Віцезслаў Незвал

Ві́цезслаў Не́звал (; , в. , Аўстра-Венгрыя — , , Чэхаславакія) — чэшскі пісьменнік і перакладчык, адзін з заснавальнікаў чэшскага паэтызму, лідар сюррэалізму, народны пісьменнік (1953). Лаўрэат Дзяржаўнай прэміі Чэхаславакіі 1951, 1953.

 Біяграфія 
Нарадзіўся ў сям'і вясковага настаўніка ў Маравіі (в. Біскаўпкі непадалёк ад Мараўскага Крумлава), з 1903 года сям'я жыла ў Шэмікавіцах.
З 1911 года наведвае гімназію ў Тршэбічы, якую заканчвае ў 1919 годзе.

Падчас Першай сусветнай вайны быў прызваны ў войска, але праз два месяцы звольнены. Адзін семестр наведваў юрыдычны факультэт Брненскага ўніверсітэту, потым перавёўся на філасофскі факультэт Карлавага ўніверсітэта, які таксама не скончыў.

У 1922 годзе ўступіў у мастацка-літаратурную суполку «Дэветсіл» (разам з Карэлам Тэйге). Па часе стаў палітычным ініцыятарам чэшскага авангарднага руху. У 1924 годзе ўступіў у Камуністычную партыю Чэхаславакіі.
Працаваў сакратаром у рэдакцыі Масарыкавага навуковага слоўніка, пасля прысвяціў сябе літаратурнай дзейнасці. Друкаваўся ў чэшскай прэсе. Працаваў у тэатры. У межах «Дэветсілу» удзельнічаў у фарміраванні паэтызму.

Падарожжа ў СССР, Францыю, Італію і Грэцыю вельмі паўплывала на Незвалаў светапогляд. Падчас вандровак знаёміўся з вядомымі сюррэалістамі (у т.л. з Андрэ Брэтонам і Полем Элюарам), пад уплывам якіх заснаваў Суполку сюррэалістаў Чэхаславацкай рэспублікі (1934), якую сам у 1938 годзе распусціў.

Пасля Другой сусветнай вайны актыўна ўдзельнічаў у дзейнасці КПЧ, атрымаў шэраг афіцыйных узнагарод. Творчасць гэтага перыяду — пошук сябе ў сацыялістычным рэалізме.

Памёр Незвал у выніку інфаркту і шкарлятыны.

 Творчасць 
Дэбютаваў кнігай рамантычна-сімвалісцкіх вершаў «Мост» (; 1922). У аналагічнай манеры напісаны вершы зборнікаў «Пантаміма» (; 1924), «Маленькі сад руж» (1926), «Надпісы на магілах» (; 1927), паэмы «Дзівосны чараўнік» (; 1922), «Акрабат» (; 1927), «Эдысан» (; 1928). Супраць сацыяльнага і нацыянальнага прыгнёту скіраваны паэма «Сігнал часу» (; 1931), вершы зборнікаў «Пяць пальцаў» (; 1932), «Зваротны білет» (1933), п'еса «Каханкі з кіёска» (1932). Сюррэалістычныя ўплывы выявіліся ў кніжным эсэ «Сучасныя паэтычныя кірункі» (1937), зборніках сацыяльнай паэзіі «Прага з пальцамі дажджу» (1936), «Маці Надзея» (1938), «Пяць мінут за горадам» (1939). Антыфаш. пафас у сатыр, паэме «Прусакі» (1939), ліра-эпічнай хроніцы «Гістарычнае палатно» (1939). У зборніках паэзіі «Вялікія куранты» (1949), «Спеў міру» (1950), «З роднага краю» (1951), «Крылы» (1952), «Васількі і гарады» (1955) гуманіст, матывы, высокая паэтычная тэхніка спалучаюцца з рытарычнасцю і лозунгавасцю. Аўтар п'ес у вершах, кіна- і радыёсцэнарыяў і інш. Пераклаў асобныя творы А. Рэмбо, Г. Гейнэ, П. Элюара, А. Пушкіна і інш.

