Літаратурная прэмія імя Ежы Гедройця

Літаратурная прэмія імя Ежы Гедройця — прэмія, заснаваная 28 снежня 2011 года, якая прысуджаецца за найлепшую кнігу прозы, якая выдадзена (у папяровым або электронным варыянтах) у папярэднім годзе (адносна часу прысуджэння прэміі), на беларускай мове ў жанрах «мастацкая проза» і «эсэістыка». Заснавальнікамі літаратурнай узнагароды выступілі Пасольства Рэспублікі Польшча ў Рэспубліцы Беларусь, Польскі Інстытут у Мінску, Беларускі ПЭН-цэнтр і Саюз беларускіх пісьменнікаў. Прэмія была названа ў гонар ураджэнца Мінска, польскага публіцыста і палітыка Ежы Гедройця, які ў сваёй культурнай дзейнасці быў паслядоўным прыхільнікам добрасуседскіх зносінаў паміж Польшчай і Беларуссю, Літвой і Украінай.

Афіцыйная назва да 2021 года — Літаратурная прэмія імя Ежы Гедройца. Напісанне прозвішча ў назве прэміі было зменена, бо, на думку арганізатараў, новы варыянт больш адпавядае беларускай моўнай традыцыі.

 Першая прэмія (2012) 
Намінаванне праходзіла ў тры этапы. У склад журы прэміі ўваходзілі прадстаўнікі з Беларусі і Польшчы: беларускі бок прадстаўлялі Валянцін Акудовіч, Маргарыта Аляшкевіч, Уладзімір Арлоў, Барыс Пятровіч, Людміла Рублеўская і Андрэй Хадановіч; польскі — Пётр Казакевіч, Адам Паморскі і Лешак Шарэпка (ганаровы старшыня журы). 12 студзеня 2012 года журы Літаратурнай прэміі Гедройца вызначыла лонг-ліст прэміі, у які ўвайшлі кнігі 12 беларускіх празаікаў, выдадзеныя цягам 2011 года. 7 лютага 2012 года на сядзібе Беларускага ПЭН-Цэнтру адбылася прэс-канферэнцыя, на якой быў абвешчаны шорт-ліст прэміі.

Абвяшчэнне і ўшанаванне пераможцы адбылося 3 сакавіка 2012 у Палацы мастацтваў, у Міжнародны дзень пісьменніка. Найбольш цікавыя ўрыўкі з кожнай кнігі былі прачытаныя акцёрамі. Пераможцам быў прызнаны Павел Касцюкевіч за кнігу прозы «Зборная Рэспублікі Беларусь па негалоўных відах спорту». Другое месца — у Альгерда Бахарэвіча, «Малая медычная энцыклапедыя Бахарэвіча», трэцяе — у Андрэя Федарэнкі, «Мяжа». Пераможца атрымаў сертыфікат на суму ў 105 мільёнаў рублёў ад Сомбелбанка і пуцёўку на востраў Готланд (Швецыя). Узнагарода за другое месца прадугледжвала месячны побыт ва Вроцлаве і выданне кнігі ў Польшчы, у некамерцыйным выдавецтве «Калегіўм Еўропы Ўсходняй». «Мяжа» Андрэя Федарэнкі замкнула кола фіналістаў, а пісьменнік атрымаў запрашэнне ў польскі «горад сустрэч» — Вроцлаў.

 Лонг-ліст і вынікі 
 Аўтар Назва ВынікПавел Касцюкевіч«Зборная РБ па негалоўных відах спорту»1 месцаАльгерд Бахарэвіч«Малая медычная энцыклапедыя Бахарэвіча»2 месцаАндрэй Федарэнка«Мяжа»3 месцаУладзіслаў Ахроменка«Тэорыя змовы»шорт-лістАртур Клінаў«Шалом: ваенны раман»шорт-лістАляксандр Лукашук«След матылька. Освальд у Менску»шорт-лістЛявон Вольскі«Міларусь»Віктар Карамазаў«Мастак і парабкі»Ян Максімюк«Словы ў голым полі»Віктар Марціновіч«Сцюдзёны вырай»Ала Сямёнава«У святой краіне выгнання»Макс Шчур«Ліст, знойдзены на папялішчы»

