Пушту

Пушту́ (таксама пахто, пашто, афга́нская, патані; саманазва: پښتو, вымаўл. ) — мова паўночнаўсходняй галіны ўсходнеіранскай падгрупы іранскай групы індаіранскай галіны індаеўрапейскай моўнае сям’і, на якой размаўляюць пуштуны. Распаўсюджана ў паўднёвай частцы Цэнтральнай Азіі, разам з мовай дары з’яўляецца афіцыйнай мовай Афганістана, пашырана ў паўночна-заходніх частках Пакістана, а таксама ў асяродку пуштунскіх дыяспар па ўсім свеце.

Мова пушту класіфікуецца як мова ў складзе паўночнаўсходняй галіны індаіранскіх моў, аднак згодна з іншымі даследаваннямі мова можа адносіцца да паўднёваўсходніх. Колькасць пуштумоўнага насельніцтва налічвае каля 40—60 млн чал. па ўсім свецеPashto . Omniglot.com..

 Геаграфія 
З’яўляючыся адной з нацыянальных моў Афганістана, мова пушту распаўсюджана найперш ва ўсходніх, паўднёвых і паўднёвазаходніх частках краіны, аднак таксама мова мае распаўсюджанне і ў некаторых рэгіёнах на поўначы і захадзе Афганістана. Дакладная колькасць грамадзян Афганістана, якія размаўляюць на пушту, невядомая, аднак па розных ацэнках указваецца лічба ад 35 да 60 % насельніцтва краіны.

У Пакістане пушту з’яўляецца адной з рэгіянальных моў, на якой размаўляе агулам 15,42 % ад насельніцтва краіны. Пушту з’яўляецца моваю большасці насельніцтва ў правінцыі Хайбер-Пахтунхва, рэгіёне ФКПТ і ў паўночнай частцы правінцыі Белуджыстан. Акрамя таго, на мове таксама гаворыць частка насельніцтва раёнаў Міянвалі і Атак правінцыі Пенджаб, а таксама пуштунская дыяспара ў розных гарадах па ўсёй краіне, у тым ліку ў гарадах Карачы і Хайдэрабад. Пуштунскае насельніцтва горада Карачы з’яўляецца найбуйнейшым у свеце сярод гарадскога насельніцтва пуштунаўReport: Demographic divide by Zia Ur Rehman , а ўласна прадстаўнікі народа складаюць каля 25 % ад насельніцтва гэтага горада.

Іншыя пуштумоўныя супольнасці пражываюць таксама на паўночным усходзе Ірана (галоўным чынам ля мяжы з Афганістанам), у Таджыкістане, на паўднёвым захадзе Джаму і КашміраPhonemic Inventory of Pashto, CRULP. Разам з гэтым, значныя пуштумоўныя супольнасці існуюць на Блізкім Усходзе, асабліва ў Аб’яднаных Арабскіх Эміратах і Саудаўскай Аравіі, а таксама ў ЗША, Вялікабрытаніі, Тайландзе, Канадзе, Германіі, Нідэрландах, Швецыі, Катары, Аўстраліі, Японіі, Расіі, Новай Зеландыі і г.д.

 Беларусь 
Паводле перапісу насельніцтва ў Беларусі 2009 года ў Рэспубліцы налічвалася 429 чалавек, нацыянальнасць якіх вызначана як афганцы, з іх 204 чалавекі вызначылі мову сваёй нацыянальнасці ў якасці роднай.

 Афіцыйны статус 
З 1936 года мова пушту мае афіцыйны статус у Афганістане разам з мовай дарыModarresi, Yahya: Iran, Afghanistan and Tadjikistan. 1911—1916. In: Sociolinguistics, Vol. 3, Part. 3. Ulrich Ammon, Norbert Dittmar, Klaus J. Mattheier, Peter Trudgill (eds.). Berlin, De Gryuter: 2006. p. 1915. ISBN 3-11-018418-4 .

