Замкі Беларусі

Замкі Беларусі — абарончыя збудаванні, пабудаваныя на тэрыторыі сучаснай Рэспублікі Беларусь у XIII—XVII стагоддзях. Большасць замкаў да нашых дзён не захаваліся. Замак як тып збудавання ўяўляе сабой абарончы аб’ект, які ўяўляе сабой замкнёны комплекс абарончых, жылых і іншых спецыяльных пабудоў, выконвае рэзідэнцыяльныя і адміністрацыйна-грамадскія функцыіДзярновіч А. Замак // Вялікае Княства Літоўскае. Энцыклапедыя у 3 т. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя імя П. Броўкі, 2005. — Т. 1: Абаленскі — Кадэнцыя. — С. 643—646. — 684 с. — ISBN 985-11-0314-4..

 Гісторыя 
Замкі будаваліся ў зручных для абароны месцах — на ўзвышшах («горныя») або ў нізінах («дольныя»), мелі рэгулярную і нерэгулярную кампазіцыю плана. На тэрыторыі Беларусі было распаўсюджана будаўніцтва драўляных замкаў (у Оршы, Радашковічах, Пінску, Гомелі, Глуску, Магілёве і іншых месцах) і каменныя (Лідскі, Крэўскі, Навагрудскі, Мірскі, Быхаўскі, Смалянскі, Любчанскі, Ляхавіцкі, Заслаўскі замкі).

Першыя замкі ў Беларусі былі агульнагарадскімі княжацкімі цытадэлямі (Гродзенскі замак), некаторыя з іх мелі значныя памеры. Прыватнаўласніцкія рэзідэнцыі XVI—XVIII стагоддзяў складаліся з паасобных умацаванняў і палаца, якому адводзілася галоўная роля ў архітэктурнай кампазіцыі. Для большасці замкаў XV—XVI стагоддзяў характэрныя рысы готыкі і рэнесансу, з XVII стагоддзя назіраецца перавага барочных элементаў. У сярэдзіне XVI стагоддзя будуюцца замкі з бастыённай сістэмай умацаванняў (Заслаўскі замак, Ляхавіцкі замак). З канца XVI стагоддзя замкавае будаўніцтва паступова трансфармуецца ў палацава-замкавае (Нясвіжскі комплекс, Гальшанскі палац). Многія старыя замкі рэканструяваліся, атачаліся паркам. У канцы XVIII стагоддзя сярэднявечныя ўмацаванні замянілі крэпасці са шматкіламетровымі лініямі абароны і элементамі найноўшай фартыфікацыі.

Замкавае будаўніцтва аказвала ўплыў на архітэктуру абарончых цэркваў, касцёлаў, жылых дамоў, гарадскіх варот (Мураванкаўская царква-крэпасць, Сынковіцкая царква-крэпасць, Камайскі касцёл).

