Каміла Гольджы

Каміла Гольджы (; 7 ліпеня 1843, Картэна — 21 студзеня 1926, Павія) — італьянскі біёлаг і паталагаанатам, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па фізіялогіі і медыцыне ў 1906 годзе за працы па цэнтральнай нервовай сістэме. Ён вывучаў медыцыну ў Павійскім універсітэце (дзе пазней правёў большую частку сваёй прафесійнай кар’еры) з 1860 па 1868 пад кіраўніцтвам Чэзарэ Ламброза. Натхнёны патолагаанатамам Джуліа Біцоцэра, ён займаўся даследаваннямі нервовай сістэмы. Яго адкрыццё тэхнікі афарбоўвання пад назвай «чорная рэакцыя» (часам яе называюць метадам Гольджы або афарбоўваннем Гольджы ў яго гонар) у 1873 годзе стала значным прарывам у нейрабіялогіі. У яго гонар названы некалькі структур і з’яў у анатоміі і фізіялогіі, у тым ліку апарат Гольджы, сухажыльны орган Гольджы і сухажыльны рэфлекс Гольджы.

Гольджы і іспанскі біёлаг Сант’яга Рамон-і-Кахаль былі сумесна ўзнагароджаныя Нобелеўскай прэміяй па фізіялогіі і медыцыне ў 1906 годзе «ў знак прызнання іх прац па будове нервовай сістэмы».

 Біяграфія 
Каміла Гольджы нарадзіўся 7 ліпеня 1843 года ў вёсцы Картэна каля Брэшыі, у правінцыі Брэшыя (Ламбардыя), у той час Каралеўства Ламбардыя-Венецыя, сёння Італія. Вёска цяпер называецца Картэна-Гольджы ў яго гонар. Ён быў сынам Алесандра і Караліны Гольджы, яго бацька быў лекарам і раённым медыцынскім чыноўнікам, родам з Павіі. У 1860 годзе ён паступіў ва Універсітэт Павіі, каб вывучаць медыцыну, дзе і атрымаў медыцынскую ступень у 1865 годзе. Праходзіў інтэрнатуру ў бальніцы Сан-Матэа (цяпер IRCCS Policlinico San Matteo Foundation). Падчас інтэрнатуры ён некаторы час працаваў грамадзянскім лекарам у італьянскай арміі і памочнікам хірурга ў бальніцы Новара (цяпер Azienda Ospedaliero Universitaria Maggiore della Carità di Novara). У той жа час ён таксама ўдзельнічаў у медыцынскай брыгадзе па расследаванні эпідэміі халеры ў вёсках вакол Павіі.

У 1867 годзе ён аднавіў сваю акадэмічную кар’еру пад кіраўніцтвам Чэзарэ Ламброза. Ламброза быў вядомым навукоўцам у галіне медыцынскай псіхалогіі, даследваў геніяльнасць, вар’яцтва і злачыннасць. Натхнёны Ламброза, Гольджы напісаў дысертацыю па этыялогіі псіхічных расстройстваў, па якой атрымаў ступень доктара медыцынскіх навук у 1868 годзе. Ён стаў больш цікавіцца эксперыментальнай медыцынай і пачаў наведваць Інстытут агульнай паталогіі, які ўзначальваў Джуліа Біцоцэра. На тры гады маладзейшы за яго, Біцоцэра быў красамоўным настаўнікам і эксперыментатарам, які спецыялізаваўся на гісталогіі нервовай сістэмы і ўласцівасцях касцявога мозгу. Найважнейшыя даследчыя публікацыі Гольджы знаходзіліся пад прамым ці ўскосным уплывам Біцоцэра. Яны так зблізіліся, што жылі ў адным будынку; пазней Гольджы ажаніўся з пляменніцай Джуліа, Лінай Алеці. Да 1872 года Гольджы быў вядомым клініцыстам і гістапатолагам. Аднак у яго не было магчымасці займаць пасаду штатнага прафесара ў Павіі і працягваць выкладаць і займацца нейрабіялогіяй.

