Сегед

Се́гед () — горад на поўдні Венгрыі. Адміністрацыйны цэнтр медзье Чанград. Насельніцтва — 161 921 чалавек (2014), Сегед — трэці па насельніцтве горад у краіне пасля Будапешта і Дэбрэцэна. Размешчаны на абодвух берагах ракі Ціса на поўдзень ад месца ўпадзення ў яе ракі Мараш (Мурэш).

 Назва 
Існуе некалькі версій паходжання сучаснай назвы горада. Па адной з версій назва паходзіць ад састарэлага венгерскага слова szeg, якое азначае «кут», г.зн. знаходзіцца ў месцы павароту рэчышча ракі Ціса. Па іншай версіі, назва паходзіць ад слова sziget, што азначае «востраў» па-венгерску. Некаторыя даследчыкі адзначаюць, што слова szeg азначае «цёмна-русы» (sötétszőkés) — адсылка на колер вады, у месцы, дзе злучаюцца рэкі Ціса і МарашOn etymology .

 Гісторыя 
Сегед і яго наваколлі заселеныя з часоў неаліту (5000 г. да н.э.). Рымскі імператар Траян захапіў Дакію ў 106 годзе н.э., адкуль у асноўным вывозілі соль і золата. Неўзабаве рымляне наладзілі сувязь паміж правінцыямі Дакія і Панонія. Важнай кропкай на дарозе паміж дзвюма правінцыямі быў Парціскум (сучасны Сегед). Магчыма, што галоўная рэзідэнцыя Атылы была дзесьці ў гэтай мясцовасці.

Разнастайны ландшафт спрыяў засяленню венграў. Упершыню Сягед згадваецца ў грамаце 1183 года ў сувязі з саляным суднаходствам па рацэ Мараш. Яшчэ кароль Іштван I прызнаў важнасць салянага суднаходства па Марашы, што прывяло да ўмацавання гэтага рэгіёну, а Сегед стаў квітнеючым паселішчам, дзе сыходзіліся важныя водныя і сухапутныя шляхі. Горад быў найбольш прыдатным месцам для гандю соллю, сплаўленай уніз па Марашы з Трансільваніі.

Падчас мангольскага нашэсця жыхары горада схаваліся ў бліжэйшых балотах, а пасля таго, як небяспека мінула, вярнуліся і адбудавалі свой разбураны горад. Кароль Бэла IV у 1246 годзе надаў Сегеду статус горада. Тады Сегед атрымаў прывілеі Буды і Секешфехервара. Каралеўскі каменны замак у Сегедзе быў пабудаваны паміж 1260 і 1280 гадамі і абараняў шлях дастаўкі солі. Падчас праўлення Людовіка І Сегед стаў найважнейшым горадам Паўднёвай Венгрыі, і яго стратэгічнае значэнне ўзрасло з набліжэннем турэцкай пагрозы. Кароль Жыгімонт Люксембургскі абнёс горад сцяной. У 1498 годзе Сегед атрымаў статус вольнага каралеўскага горада.

Найстаршая пячатка горада датуецца 1460 годам, а вольным каралеўскім горадам Сегед стаў на дзяржаўным сходзе ў Будзе ў 1498 годзе. Як такі, ён плаціў каралеўскай казне 2000 форынтаў штогод, больш, чым любы іншы вольны каралеўскі горад. Сялянскія войскі Дзьёрдзя Дожы не адважыліся атакаваць яго ў 1514 годзе, а абмінулі. У 1516 годзе горад быў спустошаны вялікім пажарам.

У 1522 годзе насельніцтва Сегеда складала 7000 жыхароў.

 Асманскі перыяд 
міні|Аблога Сегеда ў 1686 годзе
У 1525 і 1526 гадах турэцкае войска прайшло праз горад, разрабавала яго, а затым захапіла зімой 1542-43 гадоў. Сулейман I адрамантаваў і ўмацаваў разбураны замак. Міхай Тот, кіраўнік вайсковага атрада і ўцёклы галоўны суддзя горада, у 1552 годзе спрабаваў штурмам вярнуць замак, але ягоная спроба скончылася вялікай няўдачайГісторыя Сегеда 1. Ад пачаткаў да 1686 года, рэд.: Юла Крыштó, Сегед, Бібліятэка Самодзьі, 1983, с. 508—533..

