Амерыканскі варыянт англійскай мовы

Амерыканскі варыянт англійскай мовы (American English) - гэта адзін з дыялектаў англійскай, які распаўсюджан пераважна ў ЗША. Фактычна з'яўляецца альтэрнатыўнай нормай літаратурнай англійскай мовы падобна як тарашкевіца ў Беларусі, бо на амерыканскім дыялекце англійскай выдаецца літаратура, афіцыйныя дакументы, ідзе трансляцыя радые- і тэлеканалаў. Навучэнне англійскай мове ў Беларусі звычайна вядзецца з апорай на брытанскі варыянт (у навучальных установах з лінгвістычным ухілам могуць разглядацца адрозненні амерыканскага і брытанскага варыянтаў). Але амерыканская англійская з'яўляецца стандартам у шоу-бізнесе, калі, напрыклад, беларускія (і ня толькі) музычныя гурты спяваюць на англійскай. На сучасным этапе сціраецца мяжа паміж брытанскім і амерыканскім варыянтамі па прычыне распаўсюджаннасці апошняга ў тым ліку і ў Вялікабрытаніі.

 Граматычныя асаблівасці амерыканскага дыялекту 

Нярэдка замест перфектнай (завершанай) формы цяперашняга часу (Present Perfect) выкарыстоўваецца простая форма прошлага часу (Past Simple): He just finished reading замест He just finished reading  (Ен толькі што скончыў чытаць). Такім жа чынам амерыканцы пазбягаюць карыстацца і завершанай формай прошлага часу: After I went out I phoned him замест After I had gone out I phoned him (Пасля таго як я выйшаў, я патэлефанаваў яму).

Існуюць і амерыканскія варыянты 3-й формы (альбо прошлага дзеепрыметніка) няправільных дзеясловаў:

 Амерыканізм  Брытанскі варыянт  Інфінітыўная форма  Значэнне слова gotten  got  get  атрымаць і г.д. proven, proved  proved  prove  даказаць stricken  struck  strike  стукнуць learned  learnt  learn  вучыць (штосьці) smelled  smelt  smell  пахнуць

Таксама існуюць пэўныя адрозненні ў выкарыстанні прыназоўнікаў:

 Амерыканізм  Брытанскі варыянт  Значэнне слова on the street  in the street  на вуліцы fill out a form  fill in a form  запоўніць анкету/форму be oriented at  be oriented to  арыентавацца на on weekends  at weekends  у выхадныя дні meet with meet сустракацца, знаеміцца do over  do up перарабіць talk with  talk to  размаўляць (з кімсьці)

І, нарэшце, існуюць некаторыя адрозненні ў выкарыстанні артыкляў у амерыканскім і брытанскім дыялектах англійскай мовы:

 Амерыканізм  Брытанскі варыянт  Значэнне слова one thing or the other  one or other thing альбо тое, альбо другое in the hospital in hospital у бальніцы all morning  all the morning  усю раніцу

 Фанетычныя адрозненні амерыканскага варыянту англійскай ад брытанскага 

Такіх адрозненняў няшмат, таму носьбіты англійскай з ЗША і Вялікабрытаніі добра разумеюць адно аднаго. Калі пазбегнуць параўнання розных мясцовых дыялектаў, напрыклад, англійскай мовы Тэхаса з гаворкай графства Кент, то можна вылучыць тры асноўных адрознення. У амерыканскай англійскай літара "а" (эй) паміж дзвумя зычнымі заўжды чытаецца як "ӕ" (нешта сярэдняе паміж "э" і "я"), а брытанскі вырыянт патрабуе вымаўлення гэтай літары ў словах glass (шкло), fast (хуткі, хутка), dance (танец, танчыць) працяглым гукам "а". Літара "о" паміж дзвумя зычнымі  чытаецца кароткім гукам "о" брытанцамі і працяглым гукам "а" амерыканцамі. Таму словы God (Бог) i guard (ахова) гучаць у амерыканскай англійскай аднолькова. Зычная "r" на канцы слова ці перад іншай зычнай (напрыклад у слове morning (раніца)) звычайна ня чытаецца ў брытанскім дыялекце і можа вымаўляцца ў амерыканскім.

