Прыватызацыя

Прыватызацыя — гэта працэс перадачы маёмасці, якая належыць дзяржаве або муніцыпалітэту, у прыватную ўласнасць асобных людзей, прадпрыемстваў або інвестараў. Звычайна тычыцца дзяржаўных прадпрыемстваў, зямлі, будынкаў ці іншых актываў.

 Мэты 
Асноўнымі мэтамі прыватызацыі з'яўляюцца:
 павышэнне эфектыўнасці кіравання прадпрыемствамі;
 прыцягненне інвестыцый;
 скарачэнне дзяржаўных выдаткаў;
 фармаванне рынкавых адносін і канкурэнцыі;
 пашырэнне прыватнай уласнасці.

 Формы прыватызацыі 
 Продаж актываў — дзяржаўнае прадпрыемства цалкам або часткова прадаецца прыватнаму ўласніку.
 Купля акцый — дзяржаўныя прадпрыемствы пераўтвараюцца ў акцыянерныя таварыствы, а іх акцыі прадаюцца на рынку.
 Арэнда з выкупам — прадпрыемства бярэцца ў арэнду з правам наступнага выкупу.
 Купонная прыватызацыя — грамадзяне атрымліваюць спецыяльныя купоны, за якія могуць набываць долі ў дзяржаўных прадпрыемствах (характэрна для краін СНД у 1990-х).

 Перавагі і недахопы 
Перавагі:
 павышэнне эфектыўнасці і прадукцыйнасці;
 зніжэнне карупцыі і дзяржаўнага ўмяшання;
 развіццё прадпрымальніцтва і рынку.

Недахопы:
 магчымасць узнікнення алігархіі і эканамічнай няроўнасці;
 сацыяльныя наступствы (звальненні, рост беспрацоўя);
 рызыка распродажу стратэгічна важных аб’ектаў;
 непразрыстасць працэсаў.

 Прыватызацыя ў розных краінах 
 У Вялікабрытаніі шырокая прыватызацыя была праведзена ў 1980-х гадах пад кіраўніцтвам Маргарэт Тэтчэр.
 У СССР і краінах СНД прыватызацыя адбывалася ў 1990-х гадах і часта суправаджалася ўзнікненнем алігархічных структур.
 У Беларусі працэс прыватызацыі ішоў павольна і ў большай ступені кантраляваўся дзяржавай.

 Альтэрнатывы 
Супрацьлеглым працэсам з’яўляецца нацыяналізацыя — пераход прыватнай маёмасці ў дзяржаўную ўласнасць. У некаторых выпадках разглядаюцца і публічна-прыватныя партнёрствы як кампрамісны варыянт.

 Гл. таксама 
 Нацыяналізацыя
 Прадпрыемства
 Рынак
 Капіталізм
 Эканамічная рэформа

 Літаратура 
 Nellis, John. Privatization: A Summary Assessment. World Bank, 1999.  
 Megginson, William L., and Netter, Jeffry M. "From State to Market: A Survey of Empirical Studies on Privatization". Journal of Economic Literature, 2001.  
 Stiglitz, Joseph. Globalization and its Discontents. W. W. Norton & Company, 2002.

Катэгорыя:Эканамічныя тэрміны
Катэгорыя:Прыватызацыя
Катэгорыя:Эканамічная палітыка