Баэцый

Аніцый Манлій Северын Баэцый (; каля 480—524/5) — філосаф, пісьменнік і палітык са знатнай рымскай сям’і, аўтар кніг па матэматыцы і музыцы, багаслоўскіх трактатаў (у тым ліку супраць арыянства і нестарыянства). Радца готскага караля-арыяніна Тэадорыха Вялікага. Быў пакараны смерцю на загад Тэадорыха па падазрэнні ў змове на карысць імператара Усходняй Рымскай імперыі. У чаканні смерці напісаў свой найзначнейшы твор, «».

 Біяграфія 
Па матчынай лініі паходзіў са знатнага рымскага роду Аніцыяў. З вялікай верагоднасцю сын консула, прэфекта Рыма і прэторыя Флавія Манлія Баэцыя. Імя BoethiusУ рукапісах таксама сустракаецца ў формах Boetius, Boecius і інш. (вытворнае ад  памочнік, заступнік), магчыма, паказвае на грэчаскае паходжанне сям’і бацькіObertello L. Severino Boezio. Genua, 1974, vol.1, p.4.. Імя Severinus паводле адной з версій лічыцца хрысцільнымAnici Manli Severini Boethi de Consolatione Philosophiae <…> edidit A.Fortescue. London, 1925, p.XI; Obertello L. op.cit., p.16; Cracco Rugini L. Nobilità romana e potere nell’età die Boezio // Atti del Congresso internazionale di studi Boeziani, p.74., паводле іншай — паказвае на сувязь з імператарскай дынастыяй СевераўDictionnaire d’Histoire et de Géographie Ecclésiastique, vol.9. Paris, 1937, p.349.. Імя Torquatus, якое часам сустракаецца ў даведкавай і навуковай літаратуры, пазнейшае і несапраўднаеGruber J. Kommentar zu Boethius De Consolatione… 2te Aufl. 2006, S.2, Fn.13; Boèce. Institution arithmétique. Texte établi et traduit par Jean-Yves Guillaumin. Paris, 2002, p.VII, n.1..

Яго бацька быў консулам у 487 годзе, аднак ён памёр, калі Баэцый быў яшчэ дзіцем. Быў узяты на выхаванне Квінтам Аўрэліем Меміем Сімахам — консулам у 485 г., затым главой сената і прэфектам Рыма, адным з найбольш аўтарытэтных дзяржаўных дзеячаў свайго часу, знаўцам і знатаком грэчаскай і рымскай антычнасці. Сімахі былі прыхільнікамі ідэі абароны вечнага Рыма, на той момант ужо хрысціянскага, які быў для іх сусветнай апорай сапраўднай веры.

У сям’і сенатара ён атрымаў цудоўнае выхаванне, а затым і адукацыю. Дакладна не вядома, дзе ён вучыўся, але, хутчэй за ўсё, дзесьці ў Італіі (Рыме ці Равене), а не ў Александрыі ці (паводле больш ранняй версіі) у АфінахМайоров Г. Г. Судьба и дело Боэция // Боэций. «Утешение Философией» и другие трактаты. — М.: Наука, 1990. ISBN 5-02-007954-5. Баэцый ажаніўся з дачкой свайго выхавальніка Рустыцыяне. Два яго сыны ад гэтага шлюбу — Флавій Сімах і Флавій Баэцый.

Да трыццаці гадоў набыў вядомасць як рознабакова адукаваны, эрудзіраваны чалавек, які глыбока ведаў грэчаскія навукі і філасофію і займаўся апрача іншага механікай.

Пра пачатак яго палітычнай кар’еры вядома мала, аднак у кіраванне караля остготаў Тэадорыха Вялікага, які захапіў Італію, Баэцый займаў адказныя дзяржаўныя пасады: сенатар, у 510 г. консул, у 522—24 гг. — «магістр усіх службаў» (magister officiorum, першы міністр каралеўства, гэта значыць вышэйшая адміністрацыйная пасада). Баэцый згадваў пра сваё консульства ў адным са сваіх сачыненняў, наракаючы на недахоп часу для навуковых заняткаў.

З 510 па 522 гады працягваў займацца навукамі і філасофіяй, у перыяд з 519 па 522 гады напісаў так званыя «тэалагічныя трактаты», верагодна, з прычыны аднаўлення ў Рыме багаслоўскіх спрэчак.

