Анатоль Васільевіч Багатыроў

Анато́ль Васі́льевіч Багатыро́ў (,  — , ) — беларускі савецкі ,  і грамадскі дзеяч. Заслужаны артыст Беларусі (1940). Заслужаны дзеяч мастацтваў Беларусі(1944). Прафесар (1960). Лаўрэат Дзяржаўнай прэміі Беларусі (1969). Народны артыст РСФСР (1981). Народны артыст БССР (1968)Энцыклапедыя літаратуры і мастацтва Беларусі. Т. 1. — Мн., БелСЭ, 1984. — Артыкул «Багатыроў». — C. 253.. Лаўрэат Сталінскай прэміі другой ступені (1941). Ганаровы грамадзянін Віцебска (2002).

 Біяграфія 
Закончыў Беларускую дзяржаўную кансерваторыю па класу кампазіцыі прафесара В. А. Залатарова ў 1937. З 1948 года выкладчык кампазіцыі ў Беларускай акадэміі музыкі, у 1948—1962 гады яе рэктар. У 1938—1949 гадах старшыня праўлення СК БССР. Дэпутат ВС БССР (1938—1959).

А. В. Багатыроў памёр 19 верасня 2003 года. Пахаваны ў Мінску на Усходніх могілках.

 Творчасць 
Належаў да першага пакалення беларускіх кампазітараў, творчасць якіх фарміравалася ў рэчышчы савецкага музычнага мастацтва. Кампазітарскаму мысленню Багатырова ўласцівыя шырокі дыяпазон вобразнага мыслення, схільнасць да ўвасаблення глыбока жыццёвых канцэпцый, дэмакратычная накіраванасць.

Тэмы сучаснасці, гуманістычнай ідэі ўвасоблены ў музыцы Багатырова яснай, пераканаўчай музычнай мовай, заснаванай на беларускай народнай песеннасці. Нацыянальныя рысы выяўляюцца ў мэласе, рытміцы, ладавых формах. Музыкальная тканіна твораў звычайна прасякнута развітымі меладычнымі ўтварэннямі, якія фарміруюць поліфанізаваную фактуру. Для твораў характэрна працяглае дынамічнае развіццё тэматычнага матэрыялу, вытокі якога знаходзяцца ў фальклорных жанрах (балада, жніўныя песні і інш.).

Анатоль Багатыроў — адзін з заснавальнікаў нацыянальнай беларускай оперы. Ён значна ўзбагаціў жанры кантаты, хору а капэла, раманса ў беларускай музыцы. Багатырова лічаць заснавальнікам беларускай нацыянальнай кампазітарскай школыПортал Беларусь Сегодня | panorama — Анатолий Васильевич Богатырёв .

На словы Тараса Шаўчэнкі напісаў змяшаны хор без суправаджэння «Сонца заходзіць» (1964), цыкл рамансаў для голасу з фартэпіяна «Пастаўлю хату» (1961), «І шырокую даліну», «Агні гараць», «Ад сяла да сяла» (з паэмы «Гайдамакі»), «Вішнёвы садок каля дома» — усё на ўкраінскія тэксты (1964)Шевченківський словник: У двох томах / Інститут літератури імені Т. Г. Шевченка Академії Наук УРСР. — К.: Головна редакція УРЕ, 1978..

Творчай манеры ўласцівая эпічнасць выказвання. Узнёслая філасофская лірыка, псіхалагічная паглыбленасць характэрныя для камерна-інструментальнай і камерна-вакальнай творчасці Багатырова. Хорам і апрацоўкам народных песень уласцівая выразная кантылена, заснаваная на народна-песенных прынцыпах развіцця.

 Асноўныя творы 
Сярод твораў А. В. Багатырова вялікая колькасць сачыненняў у розных жанрах:

 Оперы 
 «У пушчах Палесся» — па аповесці «Дрыгва» Я. Коласа, пастаноўка 1939
 «Надзея Дурава» (1946), пастаноўка Ансамблем савецкай оперы Усерасійскага тэатральнага таварыства (1947)

 Для салістаў, хору і сімфанічнага аркестра 
Араторыя «Бітва за Беларусь»

кантаты:
 «Казка пра Мядзведзіху» на вершы А. С. Пушкіна (1937)
 «Беларускім партызанам» на вершы Я. Купалы (1942)
 «Беларусь» на вершы Я. Купалы, П. Броўкі, П. Труса (1949)
 «Ленінградцы» на вершы Джамбула Джабаева (1942)
 «Беларускія песні» словы народныя і Ніла Гілевіча (1967). Дзяржаўная прэмія БССР (1969)
 «Малюнкі роднага краю»
 «Юбілейная»

 Камерна-інструментальныя творы 
 Фартэпіянныя трыо (1943)
 Саната для скрыпкі і фартэпіяна (1946), віяланчэлі і фартэпіяна (1951), фартэпіяна (1958)
 2 сімфоніі,
 канцэрт для віяланчэлі з аркестрам,
 канцэрт для кантрабаса з аркестрам,
 п’есы для віяланчэлі, фартэпіяна,
 харавыя творы,
 вакальныя цыклы на вершы У. Шэкспіра, Я. Купалы, Г. Ахматавай, М. Лермантава, М. Багдановіча, А. Куляшова, П. Броўкі, А. Пушкіна,
 музыка да драматычных спектакляў, у тым ліку да драмы М. Лермантава «»,
 каля 100 харавых і вакальных апрацовак беларускіх народных песень.

