Анастас Іванавіч Мікаян

Анаста́с Івана́віч (Аванэ́савіч) Мікая́н (; , с. , , , Расійская імперыя — , ) — расійскі рэвалюцыянер, савецкі дзяржаўны і партыйны дзеяч. Член партыі з 1915 года, член ЦК з 1923 года (кандыдат з 1922 года), у 1935—1966 гадах член Палітбюро ЦК КПСС (кандыдат з 1926 года).

У 1964—1965 гадах Старшыня Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР.
З 1937 года намеснік, у 1955—1964 гг. першы намеснік . У 1926—1955 гадах (за выняткам 1949—1953 гадоў) паслядоўна займаў шэраг міністэрскіх ( да 1946 года) пасад, пераважна ў сферы гандлю, асабліва знешняга.

Адзін з найболей уплывовых савецкіх палітыкаў, Мікаян пачаў сваю кар’еру пры жыцці Уладзіміра Леніна і пайшоў у адстаўку толькі пры Леанідзе Брэжневе. У канцы 1970-х гадоў пра яго была складзена прыказка: «Ад Ільіча да Ільіча без інфаркта і параліча»Анастас Микоян — «От Ильича до Ильича без инфаркта и паралича» .

Герой Сацыялістычнай Працы (1943). Кавалер шасці ордэнаў Леніна.

 Біяграфія 

Нарадзіўся ў беднай сялянскай сям’і, армянін.
Навучыўшыся перш армянскай, а потым рускай грамаце, шмат чытаў. Успамінаў раманы  на нацыянальна-вызвольную тэматыку Арменіі, якія аказалі на яго ўплыў, кнігу Жана Жарэса пра гісторыю Французскай рэвалюцыі, якая моцна захапіла яго, а таксама складанні Д. І. Пісарава. Кніга Леніна «», прачытаная ім ужо пасля пачатку Першай сусветнай вайны, вызначыла яго палітычныя паглядыАнастас Микоян. Так было. Гл. 1. Цікава, што з дзяцінства Мікаян быў вегетарыянцам, аднак пасля пачаў ужываць мясную ежу.

Падчас вучобы ў Тыфлісскай армянскай духоўнай семінарыі, у якую паступіў у 1906 годзе, у канцы 1914 года запісаўся ў армянскую добраахвотніцкую дружыну , пасля чаго ваяваў на Турэцкім фронце аж да вясны 1915 года, калі пакінуў армію з-за захворвання малярыяй.
Пасля вяртання ў Тыфліс уступіў там у РСДРП(б) і скончыў семінарыю.

У 1916 годзе паступіў у духоўную акадэмію ў Эчміядзіне. У тым жа годзе напісаў свой першы артыкул у газету. Асвоіў грузінскую і азербайджанскую мовы. Пасля Лютаўскай рэвалюцыі вёў партыйна-прапагандысцкую працу ў Тыфлісе і ў Баку, у апошнім асабіста пазнаёміўся са , які аказаў на яго вялікае ўражаннеАнастас Микоян. Так было. Гл. 2. З верасня сакратар Тыфліскага парткамітэта. У кастрычніку ўдзельнік праходзілага нелегальнага Агульнакаўказскага партз’езда. У час  камандаваў невялікім атрадам, а потым быў камісарам у брыгадзе  (Трэцяя брыгада Чырвонай арміі). Пасля ўцёкаў  застаўся ў Баку, узначаліўшы падпольны абкам бальшавікоў. Перад узяццем  туркамі Мікаян дамогся ў кіраўніка  Абрама Велунца дазволы на вызваленне і наступную эвакуацыю бакінскіх камісараў. Неўзабаве Анастас Мікаян вывез камісараў на параходзе «Туркмен», але ў Краснаводску яны былі арыштаваны. Мікаян быў вызвалены ў лютым 1919 года і ў сакавіку таго ж года ўзначаліў Бакінскае бюро Каўказскага крайкама РКП(б). Паводле сваіх жа словаў, Мікаян выступаў за незалежнасць Азербайджана яшчэ ў 1919 годзе і разышоўся ў гэтым пытанні са многімі армянскімі камуністамі, завошта ў армянскіх колах Баку яго хутка сталі зваць «мусульманскім камуністам». У кастрычніку 1919 года быў выкліканы ў Маскву, дзе стаў членам УЦВК.

Стаў адным з кіраўнікоў рэвалюцыйнага руху на Каўказе. Ужо членам Прэзідыума бакінскага камітэта РСДРП(б) Анастас Мікаян быў рэдактарам газет «Сацыял-дэмакрат» і «Весткі Бакінскага Савета»Линия адаптивной радиосвязи — Объектовая противовоздушная оборона / [под общ. ред. Н. В. Огаркова]. — М. : Военное изд-во М-ва обороны СССР, 1978. — С. 278—279. — (Советская военная энциклопедия : [в 8 т.] ; 1976—1980, т. 5)..

