Янка Геніюш

Янка Геніюш, поўнае імя Іван Пятровіч Геніюш () — беларускі грамадскі дзеяч, урач. Муж паэткі Ларысы Геніюш.

 Біяграфія 
Пасля школы паступіў у Карлаў універсітэт у Празе, атрымаў медыцынскую адукацыю доктара-венеролага. У 1935 годзе ажаніўся з Ларысай Міклашэвіч, тым самым годам у іх нарадзіўся сын Юрка Геніюш.

Сябраваў з многімі беларускімі дзеячамі, што жылі ў Празе, у тым ліку і з кіраўніцтвам Рады Беларускай Народнай Рэспублікі ў выгнанні. 

У часе нямецкай акупацыі Чэхаславакіі сябра пражскага Беларускага камітэта самапомачы. У 1943 годзе Янка Геніюш прыязджае на Беларусь у Слонім, працуе кіраўніком раённага аддзела аховы здароўя. Пасля канфлікту са слонімскім гебіткамісарам Эрэнам пераехаў у Баранавічы.

З 1945 года ўлады СССР дамагаліся экстрадыцыі Геніюшаў, ставячы ім у віну «антысавецкую нацыяналістычную дзейнасць» у час вайны. Пад канец 1947 года Геніюшы перабраліся з Прагі ў Вімперк. 5 сакавіка 1948 года Геніюшы арыштаваны, 12 жніўня перададзены ўладам СССР, перад гэтым пазбаўлены грамадзянства Чэхаславакіі. Утрымліваліся ў савецкіх турмах Вены і Львова, з канца 1948 года ў турме КДБ «амерыканка» ў Мінску. У лютым 1949 года Вярхоўны Суд БССР прыгаварыў  Янку Геніюша і Ларысу Геніюш да 25 гадоў зняволення ў лагерах паводле артыкула 66 «Аказанне дапамогі міжнароднай буржуазіі» і артыкула 76 «Удзел у антысавецкай арганізацыі».  У абвінавачванні Ларысы і Янкі Геніюшаў, сярод іншага, фігураваў зварот пражскага Беларускага камітэта самапомачы ад 27 чэрвеня 1941 года на адрас Адольфа Гітлера, які пачынаўся наступнымі словамі:Ларыса Геніюш у сваёй аўтабіяграфіі сцвярджала, што ўсе подпісы пад зваротам былі падробленыя Іванам Ермачэнкам, старшынёй пражскага Беларускага камітэтам самапомачы. Пры гэтым вядома, што праз рэгістрацыю ў пражскім камітэце Беларускай самапомачы былі выратаваныя яўрэі Аркадзь, Анатоль і Ярына Вальфсон, у камітэце іх запісалі праваслаўнымі беларусамі, тым самым члены камітэта рызыкавалі сваім жыццём. Частку тэрміну Янка адбыў на Варкуце. Пасля смерці Сталіна ў 1953 годзе, пераведзены ў Мардовію.

Сям’я Геніюшаў была датэрмінова вызвалена ў 1956 годзе, аднак ім не дазволілі вярнуцца ў Чэхаславакію. Геніюшы пасяліліся ў Зэльве ў хаце бацькі Янкі па вуліцы Савецкай, 7а. Там Геніюш уладкаваўся працаваць у мясцовы шпіталь і паліклініку. У яго кабінеце быў партрэт Францыска Скарыны. Разбіраўся ў неўралогіі, сексалогіі, венерычных хваробах. Працаваў хірургам і тэрапеўтам. Усё жыццё Геніюшы пражылі з адзнакай у пашпарце «без грамадзянства». У госці да Геніюшаў часта прыязджалі госці, былыя палітзняволеныя і літаратары: Мікола Канаш, Пятро Рашэтнік, Уладзімір Караткевіч, Алег Лойка, Данута Бічэль, Юрка Голуб, Алесь Траяноўскі і іншыя.
злева|міні|Магіла Ларысы і Янкі Геніюшаў у Зэльве
На пахаванне Янкі Геніюша прыехала шмат людзей. Андрэй Вайтовіч са Слоніма зрабіў па ім помнік. Пасля смерці Ларысы Геніюш на магіле паставілі новы, агульны.

 Рэабілітацыя 
За савецкім часам Ларыса Геніюш з мужам Янкам Геніюшам не былі рэабілітаваныя. У 1999 годзе Беларускі Хельсінкскі камітэт звяртаўся ў пракуратуру ў Беларусі з хадайніцтвам аб скасаванні прыгавору Ларысе і Янку Геніюшам, але паводле рашэння Вярхоўнага суда Беларусі ў рэабілітацыі было адмоўлена, а прысуд прызнаны абгрунтаваным.

У 2024 годзе ўлады Чэхіі вярнулі Ларысе і Янку Геніюшам грамадзянства Чэхіі.

 Крыніцы 

 Спасылкі 
 Сяргей Чыгрын, «Янка Геніюш» Ніва № 24 (2457), 15 чэрвеня 2003 
 Сяргей Чыгрын, «Беларус непадробнай шчырасці» Новы Час № 10 (281), 8 сакавіка 2011 

Катэгорыя:Грамадскія дзеячы Беларусі
Катэгорыя:Медыкі Беларусі
Катэгорыя:Выпускнікі Карлава ўніверсітэта