Супрасльскі рукапіс

Су́прасльскі ко́дэкс (, ), Супрасльскі рукапіс, Супрасльскі зборнік, Супрасльская мінея — помнік раннеславянскай літаратуры XI стагоддзя, найвялікшы стараславянскі кананічны рукапіс, які захаваўся да нашых дзён. Мае памеры 33 × 25 × 5 см.

У 2007 годзе ЮНЕСКА ўключыла рукапіс у спіс «Памяць свету».

 Апісанне 
Кодэкс змяшчае мінею на сакавік, якая перасякаецца з рухомым цыклам Пасхі. Таксама прыведзеныя 24 жыцці святых, 23 гаміліі і адна малітва, большасць з якіх напісаны або прыпісваюцца Іаану Златавусту.

 Апублікаванне 
284-старонкавы (або 285) кодэкс быў знойдзены ў 1823 канонікам Міхалам Баброўскім ва ўніяцкім базылянскім манастыры ў Супраслі (адсюль і назва рукапісу).

Баброўскі ў 1838—1839 адаслаў рукапіс дзвюма часткамі славенскаму філолагу Ернею Копітару, каб той апублікаваў яго. Першая частка (118 аркушаў) па Копітаравай смерці разам з іншымі рукапісамі трапіла ў школьную бібліятэку і цяпер захоўваецца ў Нацыянальнай і ўніверсітэцкай бібліятэцы ў Любляне.

Другую частку (151 аркуш), якая была адаслана назад, найбольш імаверна набыў вядомы калекцыянер Уладзіслаў Трэмбіцкі. У 1869 годзе кнігазбор ад яго нашчадкаў выкупіў Канстанцін Замойскі для сваёй прыватнай бібліятэкі ў Варшаве. У лістападзе 1939 нацысты вывезлі рукапіс у Берлін, аднак дзякуючы намаганням польскіх бібліятэкараў, а таксама нацысцкага губернатара Ганса Франка ў 1941 ён быў вернуты і захоўваўся ў Нацыянальнай бібліятэцы ў Варшаве. Пасля падаўлення Варшаўскага паўстання рукапіс знік ізноў і лічыўся страчаным у пажары Блакітнага палаца Замойскіх. Але ў 1967 годзе гэта частка ўсплыла ў ЗША і ў 1968 годзе вернута ў Польшчу, дзе дагэтуль захоўваецца ў Нацыянальнай бібліятэцы ў Варшаве.

Невядомыя акалічнасці, пры якіх 16 са 167 адасланых Баброўскаму аркушаў сталі ўласнасцю памешчыка Стральбіцкага. У 1856 годзе гэта частка выкуплена акадэмікам Афанасіем Бычковым для Публічнай бібліятэкі ў Санкт-Пецярбургу, дзе захоўваецца да цяперашняга часу.

Кодэкс публікаваўся Франам Міклашычам (Вена, 1851), Сяргеем Севяранавым (Suprasalьskaja rukopisь, Санкт-Пецярбург, 1904) і Ёрданам Заімавым з Марыа Капальдам (Сафія, 1982—1983).

 Вывучэнне 
Супрасльскі кодэкс — самая ранняя і найістотнейшая крыніца па даследаванню славянскіх моў і азбук.

260-ы аркуш рукапісу змяшчае запіс г(оспадз)і памілуй рэтыка амінь. Некаторыя эксперты лічаць, што гэта імя перапісчыка, і што тэкст быў скапіраваны з некалькіх крыніц. Даследаванні паказваюць, што прынамсі адна з крыніц магла быць глагалічнай (для Епіфанавай «Гаміліі на пахаванне»).

Вымаўленне літары «ъ», рэдкія эпэнтэзы, замена ъ на ь перад цвёрдымі ч, ж, ш і некаторыя іншыя лінгвістычныя прыкметы паказваюць на балгарскае паходжанне. Акрамя стараславянскага пачатковага спалучэння ра (з *or), у помніку сустракаецца і спалучэнне ро, што, відавочна, паказвае на заходнеславянскую моўную асаблівасць: рабъ і робъ, , равьнъ і ровьнъ.

 Літаратура 








 Спасылкі 

 Супрасльскі кодэкс, транслітараваны ў 7-бітны ASCII , у Corpus Cyrillo-Methodianum Helsingiense
 Супрасльскі кодэкс на старонцы праекту TITUS
 Супрасльскі кодэкс  на dLib.si

Катэгорыя:Стараславянская мова
Катэгорыя:Старажытныя кнігі
Катэгорыя:Кнігі ў Народнай Бібліятэцы, Варшава
Катэгорыя:Кнігі ў Расійскай Нацыянальнай Бібліятэцы
Катэгорыя:Аб’екты рэестра Памяць свету
Катэгорыя:Рукапісы XI стагоддзя
Катэгорыя:Супрасль