Кантонскі

Кантонскі (кант. 廣州話 Gwóngjāuwá, 廣東話 Gwóngdūngwá) — дыялект кітайскай мовы, найбуйнейшы дыялект групы юэ (ці, згодна іншай класіфікацыі, дыялект мовы юэ). На ім размаўляюць жыхары правінцый Гуандун і часткова Гуансі, Ганконга, Макаа, а таксама кітайцы ў Амерыцы і Еўропе.

 Фаналогія 
Склад у кантонскай складаецца з ініцыялі (зычнага), фіналі (галоснага ці галоснага і зычнага) і тону. У адрозненне ад паўночных дыялектаў, у кантонскай захаваліся фіналі з зычнымі -p, -t, -k («уваходзячага» тону).

Медыяль -w- захавалася толькі пасля ініцыяляў g- /k/, k- /kʰ/ і нулявой ініцыялі, а медыяль -j- толькі пасля нулявой ініцыялі. Таму пры аналізе іх звычайна лічаць, што -w- і -j- з'яўляецца ўваходзяць у ініцыяль.

 Ініцыялі 

Ініцыялі — гэта зычныя, з якіх можа пачынацца склад. У табліцы даецца запіс у ельскай транскрыпцыі і па сістэме МФА.

  Губныя  Пярэднеязычныя  Палатальны  Заднеязычныя  Глатальныя звычайныя  свісцячыя  звычайныя  агубленыя Насавыя m /m/  (n /n/)    (ng /ŋ/)    Выбухныя  Без прыдыхання b /p/  d /t/  j /ts/    g /k/  gw /kʷ/  ∅ (/ʔ/) З прыдыханнем p /pʰ/  t /tʰ/  ch /tsʰ/   k /kʰ/  kw /kʷʰ/  Фрыкатыўныя f /f/   s /s/     h /h/ Апраксіманты   l /l/    j /y/    w /w/ 

У размоўнай мове Ганконга ініцыяль ng /ŋ/ знікае, а n /n/ пераходзіць у l /l/. Gw- /kʷ/ і kw- /kʷʰ/ пераходзяць у g- /k/ і k- /kʰ/ адпаведна, асабліва перад галосным o.

 Тоны 
У кантонскай мове 6 ці 7 тонаў. У ельскай сістэме запісу яны пазначаюцца дыякрытычнымі знакамі над літарай і літарай h пасля галоснага. Тоны такія:
 Высокі роўны ці ўзыходзячы; у сучаснай ганконгскай кантонскай яны знаходзяцца ў вольным вар'іраванні.
 высокі роўны [˥] (a1, ā)
 высокі падаючы [˥˧] (a1, à)
 усходны з сярэдняга да высокага [˧˥] (a2, á).
 сярэдні роўны [˧] (a3, a)
 нізкі падаючы [˨˩] (a4, àh)
 нізкі ўсходны [˨˧] (a5, áh)
 нізкі роўны [˨] (a6, ah)

Калі лічыць адрозненне паміж складамі з санорнымі і выбухнымі зычнымі нефаналагічным (г.зн., што склады san і sat адрозніваюцца не зычным, а тонам), як у сярэднекітайскай, то тонаў атрымоўваецца 9 ці 10:
 Назва тона  Вымаўленне  Нумар  Каментарый 上陰平першы іньны роўны  высокі роўны [˥]  1  У сучаснай ганконгскай кітайскай гэтыя два тоны не адрозніваюцца. Назва другога варыянта не адпавядае вымаўленню. 下陰平другі іньны роўны  высокі падаючы [˥˧]  1 陰上іньны усходны  усходны да высокага [˧˥]  2 陰去іньны падаючы  сярэдні роўны [˧]  3  Традыцыйная назва не адпавядае вымаўленню. 上陰入першы іньны уваходны  высокі роўны [˥]  1  Толькі ў складах на -p, -t, -k. 下陰入другі іньны уваходны  сярэдні роўны [˧]  3 Толькі ў складах на -p, -t, -k. 陽平янны ровны  нізкі падаючы [˨˩]  4 陽上янны усходны  нізкі ўсходны [˨˧]  5 陽去янны падаючы  нізкі роўны [˨]  6  Традыцыйная назва не адпавядае вымаўленню. 陽入янны уваходны  нізкі роўны [˨]  6  Толькі ў складах на -p, -t, -k.

Назвы тонаў даюцца па сярэднекітайскаму вымаўленню часоў дынастыі Тан. Іньныя тоны развіліся ў складах з пачатковым глухім зычным, янныя — з звонкім ці санорным. «Уваходныя» тоны магчымыя толькі ў складах на -p, -t, -k.

 Змена тонаў 

У кантонскай адсутнічае змена тона ў адрозненні ад яго пазіцыі ў слове (як у путунхуа, калі склады 3 тона ідуць разам, ці як у паўднёвамінскай).

Але ў кантонскай тон можа мяняцца ў некаторых словах ці граматычных канструкцыях:
 У многіх складаных словах тон апошняга склада мяняецца на 2 (за выключэннем складоў з 1 ці 2 тонам): 廣東 Gwóngdūng + 話 wàh = 廣東話 Gwóngdūngwá
 У тэрмінах радства, утвораных паўтарэннем склада, першы тон мяняецца на чацвёрты: 媽 má + 媽 má = 媽媽 màhmá
 У канструкцыі з паўторам прыметніка апошні тон мяняецца на другі: 肥 fèih, але 肥肥哋 fèih-féi-déi.

 Спасылкі 

Катэгорыя:Кітайская мова
Катэгорыя:Мовы Ганконга
Катэгорыя:Мовы Макаа