 Цікавыя факты 
 Букмекеры мінскіх літаратурных салонаў прымалі найбольшыя стаўкі на Лукашукоў «След матылька» і клінаўскі «Шалом», але ў выніку гэтыя кнігі нават не трапілі ў тройку пераможцаў.
 Павел Касцюкевіч заявіў аб намеры перадаць частку прэміі сям’і віцебскага апазіцыянера Сяргея Каваленкі, асуджанага нядаўна на два гады і адзін месяц пазбаўлення волі. На ўтрыманні ў Каваленкі знаходзяцца двое непаўналетніх дзяцей.

 Другая прэмія (2013) 
У кастрычніку 2012 года абвешчана аб правядзенні другой прэміі імя Гедройца за найлепшую кнігу, якая была выдадзеная (у папяровым або электронным варыянтах) у 2012 годзе на беларускай мове ў жанрах «мастацкая проза» і «эсэістыка». У лістападзе 2012 года стала вядома, што з беларускага боку ў складзе журы будуць працаваць філосаф Валянцін Акудовіч, пісьменнікі Уладзімір Арлоў і Павел Касцюкевіч — як мінулагодні лаўрэат прэміі, крытык Ганна Кісліцына, старшыня Саюзу беларускіх пісьменнікаў, рэдактар часопіса «Дзеяслоў» Барыс Пятровіч, паэт і кіраўнік ПЭН-Цэнтра Андрэй Хадановіч. З польскага боку ў журы ўвайшлі: перакладчыца Малгажата Бухалік, дырэктар Польскага Інстытуту ў Мінску Пётр Казакевіч, перакладчык і прэзідэнт Польскага ПЭН-клубу Адам Паморскі і Надзвычайны і Паўнамоцны Пасол Рэспублікі Польшча ў Рэспубліцы Беларусь Лешак Шарэпка (ганаровы старшыня журы). 11 студзеня 2013 года быў абвешчаны лонг-ліст прэміі (12 пазіцый). 11 лютага 2013 года быў абвешчаны шорт-ліст прэміі (6 пазіцый). Абвяшчэнне і ўшанаванне пераможцаў адбылося 1 сакавіка 2013 года, у Міжнародны дзень пісьменніка ў канферэнц-залі Princess гатэля Crowne Plaza ў Мінску.

 Лонг-ліст і вынікі 
 Аўтар Назва ВынікУладзімір Някляеў«Аўтамат з газіроўкай з сіропам і без»1 месцаАльгерд Бахарэвіч«Гамбургскі рахунак Бахарэвіча»2 месцаАдам Глобус«Сказы»3 месцаСяргей Балахонаў«Зямля пад крыламі Фенікса»шорт-лістЛюдміла Рублеўская«Авантуры Пранціша Вырвіча, шкаляра і шпега»шорт-лістЮрый Станкевіч«Шал»шорт-лістАлена Брава«Рай даўно перанаселены»Паліна Качаткова«Матылі»Андрэй Пакроўскі«Як я перастаў верыць у Дзеда Мароза»Алесь Пашкевіч«Сімъ ПобѢдиши»Уладзімір Сцяпан«Адна капейка»Андрэй Федарэнка«Ланцуг»

