Лявоніха на арбіце

Лявоніха на арбіце — п’еса, напісаная А. Макаёнкам, пастаўленая на сцэне Купалаўскага тэатру ў 1961 годзе.

А. Макаёнак напісаў п’есу ў той перыяд, калі ў адносінах да вёскі пачала праводзіцца даволі негатыўная дзяржаўная палітыка. П’еса «Лявоніха на арбіце» поўнасцю адпавядала афіцыйнай ідэалогіі і была, так бы мовіць, на злобу дняБеларусы. Т. 13. Тэатральнае мастацтва / Р. Б. Смольскі і інш. — Мн., 2002.. Па сюжэце калгасніца-перадавічка Лушка змагаецца са сваім прасякнутым прыватнаўласніцкімі настроямі і памкненнямі гультаяватым мужам Лявонам і ўрэшце бярэ над ім верх. Тым не менш на той час спектакль напаткаў значны поспех, што абумоўлівалася як моцнай драматургіяй, так і яркімі акцёрскімі працамі. Спектакль «Лявоніха на арбіце», грамадскі прагляд якога прыпаў на час палёту Юрыя Гагарына ў космас, захоўваўся ў рэпертуары каля 20 гадоў.

 Сюжэт 
У п’есе раскрываюцца праблемы сельскай рэчаіснасці, пытанні калгаснага будаўніцтва, паказваюцца людзі з абывацельскай псіхалогіяй, асэнсоўваюцца жыццёвыя клопаты сельскіх працаўнікоўТалент чалавечнасці і дабрыні .

Лушка Чмых, якую ўсе клічуць Лявоніхай, не хоча пасля працы на ферме ісці ў свой агарод і ў брудны хлеў, каб корпацца ў зямлі і даглядаць жывёлу, бо цяпер усё можна купіць у калгаснай краме. Лушка марыць бавіць свой вольны час разумна і цікава. Афіцыйна абвешчана, што хутка надыдзе камунізм, навошта працаваць як раней ад зоркі да зоркі. Час жыць па новаму. Так думае не адна Лушка, а многія ў калгасе, таму і вылучаюць яе сваім кандыдатам у дэпутаты райсавета. Такім чынам Лявоніха «выходзіць на арбіту», гэта значыць асэнсавана ўздымаецца над сваім былым прыніжаным жыццём, робіць псіхалагічны віток «да больш высокіх» каштоўнасцей і запатрабаванняў.

Адна толькі бяда — чужыя людзі добра разумеюць Лявоніху, а вось родны муж ёй ледзь не вораг. Лявон — закаранелы ўласнік. Да калгаса яму няма ніякай справы. Спектакль пачынаўся начной сцэнай на лужку, дзе Лявон краў сена з калгаснай капы і кідаў яго на сваю посцілку. У той жа час вартаўнік Максім падкраўся з другога боку капы і лёг на посцілку. Лявон вярнуўся з вялікай ахапкай сена, накрыў ім старога і стаў цягнуць посцілку. Калі ж ён зразумеў падвох, то спалохаўшыся, так сігануў адтуль, што вартаўнік не паспеў пазнаць злодзея. 3 гэтай посцілкай як з галоўным доказам Максім стаў хадзіць па хатах і пытацца чыя яна. Дайшла чарга і да Чмыха. Лявон горача адмаўляўся і раптам знянацку пачынаў падміргваць абодвума вачыма (першы выканаўца ролі, Барыс Платонаў, выдатна імітаваў нервовы цік, які з’явіўся ў яго героя пасля няўдалага крадзяжу сена).

Лявон стаў самым яркім персанажам у спектаклі. Вынаходліва вырашаліся і іншыя сцэнічныя характары. Сатырычна кідка абмаляваны вобраз непаваротлівага, аплыўшага ад тлушчу Глуздакова, які марыў абы як дасядзець поўгода да пенсіі ў кіруючым крэсле. Дасціпным гумарам афарбаваны характар старога вартаўніка. Выклікалі глядацкую сімпатыю людзі працы: Міхаіл, яго нявеста Соня, старшыня калгаса.

 Ролі 

 Лявон Чмых — Барыс Віктаравіч ПлатонаўПершы выканаўца, Здзіслаў Францавіч Стома
 Лушка, жонка Лявона Чмыха — Галіна Кліменцьеўна Макарава, якая сыграла гэту ролю шэсцьсот разоў, Раіса Мікалаеўна Кашэльнікава, Любоў Іванаўна Дабржанская, Юдзіф Самойлаўна Гальперына, , , , 
 Соня, дачка Лявона і Лушкі — Зінаіда Пятроўна Зубкова, Лілія Міхайлаўна Давідовіч
 Міхал, жаніх Соні — Віктар Паўлавіч Тарасаў, Станіслаў Іосіфавіч Дробыш, А. Н. Казачок
 Суседка Клава — Алена Васілеўна Рынковіч, М. М. Зінкевіч
 Глуздакоў, старшыня райвыканкама — Сцяпан Сцяпанавіч Бірыла, Павел Сцяпанавіч Малчанаў
 Цесакоў, памочнік Глуздакова — С. Ф. Хацкевіч, Уладзімір Уладзіміравіч Кудрэвіч, 
 Вартаўнік Максім, бацька Міхала — Глеб Паўлавіч Глебаў, Генадзь Сцяпанавіч Аўсяннікаў, Аляксей Бараноўскі
 Буйневіч, старшыня калгаса — Уладзімір Іосіфавіч Дзядзюшка, С. Ф. Хацкевіч
 Дзед Цыбулька — Сяргей Сцяпанавіч Бульчык
 Мікалай Сяргеевіч, сакратар абкама — , Павел Аляксеевіч Пекур, 

 Пастаноўкі 

 1961 — Нацыянальны акадэмічны тэатр імя Янкі Купалы, галоўны рэжысёр тэатра 
 1961 — 
 1961-63 — Санкт-Пецярбургскі акадэмічны тэатр імя Ленсавета, рэжысёр 
 ? — Магілёўскі абласны драматычны тэатр

 Узнагароды 

У 1962 годзе п’еса атрымала літаратурную прэмію імя Янкі Купалы.

 Экранізацыя 

ПершымПершы каляровы шырокаэкранны беларускі фільм каляровым шырокаэкранным беларускім фільмам стаў «Рагаты бастыён», зняты ў 1965 годзе рэжысёрам Пятром Васілеўскім паводле п’есы «Лявоніха на арбіце». Сцэнарый быў напісаны А. МакаёнкамПершы каляровы шырокаэкранны беларускі фільм.

 Спасылкі 

 Тэатр — крыніца яго жыцця 
 Міхась Кавалёў. «Лявоніха на арбіце»

Катэгорыя:П’есы Андрэя Макаёнка
Катэгорыя:Творы 1961 года