Косць

Косць — разнавіднасць злучальнай тканкі, якая складае асноўную частку шкілета пазваночных жывёл і чалавека. Косці выконваюць абарончую, апорную і рухавую функцыі, а таксама з’яўляюцца рэзервуарам мінеральных рэчываў.

Касцявая тканка змяшчае ў сабе  з калагенавымі валокнамі, крышталізаваным кальцыем (у выглядзе гідроксіапатыту) і спецыялізаванымі клеткамі (, , ), замацаванымі ў гэтым матрыксе.

Грэчаская назва косці ὀστέον (остэон) часта выкарыстоўваецца як прыстаўка ў медыцынскіх тэрмінах (напрыклад, астэапароз)Roberto Batisti, 'ὀστοῦν, ὀστέον (Moer. ο 27)', in Olga Tribulato (ed.), Digital Encyclopedia of Atticism. With the assistance of E. N. Merisio.
DOI: https://doi.org/10.30687/DEA/2974-8240/2023/02/026. Лацінская назва os выкарыстоўваецца ў сістэмах анатамічнай тэрміналогіі, такіх як Terminologia Anatomica, для наймення асобных касцей (напрыклад, os frontale, os capitatum, os coxae).

 Класіфікацыя касцей 

 Тыпы тканкі 
Касцявая тканка падзяляецца на два асноўныя тыпы:
 Кампактная косць — утварае шчыльную вонкавую абалонку касцей і пакрывае губкаватую косць.
 Губкаватая (трабекулярная) косць — знаходзіцца пад кампактнай тканкай, атачае касцёвамазгавую поласць, дзе адбываецца ўтварэнне клетак крыві.

 Косці паводле формы 
Косці падзяляюцца на:
 Доўгія (напрыклад, , сцягно).
 Кароткія (косці запясця, перадплюсны).
 Плоскія (косці чэрапа).
 Няправільныя (косці твару).
 Сэзамападобныя — дробныя акруглыя косці, якія ўтвараюцца ў сухажыллях.

 Клеткі і міжклеткавае рэчываhttp://www.histology.narod.ru/lectures/lecture_08/l_08.htm  
Клеткі:
Астэагенныя (ствалавыя, паўствалавыя, астэабласты)

Асноўныя:
 Астэацыты — спелыя касцявыя клеткі, функцыя якіх — абмен рэчываў у касці.
 Астэабласты — ажыцяўляюць сінтэз бялкоў, утварэнне касцявой тканкі, адкладанне салей кальцыю.
 Астэакласты — макрафаг (манацыт косткі), які рассмоктвае старую касцявую тканку.
Міжклеткавае рэчыва:
 Асеін
 Асеамукоід

 Кровазабеспячэнне і інервацыя 
Як правіла, праз кожную косць праходзіць адна . Яна адыходзіць ад прылеглай артэрыі і прасякае косць праз , жывячы яе ўнутраныя структуры — касцявы мозг, губкаватую косць і ўнутраны слой кампактнай косці. Касцявую артэрыю суправаджаюць вазаматорныя нервы, выконваючы задачу рэгуляцыі патоку крыві.

Парушэнне кровазабеспячэння косці можа прыводзіць да смерці касцявой тканкі — аваскулярнага некрозу.

 Звязаныя структуры 

 Перыёст 
Звонку косці пакрытыя неабходнай для іхняга функцыянавання валакністай тканкай перыёстам. Праз перыёст праходзяць сасуды, адказныя за сілкаванне вонкавага слоя кампактнай косці, а таксама адчувальныя нервы, здольныя рэагаваць на траўмы. Перыёст мае здатнасць да ўтварэння новай касцявой тканкі.