 Трэцяя прэмія (2014) 
У студзені 2014 года абвешчана аб правядзенні трэцяй прэміі імя Гедройца за найлепшую кнігу, якая была выдадзеная (у папяровым або электронным варыянтах) у 2012 годзе на беларускай мове ў жанрах «мастацкая проза» і «эсэістыка». У тым жа месяцы стала вядома, што з беларускага боку ў складзе журы будуць працаваць філосаф Валянцін Акудовіч, пісьменнікі Уладзімір Арлоў і Альгерд Бахарэвіч, літаратураназнаўца Ціхан Чарнякевіч, старшыня Саюзу беларускіх пісьменнікаў, рэдактар часопіса «Дзеяслоў» Барыс Пятровіч, паэт і кіраўнік ПЭН-Цэнтра Андрэй Хадановіч. З польскага боку ў журы ўвайшлі: перакладчыца Малгажата Бухалік, дырэктар Польскага Інстытуту ў Мінску Пётр Казакевіч, перакладчык і прэзідэнт Польскага ПЭН-клубу Адам Паморскі і Надзвычайны і Паўнамоцны Пасол Рэспублікі Польшча ў Рэспубліцы Беларусь Лешак Шарэпка (ганаровы старшыня журы). 27 лютага 2014 года быў абвешчаны лонг-ліст прэміі (12 пазіцый). 16 мая 2014 года быў абвешчаны лонг-ліст прэміі (6 пазіцый). 2 чэрвеня 2014 года былі абвешчаныя пераможцы.

 Лонг-ліст і вынікі 
 Аўтар Назва ВынікІгар Бабкоў«Хвілінка»1 месцаАртур Клінаў«Шклатара»2 месцаВінцэсь Мудроў«Багун»3 месцаАлена Брава«Дараванне. Прощение. Vergebung»шорт-лістСяргей Вераціла«Разбітае сэрца Вітаўта»шорт-лістЛюдміла Рублеўская«Ночы на Плябанскіх млынах»шорт-лістУладзіслаў Ахроменка«Музы і свінні»Адам Глобус«Казкі пра дарослых»Сяргей Дубавец«Errata»Аляксандр Лукашук«Зкімбы-зымбы»Кацярына Ааро«Сарочае радыё»Наталка Харытанюк«Смерць лесбіянкі»

 Чацвёртая прэмія (2015) 
22 кастрычніка 2014 года быў абвешчаны склад журы чацвёртай прэміі: Уладзімір Арлоў, Ігар Бабкоў, Малгажата Бухалік, Адам Глобус, Ганна Кісліцына, Андрэй Федарэнка, Ціхан Чарнякевіч, Ганна Янкута. 30 сакавіка 2015 года з’явіўся доўгі спіс прэміі.

 Лонг-ліст і вынікі 
 Аўтар Назва ВынікВіктар Казько«Час збіраць косці»1 месцаТаццяна Барысік«Жанчына і леапард»2 месцаАльгерд Бахарэвіч«Дзеці Аліндаркі»3 месцаАнтон Францішак Брыль«Ян Ялмужна»шорт-лістАндрэй Гуцаў«Кніга зданяў»шорт-лістСяргей Дубавец«Сіні карабель у блакітным моры плыве»шорт-лістСяргей Абламейка«Настальгія»Віталь Воранаў«Шэптам»Віктар Марціновіч«Мова»Пістончык«Дэгенератыўны слоўнік»Людміла Рублеўская«Авантуры студыёзуса Вырвіча»Юры Станкевіч«Брамнік заўжды самотны»

 Пятая прэмія (2016) 
18 лістапада 2015 быў абвешчаны пяты сезон прэміі. У журы ўвайшлі Ігар Бабкоў, Анджэй Бжэзецкі, Сяргей Дубавец, Малгажата Ноцунь, Людміла Рублеўская і Ганна Янкута.

 Лонг-ліст і вынікі 
6 чэрвеня 2016 быў абвешчаны лонг-ліст з 13 пазіцый. 31 жніўня 2016 быў абвешчаны шорт-ліст, 12 кастрычніка — тройка пераможцаў.