Падчас турэцкага панавання насельніцтва Сегеда значна рассялілася. Багатыя і адукаваныя сем’і збеглі ў Дэбрэцэн, Кашшу, Надзьсомбат. Адначасова пачалася іміграцыя турэцкіх, паўднёваславянскіх, рагузанскіх лацінскіх этнічных элементаў у Сегед, якія пачалі злівацца з венгерскім насельніцтвам Сегеда ўжо падчас панавання. Значная частка насельніцтва, якая не ўцякла займалася рыбалоўствам і жывёлагадоўляй. Сегед стаў турэцкім казённым горадам, гэта значыць плаціў падаткі султану.

Увесну 1686 года генерал Мерсі разбіў тут туркаў і ледзь не захапіў Імрэ Цёкёлі. 22 кастрычніка таго ж года, пасля працяглай аблогі генералам Дэ ла Верк, турэцкі гарнізон здаў замак, і такім чынам горад быў вызвалены ад турэцкага панавання. У той час у ім пражывала 2000 жыхароў.

 Габсбургскі і аўстрыйскі перыяды 
19 красавіка 1700 года кароль Леапольд прызначыў Ёзафа Мюлера, венскага прыдворнага камерна-палатнага пісара, вагаўніком у Сегедскі саляное ўпраўленне, з гэтага часу транспарціроўка і продаж солі сталі больш значнымі. Саляное ўпраўленне патрабавала ўсё большую плошчу для саляных свірнаў і таму проста займаў гарадскія ўчасткі. З-за гэтага адбылося некалькі канфліктаў паміж горадам і казной, але горад ніколі не атрымліваў кампенсацыі ад казны.

У 1704 годзе Ферэнц Ракоцы II абложваў замак, які абараняў Ёган Фрыдрых фон Глобіц. У 1708 годзе горад спустошыла чума, а ў 1712 годзе — паводка.

У 1715 годзе Сегед вярнуў сабе статус вольнага каралеўскага горада. 21 мая 1719 года ён атрымаў грамату аб прывілеях і цяперашні герб ад караля Карла III. Гэты дзень грамадзяне горада штогод адзначаюць як Дзень города. У той жа час імператар сваім указам 1723 года прызначыў Сегед рэзідэнцыяй Чанадскай дыяцэзіі, але ў 1738 годзе ён быў пазбаўлены гэтага статусу.

міні|Карта Сегеда 1786 года
На працягу наступных гадоў Сегед моцна развіваўся. У 1719 годзе ў горад прыбылі піярысцкія манахі, заснавалі гімназію, праводзілі навуковыя лекцыі і ставілі спектаклі. Аднак гэтыя гады прынеслі не толькі развіццё і асвету. З 1728 па 1744 гады ў горадзе адбылося некалькі працэсаў над ведзьмамі. Царква горада, разбураная падчас турэцкага панавання, была адноўлена ў 1749 годзе.

У 1738 і 1740 гадах была чума, у 1722, 1740, 1748, 1790 і 1792 гадах — вялікія пажары, а ў 1770 і 1784 гадах — павадкі.

У 1801 годзе была створана першая друкарня, тады ж былі пабудаваны старая ратуша і грамадзянскі шпіталь. Першае грамадскае асвятленне ў Сягедзе было ўстаноўлена ў 1827 годзе, першае казіно — у 1829 годзе, першы брук — у 1840 годзе, першая ашчадная каса — у 1845 годзе.