 Творы 

 Літаратурныя пачаткі 
 Jaro
 Melancholičtí upíři
 Most — напісаны пад уплывам пралетарскай паэзіі. Адлюстроўвае час навучання ў гімназіі.
 Večerní
 Jarní selanka
 Letnice

 Паэтызм 
 Pantomima («Пантаміма», 1924) — першы паэтыстычны зборнік
 Abeceda («Абэцэда»)
 Básně na pohlednice (1926)
 Nápisy na hroby (1926) — дробная паэтыстычная проза
 Dobrodružství noci a vějíře (1927)
 Hra v kostky (1928)
 Básně noci (1930)
 Podivuhodný kouzelník («Дзіўны чараўнік») — адзін з твораў, які выразна паўплываў на развіццё паэтызму. Сімвал паэтызму.
 Akrobat («Акрабат»)
 Edison («Эдысан»)
 Signál času («Сігнал часу»)
 Snídaně v trávě (1931)
 Jan ve smutku (1931)
 Květy zla
 Pět prstů
 Skleněný havelok (1932) («Шкляны плашч») — паступовы пераход да сюррэалізму.
 Zpáteční lístek (1933)
 Sbohem a šáteček (1934) («Бывай і хустачка»)

 Сюррэалізм 
 Žena v množném čísle (1936)
 Absolutní hrobař (1937)
 Praha s prsty deště («Прага з пальцамі дажджу»)
Адначасна з сюррэалістычнымі творамі Незвал пісаў і несюррэалістычную паэзію і выдаваў пад псеўданімамі:
 52 hořkých balad věčného studenta Roberta Davida («52 горкія балады вечнага студэнта Роберта Давіда», 1936) — наследаванне Франсуа Віёну.
 100 sonetů zachránkyni věčného studenta Roberta Davida («100 санетаў выратавальніцы вечнага студэнта Роберта Давіда»)
 70 básní z podsvětí na rozloučenou se stínem věčného studenta Roberta Davida
Каля 1937 года Незвал пакідае сюррэалістычную паэтыку і пераходзіць да паэзіі калектыўных і нацыянальных каштоўнасцей.
 Matka naděje (1938)
 Pět minut za městem (1939)

 Сацрэалізм 
 Historický obraz (1945)
 Velký orloj (1949)
 Stalin (1949)
 Zpěv míru (1950)
 Z domoviny (1951)
 Křídla (1952)
 Chrpy a města (1955)
 Nedokončená (1960)

 Проза 
Большую частку прозы выдаў у 20-30-х гадах. Паглыбленне ў тэмы падсвядомасці і сну.
 Kronika z konce tisíciletí
 Posedlost
 Chtěla okrást lorda Blamingtona
 Dolce farniente
 Pan Marat
 Jak vejce vejci
 Monako (раманета)
 Karneval (раманета)
 Valérie a týden divů
 Anička, skřítek a slaměný Hubert
 Sexuální nocturno (1931)
 Věci, květiny, zvířátka a lidé pro děti
 Z mého života
 Neviditelná Moskva 1935
 Ulice Git-le-Ceur 1936)
 Pražský chodec 1938)

 Драматургія 
 Milenci z kiosku (1932)
 Manon Lescaut (пераклад)
 Loretka (1941)
 Dnes ještě zapadá slunce nad Atlantidou (1956)
 Tři mušketýři
 Nový Figaro
 Schovávaná na schodech

 Іншае 
Выдаў энцыклапедыю сучасных паэтычных кірункаў і некалькі літаратуразнаўчых прац: пра творчасць Іржы Волькера, Карэла Чапека, Іозефа Чапека, Яраслава Врхліцкага, Петра Безруча і інш.
Пераклаў некалькі прац Анры Брэтона.

 Пераклады 
На беларускую мову зборнік «Васількі і гарады» пераклаў X. Жычка, паасобныя вершы — Л. Баршчэўскі, В. Вітка, А. Вялюгін, П. Макаль, В. Матэвушаў, С. Панізнік, П. Прыходзька, С. Шушкевіч.
 Васількі і гарады: Вершы і паэмы / Пер. з чэш. мовы Х. Жычка. — Мн. : Мастац. літ., 1986. — 111 с, 1л.партр. — (Паэзія народаў свету).

 Літаратура 
 Незвал Віцезслаў. 

 Спасылкі 




Катэгорыя:Чэшскамоўныя паэты
Катэгорыя:Сюррэалісты
Катэгорыя:Народныя артысты Чэхаславакіі
Катэгорыя:Пахаваныя на Вышаградскіх могілках