 Аўтар Назва ВынікМакс Шчур«Завяршыць гештальт»1 месцаАльгерд Бахарэвіч«Белая муха, забойца мужчын»2 месцаАндрэй Адамовіч«Таўсьціла і лешч»3 месцаВалянцін Акудовіч«Прачнуцца ранкам у сваёй краіне»шорт-лістАлесь Пашкевіч«Рух»шорт-лістТаня Скарынкіна«Шмат Чэслава Мілаша, крыху Элвіса Прэслі»шорт-лістСяргей Балахонаў«Інфанта і аднарог»Аляксандр I. Бацкель«Яблыневы маёнтак»Адам Глобус«Гісторыі пра Менск і яго ваколіцы»Зміцер Дзядзенка«Гісторыі ў прыцемках»Марыя Роўда«Клінічны выпадак, альбо Дарэмныя ўцёкі»Рома Свечнікаў«Рома едзе. Кніга 2»Кірыл Стаселька«Дзіцячы маніфест»

 Шостая прэмія (2017) 
18 красавіка 2017 быў абвешчаны шосты сезон прэміі. У журы ўвайшлі Міхась Андрасюк, Раіса Баравікова, Альгерд Бахарэвіч, Алена Брава, Павел Касцюкевіч і Ціхан Чарнякевіч.

 Лонг-ліст і вынікі 
14 жніўня 2017 быў абвешчаны лонг-ліст з 12 пазіцый, 20 верасня — шорт-ліст з сямі пазіцый, а 31 кастрычніка — тройка пераможцаў.

 Аўтар Назва ВынікЗміцер Бартосік«Быў у пана верабейка гаварушчы»1 месцаЛюдміла Рублеўская«Дагератып»2 месцаАдам Глобус«Зваротная перспектыва»3 месцаВалер Гапееў«Ноч цмока»шорт-лістАндрусь Горват«Радзіва „Прудок“. Дзённік»шорт-лістСяргей Календа«Падарожжа на край ложка»шорт-лістАляксей Талстоў«Апоўначы на сіялімскім мосце»шорт-лістСяргей Астравец«Саргасава мора»Андрэй Дзічэнка«Сонечны чалавек»Зінаіда Дудзюк«Лаза»Паліна Качаткова«Гняздо-2»Уладзімір Садоўскі«1813»

 Сёмая прэмія (2018) 
5 мая 2018 быў абвешчаны склад журы сёмага сезона: Валянцін Акудовіч, Ала Брадзіхіна, Ганна Бутырчык, Пятро Васючэнка, Сяргей Кавалёў, Марына Казлоўская і Ціхан Чарнякевіч.

 Лонг-ліст і вынікі 
23 жніўня 2018 быў абвешчаны лонг-ліст з 12 пазіцый, 4 верасня — шорт-ліст з 6 пазіцый, 11 кастрычніка — пераможцы.

 Аўтар Назва ВынікУладзімір Арлоў«Танцы над горадам»1 месцаАльгерд Бахарэвіч«Сабакі Эўропы»2 месцаВінцэсь Мудроў«Забойца анёла»3 месцаАдам Глобус«Сям’я»шорт-лістПавел Севярынец«Беларусалім»шорт-лістАнка Упала«На заснежаны востраў»шорт-лістВалер Гапееў«Мая мілая ведзьма»Міхась Зізюк«Планктон»Зараслава Камінская«Русалкі клічуць»Ганна Кандрацюк«Па Прыпяці па Нобель»Ганна Севярынец«Дзень Святога Патрыка»Ксенія Шталенкова«Губернскі дэтэктыў. Справа аб крывавых дукатах»

 Восьмая прэмія (2019) 
5 чэрвеня 2019 быў абвешчаны склад журы восьмага сезона: Пятро Васючэнка, Максім Жбанкоў, Марыя Мартысевіч, Анжэла Мельнікава, Жана Капуста, Алесь Пашкевіч і Ганна Севярынец. Адмовіліся ад удзелу ў прэміі Андрусь Горват і Альгерд Бахарэвіч.

 Лонг-ліст і вынікі 
27 жніўня 2019 быў абвешчаны лонг-ліст з 12 пазіцый, 2 верасня — шорт-ліст з 6 пазіцый. Была ўпершыню ўручаная ўзнагарода ў намінацыі «Выбар Алексіевіч».