Жыхары Сегеда адыгралі важную ролю ў рэвалюцыі і вайне за незалежнасць 1848-49 гадоў, горад выставіў чатыры батальёны гонведаў (народнага войска). Добраахвотніцкі нацыянальны гвардзейскі атрад Фолдвары праславіўся ўзяццем знакамітых шанцаў Сэнтамаш. 2 лютага 1849 года нацыянальная гвардыя горада мужна адбіла сербскае войска Тэадаровіча, але 5 жніўня адыходзячае войска гонведаў прайграла бітву на раўніне Уй-Сегед-Сёрэг.

У 1849 годзе Сегед быў апошняй рэзідэнцыяй рэвалюцыйнага ўрада, Кошут выступіў тут са сваёй апошняй публічнай прамовай 12 ліпеня 1849 года, і тут жа, у доме Карас на плошчы Клаўзала, ён 14 ліпеня 1849 года падпісаў план венгерска-румынскага прымірэння з Бэлчэску. Хоць дынастыя Габсбургаў пакарала горад, развіццё горада не спынілася.

У 1854 годзе ў горад прыйшла чыгунка, а ў 1860 годзе ён зноў вярнуў сабе статус вольнага каралеўскага горада. Вадаправод быў пракладзены ў 1859 годзе, а газавае асвятленне было ўстаноўлена ў 1865 годзе. У 1869 годзе адкрылася крама Марка Піка, папярэдніца сённяшняй знакамітай Каўбаснай фабрыкі Пік.

міні|злева|Плошча Сечэні падчас паводкі, 1879 г.
міні|справа|Сегедская ратуша; адзін з нямногіх будынкаў, які перажылі вялікую паводку 1879 года
У ноч на 12 сакавіка на рацэ Ціса прарвало дамбу ў Петрэшы і затапіла горад, які быў практычна цалкам знішчаны: з 5723 дамоў толькі 265 засталіся непашкоджанымі, 165 чалавек загінулі. Большая частка 70-тысячнага насельніцтва горада была пераселена ў іншыя населеныя пункты, і толькі каля 10 тысяч жыхароў Сегеда засталіся ў горадзе. Падчас візіту Франц Іосіф паабяцаў, што Сегед будзе прыгажэйшым, чым быў. Імператар стрымаў сваё абяцанне: на працягу наступных некалькіх гадоў на месцы руін быў пабудаваны новы, сучасны горад. Пасля таго як вада павольна сышла, горад абнеслі кругавой набярэжнай, умацаванай супрацьпаводкавай сцяной. У 1880—1886 гадах на правым беразе Цісы была пабудавана берагавая сцяна, якая абараняла цэнтр горада. Тады ж склалася колцавая структура вуліц горада. Некалькі буйных еўрапейскіх гарадоў (Вена, Берлін, Брусель, Лондан, Парыж, Рым) дапамаглі ў аднаўленні горада, таму ўчасткі вялікага кола названы ў гонар гэтых гарадоў. Падчас аднаўлення была таксама знесена большая частка Сегедскага замка.

Сярод будынкаў, якія існавалі да паводкі, захаваліся францысканская царква і манастыр у Ніжнім горадзе, Вежа Дзёметэр, а таксама ратуша.

Горад аб’яднаўся з Уйсегедам, размешчаным на іншым беразе Цісы, 5 чэрвеня 1880 года, з якім яго злучае некалькі мастоў з 1883 года.

Каралеўская раённая турма ў Сегедзе, цяпер вядомая як Зорная турма, была ўведзена ў эксплуатацыю 1 студзеня 1885 года.

 Перыяд Венгерскай Рэспублікі 
міні|Сегед, каля 1927—1930 гг
З 1918 па 1920 год Сегед, у адрозненне ад астатняй часткі краіны, знаходзіўся пад французскай акупацыяй, і тут была рэзідэнцыя Сегедскага контррэвалюцыйнага ўрада. Таму падчас Венгерскай Савецкай Рэспублікі сюды збеглі многія салдаты, якія не хацелі служыць у Чырвонай Арміі. Абапіраючыся на іх, Міклаш Хорці ўлетку 1919 года пачаў рух у Задунайскі край.

