Чакана

Чака́на — ступенчаты крыж, з старадаўніх часоў распаўсюджаны ў Паўднёвай Амерыцы.

Апісанне
Чаканы з трымя ступенямі ў кожнай сваёй чвэрці, называюць інкскімі, з другой колькасцю - андскімі. Еўрапейцы,  для аблягчэння хрысціанізацыі інкаў, яшчэ з часоў Францыска Пісара, называлі чакану крыжам. Таму чакану яшчэ называюць інкскім ці андскім крыжам. Найбольшая колькасць знойдзеных абразцоў чаканы мае тры ступені, але сустракаюцца і другія варыанты.
Інкская чакана (інкскі крыж)
Сімвалічныя значэнні інкскай чаканы
Светлыя і цёмныя адценні верхняй і ніжняй палавін інксакй чаканы сімвалізуюць дуалізм - двойственнасць міру, а круг абазначае пуп ці цэнтр міру, жыцця і ўвогуле сусвет. Інкская чакана яўляецца сімвалам гармоніі свету. Чатырмя групамі сваіх ступеней яна як бы аб'ядноўвае чатыры групы паняццяў. А менавіта:
 Першая чвэрць сымвалізуе энергетычныя ўзроўні ці міры (крусівам даецца гучанне тэрміна на мове кечуа):
 - ніжні ці падземны  - уху пача ці урын пача (эмбрыён, мумія)
 - сярэдні ці наземны - кай пача (наш свет)
 - верхні ці нябесны  - ханан пача ці ханак пача (свет багоў)
 Другая чвэрць абазначае жывёл, якія адпавядаюць гэтым мірам:
 - змяю - амару (падземны свет)
 - пуму - пума ці ціці (наземны свет)
 - кондара - кунтур (нябесны свет)
  Трэцяя чвэрць сымвалізуе жыццёвыя прынцыпы:
 - не крадзі - ама суа
 - не лгі - ама льульа
 - не лянуйся -  ама кельа
 Чацвёртая - прызначэнне чалавека:
 - любоў - мунай
 - веды - ячай
 - труд, праца - льанкай
Чатыры канца чаканы сымвалізуюць чатыры рэгіёна, якія састаўлялі Імперыю Інкаў: Чынчансуё, Кольасуё, Антысуё і Контысуё. Канцы інкскай чаканы таксама сымвалізуюць і сузор'е Паўднёвы крыж, якому пакланяліся інкі. Акрамя таго, чатыры канцы любой чаканы (3-х, 4-х, 5-ці і сяміступенчатай) сымвалізуюць чатыры стыхіі (вада, зямля, паветра і агонь), а таксама чатыры канцы света.
Бытавое распаўсёджванне інкскай чаканы
У жыцці інкскіх патомкаў чакана паўсюдна распаўсюджана. Яна фактычна з'яўляецца іх сімвалам. Яна распаўсюджана ў сувенірнай прадукцыі. Таксама яна выкарыстоўваецца ў архітэктуры.
Андская чакана (андскі крыж)
Андская чакана сустракаецца параўнальна рэдка. Як згадвалася, яна адрозніваецца ад інкскай колькасцю ступеней. Часцей сустракаецца чатыры, як на мегалітах у Ціўанаку, Балівія.  

Радзей можна ўбачыць пяць ступеней, як напрыклад у 40 кіламетрах ад Куско ў Ольянтайтамба, Перу. 
Маецца адзінкавы прыклад сяміступенчатай чаканы. Яе ніжняя палова, выкананая з гліны і зусім ужо слаба бачная, знаходзіцца на сцяне галоўнага будынка Храма творцы свету Віракоча (Ракчы, Перу).

 Спасылкі 
 Чакана: інкскі крыж 
 Чакана — шлях на верх 
 Андскі крыж — чакана 

Катэгорыя:Свяшчэнныя камяні
Катэгорыя:Тыпы крыжоў
Катэгорыя:Інкская міфалогія