 Арфаграфічныя адрозненні амерыканскай англійскай ад брытанскай 

Амерыканскі правапіс фактычна з'яўляецца спрошчаным варыянтам класічнага брытанскага. Асноўныя адрозненні можна адлюстраваць у табліцы:

 Амерыканская арфаграфія  Брытанская арфаграфія  Значэнне слова color  colour  колер disk  disc  дыск dialog  dialogue  дыялог center  centre  цэнтр program  programme  праграма sulfur  sulphur  сера license  licence  ліцэнзія mustache  moustache  вусы aluminum  aluminium  алюміній likable  likeable  прыемны, мілы tire  tyre  шына organization  organisation  арганізацыя traveling  travelling  вандроўка anemia  aneamia  анемія

 Лексічныя адрозненні амерыканскага і брытанскага варыянтаў англійскай мовы 

Існуе невялікая колькасць слоў і выразаў, якія маюць розныя значэнні у абодвух дыялектах:

 Амерыканізм  Брытанскі варыянт to table - адкласці (справу) да больш прывабнага часу to table - вынесці (справу) на абмеркаванне homely - праставаты, няпрывабны homely - просты, натуральны elevator - як правіла "ліфт"  elevator - як правіла "элеватар" frontier - ускраіна ЗША  frontier - мяжа, граніца (увогуле) meter - метр meter - вымяральнік vest and pants - дзелавы касцюм  vest and pants - майка і штаны (альбо шорты) it bombed - гэта быў поўны правал  it went like a bomb - гэта (справа) мела вялізарны поспех

Але асноўная маса адрозненняў гэта выкарыстанне розных слоў у адным значэнні. Пры гэтым трэба памятаць, што многія носьбіты англійскай за межамі Вялікабрытаніі і ЗША разглядаюць гэтыя адрозненні як сінонімы, не проціпастаўляючы іх.

 Брытанскі варыянт  Амерыканскі варыянт  Значэнне слова adopt nominate выдвігаць на пасаду air hostess flight attendant  сцюардэса anti-clockwise  counterclockwise супраць гадзіннікавай стрэлкі aubergine eggplant баклажан autumn fall восень banknote  bill банкнота biscuit cookie  пячэнне cash dispenser  ATM machine  банкамат chemists  drugstore  аптэка cinema  movies  кінатэатрcram  bone up  зубрыць dust bin  garbage can  сметнік get the sack  get a pink slip  быць звольненым ground floor  first floor  1-ы паверх in top gear  in high gear  на поўнай хуткасці limited   incorporated  таварыства з абмяжаванай адказнасцю lynx  bobcat  рысь main road  highway  шаша mark  grade  вучэбная адзнака petrol  gas(oline)  бензін railway  railroad  чыгунка tap  faucet  кран (вадаправодны) twin- town  sister-town  горад-пабрацім underground (tube)  subway  метроflatapartmentкватэраАмерыканскі і брытанскі англійская

Амерыканскія фразеалагізмы
Існуе шэраг устойлівых выразаў, якія характэрны ў большай ступені амерыканскаму варыянту англійскай, чым брытанскаму.

 Фразеалагізм  Значэнне beat one's brains out  ламаць галаву на чымсьці be from Missouri  быць скептыкам chew the fat  распаўсюджваць плеткі do a land-office business  мець шмат кліентаў drop the ball  зрабіць дурную памылку feel like 2 cents  дрэнна сябе адчуваць Johnny-on-the-spot  хлопчык на пабягушках live high off the hog  жыць у раскошы  rest on one's ores  зрабіць перапынак to snow someone  блефаваць перад кімсьці
 Заўвагі 

 Літаратура 



 Спасылкі 
 T(h)om*s Lexicon  : The American-British dictionary
 Do You Speak American: PBS special
 Dialect Survey  of the United States, by Bert Vaux et al., Harvard University.
 Linguistic Atlas Projects 
 Phonological Atlas of North America at the University of Pennsylvania
 Dictionary of American Regional English

Катэгорыя:Англійская мова
Катэгорыя:ЗША