Чайнік Расела

Чайнік Расела, які часам называюць нябесным чайнікам або касмічным чайнікам, з’яўляецца аналогіяй, упершыню прыдуманай Бертранам Раселам (1872—1970) для дэманстрацыі ідэі пра тое, што філасофскі цяжар доказу ляжыць на тым, хто робіць навукова нефальсіфікавальныя сцвярджэнні, а не на тых, хто сумняваецца ў гэтых сцвярджэннях, што асаблівым чынам тычыцца рэлігіі.

У сваім артыкуле «Ці ёсць Бог?» («Is There a God?») Расел пісаў:

Многія прававерныя кажуць, нібыта гэта справа скептыкаў абвяргаць прынятыя догмы, а не справа дагматыкаў іх даказваць. Гэта, канечна, памылка. Калі б я выказаў здагадку, што паміж Зямлёй і Марсам існуе фарфоравы чайнік, які круціцца па эліптычнай арбіце вакол Сонца, ніхто б не быў здольны аспрэчыць маё сцверджанне, пры ўмове, калі я прадбачліва дадам, што чайнік настолькі малы, што нават нашы наймагутнейшыя тэлескопы не ў сілах яго убачыць. Але калі б я затым сказаў, што паколькі маё сцверджанне не можа быць аспрэчана, то сумненне ў ім ёсць недапушчальнае нахабства з боку чалавечага мыслення, усе б палічылі, што я кажу бязглуздзіцу.
Аднак калі б існаванне такога чайніка пацвярджалася ў старажытных кнігах, падавалася як святая ісціна штонядзелю і ўбівалася ў галовы дзяцей у школе, то сумненне ў яго існаванні стала б прыкметай эксцэнтрычнасці і прыцягнула б да скептыка ўвагу псіхіятра ў эпоху Асветніцтва або інквізітара ў больш раннія часы.

У 1958, Расел канкрэтызаваў аналогію як прычыну ўласнага атэізму:

 Контраргументы 
Адзін з контраргументаў, выстаўлены філосафам Эрыкам Рэйтанам http://www.religiondispatches.org/contributors/ericreitan/ , кажа, што вера ў Бога іншая, чым вера ў чайнік, таму што чайнікі матэрыяльныя, а, значыць, паддаюцца праверцы, і ўлічваючы тое, што мы ведаем пра фізічны свет, у нас няма падстаў думаць, што вера ў чайнік Расела абгрунтавана ці, прынамсі, ёсць некаторыя падставы думаць, што неабгрунтавана.

Тэолаг Пол Чэмберлен кажа, што сцвярджэнне таго, што «пазітыўныя» праўдзівыя сцверджанні нясуць цяжар доказу, а «негатыўныя» праўдзівыя сцверджанні — не, з’яўляецца лагічнай памылкай.Chamberlain. Paul, Why People Don’t Believe: Confronting Seven Challenges to Christian Faith, pp. 82-83, Baker Books 2011 Ён кажа, што «ўсе» праўдзівыя сцверджанні нясуць цяжар доказу, і на ўзор Матухны Гускі ці зубной феі, чайнік нясе большы цяжар не толькі з-за яго адмоўнасці, але і з-за яго несур’ёзнасці, аргументуючы наступным: «Калі мы заменім звычайных, сур’ёзных асоб, такіх як Платон, Нерон, Уінстан Чэрчыль, ці Джордж Вашынгтон гэтымі казачнымі персанажамі, стане ясна, што любы, хто адмаўляе існаванне гэтых персанажаў, нясе цяжар доказу роўны, а ў некаторых выпадках і большы за таго, хто сцвярджае пра іх існаванне.»  Гэты контраргумент эквівалентны адмаўленню argumentum ad ignorantiam як лагічнай памылкі.

 Крыніцы 

 Спасылкі 
 Russell’s Teapot, гумарыстычны вэб-сайт, які выкрывае розныя рэлігійныя вераванні

Катэгорыя:Атэізм
Катэгорыя:Крытыка рэлігіі
Катэгорыя:Персанажы ўяўных эксперыментаў
Катэгорыя:Уяўныя эксперыменты
Катэгорыя:Навуковы гумар