Ад пачатку XVIII ст. усе цары тагачаснага Афганістана (за выключэннем Хабібулы Калакані) былі этнічнымі пуштунамі і размаўлялі на пушту ў якасці другой мовы. Тым не менш, моваю царскага двара з’яўлялася фарсіLorenz, Manfred. Die Herausbildung moderner iranischer Literatursprachen. In: Zeitschrift für Phonetik, Sprachwissenschaft und Kommunikationsforschung, Vol. 36. Akademie der Wissenschaften der DDR. Akademie Verlag, Berlin: 1983. P. 184ff., тады як пушту была моваю пуштунскіх плямён. Працэс папулярызацыі пушту распачаўся пры Амануле-Хане і набыў статус своеасаблівай дзяржаўнай ідэалогіі. У 1930-х гг. актывізаваўся рух за пашырэнне ўжытку мовы пушту ў грамадскім жыцці і дзяржаўным справаводстве, што падштурхнула да стварэння кабульскага ўніверсітэта ў 1932 годзе і ўзнікнення ў 1937 года акадэміі «Пашто Талана». Аднак нягледзячы на дадзеныя захады, афганская эліта працягвала разглядаць мову дары як «вытанчаную» і як «сімвал культурнага выхавання»Tariq Rahman. Pashto Language & Identity Formation in Pakistan. Contemporary South Asia, July 1995, Vol 4, Issue 2, p151-20.. У 1933 годзе Захір-шахам быў выдадзены ўказ пра вывучэнне і выкарыстанне дары і пушту службовымі асобаміIstván Fodor, Claude Hagège. Reform of Languages. Buske, 1983. P. 105ff., праз тры гады пушту афіцыйна атрымала дзяржаўны статусCampbell, George L.: Concise compendium of the world’s languages. London: Routledge 1999. з поўнымі правамі на яе выкарыстанне ва ўрадзе і ў адукацыі, пры гэтым этнічна пуштунская каралеўская сям’я і большая частка чыноўнікаў працягвалі размаўляць на дары. У выніку гэтых захадаў мова пушту набыла статус нацыянальнай мовы, стаўшы сімвалам афганскага нацыянальнага руху.

Афіцыйны статус мовы быў пацверджаны ў 1964 годзе Канстытуцыйным сходам краіны, разам з гэтым афганская персідская мова была перайменавана ў дарыDupree, Louis: Language and Politics in Afghanistan. In: Contributions to Asian Studies. Vol. 11/1978. p. 131—141. E. J. Brill, Leiden 1978. p. 131.Spooner, Bryan: «Are we teaching Persian?». In: Persian studies in North America: studies in honor of Mohammad Ali Jazayery. Mehdi Marashi (ed.). Bethesda, Iranbooks: 1994. p. 1983., быў ажыццёўлены пераклад гімна краіны на пушту.

У Пакістане афіцыйны статус маюць мова ўрду і англійская мова, пушту не мае афіцыйнага статусу на федэральным узроўні. На правінцыйным узроўні, аднак, мова мае рэгіянальны статус у правінцыі Хайбер-Пахтунхва, федэральна кіруемых племянных тэрыторыях і на поўначы правінцыі БелуджыстанSeptfonds, D. 2006. Pashto. In: Concise encyclopedia of languages of the world. 845—848. Keith Brown / Sarah Ogilvie (eds.). Elsevier, Oxford: 2009.. У 1984 годзе было атрымана права на выкарыстанне мовы пры адукацыі ў пачатковых школах. У дзяржаўных школах у пуштумоўных рэгіёнах мова пушту цяпер з’яўляецца сродкам навучання ў 1-2 класах, з’яўляецца абавязковым прадметам да 5 класа, аднак урду застаецца асноўнай моваю навучання, пры гэтым англійскамоўныя прыватныя школы не выкарыстоўваюць пушту нават на першасным узроўні. На думку некаторых даследчыкаў, увядзенне ўрду ў якасці мовы навучання стала прычынаю заняпаду многіх моў карэнных народаў Пакістана, у тым ліку і пушту.

 Гісторыя 
Згодна з даследаваннямі некаторых лінгвістаў, пушту з’яўляецца нашчадкам авестыйскай мовы, аднак іншыя звесткі (напрыклад, даследаванні Георга Моргенст’ернэ) сцвярджаюць толькі пра блізкае сваяцтва абедзвюх моў. Саманазва мовы з’яўляецца вынікам гістарычнай трансфармацыі ад *Parsawā- — «персідскі». Між тым, пуштунаў могуць таксама атаясамліваць з плямёнамі пакхта, якія ўпамінаюцца ў Рыгведзе, пад імі ж, па некаторых версіях, меліся на ўвазе пактыі, апісаныя грэчаскім гісторыкам Герадотам як жыхары Ахеменідскай сатрапіі Арахозія. Тым не менш, падобныя параўнанні могуць быць няслушнымі з этымалагічнага погляду.