Фінансавы ціск падштурхнуў яго ў 1872 годзе далучыцца да працы ў Шпіталі хранічна хворых (Pio Luogo degli Incurabili) у Аб’ятэграса, недалёка ад Мілана, у якасці галоўнага ўрача. Каб працягнуць даследаванні, ён арганізаваў уласную простую лабараторыю ў адрамантаванай шпітальнай кухні, і менавіта там ён пачаў рабіць свае самыя значныя адкрыцці. Яго галоўным дасягненнем стала распрацоўка тэхнікі афарбоўвання нервовай тканіны пад назвай «чорная рэакцыя» (пазней метад Гольджы). Ён апублікаваў свае асноўныя працы паміж 1875 і 1885 гадамі ў часопісе «Rivista sperimentale di Freniatria e di medicina legale». У 1875 годзе ён пачаў працаваць на факультэце гісталогіі ва Універсітэце Павіі. У 1879 годзе ён быў прызначаны загадчыкам кафедры анатоміі ва Універсітэце Сіены. Але ў наступным годзе ён вярнуўся ва Універсітэт Павіі на пасаду прафесара гісталогіі. З 1879 года ён таксама стаў прафесарам агульнай паталогіі, а таксама ганаровым загадчыкам (Primario ad honorarem) бальніцы Сан-Матэа. Ён двойчы займаў пасаду рэктара Павійскага ўніверсітэта, першы раз паміж 1893 і 1896 гадамі, а другі раз паміж 1901 і 1909 гадамі. Падчас Першай сусветнай вайны (1914—1917) ён кіраваў ваенным шпіталем Collegio Borrmeo ў Павіі. Ён сышоў у адстаўку ў 1918 годзе і працягваў даследаванні ў сваёй прыватнай лабараторыі да 1923 года. Памёр 21 студзеня 1926 года.

 Асабістае жыццё 
У Гольджы і яго жонкі Ліны Алеці не было дзяцей, і яны ўсынавілі пляменніцу Гольджы Караліну.

У пазнейшым жыцці Гольджы быў нерэлігійным і стаў агностыкам. Адзін з яго былых вучняў няўдала спрабаваў схіліць яго перад смерцю да атэізму.

 Унёсак 

 Чорная рэакцыя або афарбоўка метадам Гольджы 
міні|Першая ілюстрацыя нервовай сістэмы метадам Гольджы. Вертыкальны разрэз нюхальнай цыбуліны сабакі (1875 г.).
У часы Гольджы вывучэнне цэнтральнай нервовай сістэмы было складаным, бо клеткі было цяжка ідэнтыфікаваць. Існуючыя метады афарбоўвання тканак былі марнымі для вывучэння нервовай тканкі. Падчас працы галоўным лекарам у шпіталі для хранічна хворых, ён эксперыментаваў з металічнай імпрэсіяй нервовай тканкі, выкарыстоўваючы ў асноўным срэбра (афарбоўванне срэбрам). У пачатку 1873 года ён адкрыў метад афарбоўвання нервовай тканкі, які дазваляў выпадковым чынам афарбоўваць абмежаваную колькасць клетак цалкам. Спачатку ён апрацаваў тканку дыхраматам калію, каб зацвярдзіць яе, а затым нітратам срэбра. Пад мікраскопам контур нейрона стаў адрознівацца ад навакольных тканін і клетак. Асадак храмата срэбра, як прадукт рэакцыі, выбарачна афарбоўвае толькі некаторыя клеткавыя кампаненты выпадковым чынам, не закранаючы іншыя часткі клеткі. Часціцы храмата срэбра ствараюць рэзкі чорны адклад на соме (целе нервовай клеткі), а таксама на аксоне і ўсіх дендрытах, забяспечваючы надзвычай выразную і добра кантрасную выяву нейрона на жоўтым фоне. Гэта ўпершыню дазволіла лягчэй прасачыць структуру нервовых клетак у мозгу. Паколькі клеткі выбарачна афарбоўваюцца ў чорны колер, ён назваў гэты працэс la reazione nera («чорная рэакцыя»), але сёння ён называецца метадам Гольджы або афарбоўкай Гольджы. 16 лютага 1873 года ён напісаў свайму сябру Нікола Манфрэдзі:Я вельмі рады, што знайшоў новую рэакцыю, якая дазваляе нават сляпым людзям прадэманстраваць структуру міжтканкавай стромы кары галаўнога мозгу.Яго адкрыццё было апублікавана ў «Gazzeta Medica Italiani» 2 жніўня 1873 года.

