Фальшывыя сябры перакладчыка

Фальшывыя сябры перакладчыка — словы, якія вымаўленнем ці напісаннем падобныя да інтэрнацыяналізмаў (такія як «інфармацыя», «эканоміка»), але або цалкам адрозніваюцца значэннем, або толькі часткова супадаюць у сваіх значэннях са словамі дзвюх моў: мовы, з якой перакладаюць, і мовы, на якую перакладаюць. Могуць быць прычынай як грубых сэнсавых, так і нязначных стылістычных памылак у перакладзе. Фальшывыя сябры перакладчыка могуць існаваць і ў розных дыялектах адной мовы. Так у палескай гаворцы герояў «Палескай хронікі» Івана Мележа Хадоські і Яўхіма слова «груба́я» (з націскам на другі склад) выкарыстовалася ў сэнсе «цяжарная»Іван Мележ Людзі на балоце . У амерыканскім варыянце англійскай мовы фраза «vest and pants» можа значыць «дзелавы касцюм», а ў брытанскім варыянце яна выкарыстоўваецца ў значэнні «майка і шорты».

 Прыклады з рускай мовы 

Паколькі руская і беларуская мовы належаць да ўсходнеславянскіх моў, яны падобныя. Таму пры перакладзе з рускай трэба звяртаць асаблівую ўвагу на «фальшывых сяброў».

 Руская Беларуская Благой  Добры, а не благі Век  У сэнсе перыяд, жыццё, узрост, а «100 гадоў» — лепш стагоддзе Диван  Канапа, а не дыван Журнал  Толькі ў сэнсе «рэгістрацыйны», а «перыядычнае выданне» — часопіс Корыстный  Карыслівы, а не карысны Лаять  Брахаць, а не лаяць Мир  Толькі ў сэнсе «адсутнасць вайны», а «чалавецтва» — свет Час  Толькі ў сэнсе «пара», а «60 хвілін» — гадзіна

Яшчэ большай увагі патрабуе пераклад на сучасную беларускую мову таго, што напісана на рускай мове ХІХ — пачатку ХХ стст. Вось некалькі прыкладаў, якія можна сустрэць у класічнай літаратуры і Сінадальным перакладзе Бібліі.

 Руская Беларуская Гроб  Склеп, а не толькі труна Крепостной  Прыгонны, аб сялянах ці праве Любовник  Закаханы (станоўчы вобраз), а не толькі палюбоўнік (негатыўны вобраз), каханак Окоп  Агароджа, якую будуюць каб штурмаваць крапасныя муры, а не толькі акоп Присутствие  Аддзяленне, дэпартамент а не толькі прысутнасць альбо наяўнасць Товарищ  Памочнік (напрыклад, пракурора), а не толькі таварыш

 Прыклады з англійскай мовы 

Існуе шэраг англійскіх слоў, якія падобны на беларускія, але прынцыпова адрозніваюцца ад іх сэнсам.На падставе: Слепович В. С. Курс перевода (английский-русский). Мн.: «ТетраСистемс»,2001, с.15-16

Таксама існуюць словы, значэнні якіх толькі часткова супадаюць з беларускімі. Так бывае звычайна калі яны пераходзілі ў беларускую як запазычаныя словы — толькі ў адным значэнніНа падставе: Слепович В. С. Курс перевода (английский-русский). Мн.: «ТетраСистемс»,2001, с.16-17.

