Цырын

Цы́рын (, ) — аграгарадок у Карэліцкім раёне Гродзенскай вобласці, на рацэ Сэрвач. Адміністрацыйны цэнтр Цырынскага сельсавета. Знаходзіцца на аўтамабільнай дарозе Туганавічы — Варонча.

Цырын — даўняе магдэбургскае мястэчка гістарычнай Наваградчыны.

 Гісторыя 
Упершыню Цырын (Цэрын) згадваецца ў XVI ст. як уладанне вялікіх князёў. У 1432 Ягайла надаў Цэрынскае староства двараніну Наваградскай зямлі Севестрыяну Сегеню. У кан. XVI ст. тут праводзіліся павятовыя соймікі. Цягам XVI—XVIII стст. мястэчка было цэнтрам староства Наваградскага павета.


У Цырыне кароль і вялікі князь Жыгімонт Ваза сустракаў войска, што вярталася з Масквы. Станам на 1718 у мястэчку было 62 дымы, на 1795 — 75 двароў. 5 чэрвеня 1792 кароль і вялікі князь Станіслаў Аўгуст Панятоўскі пацвердзіў Цырыну Магдэбургскае права і надаў яму герб: «у блакітным полі стаячы алень з залатым крыжам паміж рагамі»Цырын // .

У выніку другога падзелу Рэчы Паспалітай (1793) Цырын апынуўся ў складзе Расійскай імперыі, дзе стаў цэнтрам воласці Наваградскага павета. У 1852 расійскія ўлады збудавалі тут драўляную царкву. У 1862 адкрылася прыходская школа, у другой палове 80-х — народнае вучылішча. У кан. XIX — пач. XX ст. існавалі валасная і мяшчанская ўправы, царква, 2 капліцы, яўрэйскі малітоўны дом, багадзельня, хлебазапасны магазін, вадзяны млын; рэгулярна праводзіліся 2 кірмашы. Станам на 1908 у мястэчку было 110 двароў.

Згодна з Рыжскім мірным дагаворам (1921) Цырын апынуўся ў складзе міжваеннай Польскай Рэспублікі, дзе стаў цэнтрам гміны Наваградскага павета. За польскім часам тут існавала пачатковая школа, пошта, прыватныя яўрэйскія крамы, кааператыўная ашчадная каса (каса Стэфчыка).

У 1939 Цырын увайшоў у склад БССР, дзе стаў цэнтрам сельсавета. На 1 студзеня 2000 у вёсцы было 240 двароў.

 Насельніцтва 
 XVIII стагоддзе: 1795 — 359 чал.
 XIX стагоддзе: 1830 — 294 муж., з іх шляхты 2, духоўнага саслоўя 1, мяшчан-іўдзеяў 82, мяшчан-хрысціян і сялян 209 С. 413.; 1880 — 555 чал.Cyryn //  724.
 XX стагоддзе: 1908 — 624 чал.; 1940 — 539 чал.; 1 студзеня 2000 — 671 чал.

 Інфраструктура 
У Цырыне працуюць сярэдняя і музычная школы, дашкольная ўстанова, бальніца, амбулаторыя, дом культуры, бібліятэка.

 Турыстычная інфармацыя 
 Славутасці 
 Каплічка

 Страчаная спадчына 
 Царква Праабражэння Гасподняга

 Вядомыя асобы 

 Іван Іосіфавіч Леановіч (1929—2018)Памяти Ивана Иосифовича Леоновича // Газета «Вести БНТУ», № 18 от 31 Октября 2018 — вучоны ў галіне прамысловага транспарту і дарожнага будаўніцтва, доктар тэхнічных навук, заслужаны дзеяч навукі і тэхнікі БССР — С. 170..
 Лідзія Мікалаеўна Казей (нар. 1931) — беларускі ўрач, гісторык медыцыны і аховы здароўя, палеапатолаг.

 Дадатковыя звесткі 
 Цырын упамінаецца ў баладзе «Свіцязь» і паэме «Пан Тадэвуш» Адама Міцкевіча, а таксама ў баладзе «Калдычэўскі шчупак» Яна Чачота

 Літаратура 




 Cyryn //  724—725.

 Спасылкі 

 в. Цырын на Radzima.org

Катэгорыя:Цырынскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Карэліцкага раёна

Катэгорыя:Мястэчкі Новагародскага ваяводства