Пасля Трыянонскага мірнага дагавора, які завяршыў Першую сусветную вайну, Сегед наблізіўся да румынскай і сербскай межаў, страціўшы сваю зону ўплыву і, такім чынам, крыху сваё значэнне, але па меры таго, як ён пераняў ролю страчаных гарадоў, ён зноў станавіўся ўсё больш значным. У 1921 годзе ў Сегед пераехаў Клужскі ўніверсітэт, а ў 1923 годзе ён стаў рэзідэнцыяй Чанадскай дыяцэзіі. З 1922 па 1931 год горад прадстаўлялі у парламенце сацыял-дэмакрат Дзьюла Пейдль, з 1931 па 1935 год — Анна Кетлі, а з 1926 па 1939 год — ліберал Карай Рашаі.

2 чэрвеня 1944 года саюзныя ВПС пачалі паветраную аперацыю пад кодавай назвай «Шалёны», якая доўжылася каля двух тыдняў, у рамках якой 38 самалётаў атакавалі сартавальную станцыю. Аднак дывановае бамбардзіраванне адхілілася, і найбольшая шкода была нанесена навакольным дамам. Ваенныя страты горада склалі 4728 чалавек, з якіх прыблізна 2500-3000 салдат загінулі ў лукавіне Дона. Яўрэйскія грамадзяне былі выгнанныя ў гета, а затым дастаўлены ў лагеры смерці. Фактычныя баі за горад пачаліся 8-9 кастрычніка, калі баявая група Матолці, якая абаранялася тут, упершыню сустрэлася з надыходзячымі сіламі Чырвонай Арміі на плацдарме Альдзьё, і адступаючыя нямецкія войскі ўзарвалі аўтамабільны і чыгуначны мост (які з таго часу не аднаўляўся). Савецкая армія заняла горад 11 кастрычніка. У Маскве вечарам 20 залпамі з 224 гармат адсвяткавалі ўзяцце Сегеда.

З 1944 па 1949 год у Сегедзе размяшчалася камандаванне IX-га гонведскага корпуса, які быў адведзены з Клуж-Напокі. У 1950 годзе з велізарнай тэрыторыі наваколля Сегеда вакол цэнтраў хутароў было створана дзевяць новых абшчын. Аб развіцці гэтых абшчын за апошнія паўстагоддзя сведчыць тое, што адна з іх, Марахалом, у 1989 годзе атрымала статус горада. Астатнія восем абшчын называюцца: Ашатхалом, Балашцья, Чэнгеле, Домасэк, Рэске, Ружа, Сатымаз і Заканьсэк.

У Сегедзе ў 1956 годзе ўжо 30 чэрвеня быў створаны гурток Атылы Ёжэфа па ўзоры будапешцкага гуртка Петэфі, а артыкулы ў восеньскім выпуску часопіса «Цісатай» таксама сведчаць аб грамадскай дыскусіі, зменах і пашырэнні дэмакратычных ідэй. 16 кастрычніка ў будынку Гуманітарнага факультэта Сегедскага ўніверсітэта, у аўдыторыуме Максімуме, які з таго часу стаў нацыянальным мемарыяльным месцам, быў праведзены вялікі сход, на якім прагаласавалі за стварэнне новай моладзевай арганізацыі, Федэрацыі венгерскіх універсітэцкіх і каледжавых студэнтаў. Падчас рэвалюцыйных падзей, асацыяцыя некалькі сходаў, былі і іншыя акцыі. 26 кастрычніка салдаты, накіраваныя сюды з Кішкунмайшы, адкрылі агонь, у выніку чаго Лайаш Шварц загінуў, а шаснаццаць чалавек атрымалі раненні. Ва ўніверсітэце і ў горадзе былі створаны рэвалюцыйныя саветы, але 5 лістапада ў Сегед прыбылі савецкія танкі. Вясной Ёжэф Пербіро, старшыня Рэвалюцыйнага нацыянальнага камітэта, быў інтэрнаваны. Асаблівым сведкам рэвалюцыйных падзей у Сегедзе з’яўляецца зборнік улётак таго часу Ферэнца Ш. Заўэра, які даступны ў лічбавай бібліятэцы Гарадской і павятовай бібліятэкі Карая Шомадзьі у сетцы.