У 523, датаванне бургундскага храніста VI стагоддзя, ці 524 годзе у выніку прыдворнай інтрыгі быў абвінавачаны ў дзяржаўнай здрадзе, пасаджаны ў турму, верагодна, падвергнуты катаванням і праз год ці два пакараны смерцю (у 524, 525 ці 526 годзе). Пакаранню смерцю папярэднічаў суд, які ў сутнасці быў інсцэноўкай і праходзіў у адсутнасць Баэцыя — сам ён сядзеў у турме. Яго вінавацілі ў шэрагу злачынстваў: змове супраць улады, імкненні вярнуць Рыму страчаную свабоду і святатацтве (апаганенні святынь ці злоўжыванні магіяй).

Грабніца (сімвалічная) Баэцыя знаходзіцца ў павійскай царкве Чэль д'Ора.

Смерць Баэцыя глыбока ўразіла сучаснікаў і нашчадкаў. У Павіі ў раннім Сярэднявеччы існаваў культ Баэцыя як мучаніка царквы. У 1883 Каталіцкі Касцёл прылічыў Баэцыя да святых, ягоная памяць — 23 кастрычніка. Яго традыцыйна ўшаноўваюць у Павіі і ў касцёле Санта-Марыя-ін-Порціка ў Рыме.

 Творчасць і навуковая дзейнасць 
Баэцый яшчэ ў юнацтве напісаў трактаты па арыфметыцы, геаметрыі, астраноміі і музыцы (да нашых дзён захаваліся толькі першы і апошні з іх). У Сярэднявеччы яны карысталіся надзвычайнай папулярнасцю, а па «Настаўленню да музыкі» Баэцыя вучыліся студэнты Оксфардскага ўніверсітэта яшчэ ў XVIII ст. Трактаты Баэцыя былі падручнікамі па адпаведных дысцыплінах, у якіх ён даў і філасофскае абгрунтаванне квадрывіума як адной з дзвюх частак «сямі вольных мастацтваў». Паводле Баэцыя, дысцыпліны квадрывіума з’яўляюцца неабходнай ступенню падрыхтоўкі чалавечага розуму да заняткаў сапраўднай навукай — філасофіяй, вяршыняй усіх навук. Вывучэнне дысцыплін квадрывіума дазваляе розуму паступова вызваляцца ад пачуццёвага, цялеснага ўспрыняцця свету, выпрацоўвае здольнасць абстрагавання, аперыравання агульнымі паняццямі (універсаліямі).

Дысцыпліны квадрывіума (у тым ліку і музыка), паводле Баэцыя, у сутнасці сваёй матэматычныя. Прадмет іх вывучэння — лічбы, таму пачынаць навучанне трэба з арыфметыкі (а не геаметрыі, як меркаваў ). Арыфметыка аперыруе абстрактнымі лічбамі, фарміруе абстрактны лад мыслення. Геаметрыя ж аперыруе лічбамі ўжо ў дачыненні да матэрыяльных аб’ектаў (даўжыня, вышыня і г. д.). У ,  адлюстроўваюцца разнастайныя спалучэнні лічбаў. Астраномія вывучае лічбы, якія абазначаюць рух нябесных цел, узносіць душу да неба. Баэцый надаваў асаблівую ўвагу праблеме суадносін паміж  і адзінкавымі рэчамі. Вырашэнне ім гэтай праблемы было даволі супярэчлівым, але яго можна звесці да створанай ім жа формулы: універсаліі існуюць, але па-за цялеснай субстанцыяй. Гэтая абагульненая формула пазней стала асновай для вострых спрэчак паміж сярэдневяковымі схаластамі, асабліва паміж  і . Праблема, сфармуліраваная Баэцыем, на доўгія стагоддзі стала галоўнай у схаластыцы, і невыпадкова Баэцый заслужыў званне «бацькі схаластыкі».

Паказальна, што ў сваіх трактатах аб адукацыі Баэцый абапіраўся толькі на традыцыі антычнай культуры, ён не звязваў адукацыю наўпрост з хрысціянскай верай. Мэтай навучання па сістэме «сямі вольных мастацтваў» выступае падрыхтоўка да разумення ісцін філасофіі, а не веры. Баэцый зусім не быў язычнікам, якім яго нярэдка ўяўляюць. Ён напісаў шэраг багаслоўскіх твораў. Аднак даволі паказальным з’яўляецца той факт, што, знаходзячыся ў зняволенні па абвінавачванню ў антыгоцкіх сувязях з Візантыяй, Баэцый звярнуўся за суцяшэннем не да хрысціянскай веры, а да філасофіі. У чаканні смерці ён стварыў свой выдатны твор «». У ім няма ўпамінанняў аб Ісусе Хрысце, аб хрысціянстве. Толькі ў самым канцы свайго твора Баэцый гаворыць аб тым, што надзея на Бога і малітвы выратуюць яго.

