Антон Раманавіч Жэбрак

Анто́н Рама́навіч Жэбрак ( — ) — беларускі вучоны ў галіне агульнай генетыкі і генетыкі раслін, селекцыянер. Акадэмік АН БССР (1940), доктар біялагічных навук, прафесар (1936). Заслужаны дзеяч навукі БССР (1944). З мая па кастрычнік 1947 года быў прэзідэнтам Акадэміі навук БССР.

 Біяграфія 

Нарадзіўся ў вёсцы Збляны Ваўкавыскага павета Гродзенскай губерні (цяпер Зэльвенскі раён Гродзенскай вобласці) у сялянскай сям’і.

У 1925 годзе скончыў МСГА імя К. А. Ціміразева і ў 1929 — Інстытут чырвонай прафесуры. У 1930—1931 гадах спецыялізаваўся па генетыцы ў Калумбійскім і Каліфарнійскім універсітэтах (ЗША) у лабараторыі вядомага генетыка, стваральніка храмасомнай тэорыі спадчыннасці Томаса Ханта Моргана.

У 1932—1948 гадах — прафесар, загадчык кафедрай генетыкі Маскоўскай сельскагаспадарчай акадэміі імя К. А. Ціміразева. Адначасова з тым у 1945—1946 гадах — загадчык аддзела Упраўлення прапаганды і агітацыі ЦК КПСС.

У 1940 годзе абраны членам Прэзідыўма АН БССР, а ў маі 1947 года ён становіцца прэзідэнтам Акадэміі навук. Адхілены з пасады ў кастрычніку таго ж года.

У 1945 годзе ў складзе дэлегацыі Беларускай ССР ён падпісаў у Сан-Францыска Статут ААН.

Пасля вайны акадэмік Жэбрак стаў адным з арганізатараў і лідарам выступаў супраць манапалізму Лысенкі ў біялогіі. Неаднаразова пісаў грунтоўныя запіскі ва ўрадавыя і партыйныя органы, інфармуючы іх аб становішчы ў савецкай генетыцы, згубных наступствах дыктату Лысенкі. Аднак гэта не дало плённых вынікаў. Выступаючы на сесіі УАСГНІЛ у жніўні 1948 года, Антон Жэбрак, ужо адхілены ад пасады прэзідэнта АН БССР і фактычна пазбаўлены магчымасці працягваць даследчую працу, на фоне здзеклівых рэплік і з’едлівых пытанняў адстойваў свае погляды.

У 1948 годзе займае пасаду прафесара кафедры батанікі ў Маскоўскім лесатэхнічным інстытуце, а ў 1949 годзе ўзначальвае кафедру ў Маскоўскім фармацэўтычным інстытуце.

З 1957 года да самай смерці Антон Жэбрак вядзе актыўную навуковую працу ў Беларусі ў Акадэміі навук БССР, дзе па ініцыятыве акадэміка Мікалая Турбіна ў Інстытуце біялогіі была арганізаваная лабараторыя поліплаідыі. Тут ён працягвае свае даследаванні ў галіне селекцыі пшаніцы і грэчкі, удзельнічае ў стварэнні праекту па атрыманню поліплоідных форм цукровага бурака. З 1963 — у Аддзеле генетыкі і цыталогіі АН БССР.

У 1965 годзе Антон Жэбрак раптоўна памёр.

 Навуковая дзейнасць 
Навуковыя працы прысвечаны гібрыдызацыі, поліплаідыі і селекцыі, галоўным чынам, пшаніцы і грэчкі. Упершыню ў свеце атрымаў гібрыдныя пладавітыя формы ад перакрыжавання многіх відаў пшаніц. Прааналізаваў філагенію пшаніц і вёў перспектыўную селекцыю пшаніц на падвышэнне імунітэту да хвароб і шкоднікаў, на павелічэнне ўтрымання бялку, колькасці зерня ў каласах.

Апублікаваў больш за 70 навуковых прац, у т.л. 5 манаграфій.


 Ушанаванне памяці 
 На будынку Інстытута генетыкі і цыталогіі НАН Беларусі (вул. Акадэмічная, 27) у 1981 г. ўстаноўлена мемарыяльная дошка (бронза; скульпт. В. Папоў).

 Асноўныя працы 
 Синтез новых видов пшениц. М.: Сельхозгиз, 1944.
 Полиплоидные виды пшениц. М.: Изд-во АН СССР, 1957.
 Курс ботаники. М.: Медгиз, 1959.

 Узнагароды 
Ордэн Працоўнага Чырвонага Сцяга (1944), ордэн Чырвонай Зоркі (1945), Ордэн «Знак Пашаны» (1940), медалі.

 Літаратура 

  — С. 393.

 Спасылкі 
 Прэзідэнты НАНБ з 1928 года — ЖЭБРАК Антон Раманавіч
 Антон Раманавіч Жэбрак у базе даных «История белорусской науки в лицах» Цэнтральнай навуковай бібліятэкі імя Якуба Коласа НАН Беларусі 
 Біябібліяграфічны паказальнік у рэпазіторыі Цэнтральнай навуковай бібліятэкі імя Якуба Коласа НАН Беларусі 


Катэгорыя:Генетыкі СССР
Катэгорыя:Вучоныя Беларусі
Катэгорыя:Генетыкі Беларусі
Катэгорыя:Біёлагі Беларусі
Катэгорыя:Селекцыянеры СССР
Катэгорыя:Біёлагі XX стагоддзя
Катэгорыя:Пахаваныя на Увядзенскіх могілках
Катэгорыя:Падпісалі «ліст трохсот»
Катэгорыя:Акадэмікі Акадэміі навук Беларускай ССР
Катэгорыя:Прэзідэнты Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі
Катэгорыя:Дактары біялагічных навук
Катэгорыя:Заслужаныя дзеячы навукі Беларускай ССР
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Зэльвенскім раёне
Катэгорыя:Селекцыянеры Беларусі