Сонцастаянне

Сонцастаянне — астранамічная з'ява, якая ўяўляе сабой момант перасячэння цэнтрам Сонца пунктаў экліптыкі, найбольш аддаленых ад экватара нябеснай сферы (пунктаў сонцастаяння). У Старажытнай Русі выкарыстоўвалася форма сонцаварот, якая адпавядала моманту «паварота» Сонца на прырост ці на спад дняКарачун — зимний Солнцеворот  Солнцеворот  .

 Астранамічнае апісанне з'явы 
Адрозніваюць летняе і зімовае сонцастаянне. Пры гэтым на паверхні планеты назіраецца самы доўгі ці самы кароткі светлавы дзень. У паўночным паўшар'і Зямлі зімовае сонцастаянне паходзіць 21 ці 22 снежня, і тады (паўднёвей паўночнага палярнага круга) назіраецца самы кароткі дзень (і самая доўгая ноч), а летняе — 20, 21 ці 22 чэрвеня па UTC, і тады (паўднёвей паўночнага палярнага круга) назіраецца самы доўгі дзень (і самая кароткая ноч). У паўднёвым паўшар'і на азначаныя даты прыпадаюць, адпаведна, летняе і зімовае сонцастаянні.

У сярэдніх шыротах на працягу астранамічнай зімы і вясны Сонца штодня апоўдні (дакладней, у сапраўдны поўдзень) паднімаецца ўсё вышэй над гарызонтам, а ў дзень летняга сонцастаяння «спыняецца» і змяняе свой рух на зваротны. Затым яно кожны дзень апоўдні апускаецца ўсё ніжэй, і, урэшце, у момант зімовага сонцастаяння, ізноў «спыняецца», змяняе свой рух на зваротны і пачынае падымацца.

З прычыны высакоснага зруху даты сонцастаяння ў розныя гады могуць адрознівацца на 1—2 дні. У астраноміі момант зімовага сонцастаяння прымаецца за пачатак зімы, а момант летняга сонцастаяння — за пачатак лета. Астранамічная даўгата сонца ў гэтыя моманты, адпаведна, 90° і 270°.

На працягу некалькіх дзён да і пасля моманту сонцастаяння Сонца амаль не змяняе схілення, яго паўдзённыя вышыні ў небе амаль нязменныя (вышыня на працягу года змяняецца па графіку, блізкаму да сінусоіды); адсюль і паходзіць сама назва сонцастаяння. З назіранняў вышынь Сонца ў перыяд абодвух сонцастаянняў можа быць вызначаны нахіл плоскасці экліптыкі да плоскасці нябеснага экватара.

 Гістарычныя падзеі, якія адбыліся ў летняе сонцастаянне 
 Глядзіце: 20 чэрвеня, 21 чэрвеня, 22 чэрвеня.

 Гістарычныя падзеі, якія адбыліся ў зімовае сонцастаянне 
 Глядзіце: 21 снежня, 22 снежня

Найбольш важныя:

 Новы час 

 XX стагоддзе 
 1989 — Берлінскія Брандэнбургскія вароты праз 28 гадоў ізноў адкрываюцца, адзначыўшы аб'яднанне ГДР і ФРГ.
 1991 — скасаванне СССР і стварэнне Садружнасці Незалежных Дзяржаў.

 XXI стагоддзе 

 Гл. таксама 

 Раўнадзенства
 Сонцаварот
 Свята летняга сонцастаяння
 Каляды
 Ёль

 Літаратура 

 СОЛНЦЕ // Даль В. И. Толковый словарь живого великорусского языка: В 4 т. — Спб., 1863—1866.

Катэгорыя:Астранамічныя з’явы
Катэгорыя:Назіральная астраномія
Катэгорыя:Час у астраноміі
Катэгорыя:Паганскія святы