 Нервовая сістэма 
міні|Малюнак Каміла Гольджы гіпакампа, афарбаванага нітратам срэбра
У 1871 годзе нямецкі анатом Іозеф фон Герлах пастуляваў, што мозг — гэта складаная «пратаплазматычная сетка», мае выгляд бесперапыннай сеткі, якая называецца рэтыкулумам. Выкарыстоўваючы сваю методыку афарбоўкі, Гольджы змог прасачыць розныя вобласці спіннамазгавой восі, выразна адрозніваючы розныя нервовыя адросткі, а менавіта аксоны ад дендрытаў. Ён распрацаваў новую класіфікацыю нервовых клетак на аснове структуры іх адросткаў. Ён апісаў надзвычай густую і складаную сетку, якая складаецца з павуціння пераплеценых галін аксонаў, якія паходзяць з розных слаёў клетак («дыфузная нервовая сетка»). Гэтая сеткавая структура, якая ўзнікае з аксонаў, істотна адрозніваецца ад гіпотэзы Герлаха. Паводле Гольджы, гэта быў галоўны орган цэнтральнай нервовай сістэмы. Такім чынам, Гольджы прадставіў рэтыкулярную тэорыю, якая сцвярджае, што мозг — гэта адзіная сетка нервовых валокнаў, а не асобных клетак. Нягледзячы на тое, што ў ранніх працах Гольджы паміж 1873 і 1885 гадамі аксанальныя сувязі кары мазжачка і нюхальнай цыбуліны выразна адлюстроўваліся незалежнымі адна ад адной, у яго пазнейшых працах, у тым ліку ў «Нобелеўскай лекцыі», увесь гранулярны пласт кары мазжачка быў заняты сеткай разгалінаваных нервовых адросткаў з анастамозамі. Гэта было звязана з яго цвёрдай перакананасцю ў рэтыкулярнай тэорыі. Тэорыя Гольджы была аспрэчана Рамонам-і-Кахалем, які выкарыстаў тую ж тэхніку афарбоўкі, распрацаваную Гольджы. Згодна з нейроннай дактрынай Рамона-і-Кахаля, нервовая сістэма — гэта ўсяго толькі сукупнасць асобных клетак, нейронаў, якія злучаюцца паміж сабой, утвараючы сетку.

Акрамя таго, Гольджы першым даў выразныя апісанні структуры мазжачка, гіпакампа, спіннога мозгу, нюхальнай цыбуліны, а таксама паражэнняў паласатага цела і коры галаўнога мозгу пры харэі. У 1878 годзе ён таксама адкрыў рэцэптарны орган, які адчувае змены ў мышачным нацяжэнні і цяпер вядомы як сухажыльны орган Гольджы або рэцэптар Гольджы; і цельцы Гольджы-Мацоні (рэцэптары ціску). Таксама ён распрацаваў фарбавальнік, спецыфічны для міэліну (спецыялізаванай мембраны, якая абвіваецца вакол аксона), выкарыстоўваючы дыхрамат калію і хларыд ртуці. Выкарыстоўваючы гэта, ён адкрыў міэлінавы кальцавы апарат, які часта называюць рагавой варонкай Гольджы-Рэцоніка.

 Ныркі 
Гольджы вывучаў функцыю нырак з 1882 па 1889 год. У 1882 годзе ён апублікаваў свае назіранні аб механізме гіпертрафіі нырак, якая, на яго думку, была выклікана праліферацыяй нырачных клетак. У 1884 годзе ён апісаў мітозы трубчастых клетак у нырцы чалавека, які пакутаваў ад інтэрстыцыяльнага нефрыту, і адзначыў, што гэты працэс з’яўляецца неад’емнай часткай аднаўлення нырачнай тканкі. Ён першым выдзеліў непашкоджаныя нефроны і паказаў, што дыстальны каналец (пятля Генле) нефрона вяртаецца да свайго пачатковага клубочка, адкрыццё, якое ён апублікаваў у 1889 годзе («Annotazioni intorno all’Istologia dei reni dell’uomo e di altri mammifieri e sull’istogenesi dei canalicoli oriniferi». Rendiconti R. Acad. Lincei 5: 545—557, 1889).