міні|злева|Сегед, плошча Клаўзаля ў кастрычніку 1956 года
У сацыялістычныя часы Сегед стаў цэнтрам лёгкай і харчовай прамысловасці. У 1962 годзе Сегед стаў цэнтрам медзье Чонград. Дамабудаўнічы камбінат пачаў працаваць у 1971 годзе. З гэтага часу да 1990 года была пабудавана серыя жылых масіваў.

У 1965 годзе паміж горадам і абшчынай Альдзьё была знойдзена нафта. Тады ж быў адкрыты аўтобусны вакзал на плошчы Марса.

У 1970 годзе Ціса выйшла з берагоў з узроўнем вады, які перавышаў узровень паводкі 1879 года, але шкоды не нанесла.

У 1973 годзе да Сегеда былі далучаны пяць цесна звязаных з горадам абшчын. Альдзьё зноў стала самастойнай абшчынай у 1997 годзе.

У снежні 2005 года да Сегеда дайшла аўтамагістраль M5.

У 2006 годзе Ціса выйшла з берагоў з узроўнем больш за 10 метраў.

Сёння Сегед з’яўляецца найважнейшым горадам рэгіёну, універсітэцкім горадам і папулярны сярод турыстаў. Адна з яго галоўных славутасцяў — Сегедскія летнія гульні, якія праводзяцца кожнае лета з 1931 года. За ўстойлівае і прадуманае абнаўленне цэнтра горада ў 2023 годзе горад атрымаў прэмію Янаша Хільда.

 Геаграфія 
Горад размешчаны недалёка ад паўднёвай мяжы Венгрыі, пры зліцці рэк Ціса і Мурэш. Адлегласць ад Будапешта складае 169 км па аўтамагістралі M5–M43. На поўнач ад Сегеда знаходзіцца возера Фехер-То. Гэта самы нізка размешчаны горад у краіне.

 Транспарт 
Пасля аднаўлення, якое рушыла за вялікай паводкай у Сегедзе 1879 года, омнібусныя зносіны ўжо не адпавядалі патрэбам горада, які рос, таму з 1 ліпеня 1884 года горад запусціў конку. У 1885 годзе было заснавана Акцыянернае таварыства гарадской чыгункі Сегеда. У 1885 годзе колькасць пасажыраў перавысіла 300 000.

1 кастрычніка 1908 года адправіўся ў шлях першы трамвай; кошт праезду лічыўся даволі высокім. У гэты час трамваі акрамя пасажырскіх перавозак займаліся і грузаперавозкамі. Першая сусветная вайна спыніла развіццё, некалькі трамвайных ліній былі закрыты, два вагоны прадалі іншым гарадам, рух скараціўся.

З 1927 па 1975 год паміж Альшотаньяй і Сегедам на адлегласці 77,7 кіламетра дзейнічала гаспадарчая вузкакалейка.

Другая сусветная вайна не нанесла сур’ёзнай шкоды трамвайнай інфраструктуры, і рух змог аднавіцца адразу пасля спынення баявых дзеянняў.

У 1955-х пачаўся аўтобусны рух. Аўтобусам спачатку адводзілася другарадная роля побач з трамваем, але яны станавіліся ўсё больш папулярнымі. З 1 студзеня 1963 года эксплуатацыя аўтобусаў была перададзена асобную кампанію.

Роля трамвая ў грузаперавозках тым часам паступова змяншалася, а ў 1971 годзе цалкам спынілася.

29 красавіка 1979 года пачаўся тралейбусны рух. Спачатку курсіравалі выключна машыны тыпу ЗіУ-9 савецкай вытворчасці, затым неўзабаве з’явіліся сучлененыя тралейбусы Ikarus 280, аднак яны пастаўляліся з розным электраабсталяваннем, таму іх эксплуатацыя была нестабільнай і дарагой.