 Вучні 
А. Багатыроў — буйны педагог, які на працягу больш чым 50 гадоў вёў клас кампазіцыі ў Беларускай Акадэміі музыкі. Ён выхаваў цэлую плеяду беларускіх кампазітараў. Сярод вучняў А. Багатырова — народныя артысты СССР, народныя артысты Рэспублікі Беларусь, заслужаныя дзеячы мастацтваў Беларусі лаўрэаты Дзяржаўных прэмій, лаўрэаты ўсесаюзных і рэспубліканскіх конкурсаў — Я. Глебаў, І. Лучанок, Г. Вагнер, Ю. Семяняка, Д. Смольскі, С. Картэс, А. Мдзівані, Р. Сурус, Э. Тырманд, У. Буднік, В. Войцік, У. Солтан, Л. Захлеўны, М. Літвін, Э. Казачкоў, А. Хадоска, П. Альхімовіч, Л. Мурашка і іншыяАнатоль Васільевіч БАГАТЫРОЎ на hor.by.

 Анатоль Багатыроў і Янка Купала 
А. Багатароў пазнаёміўся з Я. Купалам у снежні 1934 года на вечарыне-канцэрце беларускай музыкі ў Доме пісьменнікаў. Купала зацікавіўся аўтарскім выкананнем на фартэпіяна «Варыяцый» на тэму беларускай народнай песні і запрасіў кампазітара дамоў. На тэксты вершаў «Восень» і «Сонцу», якія Купала падараваў пад час сустрэчы, А. Багатыроў напісаў рамансы. Наведваў дом Купалы, сустракаўся з ім у Доме пісьменнікаў і на творчых вечарынах. У дакладзе «Айчынная вайна і беларуская інтэлігенцыя» на сесіі АН БССР за некалькі месяцаў да сваёй гібелі (Казань, 12 сакавіка 1942 года) Купала гаварыў пра майстэрства Багатырова ў апрацоўцы народнай музыкі і поспех яго оперы «У пушчах Палесся». Напісаў шматлікія хоры на вершы Я. Купалы. Аўтар успамінаў пра Купалу (часопіс «Полымя», 1982, № 6)Янка Купала: Энцыкл. даведнік. — Мн., БелСЭ, 1986. — Артыкул «Багатыроў». — C. 57..

 Узнагароды 
 Сталінская прэмія другой ступені (1941) — за оперу «У пушчах Палесся» (1939)
 Дзяржаўная прэмія БССР
 Народны артыст РСФСР (1981)
 Народны артыст БССР (1968)
 Ордэн Францыска Скарыны
 Ордэн Леніна
 3 ордэна Працоўнага Чырвонага Сцяга
 Ордэн «Знак Пашаны»
 Ордэн Кастрычніцкай Рэвалюцыі
 Ордэн Дружбы народаў
 Медаль Францыска Скарыны
 Многія іншыя ўзнагароды

 Літаратура 
 Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.2: Аршыца — Беларусцы / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 1996.
 Энцыклапедыя літаратуры і мастацтва Беларусі: У 5-і т., Т. 1: А капэла — Габелен / Рэдкал.: І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ, 1984.

 Спасылкі 
 Лічыў Леніна і Сталіна псыхічна хворымі. 20 нечаканых фактаў пра Анатоля Багатырова // сайт «Наша Ніва» 17 жніўня 2019
 Анатоль Васільевіч БАГАТЫРОЎ на hor.by
 Да 100-годдзя народнага артыста Беларусі Анатоля Багатырова
 Аўдыёзапісы А. Багатырова


Катэгорыя:Ганаровыя грамадзяне Віцебска
Катэгорыя:Народныя артысты Беларускай ССР
Катэгорыя:Оперныя кампазітары
Катэгорыя:Заслужаныя дзеячы мастацтваў Беларускай ССР
Катэгорыя:Пахаваныя на Усходніх могілках Мінска
Катэгорыя:Рэктары Беларускай дзяржаўнай акадэміі музыкі
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета БССР 1-га склікання
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета БССР 2-га склікання
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета БССР 3-га склікання
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета БССР 4-га склікання