 Аўтар Назва ВынікІлля Сін«Libido»1 месцаМіхал Андрасюк«Поўня»2 месцаАлена Брава«Садомская яблыня»3 месцаЮлія Шарова«Вяртанне Ліліт»шорт-лістСяргей Шупа«Падарожжа ў БНР»шорт-лістСяргей Календа«Часам панкі паміраюць»Выбар АлексіевічВалер Гапееў«Пазл»Сяргей Дубавец«Д’ябал запрэжаны ў плуг»Віктар Марціновіч«Ноч»Вінцэсь Мудроў«Помнік літары Ў»Людміла Рублеўская«Пантофля Мнемазіны»Андрэй Федарэнка«Сузіральнік»

 Дзявятая прэмія (2020) 

Цырымонія ўручэння прайшла 15 кастрычніка 2020 года. Галоўны прыз атрымаў Сяргей Дубавец за нон-фікшн «Тантамарэскі». Другое месца заняў Андрэй Адамовіч — аўтар «Песні пра Цімура». Трэцяе месца ў Зараславы Камінскай за кнігу «Калядны стол».

 Лонг-ліст і вынікі 

 Аўтар Назва ВынікСяргей Дубавец«Тантамарэскі»1 месцаАндрэй Адамовіч«Песня пра Цімура»2 месцаЗараслава Камінская«Калядны стол»3 месцаВольга Гапеева«Кэмэл-Трэвэл»шорт-лістАдам Глобус«Рысы»шорт-лістГанна Севярынец«Гасцініца „Бельгія“»шорт-лістСяргей Календа«Балтыйскія шкарпэткі»Валер Каліноўскі«Дзеці Францыі. Гісторыі сем’яў, якія паверылі Сталіну»Давід Лісоўскі«Кніга»Вера Лойка«Апошні першы снег»Вінцэсь Мудроў«Восень у Вільні»Людміла Рублеўская«Авантуры Вырвіча з банды Чорнага Доктара»

 Дзясятая прэмія (2021) 
У складзе журы прэміі працавалі: Наста Грышчук, літаратурны крытык; Сяргей Дубавец, журналіст, літаратар, крытык; Максім Жбанкоў, культуролаг, крытык, эсэіст; Анжэла Мельнікава, літаратуразнаўца, доктар філалагічных навук, прафесар; Алесь Пашкевіч, літаратар, літаратуразнаўца.

 Лонг-ліст і вынікі 
 Аўтар Назва ВынікЕва Вежнавец«Па што ідзеш, воўча?»1 месцаТаня Скарынкіна«Райцэнтр»2 месцаСяргей Абламейка«Каліноўскі і палітычнае нараджэньне Беларусі»3 месцаСяргей Календа«Акварыум. Гісторыя аднаго юнацтва»шорт-лістАртур Клінаў«Локісаў»шорт-лістАндрэй Федарэнка«Жэтон на метро»шорт-лістЕва Вайтоўская«Гарэзлівы пацалунак»Юльяна Пятрэнка«Харунжы. Verbera Ventorum»Сяргей Астраўцоў«Спадар Свабода»Валеры Гапееў«І хай ніхто не пойдзе пакрыўджаным, або Грак і Монця Хрысцік»Сяргей Балахонаў«Бог кахання Марс»Алесь Паплаўскі«Гульні з нулявымі сумамі»

26 лістапада ў Варшаве абвясцілі лаўрэатаў прэміі за найлепшую кнігу, выдадзеную ў 2020 годзе. Прэміяй Гедройця была ўганараваная Ева Вежнавец за кнігу «Па што ідзеш, воўча?». Яна атрымала і адмысловую прэмію «Еўрарадыё» — кніга выйдзе ў аўдыёфармаце. Другое месца творчая стыпендыя ў Доме творчасці на востраве Готланд — Таня Скарынкіна і кніга «Райцэнтр». Трэцяе месца — у Сяргея Абламейкі з кнігай «Каліноўскі і палітычнае нараджэньне Беларусі». Цырымонія адбывалася ў Калоннай залі Варшаўскага ўніверсітэта.