Паводле Страбона, плямёны, што насялялі землі на захад ад Інда, былі часткай т.зв. Арыяны. З III ст. да н.э. яны ў асноўным упаміналіся як афганы або абганы, а іх мова — пад назвай афгані.

Некаторыя навукоўцы (напрыклад, Абдул Хай Хабібі) мяркуюць, што найбольш раннія пісьмовыя помнікі пушту ўзыходзяць да VIII ст., аднак гэтыя палажэнні аспрэчваюцца некаторымі еўрапейскімі экспертамі.

У XVII ст. у асяроддзі пуштунаў набывае папулярнасць пуштунамоўная паэзія. Сярод тагачасных пуштунскіх паэтаў вылучаюцца Хушаль-хан Хатак, Рахман Баба, Назо Тахі і, у прыватнасці, Ахмад-шах Дурані, заснавальнік Афганскай імперыі.

 Асноўная характарыстыка 

 Марфалогія 
Назоўнікі і прыметнікі могуць змяняцца па двух родах (мужчынскі, жаночы)Emeneau, M. B. (1962) «Bilingualism and Structural Borrowing» Proceedings of the American Philosophical Society 106(5): pp. 430—442, p. 441, двух ліках (адзіночны, множны) і чатырох склонах. Сістэма часоў дзеясловаў з’яўляецца досыць складанай (чатыры часы: мінулы, цяперашні, будучы, плюсквамперфект), існуе таксама словазмяненне ва ўмоўным ладзе.

 Сінтаксіс 
Будова сказа падобная да моў індаіранскай галіны. Сказ у мове пушту будуецца па схеме SOV — дзейнік-дапаўненне-выказнік, прыметнікі звычайна ідуць перад назоўнікам. Пры выражэнні граматычнага валодання «ўладальнік» ідзе перад аб’ектам у канструкцыі роднага склону. Выказнік звычайна дапасоўваецца з дзейнікам. Выключэнне могуць складаць выпадкі, калі завершанае дзеянне адлюстроўваецца пры дапамозе аднаго з мінулых часоў. У такіх выпадках непераходныя дзеясловы дапасоўваюцца з дзейнікам, а пераходныя — з дапаўненнем.

 Фанетыка 
Ніжэй прыведзена апісанне гукавога ладу пушту.

 Галосныя:
ПярэднягарадаСярэднягарадаЗаднягарадаВерхнягапад’ёму   Сярэднягапад’ёмуНіжнягапад’ёму

У фанетыцы пушту таксама вылучаюцца дыфтонгі .

 Зычныя:
 Губныя Зубныя Альвеалярныя Рэтрафлексныя Постальвеалярныя Палатальныя Заднеязычныя Увулярныя Глатальныя Насавыя Выбухныя Афрыкаты Фрыкатыўныя Апраксіманты Ратычныя

Гукі /q/, /f/ маюць тэндэнцыю замяняцца гукамі [k], [p]. Рэтрафлексны бакавы /ɭ̆/ пераходзіць у рэтрафлексны апраксімант [ɻ] пры знаходжанні ў канцавой пазіцыі.

Рэтрафлексныя фрыкатывы /ʂ/, /ʐ/ і палатальныя фрыкатывы /ç/, /ʝ/ могуць у дыялектах злівацца ў адзін гук. У прыватнасці, рэтрафлекснае фрыкатыўнае вымаўленне захоўваецца ў паўднёвых і паўднёвазаходніх дыялектах, тады як у заходніх і цэнтральных дыялектах яны пераходзяць у палатальныя фрыкатывы. У іншых дыялектах могуць адбывацца іншыя змены ў вымаўленні рэтрафлексных зычных: так, у паўднёваўсходніх дыялектах адбываецца пераход гэтых гукаў у /ʃ/, /ʒ/; у паўночных ды паўночнаўсходніх — у /x/, /ɡ/. Згодна з некаторымі даследаванняміMichael M.T. Henderson, Four Varieties of Pashto, заходні і цэнтральны звонкі палатальны фрыкатыў /ʝ/ мае распаўсюджанне толькі ў правінцыі Вардак, тады як у іншых рэгіёнах адбываецца яго пераход у /ɡ/.

Заднеязычныя зычныя гукі /k/, /ɡ/, /x/, /ɣ/ пераходзяць у агубленыя [kʷ], [ɡʷ], [xʷ], [ɣʷ] у выпадку іх знаходжання перад галоснай /u/.