У 1980-х трамваі адышлі на другі план, парк транспартных сродкаў састарэў. Рэканструкцыя пачалася ў 1996 годзе з набыцця спачатку трох, а затым яшчэ дзесяці трамваяў тыпу Tatra T6A2. У 2005 годзе значную частку старых трамваяў тыпу FVV замянілі на трамваі тыпу Tatra KT4, набытыя ва ўжываным стане ў былой ГДР. 1 ліпеня 2006 года была здадзена ў эксплуатацыю часткова мадэрнізаваная лінія 4, па якой ужо могуць курсіраваць аднабаковыя вагоны (Tatra T6A2, Tatra KT4). У цяперашні час ужо не ходзяць сучлененыя трамваі FVV, спісаныя калісьці з Будапешта, якія былі вельмі састарэлымі і знаходзіліся ў дрэнным тэхнічным стане.

У першай палове дзевяностых гадоў горад набыў у Чэхіі і Славакіі новыя тралейбусы Škoda 14Tr і Škoda 15Tr. Пераважную большасць парку тралейбусаў складаюць менавіта гэтыя тыпы. Таксама былі набыты Škoda 21Tr і адзін нізкападлогавы тралейбус тыпу Škoda 22Tr.

З 2021 годза дзейнічае трамвайнае спалучэнне з горадам Гадмезёвашархей, лінія якога ўнікальна тым, што частка маршрута праходзіць па дзеючай чыгунцы.

Праз Сегед праходзіць аўтамагістраль Будапешт — Кечкемет — Сегед — Нові-Сад — Бялград (Е75). Іншыя аўтадарогі вядуць у Бекешчабу і румынскі горад Арад (Е68). Чыгуначныя лініі вядуць на Кечкемет і Будапешт, а таксама ў Румынію і Сербію. Час руху на цягніку да Будапешта — 2 гадзіны 40 хвілін.

Усяго ў горадзе дзейнічаюць 5 трамвайных, 7 тралейбусных і 45 аўтобусных маршрутаў.

Побач з горадам з’яўляецца невялікі аэрапорт, здольны прымаць малыя самалёты.

 Клімат 
Кантынентальны клімат, характэрны для Венгрыі, тыповы і для наваколля Сегеда (спякотнае лета, адносна мяккія, бедныя снегам зімы), аднак у гэтым рэгіёне часцей здараюцца экстрэмальныя ўмовы надвор’я.

Сярэднегадовая тэмпература складае 11,6∘ C, а колькасць ападкаў паводле сярэдняга паказчыка за апошнія трыццаць гадоў складае 535 мм. Гэты рэгіён атрымлівае найбольшую колькасць сонечнага святла ў Венгрыі — каля 1900–2000 гадзін у год — таму Сегед называюць «горадам сонечнага святла».