 Спіс замкаў 
 Замак Назва Месца матэрыял Гады існавання Стан 100px|centerАршанскі замак Орша мураваны замак XIV—XVII стст. замчышчаАсабняцкі замак Асабнякі драўляны замак XIII—XIV стст. замчышчаАстрашыцкі замак Астрашыцкі Гарадок драўляны замак XVI—XVII стст. не захаваўся100px|centerАстрынскі замак Астрына драўляны замак XII—XIII стст. замчышча100px|centerАшмянскі замак Ашмяны драўляны замак XIII—XV стст. не захаваўся100px|centerБабінавіцкі замак Бабінавічы драўляны замак XVIII ст. замчышча100px|centerБабруйскі замак Бабруйск драўляны замак XIV—XVIII ст. разбураны ў часы Расійскай імперыіБаркулабаўскі замак Баркулабава драўляны замак 1564 — XVIII ст. замчышча 100px|centerБарысаўскі замак Барысаў драўляны, пазней мураваны турэмны замак XIII—XVII стст. рэшткі пазнейшага турэмнага замкуБеразавецкі замак Беразавец драўляны замак на мураваным падмурку пачатак XVI—XVII стст. замчышча 100px|centerБерасцейскі замак Брэст драаўляна-мураваны замак XII—XIX стст. не захаваўся, у 2013 годзе знойдзены рэшткі мураванай сцяныБрагінскі замак Брагін драўляны замак XV—XVII стст. не захаваўся 100px|centerБраслаўскі замак Браслаў магутны драўляны замак XVI—XVIII стст. замчышча 100px|centerБыхаўскі замак Быхаў мураваны замак XVII ст. — захаваўся, ідзе рэканструкцыя100px|centerБялыніцкі замак Бялынічы драўляны замак XVI—XVII стст. замчышчаБярозавіцкі замак Бярозавічы драўляны замак XIII—XVIII стст. замчышча 100px|centerВаронецкі замак Варонічы драўляны замак XVI—XVII стст. замчышча100px|centerВаўкавыскі замак Ваўкавыск драўляны замак 1258—1656 замчышча 100px|centerВіцебскія замкі Віцебск мураваныя замкі XIV—XVIII стст. захаваліся падмуркі адной вежы 100px|centerВішчынскі замак Вішчын раннефеадальны драўляны замак XII—XIII стст. замчышчаВоўпаўскі замак Воўпа драўляны замак XV—XVII стст. замчышча 100px|centerВысокаўскі замак Высокае муравана-земляны замак XVII—XVIII стст. руіныВялікасельскі замак Вялікае Сяло драўляны замак XII—XIII стст. замчышча 100px|centerВяцкі замак Вята драўляны замак XVI—XVII стст. замчышча 100px|centerГалоўчынскі замак Галоўчын драўляна-мураваны замак XIV—XVIII стст. замчышча з руінамі 100px|centerГальшанскі замак Гальшаны мураваны замак XVI ст. — руіны, ідзе рэканструкцыя 100px|centerГарадзішчанскі замак (Варута) Гарадзішча (Баранавіцкі раён) драўляны замак XI—XIII стст. замчышчаГарадзішчанскі замак Гарадзішча (Воранаўскі раён) драўляны замак XIV—XVII стст. замчышчаГарадзішчанскі замак Гарадзішча (Ляхавіцкі раён) драўляны замак XII—XIII стст. замчышча 100px|centerГарадоцкі замак Гарадок мураваны бастыённы замак XVII ст. замчышча 100px|centerГарадоцкі замак (Маладзечанскі раён) Гарадок (Маладзечанскі раён) драўляны замак XI—XVII стст. замчышча 100px|centerГеранёнскі замак Геранёны мураваны замак XV—XVIII стст. руіны 100px|centerГлыбоцкі замак Глыбокае драўляны замак XVI—XVIII стст. не захаваўся 100px|centerГлускі замак Глуск мураваны бастыённы замак XVI—XVIII стст. захаваліся валы і рэшткі бастыёнаўГлуска-Пагарэльскі замак Гарадок (Глуск Пагарэлы) драўляны замак XVI—XVIII стст. не захаваўся 100px|centerГомельскі замак Гомель драўляны замак XIV—XVIII стст. не захаваўся 100px|centerГомльскі замак Гомель драўляны замак XVI ст. замчышча 100px|centerГорвальскі замак Горваль драўляны замак XVI—XVIII стст. замчышчаГорскі замак Горы бастыённы замак з землянымі ўмацаваннямі XVI—XVIII стст. замчышча 100px|centerГродзенскі Новы замак Гродна мураваны палац XVIII ст. — захаваўся 100px|centerГродзенскі Стары замак Гродна мураваны замак XI ст. — захаваўся, ідзе рэканструкцыя100px|centerГрэскі замак Грэск драўляны замак XVI—XVII стст. не захаваўся 100px|centerДавыд-Гарадоцкі замак Давыд-Гарадок драўляны замак XIV—XVIII стст. замчышча 100px|centerДзісенскі замак Дзісна магутны драўляны замак XIV—XVIII стст. замчышча 100px|centerДом-крэпасць Нонхартаў Глуск мураваны дом-крэпасць 1611 г. — захаваўся 100px|centerДрысвяцкі замак Дрысвяты драўляны замак XIV—XVII стст. замчышча 100px|centerДрысенскі замак Верхнядзвінск драўляны замак XIV—XVIII стст. не захаваўся 100px|centerДруйскі замак Друя драўляны