 Лексіка 
Большасць лексічнага запасу мовы пушту мае ўсходнеіранскае паходжанне і адсюль мае агульную этымалогію з лексікай авестыйскай, асецінскай і памірскіх моў. Тым не менш, пушту вылучаецца значнай колькасцю слоў асобнага паходжання. Пачынаючы з VII ст. у мову пачынае пранікаць лексіка арабскага, персідскага і хіндустанскага паходжання, у новы і навейшы час — англійскага, французскага і нямецкага паходжання.

 Пісьменнасць 
У мове пушту выкарыстоўваецца пуштунская пісьменнасць, якая з’яўляецца мадыфікаванай формай персідскай, якая, у сваю чаргу, паходзіць ад арабскай. У пуштунскай пісьменнасці маюцца дадатковыя сімвалы для абазначэння асаблівых гукаў мовы. З XVII ст. у мове выкарыстоўваецца шрыфт насх, у адрозненне ад шрыфту насталік, які ўжываецца ў суседніх фарсі і ўрду.

Пуштунская пісьменнасць мае 44 сімвалы і 4 дыякрытычныя знакі. У табліцы ніжэй прыведзена пуштунская пісьменнасць, пад кожным сімвалам прыводзіцца яго лацінскі адпаведнік і гук (паводле IPA), які абазначаецца гэтай літарай.
ā, —bptṭsźčchxdḍzrṛzž (або )sš (або )sztz—ğfqkglmnṇw, ū, oh, a, əy, īeay, yəiəi, y

 Заўвагі
 У пачатку слова літара آ адлюстроўвае падоўжаную галосную /ɑ/, літара ا — гартанную змычку (/ʔ/). У сярэдзіне ці ў канцы слоў літарай ا пазначаецца гук /ɑ/ у пазіцыі, калі ён знаходзіцца пасля галоснай.
 Літара ړ у выпадку, калі яна знаходзіцца ў канцавой пазіцыі ў складзе, пазначае гук /ɻ/, у адваротным (у пазіцыі не ў канцы склада) — гук /ɺ̢/.
 Літара ف звычайна вымаўляецца гэтак жа, як і پ.
 Літары ق ف ع ظ ط ض ص ح ﺫ ث сустракаюцца толькі ў запазычаннях, пераважна арабскага паходжання. Пры гэтым восем з іх, а іменна літары ع ظ ط ض ص ح ﺫ ث, не маюць гукавой нагрузкі наогул, зліваючыся з іншымі гукамі.
 Літара ی змяняе сваё значэнне ў адрозненне ад таго, пасля якога гука яна знаходзіцца: пасля зычнага яна абазначае гук /ai/, пасля галоснага — /i/.
 Літара ئ можа таксама абазначаць гук /j/.
 У правінцыі Хайбер-Пахтунхва літары ی ,ې ,ۍ ,ئ могуць замяняцца на літару ے пісьменнасці урду.
 Літара ک можа таксама запісвацца як ګ ,ك — як گ.
 Знак гамза над літарай ﺉ можа запісвацца правей — ٸ.

 Гісторыя 
З XVII ст. сярод пуштунскіх дзеячаў актывізаваліся спрэчкі наконт ужывання шрыфту ў пісьменнасці мовы пушту. Так, рух, які гуртаваўся вакол паэта Піра Рашані, аддаваў перавагу шрыфту насталік, які выкарыстоўваўся ў персідскай мове ў адрозненне ад арабскай. Аднак паслядоўнікі іншых дзеячаў (напрыклад, Ахунда Дарвеза) прытрымліваліся арабскага шрыфту насх, тлумачачы гэта жаданнем абароны рэлігіі ад вызначанага ўплыву з боку сект. На цяперашні час у пісьменнасці мовы пушту выкарыстоўваецца шрыфт насх з невялікімі адаптацыямі ў вёрстцы.

Пуштунская пісьменнасць мае рад адрозненняў ад арабскай. Напрыклад, літары, якімі абазначаюцца рэтрафлексныя зычныя /ʈ /, /ɖ /, /ɺ̢ /, /ɳ / запісваюцца як арабскія літары тэ, дал, рэ, нун, аднак да іх дадаюцца дыякрытычныя знакі, якія маюць выгляд колца пад літарай. Літары ښ і ږ адрозніваюцца ад س ,ﺭ наяўнасцю кропкі знізу і зверху адпаведна. Літары, якімі абазначаюцца гукі ,  выглядаюць як літара ح з трыма кропкамі наверсе і гамзой наверсе адпаведна — څ ды ځ. Для пазначэння асаблівых галосных гукаў і дыфтонгаў пуштунская пісьменнасць мае літары ی, ې, ۀ, ۍ. У мове пушту ў цэлым выкарыстоўваецца 28 літар арабскае пісьменнасці і 3 дадатковыя з персідскай і ўрду.

