Яма (мемарыял)

Мемарыял «Яма» — мемарыял ахвярам гітлераўскага генацыду (Халакосту) на месцы масавага знішчэння вязняў Мінскага гета падчас Другой сусветнай вайны ў горадзе Мінску.

Мемарыял размешчаны на рагу вуліц Мельнікайтэ і Заслаўскай.

 Апісанне 

Мемарыял «Яма» ўяўляе сабой сапраўды даволі глыбокую яму, выкладзеную плітамі. На дне ямы ўстаноўлены абеліск з чорнага граніту. Да яго вядуць 17 прыступак. На абеліску на рускай і ідышы напісана: «… Светлая памяць на светлыя часы пяці тысячам яўрэяў, якія загінулі ад рук заклятых ворагаў чалавецтва — нямецка-фашысцкіх катаў. 2.03.1942 г…». Перад абеліскам — круглая пляцоўка, выкладзеная чорнай пліткай.

Побач з лесвіцай (уздоўж яе), якая вядзе да цэнтра мемарыяла, размешчана бронзавая скульптурная кампазіцыя «Апошні шлях», якая ўяўляе сабой групу асуджаных на смерць пакутнікаў, што спускаліся на дно ямы. Яе аўтарства належыць беларускаму архітэктару, старшыні яўрэйскіх суполак Беларусі Леаніду Левіну, беларускаму скульптару Аляксандру Фінскаму і скульптару з Ізраілю . Акрамя іх, у працы бралі ўдзел супрацоўнікі архітэктурнай майстэрні Леаніда Левіна — архітэктары І. Дзятлаў, А. Капылоў, Г. Левіна і М. Самасюк, а таксама інжынер В. СуськоСпуститесь по этим ступеням.

Тут жа закладзена алея Праведнікаў народаў свету, і з часам тут будуць высаджаны шматлікія дрэвы са спецыяльнымі дошчачкамі з імёнамі тых людзей, якія ратавалі яўрэяў, рызыкуючы ўласнымі жыццямі, падчас нямецкай акупацыі ў Другую сусветную.

 Гісторыя 
На гэтым месцы 2 сакавіка 1942 года фашыстамі было расстраляна каля 5 тысяч вязняў Мінскага гета. Гранітны абеліск у памяць страшнай трагедыі мінскага і сусветнага яўрэйства быў усталяваны яшчэ ў 1947 годзе. На ім змешчаны надпісы на ідышы і рускай мове. Тэкст надпісу на ідышы напісаны паэтам Хаімам Мальцінскім:

Тэкст надпісу на рускай мове:

Гэта быў першы помнік ахвярам Халакоста ў СССР, на якім было дазволена зрабіць надпіс на ідышы. Але затым Мальцінскага (у 1949 г.) і каменячоса Мордуха Спрышэна (у 1952 г.) арыштавалі і саслалі ў лагеры Гулага па абвінавачванні ў «касмапалітызме — праяве яўрэйскага буржуазнага нацыяналізму», у тым ліку за тое, што асмеліліся напісаць на помніку не прадпісаную фразу пра «мірных савецкіх грамадзян», а прама пра яўрэяўС. Спришен. Черный обелиск. К истории создания Мемориала на Минской Яме М. Володин. Черный обелиск, или История об антисоветском памятнике.

Ужо ў наш час (1990-я) было прынята рашэнне аб увекавечанні трагедыі ў больш маштабным мемарыяле, што і было ажыццёўлена ў 2000 годзе, хоць у цэлым работы па ўладкаванні мемарыяла працягваліся 8 гадоў. Пры іх выкананні не ўжывалася тэхніка, таксама было вырашана не праводзіць раскопак. Паводле першага варыянта праекта скульптурная група павінна ўтрымліваць больш канкрэтыкі, хоць і даволі абстрактнай (у прыватнасці, павінны былі быць фігуры скрыпача або цяжарнай жанчыны, якія былі б зборна-абагульненымі вобразамі). Аднак, у рэшце рэшт канчатковы праект аказаўся больш эстэтычна выразным, аднак пазбаўленым адкрыта нацыянальнага каларыту.

Кожны год 2 сакавіка на тэрыторыі Мемарыяла адбываюцца жалобныя памінальныя мітынгі. Саюз беларускіх яўрэйскіх арганізацый і суполак выступае ініцыятарам правядзення Дзён памяці Халакоста, ў Мінску праходзяць міжнародныя «круглыя сталы», прысвечаныя вывучэнню трагедыі яўрэйства Беларусі.

Мемарыял некалькі разоў падвяргаўся вандалізмуУ Мінску апаганены помнік ахвярам Халакоста на www.obozrevatel.com .

 Спасылкі 

 Помнік Яма  на www.minsk-old-new.com  


Катэгорыя:Помнікі Мінска
Катэгорыя:Халакост у Беларусі
Катэгорыя:З’явіліся ў 1947 годзе
Катэгорыя:1947 год у Мінску
Катэгорыя:З’явіліся ў 2000 годзе
Катэгорыя:2000 год у Мінску
Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Леаніда Левіна
Катэгорыя:Творы Аляксандра Фінскага
Катэгорыя:Помнікі ахвярам Халакоста