 Адзінаццатая прэмія (2022) 
Прыём заявак на прэмію праходзіў з 18 па 31 ліпеня. 19 верасня быў абвешчаны спіс намінантаў на літаратурную прэмію, які склаўся з 21 кніг ад 14 выдавецтваў. Двое з намінантаў (А. Бутэвіч і В. Шчукіна) папрасілі выдаліць іх са спіса, бо іх уключылі без іх ведама і ўзгаднення з імі. Доўгі спіс быў абвешчаны 30 верасня, ён склаўся з 12 кніг; у яго не патрапілі збольшага тыя ўдзельнікі, якія таксама былі ўнесеныя без абмеркавання з імі (А. Грушэцкі, У. Ліпскі і інш.), адпаведна і не прадстаўлялі да ўдзелу свае кнігі ні ў папяровым, ні ў электронным выглядзе, з чаго можна зрабіць выснову, што яны ўвогуле не разглядаліся членамі журы.

У 2022 годзе была ўнесена праўка ў Статут прэміі, згодна з якой было дазволена прымаць удзел пісьменнікам, якія раней ужо атрымоўвалі прэмію (да гэтага дзейнічала забарона тэрмінам на 10 гадоў). Паводле меркавання ўдзельніка аргкамітэта прэміі імя Ежы Гедройца (2012—2016) Паўла Анціпава, гэта была зроблена адмыслова, на яго думку для ўключэння ў спіс кнігі У. Някляева.

Лаўрэаты прэміі абвешчаны 18 лістапада. Пераможцам прэміі стала кніга Сяргея Абламейкі «Невядомы Менск. Гісторыя знікнення. Кніга першая». Другую прэмію атрымала Вольга Гапеева за кнігу «Самота, што жыла ў пакоі насупраць». Трэцюю прэмію атрымаў Валеры Гапееў за кнігу «Жэнька, каралева мышак» (Мінск: Кнігазбор, 2021).

 Лонг-ліст і вынікі 

 Аўтар Назва ВынікСяргей Абламейка«Невядомы Менск. Гісторыя знікнення. Кніга першая»1 месцаВольга Гапеева«Самота, што жыла ў пакоі насупраць»2 месцаВалеры Гапееў«Жэнька, каралева мышак»3 месцаМаксім Клімковіч«Шкляная лялька і іншыя страшныя гісторыі»шорт-лістУладзімір Някляеў«Гэй Бэн Гіном»шорт-лістГанна Севярынец«Мая школа»шорт-лістВасіль Грынь«Не адчайваемся»Зміцер Дзядзенка«Ордэн Прамяністых»Сяргей Календа«Дэкалог»Павел Каспяровіч«Чорная рэчка»Маргарыта Латышкевіч«Уласны крыж»Аляксандр Хацкевіч«Замак на ўзгорку»

 Дванаццатая прэмія (2023) 
У складзе журы прэміі працавалі літаратурныя эксперты: Андрэй Хадановіч, Катажына Дрозд-Урбаньска, Ціхан Чарнякевіч, Ева Вежнавец (Святлана Курс), Сяргей Кавалёў.

25 лістапада 2023 года ў Гданьску адбылася цырымонія ўзнагароджання лаўрэатаў прэміі. Арганізатары цырымоніі — Беларускі ПЭН, Беларускае культурнае таварыства «Хатка», Міжнародны саюз беларускіх пісьменнікаў.

 Лонг-ліст і вынікі 
Галоўны прыз атрымала беларуска Падляшша Ганна Кандрацюк з кнігай «У прысценку старога лесу. Гісторыі людзей з Белавежскай пушчы» за «добра ўдакументаваны цуд шматгалосся беларускага памежжа». Другое месца заняў Сцяпан Стурэйка, аўтар кнігі «Пасажыры карабля Тэсэя». Трэцяе месца дасталася Сяргею Лескецю за кнігу «Шэпт».