З 1920 года Мікаян быў ізноў на Каўказе. З заняткам Баку бальшавікамі ўступіў у горад у якасці ўпаўнаважанага  XI арміі і пасля чаго да 1920 года кіраваў Ніжагародскім губкамам. Камунар ЧАПА. Захаров, ЧОН, Очерки по истории Октябрьской революции в Нижегородской губернии, Н.-Новгород, 1927 г., стр. 47-54. Неўзабаве па рэкамендацыі Сталіна Мікаян быў прызначаны сакратаром Паўднёва-усходняга бюро ЦК РКП(б).

Быўшы сакратаром Бакінскага камітэта партыі, вінаваціўся старшынём СНК Азербайджанскай ССР  у дыскрымінацыі мусульманскіх працоўных і вядзенні сістэматычнай працы па яго, Нарыманава, зрушэнню. Нарыманаў быў перакананы, што Мікаян яшчэ ўвесну 1920 года імкнуўся пазбавіць яго ўплыву.

У 1922—1924 гадах сакратар Паўднёва-усходняга бюро ЦК РКП(б) у Растове-на-дону. З 1922 года быў кандыдатам, а з 1923 года — членам ЦК РКП(б).
У 1924—1926 гадах сакратар Паўночна-Каўказскага крайкама партыі, член РВС Паўночна-Каўказскай ваеннай акругі. Быўшы кіраўніком Паўночнакаўказскага краявога камітэта партыі, праводзіў больш гнуткую палітыку ў дачыненні казацтва.

Па рэкамендацыі Сталіна з 23 ліпеня 1926 года кандыдат у члены Палітбюро.

З 14 жніўня 1926 года народны камісар унутранага і знешняга гандлю СССР (з’яўляўся наймалодшым наркамам), наступнік Льва Камянева. На гэтым пасту, дзеля папаўнення дзяржаўнага скарбу, яму быў указаны ў абавязак продаж некаторых твораў мастацтва з савецкіх музеяў.

22 лістапада 1930 года наркамат знешняга і ўнутранага гандлю быў падзелены на Наркамат знешняга гандлю і Наркамат забеспячэння, апошні ўзначаліў Мікаян. У сваю чаргу Наркамат забеспячэння 29 ліпеня 1934 года быў падзелены на Наркамат унутранага гандлю і Наркамат харчовай прамысловасці, які тады ж узначаліў Мікаян. На гэтым пасту ён у 1936 годзе наведаў ЗША дзеля азнаямлення з найновымі тэхналогіямі, здолеў дамагчыся хуткага развіцця харчовай галіны, пра што дагэтуль напамінае назва Мікаянаўскага мясакамбіната.

З 1935 года член Палітбюро.

У 1938—1949 гадах міністр (наркам да 1946 года) знешняга гандлю.

У 1938 годзе абраны ў Вярхоўны Савет БАССР першага склікання.

Па патрабаванні Анастаса Мікаяна ў Савецкім Саюзе былі ўведзены «Рыбному дню» — 80 лет .

Мікаян спрыяў развіццю савецкай рэкламы.

 Палітычная пазіцыя ў 1920—1930-я гады і ўдзел у рэпрэсіях 
У 1920-я гады Мікаян займаў умераную лінію, якая выказалася падчас яго знаходжання на Паўночным Каўказе ў яго палітыцы ў дачыненні да казацтва, а па дачыненні да сялянства займаў ледзь не правую пазіцыю, прапануючы змагацца з крызісам збожжанарыхтовак не надзвычайнымі мерамі, а пашырэннем паставак у вёску прамысловай прадукцыі.

Падчас «вялікага пералому» падтрымаў Сталіна. Узначальваў камісію ЦК па вызначэнні лёсу Бухарына і Рыкава.

Ходзіць думка, што з яго санкцыі былі арыштаваны сотні працаўнікоў сістэмы Наркамхарчпрама, Наркамзнешгандлю СССР і нават, што ён не толькі даваў санкцыі на арышт, але і сам выступаў ініцыятарам арыштаў. Прадстаўленні, нібы, рабіліся Мікаянам і ў дачыненні працаўнікоў шэрага арганізацый Знешгандлю СССР. Аднак, як сцвярджае яго сын, Сярго, стаў наркамам знешняга гандлю, Мікаян дамогся ад Сталіна ўказанні НКУС «не ўмешвацца ў працу Знешгандлю», то бок не арыштоўваць яго супрацоўнікаўМихаил ГОЛЬДЕНБЕРГ (Вашингтон) Интервью с Серго Микояном  Журнал Vestnik #13 Vestnik Information Agency, Inc..

