Сатэліт (палітыка)

Сатэліт (ад ) — дзяржава, фармальна незалежная, але якае знаходзіцца пад палітычным і эканамічным уплывам іншай дзяржавы і карыстаецца яго пратэкцыянізмам на міжнароднай арэне. У савецкай гістарыяграфіі тэрмін ужываўся да дзяржаў, якія ваявалі ў другой сусветнай вайне на боку Германіі і ў цэлым Антыкамінтэрнаўскага пакта (Венгрыя, Румынія, Балгарыя, Фінляндыя, Тайланд).

У заходняй геапалітычнай школе тэрмін «дзяржава-сатэліт» ужываецца як правіла да ўсіх без выключэння дзяржаў Варшаўскага дагавора, Кубы, Паўночнай Карэі і іншых краін, якія былі ў той ці іншай ступені падкантрольнымі Савецкаму Саюзу. У дачыненні да дзяржаў, якія трапілі пад уплыў ЗША (Паўднёвая Карэя, Тайвань, дарэвалюцыйныя Куба і Іран, Паўднёвы В’етнам) ужываецца больш паліткарэктны тэрмін «дзяржава-кліент» (). Аднак шматлікія з такіх «дзяржаў-кліентаў» ЗША нярэдка з’яўляюцца звычайнымі дзяржавамі-сатэлітамі ЗША (напрыклад, дарэвалюцыйныя Куба і Паўднёвы В’етнам). Іншыя такія дзяржавы, як, напрыклад, Тайвань і Паўднёвая Карэя, сапраўды з’яўляюцца дзяржавамі-кліентамі ЗША.

 Савецкія сатэліты 

 Пасля Першай сусветнай вайны 
У рамках рэвалюцыі 1921 г. мангольскія рэвалюцыянеры з дапамогай савецкіх чырвонаармейцаў выгналі войскі белага генерала Рамана Унгерна, а таксама канчаткова пакончылі з суверэнітэтам Кітая. Аднак савецкі ўплыў у далейшым толькі ўзмацнялася, і ў 1924 годзе была абвешчаная Мангольская Народная Рэспубліка, якая, нягледзячы на дэклараваныя суверэнітэт і незалежнасць, з’яўлялася савецкім сатэлітам па 1990 год .

Тувінскай Народная Рэспубліка, якая абвясціла сваю незалежнасць ў 1921 годзе, з’яўлялася сатэлітам СССР аж да свайго добраахвотнага далучэння ў 1944 годзе.

Іншым раннім савецкім сатэлітам ў Азіі была Далёкаўсходняя рэспубліка.

 Пасля Другой сусветнай вайны 
Да канца Другой Сусветнай вайны вялікая частка краін усходняй і цэнтральнай Еўропы была занятая савецкімі войскамі, і там прысутнасць СССР захавалася і пасля заканчэння ваенных дзеянняў, што дало падставу з’явіцца на свет тэрміну Савецкая імперыя. Да савецкіх сатэлітаў у Еўропе адносяць наступныя краіны : :

 250 px|thumb | СССР (чырвоны), яго сатэліты (ружовы) і часовыя саюзнікі (бэзавы і аранжавы)
 Народная Рэспубліка Албанія (1944—1960)
 Польская Народная Рэспубліка (1944—1989)
 Народная Рэспубліка Балгарыя (1946—1990)
 Румынская Народная Рэспубліка (1947—1989)
 Чэхаславацкая Сацыялістычная Рэспубліка (1948—1989)
 Германская Дэмакратычная Рэспубліка (1949—1990)
 Вугорская Народная Рэспубліка (1949—1989)

Народная Сацыялістычная Рэспубліка Албанія пад кіраўніцтвам сталініста Энвера Хаджы ў 1960 годзе разарвала адносіны з СССР з-за які стартаваў там працэсу дэсталінізацыі. У перыяд з 1945 па 1948 год Албанія і Югаславія былі сябрамі Усходняга блока.

Федэратыўная Народная Рэспубліка Югаславія часам паказваецца як савецкі сатэліт аж да 1948 года, калі адбыўся канфлікт паміж Ціта і Сталіным. Пасля гэтага офіс Коминформ пераехаў з Бялград а ў Бухарэст, а Югаславія стала адным з ініцыятараў стварэння Руху недалучэньня.

Дэмакратычная рэспубліка Афганістан можа таксама быць аднесена да сатэлітам СССР: з 1978 па 1991 год цэнтральнае ўрад у Кабул е ўваходзіла ў камуністычны блок і падтрымлівалася савецкімі войскамі.

Усходне-Туркестанская Рэвалюцыйная рэспубліка, якая існавала з 1944 па 1950 год, з’яўлялася савецкім сатэлітам, у выніку ўвайшлі у склад КНР.

Сіметрычна план Маршала, маецца на ўвазе дапамогу ЗША ў пасляваенным аднаўленні Заходняй Еўропы ў абмен на антыкамуністычную і праамерыканскую палітыку, выбудаваў сістэму дзяржаў, якія апынуліся палітычна, эканамічна і ў ваенным дачыненні пад амерыканскім уплывам і ў складзе НАТА:

 Вялікабрытанія
 Грэцыя
 Данія
 Ісландыя
 Іспанія (з 1982 года)
 Італія
 Люксембург
 Нідэрланды
 Нарвегія
 Партугалія
 Францыя (выходзіла з ваенных структур НАТА ў 1966—2009 гг.)
 ФРГ
 Турцыя

Аналагічныя структуры, замацоўвалі амерыканскі ўплыў, ствараліся ў іншых рэгіёнах: Сеат ў Паўднёва-Усходняй Азіі, Сэнт на Блізкім Усходзе, АНЗЮС ў Акіяніі. Асобныя дагаворы замацоўвалі амерыканскі ўплыў у Японіі, Паўднёвай Карэі і на Тайвані.

 Крыніцы 

 Літаратура 








Катэгорыя:Геапалітыка
Катэгорыя:Міжнародныя адносіны