Спіс каралёў Італіі

thumb
Тытул «кароль Італіі» (, ) насілі кіраўнікі некалькіх гістарычных каралеўстваў:

 раннесярэднявечнага Каралеўства Італія, аднаго з варварскіх каралеўстваў у V-X стагоддзях. Першым кіраўніком, які прэтэндаваў на тытул караля Італіі, быў Адаакр, затым остгоцкія і лангабардскія каралі, у IX-X стагоддзях галіна Каралінгаў і шэраг іншых прэтэндэнтаў. Ніводны з германскіх каралёў Італіі ў гэты перыяд не кантраляваў увесь Апенінскі паўвостраў. У 962—1806 тытул караля Італіі быў злучаны з тытулам імператара Свяшчэннай Рымскай імперыі.

 Каралеўства Італія, створанага ў 1805 Напалеонам I у паўночнай частцы паўвострава (сталіца — Мілан, правапераемнік Цызальпінскай (1797—1802) і Італьянскай (1802—1805) рэспублік). Адзіным манархам гэтай дзяржавы (да 1814) быў сам Напалеон, віцэ-каралём — яго пасерб Яўгеній Багарнэ;

 Каралеўста Італія, створанага ў 1861 пасля аб'яднання Італіі. У ім валадарылі манархі Савойскай дынастыі, якая раней кіравала ў Сардзінскім каралеўстве з цэнтрам у Турыне; у 1870 сталіца адзінай Італіі была перанесена ў Рым. Каралеўства праіснавала да адмены манархіі ў чэрвені 1946.

 Каралі ў Італіі паводле перыядаў 

 Каралеўства Адаакра 
 476 — 493: Адаакр (каля 433—493)

 Каралеўства остготаў (476—553) 
 470 — 526: Тэадорых Вялікі (451—526)
 526 — 534: Аталарых (516—534)
 526 — 534: Амаласунта (пам. 535)
 534 — 536: Тэадахад (пам. 536)
 536 — 540: Вітыгес (каля 500—542)
 У 540 годзе карону остготаў прапанавалі візантыйскаму палкаводцу Велізарыю, але ён адмовіўся.
 540 — 541: Ільдэбад (пам. 541)
 541 — 541: Эрарых (пам. 541)
 541 — 552: Тотыла (пам. 552)
 552 — 552: Тэя (пам. 552)

 Лангабардскае каралеўства (568—814) 
 568 — 572: Альбаін (пам. 572)
 572 — 574: Клеф (пам. 574)
 574 — 584: Кіраванне герцагаў
 584 — 591: Аўтары (пам. 591)
 591 — 616: Агілульф  (пам. 616)
 616 — 626: Адэлаальд  (пам. 626)
 626 — 636: Арыяальд (пам. 636)
 636 — 652: Ратары (пам. 652)
 652 — 659: Радаальд (пам. 659)
 659 — 662: Арыперт I (пам. 662)
 662 — 662: Гадэперт (пам. 662)
 662 — 672: Грымаальд (пам. 672)
 672 — 672: Гарыбальд (пам. 672)
 672 — 691: Бертары (пам. 691)
 686 — 700: Куніперт (пам. 700)
 700 — 701: Ліўтперт (пам. 701)
 701 — 701: Рагінперт (пам. 701)
 701 — 712: Арыперт II (пам. 712)
 712 — 712: Анспранд (пам. 712)
 712 — 744: Ліўтпранд (пам. 744)
 744 — 736: Гільдэпранд (пам. 744)
 744 — 749: Ратхіс (пам. 749)
 749 — 756: Айстульф (пам. 756)
 756 — 774: Дэзідэрый (пам. каля 786)

 Італійскае каралеўства (774—962) 
У 774 годзе Лангабардскае каралеўства было заваявана каралём франкаў Карлам Вялікім, які каранаваўся ў Павіі як кароль лангабардаў.
 774 — 814: Карл Вялікі (747—814), кароль франкаў з 768, імператар Захаду з 800
У 781 годзе Карл Вялікі вылучыў свайму сыну Піпіну Італію як каралеўства, васальнае да франкскага каралеўства (з 800 імперыі).
 781 — 810: Піпін (777 — 810)
 812 — 818: Бернарда (каля 797 — 818)
 818 — 855: Лотар I (795 — 855), імператар Захаду з 817, кароль Баварыі 814 — 817, кароль Сярэдняга каралеўства з 843
 844 — 875: Людовік I (825 — 875), кароль Праванса з 863, імператар з 855
 875 — 877: Карл II Лысы (823 — 877), кароль Алеманіі 831 — 833, кароль Аквітаніі 839 — 843, 848 — 854, кароль Заходне-Франкскага каралеўства з 840, імператар з 875
 877 — 879: Карламан (830 — 880), кароль Баварыі з 876
 879 — 887: Карл III Тоўсты (839 — 888) — кароль Усходне-Франкскага каралеўства 876 — 887 (да 882 кароль Алеманіі і Рэцыі), кароль Заходне-Франкскага каралеўства з 884 — 887, кароль Латарынгіі (Карл II) з 882 — 887, імператар 881 — 887

Пасля звяржэння Карла Талстога ў 887 годзе каралеўства стала фактычна незалежным, каралі сталі выбарнымі.

