Жалейка (зборнік)

«Жалейка» — першы зборнік Янкі Купалы, выдадзены ў пачатку 1908 года ў Санкт-Пецярбургу выдавецкай суполкай «Загляне сонцэ і ў нашэ ваконцэ» тыражом 4300 асобнікаў, дзе апублікаваны 95 лірычных вершаў 1905—1907 гадоў і паэма «Адплата кахання».
міні|злева|Вокладка выдання 1908 года
У зборніку ўпершыню публікуецца праграмны верш паэта «А хто там ідзе?», які заняў асаблівае месца ў творчасці Купалы, на працяглы час стаў неафіцыйным беларускім гімнам і станам на 2011 год перакладзены на 82 мовыЯнка Купала: асоба і творчасць  // Архивы Беларуси, станам на 2024 год — 101 мову. Зборнік двойчы канфіскоўвалі расійскія імперскія ўладыІрына Багдановіч. «Жалейка» Янкі Купалы як прадвесце маладой Беларусі // Роднае слова. 2008. № 3. С. 3—6. Публікацыя «Жалейкі» адыграла надзвычайную ролю ў станаўленні беларускай літаратуры і творчага крэда яе аўтара. Літаратурны крытык Леў Клейнбарт адзначыў, што «Жалейка» выражала нацыянальны ўздым тагачаснага грамадстваКлейнборт, Л. М. Янка Купала // ЛМЯНК. — Фонд У. — Воп. Vp-1. — Адз. зах. 78. — 265 арк..

 Крытычныя водгукі 
Зборнік быў з энтузіязмам успрыняты беларускім культурным асяродкам. У сваім 17-м нумары газета «Наша Ніва» адгукнулася на выхад кнігі рэцэнзіяй Владака з Казіміраўкі (Уладзіміра Самойлы), які акрэсліў своечасовасць і значэнне гэтага зборніка тагачаснай Беларусі:

Творы Янука Купалы дагэтуль друкавала толькі «Наша Ніва», але цяпер песні яго выйшлі ў свет у асобнай кніжцэ, каторую малады пясняр наш назваў «Жалейкай». Песні Купалы — гэта люстра, ў каторым свеціцца душа беларуса, яго жыцце, яго родны край; гэта праўдзівы, непадроблены голас, што выходзіць з самай глыбі народнай душы, гэта — «крык, што жыве Беларусь!»Владак з Казіміроукі. «Жалейка», песні Янука Купалы // Наша Ніва, № 17, 15 жніўня 1908

Тагачасны аналітык беларускай літаратуры Максім Багдановіч у сваім літаратуразнаўчым артыкуле «Глыбы і слаі» быў больш стрыманым у ацэнках ранняй купалаўскай паэзіі:

Як і ў 1909 годзе, найбольш увагі звяртае на сябе Я. Купала; звяртае не толькі велічынёй сваёй здольнасці, але гібкасцю яе, здатнасцю да ўсестаронняга развіцця <…> Каб даць паняцце аб усёй моцы жыццёвых сокаў яго таленту, мы на мінуту вернемся аж да першых крокаў яго пісьменніцкай працы.
Пачаў ён з шурпатых вершаў, амаль не зусім зліваўшыхся з тагачасным слоем беларускай паэзіі; напісаныя пад Бурачка, залішне расцягненыя, слаба апрацаваныя з боку формы і мовы, яны ўвесь час перапявалі некалькі адных і тых жа тэмМаксім Багдановіч. Глыбы і слаі // Багдановіч М. Поўны збор твораў. У 3 т. Т. 2. Маст. проза, пераклады, літаратурныя артыкулы, рэцэнзіі і нататкі, чарнавыя накіды. — Мн:. Навука і тэхніка, 1993.— С. 186.

 Цікавыя факты 
 Першапачаткова псеўданімам Івана Луцэвіча, пад якім павінен быў выйсці яго першы зборнік, мусіў быць «Янук Купала», але рэдактар зборніка Браніслаў Эпімах-Шыпіла падчас публікацыі памылкова напісаў яго як «Янка Купала». З таго часу Іван Дамінікавіч Луцэвіч пачаў карыстацца псеўданімам менавіта ў такой форме.

 Гл. таксама 
 Супрацоўніцтва Браніслава Эпімах-Шыпілы з Янкам Купалам

 Літаратура 
 Янка Купала: Энцыкл. даведнік / БелСЭ; Рэдкал.: І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн., БелСЭ, 1986. — 727 с, 26 л. іл.; Артыкул «Жалейка» / Аўтар — А.Лойка. — C. 214—215.
 Таццяна Вабішчэвіч Апазіцыя «сваё—чужое» ў ранняй лірыцы Янкі Купалы: нацыятворчы аспект // Літературознавчі обріï. — Випуск 16. — С. 106—111.

 Спасылкі 

 Янка Купала. «Жалейка»  на сайце Родныя Вобразы
 Зборнік вершаў «Жалейка» на сайце Архівы Беларусі

Катэгорыя:Паэзія Янкі Купалы
Катэгорыя:Паэтычныя зборнікі Янкі Купалы
Катэгорыя:З’явіліся ў 1908 годзе
Катэгорыя:Кнігі 1908 года