Восенню 1937 года Мікаян выязджаў у Армянскую ССР для правядзення рэпрэсій працаўнікоў партыйных і дзяржаўных органаў гэтай рэспублікі. Мікаяна ў гэтым падарожжы суправаджаў Малянкоў і група супрацоўнікаў НКУС.

Мікаян узначальваў камісію па вінавачанні ў контррэвалюцыйнай дзейнасці бачных членаў партыі. Ён, у прыватнасці, разам з Яжовым быў чытарам на лютаўска-сакавіцкім Пленуме ЦК УКП(б) па справе Бухарына (1937 год). Менавіта Мікаян выступаў ад імя Палітбюро ЦК УКП(б) на ўрачыстым актыве НКУС, прысвечаным 20-годдзю органаў УЧК-ДПУ-НКУС. Пасля ўсхвалення дзейнасці Яжова, апраўданні масавых рэпрэсій Мікаян скончыў свой даклад словамі: «Выдатна папрацавала НКУС за гэты час!», — маючы на ўвазе 1937 годЗаписка А. Н. Яковлева, В. А. Медведева, В. М. Чебрикова, А. И. Лукьянова, Г. П. Разумовского, Б. К. Пуго, В. А. Крючкова, В. И. Болдина, Г. Л. Смирнова в ЦК КПСС «Об антиконституционной практике 30-40-х и начала 50-х годов». Зрэшты, як сцвярджае яго сын, сам «даклад» быў загадзя напісаны і перададзены Мікаяну, а той толькі зачытаў яго.

 Вялікая Айчынная вайна і паваенны час 
З 1941 года А. І. Мікаян быў старшынём камітэта харчова-рэчавага забеспячэння Чырвонай арміі, а таксама членам Савета па эвакуацыі і Дзяржаўнага камітэта па аднаўленні гаспадаркі вызваленых раёнаў, з 1942 года быў членам .

У 14:55 6 лістапада 1942 года на Чырвонай плошчы з  па машыне Анастаса Мікаяна былі здзейснены тры стрэлы з вінтоўкі чырвонаармейцам-дэзерцірам  з Усць-Каменагорска, які потым завязаў цэлы бой з крамлёўскай аховай. Толькі з дапамогай дзвюх гранат яго атрымалася абясшкодзіць. Дзмітрыеў прыняў машыну Мікаяна за машыну Іосіфа Сталіна. Дзмітрыеў быў расстраляны ў 1950 годзе.

Указам Прэзідыум Вярхоўнага Савета СССР ад 30 верасня 1943 года за асаблівыя заслугі ў вобласці пастаноўкі справы забеспячэння Чырвонай арміі харчам, гаручай і рэчавай маёмасцю ў цяжкіх умовах ваеннага часу Анастасу Іванавічу Мікаяну было прысвоена званне Героя Сацыялістычнай Працы з уручэннем ордэна Леніна і медалі «Серп і Молат».

З ператварэннем Савета Народных Камісараў СССР у Савет Міністраў СССР у 1946 годзе Мікаян захаваў пасады намесніка старшыні Савета міністраў і міністра знешняга гандлю СССР.

Да канца 1940-х гадоў Мікаян, разам з Молатавым, апынуўся ў пагрозлівым становішчы з-за новай чысткі, якая рыхтавалася Іосіфам Сталіным. Сведчанні супраць Анастаса Мікаяна выбіваліся ў абвінавачаных па  «»Микоян Анастас Иванович.

У 1949 годзе быў зняты з паста міністра знешняга гандлю, а ў 1952 годзе Іосіф Сталін абрынуўся на яго з нападкамі на пленуме ЦК пасля . Ён быў абраны ў Прэзідыум ЦК, але не быў улучаны ў бюро Прэзідыума, якое замяніла Палітбюро.

 Пасля смерці Сталіна 

Пасля  захаваў пасаду намесніка  і ўзначаліў міністэрства ўнутранага і знешняга гандлю, утворанае тады ж аб’яднаннем міністэрства знешняга гандлю і міністэрства гандлю. 24 жніўня таго ж года яно было зноў раз’яднана, Мікаян стаў міністрам гандлю. Быў адзіным чалавекам, хто прагаласаваў супраць адстаўкі Берыі. Таксама ён першым да Хрушчова выступіў з асуджэннем культу асобы Сталіна. У канчатковым выніку падтрымаў Хрушчова ў асуджэнні Сталіна. Так, падчас з’езда выступіў фактычна з антысталінскай прамовай (хоць і не завучы Сталіна па імі), заявіўшы пра існаванне «культу асобы», падкрэсліўшы патрэбу мірнага суіснавання з Захадам і мірнага шляху да сацыялізму, раскрытыкаваўшы працы Сталіна — «» і «». Услед за гэтым Мікаян узначаліў камісію па рэабілітацыі зняволеных. На пленуме ЦК 1957 года цвёрда падтрымаў Хрушчова супраць , чым забяспечыў сабе новы ўзлёт партыйнай кар’еры.