Дыякрытычны знак над літарай ځ у ранейшых варыянтах меў выгляд, які можна прыкладна апісаць як паменшаны дыякрытычны знак над літарай ك. На цяперашні час, аднак, падобны знак даволі складана знайсці ў шрыфтах.

У найранейшым з вядомых рукапісаў на мове пушту (1651 год) для пазначэння гукаў ,  выкарыстоўвалася літара ڊ, аднак у 1696—1697 гадах яе скора змяніла літара څ. Цяпер літара څ ужываецца толькі для пазначэння гука .

 Дыякрытычныя знакі 
У мове пушту выкарыстоўваюцца чатыры дыякрытычныя знакі: зваракай, пеш, зэр і звар. Дыякрытычныя знакі не лічацца асобнымі літарамі, а само іх ужыванне не з’яўляецца абавязковым. Між тым, яны часам выкарыстоўваюцца ў мэтах адрознівання слоў з аднолькавым напісаннем.

Дыякрытычныя знакі пуштунскай пісьменнасці.
 Дыякрытычнызнак Unicode Назва Транслітарацыя IPA Лацінізацыяَ</div>  U+064E    a    aٙ</div>  U+0659    ə    əِ</div>  U+0650    i    iُ</div>  U+064F    u    u

 Дыялекты 
У мове пушту вылучаюцца два галоўныя дыялекты: «мяккі» (поўдзень) і «цвёрды» (поўнач), якія падзяляюцца адпаведна на паўднёваўсходні і паўднёвазаходні ды паўночназаходні і паўночнаўсходні. Граніца між абодвума дыялектамі праходзіць па правінцыях Забуль і Пактыка, збочваючы потым на афгана-пакістанскую мяжу. «Цвёрды» дыялект распаўсюджаны на ўсходзе і паўночным усходзе Афганістана, цэнтры і поўначы Хайбер-Пахтунхвы і паўночнай частцы ФКПТ (Пакістан). «Мяккі» дыялект распаўсюджаны на поўдзень, а іменна на поўдні Афганістана, поўначы правінцыі Белуджыстан (Пакістан), паўднёвых рэгіёнах правінцыі Хайбер-Пахтунхва і федэральна кіруемых племянных тэрыторый; пры гэтым «цвёрды» дыялект мае больш носьбітаў. Існуюць іншыя варыянты дыялекталагічнай класіфікацыі пуштуНапрыклад, паводле SIL: Lewis, M. Paul (ed.), 2009. Language Family Trees. Ethnologue: Languages of the World, Sixteenth edition. Dallas, Tex.: SIL International.: напрыклад, падзел на паўночны, цэнтральны, паўднёвы дыялекты і дыялект .

Марфалагічныя адрозненні між дыялектамі з’яўляюцца даволі слабымі, асноўным крытэрыем адрозненняў паміж дыялектамі з’яўляюцца фаналагічныя адрозненніHerbert Penzl. «Orthography and Phonemes in Pashto (Afghan)». Journal of the American Oriental Society, Vol. 74, No. 2. (Apr. — Jun., 1954), pp. 74-81., у прыватнасці адпавяданне адной зычнай іншай зычнай у іншым дыялекце, а іменна:
ПаўднёвазаходніПаўднёваўсходніЦэнтральныПаўночнаўсходні

Тым не менш, некаторыя дыялекты (напрыклад, цэнтральна-ўсходнія) маюць выразна акрэсленую лексічную разнастайнасць і тэндэнцыю да змены вымаўлення галосных гукаў; найбольш адметныя змены галосных адбываюцца ў цэнтральна-ўсходніх дыялектах мясцовасцей Тані, Вазірыстан і Бану: звычайныя пуштунскія [a], [ɑ], [u], [o] пераходзяць у іх у галосныя [ɑ], [o], [i], [e] адпаведна.

Дыялект ванеці, распаўсюджаны ў пакістанскай правінцыі Белуджыстан, мае даволі значную ступень адрознення ад астатніх дыялектаў пушту, і таму можа лічыцца асобнай мовай, якая аддзялілася ад пушту ў сярэдневяковы перыяд.

