Першая мінская электрастанцыя

Першая мінская электрастанцыя — комплекс збудаванняў аднаго з першых прамысловых аб’ектаў у Мінску, помнік архітэктуры XIX ст. Размяшчалася на правым беразе Свіслачы, побач з будынкам Беларускага дзяржаўнага цырка.

Комплекс збудаванняў Першай мінскай электрастанцыі знаходзіўся ў Дзяржаўным спісе гісторыка-культурных каштоўнасцей Беларусі і адносіўся да 3-й катэгорыі матэрыяльных нерухомых гісторыка-культурных каштоўнасцей. Дакумент, які фактычна санкцыянаваў разбурэнне, падпісалі М. Ладуцька, В. Нікіцін, В. Кураш і І. Чарняўскі. У сувязі з пачаткам знішчэння будынкаў станцыі 3 сакавіка 2011 старшыня Добраахвотнага таварыства аховы помнікаў гісторыі і культуры Антон Астаповіч звярнуўся з адкрытым лістом да міністра культуры П. ЛатушкіАстаповіч Латушку: Спыніце руйнаванне і пакарайце вінаватых // «Наша Ніва», 3 сакавіка 2011..

У сакавіку 2011 года электрастанцыю цалкам зруйнавалі дзеля пабудовы на гэтым месцы адміністрацыйнага будынка, які першапачаткова заявілі як гатэль «Кемпінскі»Антон Астаповіч: З дазволу Мінкультуры руйнуюць помнікі .

 Гісторыя 
У 2-й пал. XIX ст. у звязку з разбудовай Мінску вакол гарадскога парку поруч з ім размясцілі помпавую станцыю — адгэтуль, з 1870-х, пачынаецца гісторыя Мінскай электрастанцыі.


Першыя досведы электрычнага асвятлення ў Мінску праводзіліся на воднай помпе Лібава-Роменскай чыгункі (Ніжняя Ляхаўка). 21 снежня 1886 пры вялікай колькасці гараджан электрычная машына запрацавала ад паравога рухавіка помпы С. 127..

Пытанне пра ўвядзенне ў Мінску электрычнага асвятлення паўстала ў 1892. Неўзабаве ўлады горада набылі электрычнае абсталяванне, распачалося будаўніцтва. Новую электрычную станцыю ўвялі ў эксплуатацыю 12 студзеня 1895 С. 128..

Электрычнасць хутка апанавала ўсе сферы жыцця горада. Станам на 1909 электрычнай энергіяй карысталіся: 11 рэлігійных устаноў, 137 крам, 84 прыватныя кватэры, 16 фабрык, 8 клубаў і спартыўных таварыстваў, 7 тэатраў і кінематографаў, 19 банкаў, 6 цырульняў, 17 рэстарацый і гатэляў, 7 навучальных устаноў, 4 бальніцы і іншыя С. 182..

Электрастанцыю істотна мадэрнізавалі ў 1912: усталявалі новую дынама-машыну і дызель магутнасцю 500 конскіх сіл, частку паветраных правадоў замянілі на падземныя кабелі. Да 1913 максімальная магутнасць станцыі дасягнула 1100 кВт, яна зрабілася найбуйнейшай на тэрыторыі сучаснай Беларусі (з ліку станцый, якія падпарадкоўваліся гарадскім управам) С. 130..

Пасля сканчэння Першай сусветнай вайны электрастанцыя абслугоўвала энергіяй усе будаўнічыя пляцоўкі аднаўлення сучаснага праспекта Незалежнасці — ад плошчы Незалежнасці да плошчы Перамогі.


Станам на 1926 электрастанцыя давала больш за 3000 кВт і забяспечвала электрычнасцю ўвесь Мінск, а таксама мноства фабрык і заводаў. Станцыя мела наступныя цэхі: водаправодны, які рамантаваў водаправодную сетку, электрычны — рамантаваў нізка- і высакавольтныя сеткі; машынны — выпрацоўваў электраэнергію; рамонтны — абслугоўваў першыя тры. Агледзець станцыю мог кожны ахвотны ў нядзелі ад 13.00 да 15.00Спадарожнік па Мінску. — Мінск, 1930..

Да электрастанцыі падыходзіла вузкакалейка, па якой бесперапынна курсіравалі ваганеткі, гружаныя торфам. Цягу гэтых ваганетак забяспечвалі невялікія неўдасканаленыя паравозы, ад іскраў якіх нярэдка загараліся драўляныя дамы, размешчаныя па шляху руху. Толькі на працягу 5 месяцаў 1935 мелі месца пяць такіх выпадкаў. Наяўнасць гэтай вузкакалейкі псавала і вонкавы выгляд упарадкаванай цэнтральнай вуліцы, адной з асноўных магістраляў горада. Таму ў 1936 гарадскія ўлады распрацавалі праект перавозкі торфу на трамвайных платформах С. 187..

Пасля Другой сусветнай вайны электрастанцыю прыстасавалі пад спартыўны аб’ект, якім яна з’яўлялася да 2010.

 Галерэя 

 Цікавыя факты 
 Пасля руйнавання Першай мінскай электрастанцыі ў Беларусі засталася толькі адна гістарычная электрастанцыя — у ВіцебскуГлеб Лабадзенка. Ці выжыве першая мінская электрастанцыя каля гатэлю «Кемпінскі»?… // «Звязда» № 118 (26726), 19 чэрвеня 2010.
 Каля станцыі знаходзіўся гатэль у стылі мадэрн, які працяглы час выкарыстоўваўся мінскім цыркамЭксклюзіўны помнік — у ахвяру камерцыйнаму праекту // «Радыё Свабода», 27 лістапада 2009..
 Будынкі першай сталічнай электрастанцыі былі ўлюбёнымі аб’ектамі творчасці мінскіх мастакоў-графікаў — Анатоля Тычыны, Аркадзя Астаповіча, М. Друшчыца, Паўла Гуткоўскага ды іншыхНа месцы першай мінскай электрастанцыі могуць збудаваць гатэль // «Наша Ніва», 16 верасня 2009..

 Літаратура 


 Глеб Лабадзенка. Ці выжыве першая мінская электрастанцыя каля гатэлю «Кемпінскі»?.. // «Звязда» № 118 (26726), 19 чэрвеня 2010.
 Лаўрэш Леанід. Мінская электрастанцыя // Маладосць, 2016, № 1. С. 108—113. // на pawet.net

 Спасылкі 




Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Мінска
Катэгорыя:Праспект Незалежнасці (Мінск)
Катэгорыя:Збудаванні Беларусі ў неагатычным стылі
Катэгорыя:З’явіліся ў 1886 годзе
Катэгорыя:1886 год у Мінску
Катэгорыя:З’явіліся ў 1895 годзе
Катэгорыя:1895 год у Мінску
Катэгорыя:Знішчаныя збудаванні Мінска