 Аўтар Назва ВынікГанна Кандрацюк«У прысценку старога лесу. Гісторыі людзей з Белавежскай пушчы»1 месцаСцяпан Стурэйка«Пасажыры карабля Тэсэя»2 месцаСяргей Лескець«Шэпт»3 месцаАлег Дашкевіч«З вышыні птушынага палёту»шорт-лістІна Снарская«Зачараваны скарб»шорт-лістМакс Шчур«Там, дзе нас няма»шорт-лістЛюдміла Андзілеўка«Эфект плацэба»Людміла Хейдарава«Князёўна Дарута, альбо Чалавечая кроў ліпучая»Сяргей Абламейка«Чаму Беларусь не Расея»Маргарыта Латышкевіч«Вершнікі на дарозе»Антось Уласенка«Адбіць у чужынцаў кляйнотаў сваіх»Наталка Харытанюк«Казка пра тое, як Святога Міколу забаранялі»

 Трынаццатая прэмія (2024) 
26 лістапада 2024 года ў Гданьску адбылася цырымонія ўзнагароджання лаўрэатаў прэміі. У складзе журы былі: Ульяна Верына, Катажына Дрозд-Урбаньска, Вера Жыбуль, Сяргей Кавалёў, Югася Каляда.

Галоўны прыз атрымаў Валянцін Акудовіч за кнігу «Трэба ўявіць Сізіфа шчаслівым», выдадзеную ў выдавецтве «Логвінаў». Другое месца — у Ганны Янкуты з кнігай «Час пустазелля», выдадзенай у выдавецтве «Янушкевіч». Трэцяе месца дасталося Змітру Бартосіку з кнігай «Забіць упалмінзага», выдадзенай у серыі «Бібліятэка Свабоды». У гэтым годзе таксама давалася Спецыяльная прэмія ад «Еўрарадыё» — запіс аўдыёкнігі. Яе атрымаў «Гарэзлівы пацалунак» Евы Вайтоўскай — кніга, выдадзеная ў выдавецтве «Янушкевіч». Акрамя згаданых выданняў, у шорт-лісце прэміі былі таксама кнігі «На прызбе ў Сілічах» Марыі Вайцяшонак (выдавецтва «Пфляўмбаўм») і «Вольнеры. Прадвесце» Валера Гапеева (выдавецтва «Янушкевіч»).

 Лонг-ліст і вынікі 

 Аўтар Назва ВынікВалянцін Акудовіч«Трэба ўявіць Сізіфа шчаслівым»1 месцаГанна Янкута«Час пустазелля»2 месцаЗміцер Бартосік«Забіць упалмінзага»3 месцаМарыя Вайцяшонак«На прызбе ў Сілічах»шорт-лістВалер Гапееў«Вольнеры. Прадвесце»шорт-лістЕва Вайтоўская«Гарэзлівы пацалунак. Кніга другая»шорт-лістАлена Вешторт«Жамяра: жаночыя гісторыі»Дзяніс Марціновіч«Слюнькоў. Палітычная біяграфія»Вал Клемэнт«Круглая Square: Іранічны жыццяпіс чалавека і імперыі»Віка Біран«Я танцую»

 Чатырнаццатая прэмія (2025) 
Публічныя сябры журы: Катажына Дрозд-Урбаньска, Сяргей Кавалёў, Андрэй Хадановіч.

Цырымонія ўзнагароджання прайшла 16 лістапада 2025 года ў Гданьску.

Пераможцам прэміі стаў Сяргей Дубавец з кнігай «Занзібар: сталенне маладой душы». Рашэннем журы ён узнагароджаны за філасофскую рэфлексію над пошукамі нацыянальнай ідэнтычнасці свайго пакалення. Другое месца — у Югасі Каляды, аўтаркі кнігі «Перамена месцаў». Яна ўзнагароджаная за фантасмагарычнае адлюстраванне зрухаў у беларускім грамадстве. Трэцяе месца — у Змітра Дзядзенкі, аўтара кнігі «Гульні Цырцэі». Журы адзначыла кнігу за асэнсаванне гістарычнай повязі часоў у вострасюжэтнай форме.

