Варняны

Варня́ны (, ) — аграгарадок у Астравецкім раёне Гродзенскай вобласці. Адміністрацыйны цэнтр Варнянскага сельсавета. Насельніцтва 1341 чал. (2014).

 Геагрфія 
Знаходзіцца з 14 км на поўнач ад Астраўца, за 19 км ад чыгуначнай станцыі Гудагай. Адлегласць да Гродна 266 км.

 Назва 

 Гісторыя 

Першы пісьмовы ўспамін пра Варняны датуецца 1391 годам. Пад 1397 годам яны згадваюцца ў ліку паселішчаў, якія Ягайла перадаў Віленскаму капітулу. У 1462 годзе Марыя Сангайлава заснавала тут касцёл. У пачатку XVI стагоддзя маёнткам валодалі Пронскія і Свірскія. Апошнія збудавалі тут новы касцёл. У першай палове XVI стагоддзя часткай Варнянаў валодалі Чыжы (Чыжэвічы), у канцы XVI стагоддзя маёнтак перайшоў у валоданне Абрамовічаў.


Згодна з адміністрацыйна-тэрытарыяльнай рэформай (1565—1566) Варняны ўвайшлі ў склад Віленскага павета Віленскага ваяводства. У канцы XVI стагоддзя ваявода смаленскі Ян Абрамовіч заснаваў тут кальвінскі збор, пры якім да 1654 года дзейнічалі шпіталь і школа. У 1688 годзе Варняны атрымалі статус мястэчка. У другой палове XVIII стагоддзя адбылася рэканструкцыя цэнтральнай часткі паселішча на аснове рэгулярнай ансамблевай забудовы. Аўтарам праекту стаў віленскі архітэктар Аўгуст Касакоўскі.

У выніку трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай (1795) Варняны апынуліся ў складзе Расійскай імперыі, у Віленскім павеце Віленскай губерні. У 1880-я гады ў мястэчку было 24 будынкі, касцёл, малітоўны дом, школа, прытулак, 18 крамаў, карчма; праводзіліся штотыднёвыя таргі і 12 рэгулярных кірмашоў. Пры маёнтку працавалі млын, цагельня, бровар. У другой палове XIX — першай палове XX стагоддзяў Варняны знаходзіліся ў валоданні Снядэцкіх і Хамінскіх.

У Першую сусветную вайну ў 1915 годзе мястэчка занялі нямецкія войскі. Цягам 1919—1920 гадоў у Варняны ўваходзілі польскія войскі, бальшавікі. У 1920 годзе мястэчка апынулася ў складзе Сярэдняй Літвы, у 1922 годзе — у складзе міжваеннай Польскай Рэспублікі, у Ашмянскім павеце Віленскага ваяводства.

У 1939 годзе Варняны ўвайшлі ў БССР, дзе з 1940 года сталі цэнтрам сельсавета Астравецкага раёна. Статус паселішча панізілі да вёскі. З 25 снежня 1962 года да 6 студзеня 1965 года Варнянскі сельсавет уваходзіў у склад Ашмянскага раёна.

 Насельніцтва 
 XIX стагоддзе: 1885 год — каля 250 чал.
 XX стагоддзе: 1970 год — 1284 чал., 341 двор; 1992 год — 1310 чал., 445 двароў.
 XXI стагоддзе: 2014 год — 1341 чал.

 Інфраструктура 
У Варнянах працуюць сярэдняя школа, амбулаторыя, клуб.

 Эканоміка 
Цэнтр сельскагаспадарчага прадпрыемства «Варняны».

 Славутасці 
 Гістарычная забудова (канец XVIII — першая палова XX стст.; фрагменты)
 Касцёл Святога Юрыя (1767—1769)
 Сядзіба Абрамовічаў (XIX ст.)
 Могілкі: старыя каталіцкія; ваенныя часоў Першай сусветнай вайны; польскіх салдат, якія загінулі ў 1920 годзе

 Страчаная спадчына 
 Палац Абрамовічаў (XVIII ст.)

 Вядомыя асобы 
 Доў Пінхас Каплановіч (1880—1932) — яўрэйскі пісьменнікhttps://www.rujen.ru/index.php/КАПЛАНОВИЧ_Дов-Пинхас
 Сяргей Петрушэўскі (нар. 1970) — беларускі футбаліст, трэнер.
 Алесь Юркойць (нар. 1971) — беларускі краязнавец і грамадскі дзеяч.

 Крыніцы 

 Літаратура 




 Спасылкі 

Катэгорыя:Варнянскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Астравецкага раёна

Катэгорыя:Мястэчкі Віленскага ваяводства