Арганізацыя па бяспецы і супрацоўніцтве ў Еўропе

Арганізацыя па бяспецы і супрацоўніцтве ў Еўропе, АБСЕ (, ) — найбуйнейшая ў свеце рэгіянальная арганізацыя, якая займаецца справамі бяспекі. Арганізацыя аб’ядноўвае 57 краін, размешчаных у Паўночнай Амерыцы, Еўропе і Цэнтральнай Азіі.

Былая назва — «Нарада па бяспецы і супрацоўніцтве ў Еўропе» — НБСЕ ().

 Кіраўніцтва 
 Дзеючы старшыня АБСЕ — Эдзі Рама (Албанія).
 Генеральны сакратар АБСЕ — Томас Грэмінгер (Швейцарыя).
 Дырэктар БДІПЧ АБСЕ — Інгібьорг Сольрун Гісладатыр (Ісландыя).
 Прадстаўнік АБСЕ па пытаннях свабоды СМІ — Арлем Дэзір (Францыя).

 Гісторыя 
«Нарада па бяспецы і супрацоўніцтве ў Еўропе» была сазваная з ініцыятывы СССР і сацыялістычных краін Еўропы як пастаянна дзеючы міжнародны форум прадстаўнікоў 33 еўрапейскіх дзяржаў, а таксама ЗША і Канады, для стварэння мераў памяншэння ваеннага супрацьстаяння і ўмацавання бяспекі ў Еўропе.

Нарада праходзіла ў тры этапы:
 3 — 7 ліпеня 1973 — Хельсінкі — нарада міністраў замежных спраў,
 18 верасня 1973 — 21 ліпеня 1975 — Жэнева — унясенне прапаноў, паправак і ўзгадненне тэксту Заключнага акта,
 30 ліпеня — 1 жніўня 1975 года ў сталіцы Фінляндыі Хельсінкі кіраўнікі 35 краін падпісалі Заключны акт Нарады па бяспецы і супрацоўніцтве ў Еўропе (Хельсінкскае пагадненне).

 Наступныя сустрэчы
Развіццё дасягнутых пагадненняў замацоўвалася на сустрэчах дзяржаў-удзельніц:
 1977—1978 — Бялградская,
 1980—1983 — Мадрыдская,
 1984 — Стакгольмская,
 1986 — Венская.
 19—21 лістапада 1990 — Парыжская нарада кіраўнікоў дзяржаў і ўрадаў краін-удзельніц НБСЕ. Тут была падпісана Парыжская хартыя для новай Еўропы (якая абвясціла заканчэнне халоднай вайны), заключаны Дагавор аб звычайных узброеных сілах у Еўропе (ДЗУСЕ), прынятая сумесная дэкларацыя 22 дзяржаў (членаў НАТА і Арганізацыі Варшаўскага дагавора), створаны зараз існуючы трохступеньчаты механізм палітычных кансультацый: сустрэчы на вышэйшым узроўні, Савет міністраў замежных спраў (СМЗС), Камітэт старэйшых службовых асоб.
 10 верасня — 4 кастрычніка 1991 — Маскоўская трэцяя заключная нарада Канферэнцыі па чалавечым вымярэнні НБСЕ (першая адбылася ў 1989 у Парыжы, другая — у 1990 у Капенгагене). Прыняты дакумент, у якім упершыню ўказана, што пытанні, якія тычацца правоў чалавека, асноўных свабод, дэмакратыі і вяршэнства закона, маюць міжнародны характар, а абавязкі ў галіне чалавечага вымярэння не адносяцца да ліку выключна ўнутраных спраў краін-членаў НБСЕ.
 1992 — Хельсінкская сустрэча на вышэйшым узроўні. Прыняты дакумент «Выклік часу перамен», які даў пачатак ператварэнню НБСЕ з форума пераважна палітычнага дыялогу між краінамі-удзельніцамі ў трансрэгіянальную арганізацыю, якая ставіць мэты падтрымкі ваенна-палітычнай стабільнасці і развіцця супрацоўніцтва «ад Ванкувера да Уладзівастока». НБСЕ атрымала шырокія паўнамоцтвы і магчымасці прымаць меры практычнага характару для прадухілення і ўрэгулявання лакальных і рэгіянальных канфліктаў.
 1992 — Стакгольмская сустрэча Савета МЗС. Заснаваны пост Генеральнага сакратара НБСЕ.
 1993 — Рымская сустрэча Савета МЗС. Прынята Дэкларацыя па агрэсіўным нацыяналізме — крыніцы сучасных канфліктаў. Створаны Пастаянны камітэт НБСЕ — інстытут пастаянных прадстаўнікоў краін-удзельніц.
 1994 — Будапешцкая сустрэча на вышэйшым узроўні. Прынята рашэнне аб перайменаванні НБСЕ з 1 студзеня 1995 у АБСЕ — Арганізацыю па бяспецы і супрацоўніцтве ў Еўропе. Прынята палітычная дэкларацыя «На шляху да сапраўднага партнёрства ў новую эпоху», дамоўленасць пра пачатак распрацоўкі мадэлі агульнай і ўсёабдымнай бяспецы для Еўропы XXI стагоддзя, ваенна-палітычныя дамоўленасці.
 1995 — Будапешцкая сустрэча Савета міністраў замежных спраў.

 Краіны-удзельнікі 
 Удзельнікі АБСЕ 
 Краіна Краіна                                                                                      

 Партнёры па супрацоўніцтве 

 Гісторыя старшынства 
Старшынства ў АБСЕ праводзіцца дзяржавай—членам на працягу каляндарнага года. Міністр замежных спраў гэтай дзяржавы выконвае функцыі Дзеючага старшыні АБСЕ.

 Год Краіна  Дзеючы старшыня АБСЕ 1991    Ганс-Дзітрых Геншэр (з чэрвеня) 1992    Jiří Dienstbier (да 2 ліпеня); Jozef Moravčík (з 3 ліпеня) 1993    Margaretha af Ugglas 1994    Beniamino Andreatta (да 11 мая); Antonio Martino (з 12 мая) 1995    Ласла Ковач 1996    Flavio Cotti 1997    Niels Helveg Petersen 1998    Браніслаў Герэмек 1999    Кнут Волебек 2000    Wolfgang Schüssel (да 4 лютага); Benita Ferrero-Waldner (з 5 лютага) 2001    Mircea Geoană 2002    Jaime Gama (да 6 красавіка); António Martins da Cruz (з 7 красавіка) 2003    Jaap de Hoop Scheffer (да 3 снежня); Bernard Bot (з 4 снежня) 2004    Саламон Пасі 2005    Dimitrij Rupel 2006    Karel De Gucht 2007    Miguel Ángel Moratinos 2008    Ілка Канерва (да 4 кастрычніка); Аляксандр Стуб (з 5 кастрычніка) 2009    Dora Bakoyannis (да 5 кастрычніка); George Papandreou (з 6 кастрычніка) 2010    Канат Саўдабаеў 2011    Аўдронюс Ажубаліс 2012    Эйман Гілмар 2013    Леанід Кажара 2014    Дзідзье Буркхальтэр2015    Івіца Дачыч 2016    Франк-Вальтэр Штайнмаер 2017    Себасцьян Курц (да 18 снежня), Карын Кнайсль (з 18 снежня) 2018    Анджэліна Альфана (да 1 чэрвеня), Энца Маавера-Міланэзі (з 1 чэрвеня) 2019    Міраслаў Лайчак 2020    Эдзі Рама

 Гл. таксама 
 Маскоўскі механізм АБСЕ

Катэгорыя:Міжнародныя арганізацыі
Катэгорыя:Міжнароднае права