 Касцявы мозг 

Ўнутраныя паражніны косткі ўтрымліваюць мяккую, далікатную, багатую клеткамі і забяспечаную крывяноснымі сасудамі масу, званую касцявым мозгам (у птушак частка паражніны напоўнены паветрам). Адрозніваюць тры яго функцыяналныя станы: слізісты (желацінозны), чырвоны (або часта — міелоідны), і жоўты ці тлушчавы (найбольш распаўсюджаны). Асноўную форму складае чырвоны касцяны мозг, у ім назіраецца пяшчотная злучальна-тканая аснова, багатая сасудамі, вельмі падобныя на лейкацыты касцёвамазгавога або лімфатычныя клеткі, клеткі, афарбаваныя гемаглабінам і, якія лічацца пераходнымі да чырвоных крывяных цельцаў, бясколерныя клеткі, якія змяшчаюць ўнутры чырвоныя шарыкі, і шмат’ядравыя буйныя («гіганцкія») клеткі, так званыя міэлапласты.


Сторма ўтворана ратыкулярнай тканкай, асцеагеннымі, тучнымі, тлушчавымі, адвентіціальнымі, эндателіяльнымі клеткамі і міжклетачным рэчывам.

Жоўты (нядзейны) касцявы мозг — гэта тлушчавая тканка а з асобнымі астраўкамі (стромай) ратыкулярнай тканкі. Ён знаходзіцца ў касцёвамазговых каналах трубчастых костак і ў частках ячээк губчатага рэчыва касцей, у якіх замяшчае міелоідную тканку губчатага рэчыва. У дзяцей яшчэ няма жоутага касцявога мозгу, але ен паступова замяшчае чырвоны пасля надыходу 4 гадоў і заканчвае замяшчэнне ажно ў 12-18-гадовым узросце.

Слізісты касцяны мозг — халадцападобная, слізістая, бедная на клеткі кансістэнцыя. Ён утвараецца у чарапных і тварных касцях, якія развіваюцца.

Пры адкладзе ў страмальны кампанент асновы тлушчу і памяншэнні колькасці міелоідных элементаў чырвоны мозг пераходзіць у жоўты, а пры знікненні тлушчу і міелоідных элементаў ён набліжаецца да слізістага.

Касцяны мозг не мае нічога агульнага з галаўным і спінным мозгам. Ён не адносіцца да нервовай сістэмы і не мае нейронаў.

Касцяны мозг з’яўляецца найважнейшым крывятворных органам (гл. гемапоэз)

 Асноўныя злучэнні касцей 
Сіндэсмалогія — вучэнне аб злучэннях касцей.
 Нерухомае (бесперарыўная) — забяспечвае трываласць злучэння і выконвае ахоўную і апорную функцыю. Гэта швы чэрапа і інш.
 Паўрухомае (паўперарыўнае) — дзейнічае як амартызатар, змякчае штуршкі і страсенні. Гэта храстковыя дыскі, якія звязваюць пазванкі.
 Рухомае (перарыўнае/сустаў) — ажыццяўляе рух касцей у розных плоскасцях.

 Утварэнне і развіццё 
Косці развіваюцца з мезенхімы (зародкавай злучальнай тканкі) двума шляхамі:
  — прамое ператварэнне мезенхімы ў косць.
  — ператварэнне храстковай мадэлі ў касцявую тканку.

У чалавека косці дасягаюць поўнага развіцця ў канцы пубертату. Дакладны ўзрост залежыць ад генетычных, сацыяльных і эканамічных фактараў, а таксама стану здароўя. У заходніх краінах звычайны ўзрост сталення шкілета складае 20-25 гадоў.

 вызначаецца з дапамогай метадаў . Звычайна для гэтага робіцца рэнтгенаўскі здымак невядучай рукі. У здаровых людзей узрост касцей супадае з сапраўдным узростам. Развіццё касцей можа быць запаволена такімі ўмовамі як напрыклад недаяданне і .

 Гл. таксама 
 Шкілет
 Пералом косці
 Астэахандроз
 Астэапароз
 Астэапатыя
 Астэаміэліт
 Прэцыпітат кармавы — мінеральны падкорм, якая атрымліваецца з касцей

 Крыніцы 

 Літаратура 


 Спасылкі 

Катэгорыя:Органы