 Лонг-ліст і вынікі 

 Аўтар Назва ВынікСяргей Дубавец«Занзібар: сталенне маладой душы»1 месцаЮгася Каляда«Перамена месцаў»2 месцаЗміцер Дзядзенка«Гульні Цырцэі. Раман»3 месцаАляксандр Лукашук«Там, дзе няма цемнаты: Радыё Свабода»шорт-лістАнка Упала«Раз на дваццаць пяць тысяч гадоў»шорт-лістКлёк Штучны«Забойства на вуліцы Макаёнка»шорт-лістВольга Вялічка«Ад двух да пятнаццаці. Мая мама ў турме»Аляксей Правалоцкі«Жыццё ў дванаццаці апавяданнях»Макар«Апошняе пакаленне»Сяргей Календа«Стрыжэ і піша»Аляксандр Чарнуха«Гвалт»Голя з Ополя«Мое баба – діректор морга»Валер Гапееў«Вольнеры. Бясконцы дзень»

 Крытыка 
Прэмія рэгулярна падвяргаецца крытыцы. Галоўным абвінавачваннем з’яўляюцца прэтэнзіі, што ўзнагароды ўручаюць толькі «сваім». У 2022 годзе былы ўдзельнік аргкамітэта прэміі імя Ежы Гедройца (2012—2016) Павел Анціпаў выказаў меркаванне, што Статут прэміі адмыслова змянілі пад Уладзіміра Някляева, скасаваўшы забарону намінавацца тэрмінам на 10 гадоў тым, хто ўжо выйграваў прэмію.

Да ўдзелу ў конкурсе кнігі нярэдка намінуюцца без абмеркавання з самімі аўтарамі, адпаведна аўтары не прадстаўляюць да ўдзелу свае кнігі ні ў папяровым, ні ў электронным выглядзе, з чаго можна зрабіць выснову, што яны ў працэсе абмеркавання не разглядаюцца членамі журы, а тытулы кніг дадаюцца аргкамітэтам толькі для завышэння лічбы, для карцінкі на стадыі спіса намінантаў, і скасоўваюцца аўтаматычна на фарміраванні доўгага спіса.

Таксама абвінавачваюць прэмію ў тым, што яна не папулярызуе беларускую літаратуру і не ўплывае на якасць прозы.

У 2018 годзе беларускі драматург Мікалай Халезін выказаўся, што для яго прэміі больш не існуе з прычыны яе непрафесіяналізму, назваўшы прэмію «архетыпам мінулага, які не можа прапанаваць мне сучаснага погляду ні на літаратуру, ні на яе месца ў сучасным беларускім грамадстве». У сваю чаргу культуролаг Сяргей Календа выказаўся, што «літаратурны працэс як глабальная беларуская з’ява адстаў на сто гадоў». Таксама адмоўную сваю рэакцыю выказалі Арамаіс Міракян, Зміцер Панкавец, філолаг Сяргей Шупа, пісьменніца Юлія Шарова і шэраг іншых.

 Водгукі 
У лютым 2012 года пасол Польшчы ў Беларусі Лешак Шарэпка паведаміў, што прэмія была створаная менавіта дзеля падтрымкі і папулярызацыі сучаснай прозы краіны-суседкі.

 Крыніцы 

 Спасылкі 


 «Х… вы ей дадите». Адзін з кіраўнікоў ПЭН-Цэнтра апублікаваў мемуары пра кулуары ПЭНаўскіх літпрэмій // nashaniva.by 15 лістапада 2019
 Павел Антипов. Премия Гедройца: как это (не) работает  // journalby.com 4 лістапада 2017
 Шорт-ліст прэміі Гедройца адлюстроўвае стан сучаснай беларускай літаратуры, мяркуе Альгерд Бахарэвіч  // БелаПАН
 Задача прэміі імя Ежы Гедройца — дапамагчы беларускім пісьменнікам адважыцца пісаць па-беларуску  // БелаПАН
 Анатоль Івашчанка — пра фіналістаў прэміі імя Ежы Гедройца  // Радыё Свабодная Еўропа/Радыё Свабода

Катэгорыя:Беларускія літаратурныя прэміі
Катэгорыя:З’явіліся ў 2011 годзе