замак XIV—XVIII стст. не захаваўся 100px|centerДруцкі замак Друцк драўляны замак XIV—XVII стст. замчышча з адноўленнай брамай 100px|centerДубровенскі замак Дуброўна драўляны замак XVI—XVIII стст. замчышча 100px|centerДзятлаўскі замак Дзятлава драўляны замак XVI—XVIII стст. не захаваўсяЕзярышчанскі замак Езярышча магутны драўляны замак XIV—XVII стст. замчышчаЖаберскі замак Жабер драўляны бастыённы замак XVII — пачатак XVIII стст. замчышчаЖлобінскі замак Жлобін драўляны замак XV—XVII стст. не захаваўсяЗапрудскі замак Запруды драўляны замак XIV—XVII стст. замчышча 100px|centerЗаслаўскі замак Заслаўе мураваны бастыённы замак XVI ст. — руіныЗбочнаўскі замак Збочна драўляны замак XII—XIV стст. замчышча 100px|centerІказненскі замак Іказнь мураваны замак XVI—XVIII стст. замчышча 100px|centerКажан-Гарадоцкі замак Кажан-Гарадок драўляны замак XV—XVII стст. не захаваўся 100px|centerКамянецкі замак Камянец драўляны замак з мураванай вежай XIII ст. — захавалася мураваная вежаКаменскі замак Камень драўляны замак XVI—XVII стст. замчышчаКамень-Харэцкі замак Камена драўляны замак XV—XVII стст. не захаваўся 100px|centerКаралінскі замак Каралін мураваны замак XVII—XVIII стст. не захаваўсяКасцянеўскі замак Касцянева драўляны замак XIII ст. замчышча 100px|centerКлецкі замак Клецк драўляны, пазней драўляна-мураваны замак XI—XVIII стст. замчышча 100px|centerКобрынскі замак Кобрын драўляны замак XIV—XVIII стст. не захаваўся 100px|centerКойданаўскі замак Дзяржынск мураваны замак XV ст. — руіны 100px|centerКапыльскі замак Капыль драўляны замак XIV—XVIII стст. замчышча 100px|centerКопыскі замак Копысь драўляны замак XIV—XVIII стст. замчышча, аднаўляюцца драўляныя ўмацаванні 100px|centerКасаржэўскі замак Валь драўляны замак XVII ст. замчышча 100px|centerКосаўскі замак Косава мураваны палац 1828 — захаваўся 100px|centerКрэўскі замак Крэва мураваны замак XIV ст. — руіны, ідзе рэканструкцыя 100px|centerКазьянскі замак Казьяны драўляны замак XVI ст. замчышча 100px|centerКрасны замак каля в. Краснае драўляны замак XVI ст. замчышчаКрошынскі замак Крошын драўляны замак XVI—XVIII стст. замчышчаКульбачанскі замак Кульбачына драўляны замак XIII ст. замчышчаКульнёўскі замак Кульнева драўляны замак XVI ст. замчышчаЗамак Няшчорда мыс возера Нішча драўляны замак XVI ст. замчышчаКрасамайскі замак Красамай драўляны замак XV ст. замчышча 100px|centerКрэпасць Сітна Вялікае Сітна драўляны замак XVI ст. замчышча 100px|centerЗамак Сокал Сакалішча драўляны замак XVI ст. замчышча 100px|centerКрэпасць Суша Суша драўляны замак XVI ст. замчышча 100px|centerКрэпасць Туроўля Туроўля драўляны замак XVI ст. замчышча 100px|centerКрыўлянскі замак Крыўляны драўляны бастыённы замак XVII—XVIII стст. замчышча 100px|centerКрычаўскі замак Крычаў драўляна-мураваны замак XIV—XVIII стст. замчышча з руінамі 100px|centerЛепельскі замак Лепель драўляны замак XVI—XVIII стст. замчышча 100px|centerЛідскі замак Ліда мураваны замак XIV ст. — захаваўся 100px|centerЛагойскі замак Лагойск драўляны замак XV—XVII стст. замчышча 100px|centerЛоеўскі замак Лоеў драўляны замак XIV—XVIII стст. замчышча 100px|centerЛоскі замак Лоск драўляны замак XIV—XVIII стст. замчышча  100px|centerЛукомскі замак Лукомль драўляны замак XIV—XVI стст. не захаваўся 100px|centerЛыскаўскі замак Лыскава драўляны замак XV—XVIII стст. замчышча 100px|centerЛюбчанскі замак Любча мураваны замак XVI ст. — захаваўся 100px|centerЛяхавіцкі замак Ляхавічы мураваны замак XVI—XVIII стст. не захаваўся 100px|centerМінскі замак Мінск драўляны замак XI—XVIII стст. не захаваўся 100px|centerМірскі замак Мір мураваны замак XVI ст. — захаваўся 100px|centerМагілёўскі замак Магілёў драўляны замак XVI—XIX стст. не захаваўсяМагільнянскі замак Магільна драўляны замак XVI—XVII стст. замчышча 100px|centerМазырскі замак Мазыр драўляны замак XV—XVIII стст. замчышча з адбудаванымі драўлянымі ўмацаваннямі 100px|centerМагілёўскі замак Магілёў драўляны замак XVI—XIX стст. не захаваўся 100px|centerМаладзечанскі замак Маладзечна драўляны замак XIV—XVIII стст. замчышча 100px|centerМаскавіцкі замак Маскавічы драўляны замак