Прылукі (Мінскі раён)

Прылу́кі (, ) — аграгарадок у Мінскім раёне Мінскай вобласці Беларусі, на шашы . Уваходзіць у склад Сеніцкага сельсавета.

 Геаграфія 
Размяшчаецца на беразе ракі Пціч за 12 км у напрамку на поўдзень ад Мінска, за 3 км ад чыгуначнай станцыі Пціч.

 Назва 
Назва паселішча ўтварылася ад тэрміна «лука» — дугападобны паварот ракі.

Таксама паходжанне назвы «прылукі» тлумачыць мясцовая легенда, паводле якой у старадаўнія часы тут адбылася дуэль баярына Яраслава са сваім колішнім паплечнікам за права застацца з маладзіцай Люблянай, у выніку якога яны загінулі разам і месца іх смерці было названа Прылукамі (паводле віду зброі, якой яны біліся)Ненадавец А. М. Легенды і паданні Міншчыны. — Мн., 2003..

Гэты сюжэт апрацоўвае ў сваім апавяданні «Прылукі» (1893) беларускі празаік Карусь Каганец.

 Насельніцтва 
 1897 год — 50 жыхароў у 8 дварах.
 1999 год (перапіс) — 1431 чалавек.
 2000 год — 1483 жыхары ў 528 дварах.
 2009 год (перапіс) — 1514 чалавек.

 Гісторыя 
Згадваецца ў 1567 годзе як сяло і шляхецкая ўласнасць Есьманаў і Горскіх. У 1582 годзе — сяло, цэнтр маёнтка, уласнасць Багдана Статкевіча, двор. У 1600 годзе — сяло, уласнасць жонкі Багдана Статкевіча і яго сына Вільгельма. У 1667 годзе — маёнтак, шляхецкая ўласнасць, 19 дымоў. У 1791 годзе — вёска, цэнтр маёнтка (8 вёсак) Каралішчавіцкай парафіі, уласнасць Максіміляна Іваноўскага, 3 двары, 3 фальваркі, 83 дымы, 5 корчмаў.

У 1800 годзе — панскі двор, сяло і вёска, уласнасць старасціхі Т. Іваноўскай. Двор і сяло размяшчаліся на левым беразе ракі Пціч. Тут размяшчалася драўляная ўніяцкая царква, мураваны панскі дом, сад рэгулярнай планіроўкі, млын на два паставы і сукнавальня. Сама вёска размяшчалася на правым беразе ракі: 19 двароў, 129 жыхароў. З 1815 года — уласнасць Людвікі Іваноўскай, а па жаночай лініі — мінскага губернскага маршалка шляхты (1823—1847) Льва Оштарпа, па смерці якога вёска дасталіся яго зяцю, знакамітаму аграному Атону Горвату (1809—1894), мінскаму губернскаму маршалку (1847—1853), які ў 1851 годзе перабудаваў замак у цудоўны палац псеўдагатычнага стылю, заклаў вялікі сад з аранжарэяй пры ім і ўзвёў вежу з гадзіннікам. У 1868 годзе палац згарэў, аднак у 1872 годзе быў адноўлены.

З 1872 года — уладанне вядомага калекцыянера і нумізмата графа Эмерыка Каралевіча Чапскага (1828—1896), з 1897 года — уладанне яго сына графа Ежы Эмерыкавіча Чапскага (1861—1930).

У 1897 годзе Прылукі — вёска Самахвалавіцкай воласці, 8 двароў, 50 жыхароў, 2 кузні, народнае вучылішча, царква, хлебазапасны магазін, карчма. У маёнтку Прылукі 7 двароў, 206 жыхароў. У 1917 г. ў сяле 4 двары, 23 жыхары; у маёнтку двор, 335 жыхароў. У 1927—1931, 1939—1954 гадах цэнтр Падгайскага сельсаветаУказ Президиума Верховного Совета БССР от 16 июля 1954 г. Об объединении сельских советов Минской области // Сборник законов Белорусской ССР и указов Президиума Верховного Совета Белорусской ССР: 1938—1955 гг. — Мн.: Изд. Президиума Верхов. Совета БССР, 1956. — 347 с..

У часы Другой сусветнай вайны ў будынку палаца знаходзілася рэзідэнцыя гаўляйтара Вільгельма Кубэ. Часткова разбураны ў Другую сусветную вайну, палац адбудаваны ў пасляваенны час. Цяпер тут размешчаны Беларускі навукова-даследчы інстытут аховы раслін.

 Помнікі гісторыі і культуры 
 Палацава-паркавы комплекс Чапскіх 
 Свята-Раства-Багародзіцкая царква, 1863 г. 
 Брацкая магіла савецкіх воінаў і партызан.

 Вядомыя асобы 
 Валянцін Паўлавіч Занковіч (1937—2025) — беларускі архітэктар, скульптар
 Зянон Станіслававіч Паўлоўскі (1917—1977) — беларускі жывапісец.
 Людміла Фёдараўна Кабашнікава (нар. 1956) – вучоны ў галіне біяфізікі і біяхіміі раслін. Член-карэспандэнт (2017), доктар біялагічных навук (2009), дацэнт (2003).
У вёсцы пахаваны літаратуразнавец Варлен Леанідавіч Бечык (1939— 1985).

 Цікавыя факты 
 у Прылуках знаходзіўся так званы «Зачараваны замак», легенду пра які выкарыстаў у адной з сваіх балад вядомы польскі паэт Антоні Эдвард Адынец, член таварыства філарэтаў.

 Літаратура 

 Раюк, А.Р. Роля Оштарпаў і Горватаў у станаўленні прылуцкай сядзібы / А.Р. Раюк // Гістарычна-археалагічны зборнік / Інстытут гісторыі НАН Беларусі; гал. рэд.: А.А. Каваленя. — Вып. 34. — 2019. — С. 101—106.
 Раюк, А.Р. Урбан Крупскі (1863—1915): ад беларускага народніка да краёўца-кансерватара / А.Р. Раюк // Научные труды Респ. ин-та высш. школы. Истор. и псих.-пед. науки : сб. науч. ст.: в 3 ч. / РИВШ ; редкол. : В.А. Гайсёнок [и др.]. — Минск : РИВШ, 2023. — Вып. 23. — Ч. 1. — С. 339—346.


 Спасылкі 

 Прылукі на Radzima.org
 Легенда пра вёску Прылукі
 Прылукі — апавяданне Каруся Каганца

Катэгорыя:Сеніцкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Мінскага раёна

Катэгорыя:Іваноўскія
Катэгорыя:Оштарпы
Катэгорыя:Горваты
Катэгорыя:Чапскія