«Суцяшэнне філасофіяй» выкладзена ў форме дыялога вязня Баэцыя з Філасофіяй, якая з’явілася да яго ў абліччы жанчыны з кнігамі ў правай руцэ і скіпетрам у левай. Твор напісаны вершамі, якія чаргуюцца з прозай. Першыя дзве з пяці кніг «Суцяшэння» — гэта своеасаблівая споведзь Баэцыя, роздумы пра сваё жыццё. Паступова ўдзельнікі дыялога пераходзяць да разважанняў аб зменлівасці лёсаў вядомых людзей старажытнасці. Напрыклад, Баэцый успамінае пра рымскага консула , пад камандаваннем якога рымская армія ў гады першай Пунічнай вайны атрымала важную перамогу каля Карфагена. На хвалі поспеху пераможца запатрабаваў у пераможаных знішчыць увесь іх ваенны флот. Але ў гэтай, здавалася б, безвыходнай сітуацыі карфагеняне здолелі сабрацца з сіламі і разграміць армію Рэгула, у выніку чаго той, хто надзеў кайданы на мноства палонных пунійцаў, сам апынуўся ў кайданах. Далей дыялог губляе асабістую аснову і будуецца на шырокіх філасофскіх абагульненнях.

Баэцый, пазбаўлены ў зняволенні сваёй багатай бібліятэкі, дэманструе глыбокія веды ў антычнай філасофіі, гісторыі, літаратуры. Ён звяртаецца да Платона, Арыстоцеля, Цыцэрона, Сенекі, Гарацыя, Вергілія, Авідзія і іншых выдатных прадстаўнікоў антычнай культуры. Але ў яго няма зваротаў да Бібліі і прац айцоў царквы. Толькі філасофія, на думку Баэцыя, здольная адкрыць яму шлях да пакутлівых пошукаў ісціны, разумення сутнасці . Крыніцай светабудовы і вышэйшым дабром, паводле Баэцыя, з’яўляецца Бог. У створаным ім свеце ўсё надзелена дабром і пабудавана па Божаму наканаванню, якое ёсць праяўленне і закон вышэйшага розуму, а ў свеце рэальных рэчаў наканаванне рэалізуецца праз лёс (фартуну). Чалавек, які не спасціг філасофскіх абагульненняў, успрымае лёс як ланцуг выпадковасцей. Чалавечы розум часам не ў стане ўсвядоміць, што тое, што здаецца яму несправядлівасцю ў зямным жыцці, на самай справе з’яўляецца вышэйшай справядлівасцю. Божае наканаванне вядзе людзей да дабрачыннасці рознымі шляхамі. Гэта можа быць лёгкі шчаслівы шлях, а можа і цярністая сцежка праз цяжкія выпрабаванні. Нават калі ўлада даруецца нягодным, агідным людзям, то і гэты негатыўны вопыт выхоўвае дабрадзейнасць у іншых людзях. Чалавек, дасведчаны ў філасофіі, здольны зразумець сутнасць лёсу, правільна ацаніць яго зменлівасці, узняцца вышэй за іх і захоўваць спакой, атрымліваючы асалоду ад вышэйшых ведаў. Час бясконцы, жыццё чалавека ў часе — толькі імгненне, у вечнасці ж усё гарманічна, усё звязана ў адзінстве. Жыццё чалавека — толькі адзін з мноства элементаў светабудовы, свет — гэта злучэнне канечнага і бясконцага.

У сярэднявеччы творы Баэцыя былі надзвычай папулярнымі і ўплывовымі. У пачатку Рэнесансу Дантэ ў «Боскай камедыі» выявіў Баэцыя сярод мудрых у Раі.

 Спасылкі 

Катэгорыя:Аніцыі
Катэгорыя:Рымскія консулы VI стагоддзя
Катэгорыя:Лацінскія філосафы
Катэгорыя:Філосафы VI стагоддзя
Катэгорыя:Геометры
Катэгорыя:Тэарэтыкі музыкі
Катэгорыя:Эклектыкі
Катэгорыя:Пакараныя смерцю філосафы
Катэгорыя:Персанажы «Боскай камедыі»
Катэгорыя:Дзяржаўныя дзеячы Сярэдневякоўя
Катэгорыя:Магістры афіцый
Катэгорыя:Постаці остгоцкай культуры