XI—XIII стст. замчышча 100px|centerМіцькаўшчынскі замак Вялікая Міцькаўшчына бастыённы замак XIV—XVIII стст. не захаваўся 100px|centerМсцібаўскі замак Мсцібава драўляны замак XIII—XVIII стст. замчышча 100px|centerМсціслаўскі замак Мсціслаў драўляны замак XIV—XVIII стст. замчышча з адноўленымі ўмацаваннямі 100px|centerМышскі замак Старая Мыш драўляны замак XVI—XVII стст. замчышча 100px|centerМядзельскі замак Мядзель мураваны замак XV—XVIII стст. замчышча 100px|centerНясвіжскі замак Нясвіж мураваны замак XVI ст. — захаваўся 100px|centerНавагрудскі замак Навагрудак мураваны замак XIV ст. — руіныНавабыхаўскі замак Новы Быхаў драўляны замак XVI—XVII стст. замчышчаОпальскі замак Опаль мураваны замак XVII—XIX стст. замчышчаПанізоўскі замак Панізоўе драўляны замак XII—XIII стст. замчышча 100px|centerПетрыкаўскі замак Петрыкаў драўляны замак XVI—XIX стст. не захаваўся100px|centerПескаўскі замак Пескі (Мастоўскі раён) драўляны замак XVI—XVIII стст. не захаваўся 100px|centerПінскі замак Пінск драўляны замак XII—XVII стст. не захаваўся 100px|centerПішчалаўскі замак Мінск мураваны турэмны замак XIX ст. — захаваўся 100px|centerПолацкі Верхні замак Полацк драўляны замак XI—XVIII стст. не захаваўся 100px|centerПолацкі ніжні замак Орша драўляны замак XVI—XVII стст. часткова захаваліся валы 100px|centerПрапойскі замак Слаўгарад драўляны замак XIII—XVIII стст. замчышча 100px|centerПружанскі замак Пружаны драўляны замак XVI—XVII стст. не захаваўся 100px|centerРадамльскі замак Радамля драўляны замак XII—XVII стст. замчышча 100px|centerРадашковіцкі замак Радашковічы драўляны замак XVI ст. замчышча 100px|centerРадунскі замак Радунь драўляны замак XV—XVII стст. замчышча 100px|centerРакаўскі замак Ракаў драўляны замак XVI—XVII стст. замчышчаМізерскі(Рацюнскі) замак Рацюнкі драўляны замак XI—XIII стст. замчышча 100px|centerРэчыцкі замак Ракаў драўляна-гліняны замак XVI—XVII стст. замчышча 100px|centerРагачоўскі замак Рагачоў драўляны замак XVI—XVIII стст. замчышча 100px|centerЗамак каралевы Боны Рагачоў мураваны палац XVI—XX стст. не захаваўся 100px|centerРаманаўскі замак Леніна драўляны замак XVII—XVIII стст. замчышча 100px|centerРужанскі палац Ружаны мураваны палац XVII—XVIII стст. захаваўсяСвержанскі замак Свержань драўляны замак XV—XVI стст. замчышча 100px|centerСёмкаўскі замак Сёмкаў Гарадок драўляны замак XIII—XV стст. замчышча з руінамі капліцы 100px|centerСвірскі замак Свір драўляны замак XIII—XVI стст. замчышча 100px|centerСвіслацкі замак Свіслач драўляны замак XI—XVIII стст. замчышча з мураванымі руінамі 100px|centerСлонімскі замак Слонім драўляны замак, пазней мураваны палац XI—XVIII стст. замчышча 100px|centerСлуцкі замак Слуцк комплекс драўляных замкаў XV—XVIII стст. замчышча 100px|centerСмалянскі замак Смаляны мураваны замак XVII ст. — руіны 100px|centerСтолінскі замак Столін драўляны замак XVI—XVII стст. не захаваўся 100px|centerСтрэшынскі замак Стрэшын драўляны замак XII—XVIII стст. замчышча 100px|centerСуражскі замак Сураж драўляны замак XVI—XVIII стст. замчышча100px|centerСенненскі замак Сянно драўляны замак XVI—XVIII стст. замчышча100px|centerТрабскі замак Трабы драўляны замак XIV—XVI стст. замчышча 100px|centerТураўскі замак Тураў драўляны замак з мураванай вежай XI—XVIII стст. замчышча з мураванымі руінаміТурыйскі замак Турэйск драўляны замак XI—XIII стст. замчышча 100px|centerУльскі замак Ула драўляны замак XVI—XVII стст. замчышча 100px|centerХойніцкі замак Хойнікі драўляны замак XVII—XVIII стст. замчышча 100px|centerХолмецкі замак Холмеч драўляны замак XVI—XVII стст. замчышчаЦерабуньскі замак Церабунь мураваны замак XVII—XIX стст. замчышчаЦяцерынскі замак Цяцерын драўляны замак XIV—XVII стст. замчышча 100px|centerЧашніцкі замак Чашнікі драўляны замак XVI ст. замчышча 100px|centerЧарнаўчыцкі замак Чарнаўчыцы мураваны замак XVII—XIX стст. замчышча 100px|centerЧачэрскі замак Чачэрск драўляна-гліняны замак XIV—XVII стст. замчышча 100px|centerШклоўскі замак Шклоў драўляны замак XVI—XVII стст. замчышча з мураванымі руінаміЮнішчынскі замак Юнішчы драўляна-земляны замак XII—XIII стст. замчышча