 888 — 924: Берэнгар I Фрыўльскі (850 — 924), маркграф Фрыўльскі з 874, імператар з 915. Прызнаў сваім сеньёрам караля Усходне-Франкскага каралеўства Арнульфа Карынтыйскага, зрынуць Арнульфам у 896 годзе, пасля сыходу якога да 898 года каралеўства было падзелена на 2 часткі
 889 — 894: Гвіда Спалецкі (пам. 894), маркграф Камерына з 876, маркграф і герцаг Спалета з 882, імператар з 891, праціўнік Берэнгара Фрыульскага
 891 — 898: Ламберт Спалецкі (пам.896), маркграф і герцаг Спалета і Камерына 894—895, імператар з 894
 896 — 899: Арнульф Карынтыйскі (каля 850 — 899), кароль Усходне-Франкскага каралеўства з 887, імператар з 896
 896: Ратольд, віцэ-кароль Італіі
 900 — 905: Людовік II Сляпы (каля 880 — 928), імператар Захаду 901—905, кароль Ніжняй Бургундыі 887 — 924, праціўнік Берэнгара Фрыўльскага ў 900 — 902 і 905.
 922 — 933: Радольфа Бургундскі (880 — 937), кароль Верхняй Бургундыі з 912, Ніжняй Бургундыі з 933, выгнаны з Італіі.
 926 — 945: Гуга Арльскі (каля 880 — 948), граф Арля каля895 — 928, граф В'ена каля 895 — 926, кароль Ніжняй Бургундыі 928 — 933
 945 — 950: Лотар II (каля 926 — 950)
 950 — 964: Берэнгар II Іўрэйскі (каля 900 — 966), маркграф Іўрэі 924 — 964
 950 — 964: Адальберт II Іўрэйскі (каля 932 — 972), суправіцель бацькі

Ў 951 годзе Атон I Вялікі ўварваўся ў Італію і быў каранаваны як «кароль Лангабардаў». У 952 годзе Берэнгар і Адальберт прызналі сябе васаламі Атона, аднак у 961 годзе былі зрынуты Атонам.

 Каралеўства Італія ў складзе Свяшчэннай Рымскай імперыі (962—1648) 
 1002—1014: Ардуін Іўрэйскі
 1093—1098: Конрад, сын імператара Генрыха IV

 Напалеонаўскае каралеўства Італія (1805—1814) 
 Яўгеній Багарнэ, віцэ-кароль, прадстаўляў Напалеона I

 Спіс каралёў Італіі Новага часу 

 Віктар Эмануіл II (1861—1878)
 Умберта I (1878—1900)
 Віктар Эмануіл III (1900—1946)
 Умберта II (май-чэрвень 1946)

 Гл. таксама 
 Спіс каралёў остготаў
 Лангабардскае каралеўства
 Каралеўства Італія, 1861—1946

 Літаратура 
Павел Диакон. История лангобардов = Historia Langobardorum. — М.: Азбука-классика, 2008. — 320 с. — 5 000 экз. — ISBN 978-5-91181-861-6
Фазоли Джина. Короли Италии (888—962 гг.) / Пер. с итал. Лентовской А. В.. — СПб.: Евразия, 2007. — 288 с. — 1 000 экз. — ISBN 978-5-8071-0161-8
Бульст-Тиле Мария Луиза, Йордан Карл, Флекенштейн Йозеф. Священная Римская империя: эпоха становления / Пер. с нем. Дробинской К.Л., Неборской Л.Н. под редакцией Ермаченко И.О. — СПб.: Евразия, 2008. — 480 с. — 1000 экз. — ISBN 978-5-8071-310-9
Балакин В. Д. Творцы Священной Римской империи. — М.: Молодая гвардия, 2004. — 356 с. — (Жизнь замечательных людей: Серия биографий; Вып. 1095 (895)). — 5000 экз. — ISBN 5-235-02660-8
Італія
*
Катэгорыя:Спісы кіраўнікоў Італіі