Консул (Старажытны Рым)

Консул () - вышэйшая выбарная магістратура ў эпоху Рэспублікі ў Старажытным Рыме .

Пасада консула была калегіяльнай, гэта значыць консулаў было адразу двое, абіраліся яны на адзін год у цэнтурыятных каміцыях. Калегія двух консулаў была заснаваная, згодна з антычнай традыцыі, пасля выгнання цара Тарквінія Гордага.

Згодна з рымскай традыцыйнай гісторыі, консулы спачатку выбіраліся толькі з патрыцыяў, але ў выніку барацьбы плебеяў з патрыцыямі, з 367 да н. э. адзін з консулаў стаў абірацца з плебеяў (першым з плебейскіх консулаў стаў Луцый Секстый). Аднак сучасныя гісторыкі ставяць гэта пад сумненне, паказваючы, што каля 30% консулаў, які кіравалі да Луцыя, насілі не патрыцыянскія, а плебейскія імёны.

Консулы валодалі вышэйшай грамадзянскай і ваеннай уладай, набіралі легіёны і ўзначальвалі іх, склікалі сенат і каміцыі, старшынствавалі ў іх, прызначалі дыктатараў, выраблялі аўспіцыі і г. д. У надзвычайных абставінах сенат надзяляў консулаў неабмежаванымі паўнамоцтвамі.

Права весці судовыя працэсы па грамадзянскіх справах з 367 да н. э. перайшло да малодшых калег консулаў - прэторыям.

Памочнікамі консулаў былі квестары.

Знакамі адрознення консула з'яўляліся тога з шырокай пурпурнай аблямоўкай, курульнае крэсла (), інкруставанае  слановай косткай, і суправаджэнне 12 ліктароў з фасцыямі, у якія за гарадской рысай ўкладваліся сякеры.

У рымскай сістэме летазлічэнню гады пазначаліся імёнамі консулаў дадзенага года (яны называліся ).

Па законах рэспублікі, мінімальны ўзрост консула складаў 41 (для патрыцыя) і 42 гады (для плебея). Але дазваляліся выключэнні: Пампей упершыню стаў консулам у 27 гадоў.

Па заканчэнні тэрміну пасады, консулы атрымлівалі ў кіраванне якую-небудзь правінцыю і званне праконсула.

У эпоху імперыі консулы страцілі рэальную ўладу, гэтая пасада ператварылася ў ганаровы тытул, а з выбарнай пасаду ператварылася ў прызначаемую.

 Гл. таксама 
 Консулы Рымскай імперыі

Катэгорыя:Рымскія консулы
Катэгорыя:Магістратуры Старажытнага Рыма
Катэгорыя:Пасады Рымскай імперыі