Імя Анастаса Мікаяна злучана з падаўленнем антыкамуністычных выступаў у Польшчы і Венгрыі ў 1956 годзе (адзіны член Палітбюро, што выказаў асаблівую думка — «сумнеў адносны ўводу войскаў», навядзенні парадку ўласнымі сіламі венграў, спробу вырашэння сітуацыі палітычнымі мерамі), а таксама з расстрэлам працоўных у Новачаркаску ў 1962 годзе, куды Мікаян выехаў як прадстаўнік Прэзідыума ЦК разам з Ф. Казловым.

 Замежнапалітычная дзейнасць
300px|left|thumb|З афіцыйным візітам у Берлін, 1954 год. Сустрэча з Вільгельмам Пікам.
Мікіта Хрушчоў ужо ў 1954 годзе даручыў Мікаяну дыпламатычнае заданне: як чалавек, які не асацыяваўся са сталінскай знешняй палітыкай, ён быў скіраваны ў Югаславію для ўрэгулявання адносін з Ціта.

Пасля 1957 года Мікаян стаў адным з галоўных давераных асоб Хрушчова: ён здзяйсняе падарожжа па краінах Азіі, а ў 1959 годзе для падрыхтоўкі візіту Хрушчова наведаў ЗША, а таксама вёў перамовы з Фідэлем Кастра пра ўсталяванне савецка-кубінскіх адносін. Кіраўнікі Кубінскай рэвалюцыі вырабілі прыемнае ўражанне на Мікаяна; пра Кастра ён адклікаўся так: «Так, ён рэвалюцыянер. Такі ж, як мы. Я пачуваўся так, нібы вярнуўся ў дні юнацкасці». У 1962 годзе актыўна браў удзел ва ўрэгуляванні «Карыбскага крызісу», ведучы асабіста перамовы з Кенэдзі і Кастра.

У гэты час у яго памерла жонка.

У лістападзе 1963 года А. І. Мікаян прадстаўляў савецкае кіраўніцтва на .

 Старшыня Прэзідыума Вярхоўнай Савета СССР. У адстаўцы
З 15 ліпеня 1964 года па 9 снежня 1965 года Старшыня Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР (фармальна найвышэйшая дзяржаўная пасада). Падчас Кастрычніцкага (1964 г.) пленума ЦК КПСС спрабаваў асцярожна бараніць Мікіту Хрушчова, падкрэсліваючы яго замежнапалітычныя заслугі. У выніку ў снежні 1965 года Мікаян быў адпраўлены ў адстаўку як дасягнулы 70-гадовага ўзросту і заменены на лаяльнага Брэжневу Мікалая Падгорнага. Пры гэтым Анастас Мікаян застаўся членам ЦК КПСС і членам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР (1965—1974), атрымаў шосты ордэн Леніна.

З 1974 года не браў удзел у працы Вярхоўнага Савета СССР. У 1976 годзе не браў удзел у XXV з’ездзе КПСС і не быў абраны членам ЦК КПСС.

Пахаваны на Новадзявочых могілках (а не ля Крамлёўскай сцяны), што было знакам вядомай няміласці. На яго магіле ёсць эпітафія на армянскай мове.

 Мемуары 
 Мысли и воспоминания о Ленине. — 1970;
 Дорогой борьбы: Книга первая. — М.: Политиздат, 1971. — 590 с., илл.;
 В начале двадцатых… — 1975;
 Так было. М.: Вагриус, 1999, — 612 с.: 48 полос ч/б ил. ISBN 5-264-00032-8 {компиляция}

 Крыніцы 

 Літаратура 

 Медведев Р. А. Они окружали Сталина. — М.: Политиздат, 1990. — 352 с.


 Спасылкі 

 Россия, ООО «Цивилизация Мир». Документальный цикл

Катэгорыя:Кандыдаты ў члены ПБ ЦК КПСС
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета СССР 1-га склікання
Катэгорыя:Рэвалюцыянеры Расіі
Катэгорыя:Рэвалюцыянеры Азербайджана
Катэгорыя:Рэвалюцыянеры Грузіі
Катэгорыя:Рэвалюцыянеры Арменіі
Катэгорыя:Народныя камісары знешняга і ўнутранага гандлю СССР
Катэгорыя:Народныя камісары знешняга гандлю СССР
Катэгорыя:Народныя камісары забеспячэння СССР
Катэгорыя:Народныя камісары харчовай прамысловасці СССР
Катэгорыя:Міністры гандлю СССР
Катэгорыя:Мемуарысты Расіі
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета СССР 2-га склікання
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета СССР 8-га склікання
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета СССР 7-га склікання
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета СССР 6-га склікання
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета СССР 4-га склікання
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета СССР 3-га склікання
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета БССР 1-га склікання