 Малярыя 
У 1880 годзе французскі армейскі ўрач Шарль Луі Альфонс Лаверан выявіў, што малярыя выклікаецца мікраскапічным паразітам (Plasmodium falciparum). Але навукоўцы ставіліся да гэтага скептычна, пакуль не ўмяшаўся Гольджы. Менавіта Гольджы дапамог яму даказаць, што малярыйны паразіт — гэта мікраскапічны пратыст. З 1885 года Гольджы вывучаў малярыйнага паразіта і спосабы яго перадачы. Ён вызначыў два тыпы малярыі: трохдзённую (тэрцыяльную) і чатырохдзённую (квартальную) ліхаманкі, выкліканыя Plasmodium vivax і Plasmodium malariae адпаведна. У 1886 годзе ён выявіў, што малярыйная ліхаманка (параксізм) выклікаецца бясполай стадыяй у крыві чалавека (якая называецца эрытрацытарным цыклам або цыклам Гольджы). У 1889—1890 гадах Гольджы і Этторэ Маркіяфава апісалі адрозненні паміж дабраякаснай трохдзённай малярыяй і злаякаснай тэрцыяльнай малярыяй (апошняя выклікаецца P. falciparum). У 1898 годзе разам з Джавані Батыста Грасі, Аміка Біньямі, Джузэпэ Бастыянэлі, Анджэла Чэлі і Маркіафавай ён пацвердзіў, што малярыя перадаецца камарамі роду Anopheles.

 Клетачная арганэла 
Арганэла ў эўкарыятычных клетках, цяпер вядомая як апарат Гольджы або комплекс Гольджы, была адкрытая Камілам Гольджы. Гольджы мадыфікаваў свой метад афарбоўкі, выкарыстоўваючы раствор дыхрамату осмія, якім ён афарбоўваў нервовыя клеткі (клеткі Пуркінье) мазжачка сіпухі. Ён заўважыў ніткападобныя сеткі ўнутры клетак і назваў іх apparato reticolare interno (унутраны рэтыкулярны апарат). Прызнаўшы іх унікальнымі клеткавымі кампанентамі, ён прадставіў сваё адкрыццё перад Медыка-хірургічным таварыствам Павіі ў красавіку 1898 года. Пасля таго, як гэтае адкрыццё пацвердзіў яго памочнік Эміліа Вераці, ён апублікаваў яго ў Bollettino della Società medico-chirurgica di Pavia. Аднак большасць навукоўцаў аспрэчвалі яго знаходку, лічылі яе артэфактам афарбоўвання. Іх мікраскопы былі недастаткова магутнымі, каб ідэнтыфікаваць арганэлы. Да 1930-х гадоў апісанне Гольджы было ў значнай ступені адхілена. Яно было канчаткова ўстаноўлена толькі праз 50 гадоў пасля яго адкрыцця, калі былі распрацаваны электронныя мікраскопы.

 Узнагароды і ўшанаванне 
У 1903 годзе Гольджы стаў ганаровым членам Амерыканскай асацыяцыі па анатоміі.

Гольджы разам з Сант’яга Рамонам-і-Кахалем атрымаў Нобелеўскую прэмію па фізіялогіі і медыцыне ў 1906 годзе за даследаванні структуры нервовай сістэмы. Да працы, якая прынесла Кахалю і Гольджы прэмію, вялася дыскусія аб тым, як нервовыя імпульсы праводзяцца ў мозгу. Адны вучоныя лічылі, што нейроны зліваюцца (паміж аксонавымі адросткамі клеткі № 1 і дендрытамі клеткі № 2), так што мозг па сутнасці становіцца адной сумежнай клеткай, супернейронам; гэта прыводзіць да ўтварэння сінцытыю, які ляжыць у аснове састарэлай рэтыкулярнай тэорыі. Другія даследчыкі лічылі, што нейроны не зліваюцца, а сустракаюцца вельмі блізка, і гэта называлася нейронавай дактрынай. Разрозніць клеткавыя кампаненты ў месцы ўзаемадзеяння паміж клеткамі было немагчыма ў той час і гэта стала магчымым толькі значна пазней з вынаходніцтвам электроннага мікраскопа ў 1950-х гадах. Але з дапамогай афарбоўкі метадам Гольджы Кахаль змог пераканаўча прадэманстраваць контуры цэлага нейрона, выключыўшы пры гэтым суседнія нейроны, тым самым паказаў, што універсальнага нейроннага сінцытыю не існуе. Кахаль і Гольджы, будучы з супрацьлеглых лагераў, знянавідзелі адзін аднаго і перасталі размаўляць. Калі яны прыбылі ў Стакгольм, каб атрымаць свой агульны прыз, Кахалю ўдалося адкласці свае рознагалоссі ў бок настолькі, каб пахваліць Гольджы, але Гольджы не адказаў узаемнасцю.Sapolsky, RM. Behave: The Biology of Humans at our Best and Worst, New York: Penguin Books, 2017, p688

У 1900 годзе кароль Умберта I назначыў яго сенатарам.GOLGI Camillo . Italian senate website У 1913 годзе Гольджы стаў замежным членам Каралеўскай нідэрландскай акадэміі мастацтваў і навук. Ён атрымаў ганаровыя доктарскія ступені ад Кембрыджскага ўніверсітэта, Жэнеўскага ўніверсітэта, Універсітэцкага каледжа Крысціянія, Нацыянальнага і Кападыстрыйскага ўніверсітэта ў Афінах і Універсітэта Парыж-Сарбона. У 1994 годзе Еўрапейская супольнасць ушанавала яго памяць паштовымі маркамі.