 Англійская  Беларуская activity  дзейнасць, а не толькі актыўнасць aggressive  энергічны, настойлівы, а не толькі агрэсіўны article  артыкль, а не толькі артыкул authority  улада, а не толькі аўтарытэт band  атрад, стужка, а не толькі банда camera  фотаапарат, а не толькі камера character  персанаж, а не толькі характар champion  заступнік, прадстаўнік; атлет, а не толькі чэмпіён concrete бетон, а не толькі канкрэтны conductor  праваднік, дырыжор, а не толькі кандуктар control  кіраваць, а не толькі кантраляваць convention  з'езд, а не толькі канвенцыя copy  экзэмпляр, а не толькі копія correspondence  адпаведнасць, а не толькі карэспандэнцыя credit  заслуга, а не толькі крэдыт critical  важны, а не толькі крытычны dramatic  рашаючы, а не толькі драматычны element  стыхія, а не толькі элемент episode  серыя (серыяла, фільма), а не толькі эпізод execution смяротнае пакаранне, выкананне, а не толькі экзекуцыя figure  малюнак, лічба, а не толькі фігура gas  можа быць скарачэннем ад gasoline (бензін) (амер.), а не толькі словам «газ» interest  працэнт (банкаўскі), а не толькі інтарэс legal  прававы, юрыдычны, а не толькі легальны liberal  гуманітарны (аб адукацыі), а не толькі ліберальны mark  метка, пляма, марка (не паштовая) meditation  роздум, а не толькі медытацыя minister  святар, служыцель культу; слуга, а не толькі міністр momentum  інерцыя, момант (толькі памятны, важны) nation  часцей за ўсе — краіна, радзей — нацыя nationality  грамадзянства, а не толькі нацыянальнасць number  колькасць, а не толькі нумар object  мэта, а не толькі аб'ект officer  службовая асоба, а не толькі афіцэр original  першапачатковы, а не толькі арыгінальны panel  секцыя (на навуковай канферэнцыі), а не толькі панэль partisan  прыхільнік, а не толькі партызан position  пасада, а не толькі пазіцыя pretend  прытварацца, а не толькі прэтэндаваць public  дзяржаўны, а не толькі публічны publish  абвяшчаць, а не толькі выдаваць у друкарні race  нацыянальнасць, а не толькі раса rally  мітынг, а не толькі аўтаралі realize  разумець, уяўляць сабе, а не толькі рэалізоўваць record  запіс, а не толькі рэкорд regular  звычайны, а не толькі рэгулярны routine  распарадак, а не толькі руціна separate  асобны, а не толькі сепаратны solid  цвёрды, а не толькі салідны speculation  меркаванне, а не толькі спекуляцыя student вучань школы, навучэнец каледжа, даследчык, а не толькі студэнт substance  рэчыва, сутнасць, а не толькі субстанцыя

 Прыклады з французскай мовы 

 Французская  Беларуская bâton  палка, а не батон chiffre  лічба, а не толькі шыфр champignon  грыб увогуле, (шампіньён па французску psalliote) crème  вяршкі, смятана, а не толькі крэм étude  вывучэнне, а не толькі эцюд méthode  падручнік, а не толькі метад parole  слова, а не пароль pigeon  голуб, а не толькі піжон prince  не толькі прынц, але і князь; валадар sujet  асоба, суб'ект і г.д., а не толькі сюжэт toxicomane  і таксікаман, і наркаманМногоязыковой словарь Мультитран

 Прыклады з нямецкай мовы 

 Нямецкая  Беларуская Ball  мяч, а не бал Elf  адзінаццаць, футбольная каманда, а не толькі эльф Fant  смаркач, малакасос, а не фант Herz  сэрца, а не герц (фіз. адзінка) Pony  грыўка, а не толькі поні Stuka  не штука, а прэфікс «авія-» Zentner  50 кг, а не цэнтнерФорум Ростова-на-Дону 

 Прыклады з іншых моў 

Словы цюркскага паходжання «базар» і «чабан» у мовах-арыгіналах маюць шырокі сэнс, а не толькі значэнне «рынак» і «пастух». Так «базар» (bazar) у азербайджанскай мове можа таксама азначаць «нядзеля», а «чабан» (çoban) можа мець і пераносны сэнс: «духоўны пастыр»У гэтым сэнсе азербайджанскія хрысціяне выкарыстоўваюць гэта слова ў якасці тытула Ісуса Хрыста (ISA MƏSIH ÇOBAN).

Слова «шахід» звычайна ўжываецца ў сучаснай беларускай мове ў сэнсе «ісламскі тэрарыст», але ў мовах ісламскага свету яно азначае «пакутнік, той, хто гіне ў вайне з ворагамі ісламу», «пакутнік за веру», «сведка на розных афіцыйных мерапрыемствах (суд, вяселле)» і не можа прымяняцца да тэрарыстаў .

Катэгорыя:Пераклад