Ісламская рэвалюцыя ў Іране

Ісламская рэвалюцыя ( — Enghelâb-e eslâmi), Рэвалюцыя 1357 года (паводле іранскага календара) — ланцуг падзей у Іране ў студзені 1978 — лютым 1979 гадоў, вынікам якіх стала звяржэнне шаха Махамеда Рэза Пехлеві, звяржэнне манархіі і ўсталяванне новай тэакратычнай адміністрацыі, якую ўзначаліў аятала Хамейні.

Уласна датай пачатку рэвалюцыі ў Іране прынята лічыць 8 студзеня 1978 г., калі першая буйная антыўрадавая дэманстрацыя ў Куме была падаўленая з неабгрунтаванай жорсткасцю. На працягу ўсяго 1978 года ў розных гарадах Ірана прадстаўнікі ісламскага духавенства арганізоўвалі дэманстрацыі, іх рашуча разганяла шахская гвардыя. Да канца года рэвалюцыянеры перайшлі да тактыкі эканамічных стачак і страйкаў, што цалкам паралізавала эканоміку. Будучы больш не ў сілах утрымліваць уладу ў сваіх руках, шах перадаў уладу прэм’ер-міністру з ліку ўмераных апазіцыянераў і збег з краіны.

1 лютага 1979 у Іран вярнуўся гнаны аятала Хамейні, які ўзяў уладу ў свае рукі. Было прызначаны новы пераходны ўрад. У сакавіку быў праведзены рэферэндум аб новым палітычным ладзе, і 1 красавіка 1979 Іран быў аб’яўлены першай Ісламскай рэспублікай.

Ісламская рэвалюцыя ў Іране стала адной з ключавых падзей XX стагоддзя і мела велізарнае гістарычнае значэнне для ўсяго свету. Усталяванне трывалай ісламскай улады ў багатым вуглевадародамі Іране паставіла пад сумнеў нефармальнае лідарства суніцкай Саудаўскай Аравіі ў мусульманскім свеце.

З 1979 ісламскі тэакратычны рэжым у Іране сутыкаецца з пратэстамі супраць узмацнення ўлады аятоллы Хамейні, ісламскай тэакратыі, а таксама ў абарону правоў жанчын. З 2009 года ісламскія ўлады рэгулярна сутыкаюцца з агульннацыянальнымі пратэстамі. У снежні 2025 года ў сталіцы краіны пачаліся масавыя пратэсты, якія цягам некалькіх тыдняў ператварыліся ў найбуйнейшыя ў гісторыі Ісламскай Рэспублікі Іран і прывялі да масавых ахвяраў сярод цывільнага насельніцтва.

 Бібліяграфія 





Катэгорыя:Гісторыя ісламу
Катэгорыя:Рэвалюцыі XX стагоддзя
Катэгорыя:Канфлікты 1979 года
Катэгорыя:Гісторыя Ірана