 Сучасны стан 
Пастановай Савета Міністраў № 17 ад 6 студзеня 2012 года была зацвержана дзяржаўная праграма «Замкі Беларусі» на 2012—2018 гадыУтверждена госпрограмма «Замки Беларуси» на 2012—2018 годы  Белоруссия решила заманивать туристов замками  .

 Крыніцы 

 Літаратура 
 Габрусь Т. Архітэктура // Вялікае Княства Літоўскае. Энцыклапедыя у 3 т. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя імя П. Броўкі, 2005. — Т. 1: Абаленскі — Кадэнцыя. — С. 130—131. — 684 с. — ISBN 985-11-0314-4.
 Дзярновіч А. Замак // Вялікае Княства Літоўскае. Энцыклапедыя у 3 т. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя імя П. Броўкі, 2005. — Т. 1: Абаленскі — Кадэнцыя. — С. 643—646. — 684 с. — ISBN 985-11-0314-4.
 Макараў М. Да пытання пра выкарыстанне тэрміну «данжон» (donjon) у беларускай гістарычнай літаратуры // Гістарычны альманах. — Т. 5. — 2001. 
 Ткачёв М. А. Замки Белоруссии. — 2-е изд. — Мн.: Полымя, 1987. — 224 с.
 Ткачоў М. А. Абарончыя збудаванні заходніх зямель Беларусі XIII—XVIII стст. / Пад пэд. П. А. Раппапорта. Iнстытут гiсторыi АН БССР. — Мн.: Навука і тэхніка, 1978. — 144 с. 
 Ткачоў М. А. Замкі і людзі / Пад рэд. В. Штыхава. — Мн.: Навука і тэхніка, 1991. — 184 с.
 Трусаў А. А. Манументальнае дойлідства Беларусі XI—XVIII стагоддзяў. Гісторыя будаўнічай тэхнікі. — Мн.: Лекцыя, 2001. 
 Трусов О. А. Памятники монументального зодчества Белоруссии XI—XVII вв. Архитектурно-типологический анализ. — Мн., 1988.
 Трусов О. А., Чернявский И. М., Кравцевич А. К. Архитектурно-археологические исследования Мирского замка и городского поселка Мир Гродненской области // Советская археология, 1986. — № 4. — C. 216—235.
 Города, местечки и замки Великого Княжества Литовского. Энциклопедия. — Мн., БелЭн, 2009. С. 312. ISBN 978-985-11-0432-7

 Спасылкі 

 Замкі Беларусі на Глобус Беларусі