х ст., паводле іншых — у VІ—Х стст., VІ—VII стст., VІ—XIII стст. Усе версіі з'яўляюцца
гіпатэтычнымі і не маюць надзейнага абгрунтавання. Яшчэ адну версію высунуў Р. Забашта, які на падставе датыроўкі археалгічных помнікаў у ваколіцах знаходкі — селішча XII—ХVII стст., курганнага могільніка таго ж часу, гарадзішча і селішча ля яго Х—ХVІ ст., а таксама датыроўкі падобных паганскіх ідалаў з Туму (Польшча) XII ст. і Рыгі (Латвія) XII—XIII стст., зрабіў выснову, што Шклоўскі
ідал адносіцца да перыяду XII—XIII стстЗабашта Р. До питання атрибуциi Шкловського ідола // Гісторыя Беларусі: жалезны і век і сярэднявечча. Мінск, 1977. С. 22-23..

Р. Забашта таксама схіляецца да версіі, што ідал пакінула славянскае насельніцтваЗабашта Р. До питання атрибуциi Шкловського iдола // Гісторыя Беларусі: жалезны і век і сярэднявечча. Мінск, 1977. С. 25., але разам з тым, адзначае падабенства з балцкімі ідаламі з Рыгі, верагоднымі
слупападобнымі ідаламі са свяцілішч Тушамля, Гарадок, Прудкі (Смаленшчына)Забашта Р. Язичницька монументальна скульптура Бiлорусiï (Контекстуальнi паралелi й зближення). С. 34.

Таксама немагчыма суаднесці ідал з пэўным божаствам, але абапіраючыся на ўскосныя дадзеныя, як, напрыклад,
заплюшчаныя вочы стода, можна выказаць здагадку аб прыналежнасці божаства да хтанічнага свету,
свету памерлых продкаў. Фалічная форма можа сведчыць аб функцыі плоднасці і ўрадлівасці.

 Літаратура 
 Штыхов Г. Интересная находка. // Искусство. № 4. 1964.
 Шклоўскі ідал // Беларуская Савецкая Энцыклапедыя. Т. ХІ. — Мінск. 1974. — С. 330—331.
 Шклоўскі ідал // Археалогія і нумізматыка Беларусі. Энцыклапедыя. — Мінск. 1993. С. 653.
 Штыхаў Г. Шклоўскі ідал. // Энцыклапедыя Гісторыі Беларусі ў 6 тамах. Т. 6. Кн. II. — Мінск. 2003. — С. 207.

 Герасімаў В. Шклоўскі ідал. // Герасімаў В. Выбраныя творы. — Койданава. 2010. — С. 5—6.


Катэгорыя:Археалагічныя артэфакты
Катэгорыя:Археалагічныя аб’екты ў Беларусі
Катэгорыя:Кіеўская Русь
Катэгорыя:Язычніцтва
Катэгорыя:Шклоўскі раён
Катэгорыя:Экспанаты Нацыянальнага гістарычнага музея Рэспублікі Беларусь
Катэгорыя:Ідалы Беларусі
Катэгорыя:Археалагічныя аб’екты Шклоўскага раёна