Паўднёвакандагарскі дыялект з’яўляецца найбольш кансерватыўным адносна фанетыкі, захоўваючы рэтрафлексныя фрыкатывы і альвеалярныя афрыкаты, якія не зліліся з іншымі гукамі.

Як адзначана вышэй, адной з асноўных асаблівасцей з’яўляецца розніца ў вымаўленні тых ці іншых гукаў. Ніжэй адлюстроўваецца розніца ў рэалізацыі гэтых гукаў у дыялектах тых ці іншых мясцовасцей (пяць з іх запісаныя арабскай пісьменнасцю, два — лацініцай. Транскрыпцыя падаецца паводле IPA).
ДыялектМясцовасцьПаўднёвыпоўдзень Афганістана, таксама КандагарПаўднёваўсходніпоўдзень правінцыі Белуджыстан, таксама КветаВанеціХарнай, СінджавіМарвацкіЛакі-МарватХатацкіКаракБанучыБануВазірволаВазырыстанТаніТані, паўднёвы ХостХосцкіпаўночны і паўднёвы ХостЗадранЗадран, усходні Лоя-ПактыяАфрыдыйскіХайберБангаш-ТурыКурам, Гангу, Аракзай, КагатПаўночназаходніГазні, ЛагарВардацкіпоўдзень правінцыі ВардакЦэнтральныцэнтральны ГільзайПаўночныусход і паўночны ўсход АфганістанаПаўночнаўсходніцэнтр, поўнач Хайбер-Пахтунхвы, поўнач ФКПТ

У табліцы ніжэй адлюстроўваюцца прыклады некаторых дыялектных адрозненняў паміж дыялектамі тых ці іншых рэгіёнаў.
 Пераклад  Кандагар  Квета  ХарнайHallberg, Daniel G. 1992. Pashto, Waneci, Ormuri. Sociolinguistic Survey of Northern Pakistan, 4.  Бану  Мірамшах  Тані  Тырах-Майдан  Майдан-Шар  Кабул  Пешавар  Пісьмовая форма Пушту  Paṣ̌to  Pašto  Pašto  Pāštē  Pāštē  Pāx̌tē  Pāxto  Pax̌to  Pəxto  Puxto  پښتو Чатыры  tsalor  tsalor  čalər/tsaler  sālēr  tsālwēr  tsālēr  tsālwor  tsalor  tsalor  salor  څلور، څلېر Шэсць  špaẓ̌  špaž  špož  špēž  špēž  špēg  špēg  špaγ̌  špag špag  شپږ Як  tsənga  tsənga  tsona  sərāng  tsərāng  tsərgē  tsərāng  tsənga  tsənga  singa  څنګه Мы  muẓ̌  muž  moš  miž  miž  mig  mu  muγ̌  mung  mung  موږ , مونږ Мой, маё, мая  zmā  zmā  mā eghē  ēmo  ēmo  ēmo  ēmo  zmâ  zəmā  zamā  زما، ما اغې Твой, тваё, твая  stā  stā  tāgha  ēto  ēto  ēto  ēto  stâ  stā  stā  ستا، تاغه، اېتو Хлопчык  halək  halək  waṛīz, čorī  wēṛkā  wēṛkai  wēṛkai  wēṛkai  halək  halək  halək  حلک، وړیز، چوري، وېړکی Дзяўчынка, дзяўчына  nǰiləi  nǰiləi  čuwara  wēṛkyē  ǰəlkiyē  ǰəlkiyē  wēṛkyē  ǰiləi  ǰinəi  ǰinē  نجلۍ، چواره، وېړکیې، ژلکیې، ژیلۍ Нага  pṣ̌a  pša  špa, ghədəi  pšā  pšā  px̌ā  pxā  px̌a  pxa  xpa  پښا، غدۍ Сонца  lmar  lmar  mērə  myērə stərgā  ghormə stərgā  myērə stərgā  myērə stərgā  lmar  nmar  nwar  لمر، مېره سترګا، غورمه سترګا، نیېره سترګا، نوار Хто  tsok  tsok  čok  sēk  tsēk  tsēk  tsok  tsok  tsok  sok  څوک، چوک Шмат  ḍēr, zyāt  ḍēr, zyāt  tsaṭ  pirā, zyot  rəṭ, zyot  rəṭ, zyot  ḍēr, zyot  ḍēr, zyât  ḍēr, zyāt  ḍēr, zyāt  ډېر، زیات، څت، پیرا، رټ Маленькі  ləẓ̌  ləž  ləž  ləški  ləški  ləg  ləg  ləγ̌  ləg  ləg  لېږ، لېشکي Піць  čṣ̌əl  čšəl  ghwətəl  čšəl  čšəl  tsəx̌əl  tsəxəl  tsəx̌əl  tskəl  skəl  چښل، غوتل، څخل، څکل Яйка  hagəi  hagəi  hoya  yēya  yēya  yēya  woya  hagəi  hagəi/hā  hagē/hā  حګۍ، حویه، یېیه، وویه، حا، حګې Так  wo  wo  wo  ēh  ēh  ēh  ēh  wo  wo  ao  وو، اېه، او، هو Ёсць  yəm  yəm  ī   yə  yə  yəm  yəm  yəm  yəm  yəm  یم، اي، یه Іду  dzəm  dzəm  drimī  sə, drimə  tsə, drimə  tsəm, driməm  tsəm, druməm  dzəm, druməm  zəm  zəm  ځم Мова  žəba  žəba  zbə  žəbā  žəbā  žəbā  ǰəba  žəba  žəba  ǰəba  ژبه، ژبا Дом  kor  kor  kor  kēr  kēr  kēr  kolə  kor  kor  kor  کور، کېر، کولې Бацька (паважліва)  plār  plār  piyār  plor  plor  plor  plor  plâr  plār  plār  پلار, پيار