 Славутасці 
 Кафедральны сабор горада. Вядомы таксама як Ватыўная царква ці Храм Зароку (votive — зарок). Пабудаваны на цэнтральнай плошчы горада ў 1930 годзе з чырвонай цэглы ў эклектычным стылі. Умяшчальнасць каля 5 тыс. чалавек. Інтэр’ер выкананы ў раскошнай манеры, у храме змантачаны адзін з самых вялікіх у краіне арганаў.
 Біскупскі палац.
 Вежа Св. Дэметры. Размешчана побач з саборам. Першапачаткова ўяўляла сабой званіцу старадаўняй царквы (XIII ст.), разбуранай паводкай. У канцы XIX ст. перабудаваная і ўмацаваная.
 Сербская праваслаўная царква. Пабудавана сербскай абшчынай горада ў 1778 годзе. Пасля паводкі адноўлена. Галоўная выбітнасць царквы — разьбяны драўляны іканастас у стылі ракако.
 Францысканская царква. Знаходзіцца ў квартале Альшавараш. Пабудавана ў XV ст. пры францысканскім кляштары ў гатычным стылі. Адзін з нешматлікіх будынкаў горада, якія перажылі паводку.
 Будынак ратушы. Стаіць на плошчы Іштвана Сечані. Пабудаваны ў 1883 годзе ў стылі мадэрн. Перад уваходам — два фантаны, якія сімвалізуюць стваральную і разбуральную моц Цісы.
 Будынак Нацыянальнага тэатра. Размешчаны непадалёк ад плошчы Сечані. Пабудаваны ў 1883 годзе.
 Сегедскі ўніверсітэт.
 Сінагога. Пабудавана ў стылі арт-нуво ў 1903 годзе. Падобна Эдзену Лехнеру ў Будапешце, дойлід Ліпот Баўмхорн ужыў тут элементы розных стылявых накірункаў. У першую чаргу гэта маўрытанскія матывы, але да іх дададзены запазычанні з раманскага стылю, готыкі і барока. Яшчэ больш па-майстэрску выкананым паўстае інтэр’ер сінагогі, разлічанай на 1340 вернікаў. Велізарны, багата дэкарыраваны шкляны купал малюе небасхіл.
 Палац Рэёк.(Palais Reök) Гэта шэдэўр у стылі мадэрн быў пабудаваны ў 1907 г. сегедскім дойлідам Эдзе Мадзьярам па замове інжынера Івана Рэёка. Будынак відавочна нагадвае творы Антоніа Гаўдзі: велізарны дом-торт, паліты каляровай глазурай.

 Насельніцтва 

 Адукацыя 
У Сегедзе 62 дзіцячыя садкі, 32 пачатковыя школы, 18 сярэдніх школ і ўніверсітэт, заснаваны шляхам аб’яднання ранейшых устаноў вышэйшай адукацыі. Дзве самыя выбітныя школы (Ságvári Endre Gyakorló Gimnázium і Radnóti Miklós Kísérleti Gimnázium) знаходзяцца ў шэрагу пятнаццаці лепшых школ Венгрыі. Сегед з’яўляецца цэнтрам вышэйшай адукацыі ў паўднёвай Венгрыі. У горадзе навучаюцца тысячы студэнтаў, большая частка якіх з’яўляецца замежнікамі. Цэнтр біялагічных даследаванняў Венгерскай акадэміі навук, які быў пабудаваны пры матэрыяльнай падтрымцы ЮНЕСКА, з’яўляецца значнай крыніцай перспектыўных даследаванняў. ВУчоныя з гэтай лабараторыі былі першымі, хто вынайшаў штучны наследаваны матэрыял у 2000 годзе. Будынак цэнтра служыў месцам для правядзення шматлікіх навуковых канферэнцый і пагэтуль працягвае даваць значны ўклад у сусветную навуку. Сегедскі ўніверсітэт быў абраны лепшым універсітэтам краіны на галасаванні Academic Ranking of World Universities — 2005  і адным з лепшых 100 ўніверсітэтаў Еўропы.

 Цікавыя факты 
 у 1937 годзе венгерскі біяхімік Альберт Сент-Дзьёрдзы (1893—1986) атрымаў Нобелеўскую прэмію па фізіялогіі і медыцыне за даследаванне працэсаў біялагічнага акіслення і вылучэння ў крышталічным выглядзе вітаміну С. Цікава, што крышталічны вітамін С вучоны атрымаў ва ўніверсітэцкай лабараторыі Сегеда з чырвонага перцу, які здаўна і ў велізарнай колькасці вырошчваецца непадалёк ад горада.
 Сегед славіцца сваёй каўбасой — Pick-szalámi. Менавіта тут 200 гадоў таму мясцовыя кулінары прыдумалі адмысловую вэнджаную каўбасу з дадаткам папрыкі і чорнага перцу. Каб пахваліцца майстэрствам, лепшыя кулінары горада кожную восень удзельнічаюць у так званым «каўбасным» фестывалі.

 Гарады-пабрацімы 

 Крыніцы 

 Літаратура 




 Спасылкі 

Катэгорыя:Гарады Венгрыі