Палешукі

Палешукі (; ; ) — карэннае насельніцтва Палесся. Назва «паляшук» ёсць экзаэтнонімам і як саманазва жыхарамі Палесся ўжываецца зрэдку. Жыхары Палесся захавалі многія архаічныя рысы ў матэрыяльнай і духоўнай культуры, мове і самасвядомасці.

 Даследаванні 
Найбольш адметнай этнаграфічнай групай ёсць заходнія палешукі — усходне-славянская этнічная супольнасць з некаторымі прыкметамі самабытнага этнасу, які, аднак, канчаткова не склаўся. Згодна з Фёдарам Клімчуком, паводле ўмоў гаспадарання заходнія палешукі падзяляюцца на тры групы насельніцтва:
 Лесавы́я людзі () — жыхары вёсак, якія прылягаюць да лесу;
 Палявікі, палюхі або пульвіна́ () — каля іх паселішчаў не было лясоў ці балот;
 Балацюкі, багнюкі або бало́тнныя людзі () — жыхары прылеглых да балот вёсак, часам жылі на ўзвышшах сярод балот; найменей значная група.

міні|Доўнар-Запольскі, фота 1901-14 гг.

Яшчэ ў XIX стагоддзі шэраг даследчыкаў (Доўнар-Запольскі, Шэндрык і інш.) заўважалі наяўнасць у заходніх палешукоў прыкметных асаблівасцей аблічча. Талько-Грынцэвіч на падставе антрапалагічных рыс выдзяляў палешукоў у самастойную групу, хоць і адзначаў іх блізкасць да беларусаў. Шпілеўскі адрозніваў палескую мову ад беларускай і ўкраінскай і акрэсліў межы яе распаўсюджання.  лічыў магчымым выдзяліць насельніцтва Палесся ў асобную этнічную групу. Этнаграфічныя асаблівасці насельніцтва Палесся адзначаў Кіркор.

міні|Новагародскае і Палескае ваяводства, мапа 1665 г.
міні|Палескае ваяводства міжваеннай Польшчы
міні|Палеская вобласьць БССР у 1938-1954 гг.
міні|Палеская мова па перапісе 1931 году ў Польшчы
міні|Берасьцейскае і Наваградскае ваяводства, 1781 г.

Між тым, большасць даследчыкаў сярэдзіны XIX — пачатку XX стагоддзяў адносілі жыхароў Палесся да ўкраінцаў, а іх мову — да гаворак украінскай мовы. У атласах Эркерта і Рытыха, працах гісторыкаў Каяловіча, этнографаў Карскага. Так, згодна з дадзенымі Гродзенскага губернскага статыстычнага камітэта за 1869 год, у Берасцейскім павеце ўкраінцы складалі 51,35 % насельніцтва, у Кобрынскім — 69,59 %. Але падобныя статыстыкі складаюцца толькі на падставе моўнага матэрыялу і паводле меркавання складальнікаў, а не на падставе самавызначэння людзей.

Частка даследчыкаў лічыла, што насельніцтва Заходняга Палесся ўсё ж бліжэй да беларусаў, чым да ўкраінцаў. Такіх поглядаў прытрымліваліся Доўнар-Запольскі, Эрэміч і Бялыніцкі-Біруля.

300px|thumb|Жыхары Кобрына (прыблізна 1916 год)
300px|thumb|Карта беларускіх гаворак (Я. Карскі, 1903)
міні|паляшук, выява XVIII ст.
міні|ілюстрацыя палешука Ігнацыя Красоўскага з др. п. XIX ст.
міні|Юзаф Хелманскі, «Вечар на Палессі», 1909 г.
міні|Палеская жанчына з Пінска, 1915 год

 Мова 
На тэрыторыі Заходняга Палесся Беларусі распаўсюджаны заходнепалескія гаворкі, на тэрыторыі Усходняга Палесся Беларусі — паўднёва-заходні дыялект беларускай мовы, на тэрыторыі Украіны — паўночны дыялект украінскай мовы.
міні|мапа беларускіх дыялектаў
міні|першая моўная мапа Ўсходняй Эўропы, 1842 году,згодна якой Берасьцейская зямля і сучаснае беларускае Палесьсе не належыць да ўкраінскай мовы
міні|Валынь і украінскае Палесьсе мае адметныя моўныя рысы, як і беларуская мова на Палесьсі

У 1988 годзе на аснове заходнепалескіх гаворак Беларусі Міколам Шэляговічам () пачалося стварэнне пісьмовай палескай літаратурнай мовы. Тады было ўтворана грамадска-культурнае згуртаванне «Полісьсе» і пачалася распрацоўка пісьмовай нормы адмысловай палескай, ці яцвяжскай, мовы. У 1990 годзе адбылася ўстаноўчая канферэнцыя, на якой абмяркоўваліся розныя этнаграфічныя і мовазнаўчыя праблемы Палесся і, у тым ліку, стварэнне пісьмовай палескай мовыЈітвјежа: Тэзы 1990; Јітвјежа: Матырјелы 1990].

міні|Мапа Палесься Даніэля Цвікера, 1650 г.

 Самасвядомасць палешукоў 
У выніку падчас перапісу насельніцтва 1931 года ў Палескім ваяводстве 707 тысяч чалавек (64 % насельніцтва ваяводства) назвалі сваю мову «тутэйшаю» (; ). На Палессі назва «тутэйшыя», у асноўным, адпавядае паняццю «палешукі», аднак у адрозненне ад экзаэтноніма «паляшук», «тутэйшы» з’яўляецца саманазвай, але не этнонімам.

 Крыніцы 

Катэгорыя:Народы Беларусі
Катэгорыя:Палессе
Катэгорыя:Усходнія славяне