 Помнікі ў Павіі 
міні|Мармуровая статуя Гольджы ва Універсітэце Павіі
міні|Дом Каміла Гольджы ў Павіі
У Павіі некалькі славутасцяў з’яўляюцца помнікамі ў гонар Гольджы.

 Мармуровая статуя ў двары старых будынкаў Універсітэта Павіі, на N.65 цэнтральнай вуліцы «Strada Nuova». У склепе надпіс на італьянскай мове: «Camillo Golgi / patologo sommo / della scienza istologica / antesignano e maestro / la segreta struttura / del tessuto nervoso / con intenta vigilia / sorprese e descrisse / qui operò / qui vive / guida e luce ai venturi / MDCCCXLIII — MCMXXVI» (Каміла Гольджы / выдатны патолагаанатам / гісталагічнай навукі / папярэднік і майстар / сакрэтнай структуры / нервовай тканкі / з напружанымі намаганнямі / адкрыты і апісаны / тут ён працаваў / тут ён жыве / тут ён накіроўвае і прасвятляе будучых навукоўцаў / 1843—1926).
 «Дом Гольджы», таксама на вуліцы «Strada Nuova», па адрасе № 77, за некалькі сотняў метраў ад універсітэта, адразу насупраць гістарычнага тэатра Фраскіні. Гэта дом, у якім Гольджы правёў большую частку свайго сямейнага жыцця са сваёй жонкай Лінай.
 Магіла Гольджы знаходзіцца на Манументальных могілках Павіі (віале Сан-Джаваніна), уздоўж цэнтральнай вуліцы, адразу перад вялікім помнікам загінуўшым у Першай сусветнай вайне. Гэта вельмі простая гранітная магіла з бронзавым медальёнам, які адлюстроўвае профіль навукоўца. Побач з магілай Гольджы, акрамя яго жонкі, пахаваны яшчэ два важныя італьянскія навукоўцы-медыкі: Барталамеа Паніца і Адэлькі Негры.
 Музей Гольджы быў створаны ў 2012 годзе ў старажытным Палацо Бота Універсітэта Павіі на плошчы Антоніёта Бота, 10. Там рэканструяваны кабінет Каміла Гольджы і яго лабараторыі з дапамогай мэблі і арыгінальных інструментаў.

 Эпонімы 

 Арганэла апарата Гольджы або комплекс Гольджы
 Сенсарны рэцэптарны орган Гольджы
 Метад Гольджы або афарбоўка па Гольджы — метад афарбоўвання нервовай тканіны
 Фермент альфа-маназідаза II апарата Гольджы
 Клеткі Гольджы мазжачка
 Нервовыя клеткі апарата Гольджы I (з доўгімі аксонамі)
 Нервовыя клеткі апарата Гольджы II (з кароткімі аксонамі або без іх)
 Гольджы (кратар), ударны кратар на Месяцы
 Малая планета 6875 Гольджы названа ў яго гонар.

 Крыніцы 

 Дадатковая літаратура 











 Спасылкі 

Life and Discoveries of Camillo Golgi
 Some places and memories related to Camillo Golgi
 The museum in Corteno, now called Corteno Golgi, dedicated to Golgi. Includes a gallery of images of his birthplace.
 The Museum Camillo Golgi in Pavia
 Biography at Encyclopædia Britannica
 Biography at Encyclopedia.com
 Profile at Whonamedit? 
 IRCCS Policlinico San Matteo Foundation 
 Azienda Ospedaliero Universitaria Maggiore della Carità di Novara

Катэгорыя:Медыкі Італіі
Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі па медыцыне
Катэгорыя:Гістолагі
Катэгорыя:Члены-карэспандэнты Санкт-Пецярбургскай акадэміі навук
Катэгорыя:Выкладчыкі Павійскага ўніверсітэта