 Развіццё літаратуры 
У пуштунамоўным насельніцтве здаўна склаліся традыцыі вуснай творчасці, у тым ліку прыказак, апавяданняў і вершаў. Рост пісьмовай літаратурнай традыцыі адзначаўся ў XVII ст. (гл. вышэй).

Першым навучальным тэкстам на мове пушту сталі «Ma’refa al-Afghāni» («Уводзіны ў афганскую мову [пушту]») аўтарства Піра Махамада Какера. У 1805 годзе ў Індыі выйшла першая граматыка з апісаннем пуштунскіх дзеясловаў пад назваю «Riāz al-Muhabat» («Навучанне ў пачуцці»). Праз тры гады Навабула Яр Хан напісаў працу па пуштунскай лексіцы «Ajāyeb al-Lughat» («Цуды моў»).

 Заўвагі 

 Літаратура 
 Грюнберг А. Л. Пушту // Лингвистический энциклопедический словарь. — : «Советская энциклопедия», 1990. — С. 407.
 Schmidt, Rüdiger (ed.) (1989). Compendium Linguarum Iranicarum. Wiesbaden: Reichert. ISBN 3-88226-413-6.
 Gusain, Lakhan (2008?) A Grammar of Pashto. Ann Arbor, MI: Northside Publishers.
 Georg Morgenstierne (1926) Report on a Linguistic Mission to Afghanistan. Instituttet for Sammenlignende Kulturforskning, Serie C I-2. Oslo. ISBN 0-923891-09-9
 Daniel G. Hallberg (1992) Pashto, Waneci, Ormuri (Sociolinguistic Survey of Northern Pakistan, 4). National Institute of Pakistani Studies, 176 pp. ISBN 969-8023-14-3.
 Herbert Penzl A Grammar of Pashto: A Descriptive Study of the Dialect of Kandahar, Afghanistan, ISBN 0-923891-72-2
 Herbert Penzl A Reader of Pashto, ISBN 0-923891-71-4

 Спасылкі 

 Мова пушту // Этналог 
 Англійска-пуштунскі слоўнік
 Пушту і фарміраванне ідэнтычнасці ў Пакістане
 Some «Indic» features in Pashto. Michael M. T. Henderson, University of Wisconsin-Madison 
 A dictionary of the Puk’hto, Pus’hto, or language of the Afghans
 A Standard Pashto :: Khyber.ORG 
 Пушту-англійскі слоўнік
 «Язык пушту». Дворянков Н. А. , Русско-пуштунский диалог
 «Грамматика языка пушту (учебное пособие)». Лебедев К. А. , Русско-пуштунский диалог
 «Пушту-русский словарь». Асланов М. Г. , Русско-пуштунский диалог

Катэгорыя:Іранскія мовы
Катэгорыя:Мовы Афганістана
Катэгорыя:Мовы Пакістана