Элементарная часціца

Элемента́рная часці́ца — у першапачатковым значэнні — першасная, далей нераскладальная часціца. З элементарных часціц складаецца ўся матэрыя. У сучаснай фізіцы паняцце звычайна ўжываецца не ў дакладным значэнні, а меней строга — для азначэння вялікай групы драбнейшых часціц матэрыі, падпарадкаваных умове, што яны не атамы або атамныя ядры (выключэнне — пратон).

Цяпер налічваюць больш за 400 элементарных часціц.

Усе элементарныя часціцы маюць уласцівасць узаемаператварэння, якое ёсць следствам іх узаемадзеянняў: моцнага, электрамагнітнага, слабага і гравітацыйнага. Узаемадзеянні часціц выклікаюць ператварэнні часціц і іх сукупнасцей у іншыя часціцы і іх сукупнасці, калі такія ператварэнні не пярэчаць законам захавання энергіі, імпульсу, моманту колькасці руху, электрычнага зарада і інш.

Асноўныя характарыстыкі элементарных часціц: маса, спін, электрычны зарад, час жыцця, цотнасць, G-цотнасць, магнітны момант, лептонны зарад, ізатапічны спін, CP-цотнасць, зарадавая цотнасць.

 Класіфікацыя 
 Па часе жыцця 
Усе элементарныя часціцы падзяляюцца на два класы:
 Стабільныя элементарныя часціцы — часціцы, якія маюць бясконца вялікі час жыцця ў вольным стане (пратон, электрон, нейтрына, фатон і іх антычасціцы).
 Нестабільныя элементарныя часціцы — часціцы, якія распадаюцца на іншыя часціцы ў вольным стане за канечны час.

 Па масе 
Усе элементарныя часціцы падзяляюцца на два класы:
 Часціцы, якія не маюць масы (напрыклад, фатон).
 Часціцы, якія маюць масу.

 Па значэнні спіна 
Усе элементарныя часціцы падзяляюцца на два класы:
 Базоны — часціцы з цэлым значэннем спінаФундаментальные частицы и взаимодействия (напрыклад, фатон, глюон, мезон, базон Хігса);
 Ферміёны — часціцы з напалову цэлым значэннем спіна (напрыклад, электрон, пратон, нейтрон, нейтрына).

 Памеры элементарных часціц 
Нягледзячы на вялікую разнастайнасць элементарных часціц, іх памеры ўкладваюцца ў дзве групы. Памеры адронаў (як барыёнаў, так і мезонаў) складаюць каля , што блізка да сярэдняй адлегласці паміж кваркамі. Памеры фундаментальных часціц — калібровачных базонаў, кваркаў і лептонаў — у межах хібнасці эксперыменту складаюць: верхняя мяжа дыяметра — . Калі ў далейшых эксперыментах канечныя памеры гэтых часціц не будуць выяўлены, то гэта можа сведчыць пра тое, што памеры калібровачных базонаў, кваркаў і лептонаў блізкія да фундаментальнай даўжыні (якая вельмі верагодна можа аказацца планкаўская даўжынёй, роўнай 1,6·10−35 м).

 Гл. таксама 
 Спіс часціц
 Фундаментальная часціца
 Гіпатэтычная элементарная часціца
 Фундаментальныя ўзаемадзеянні
 Фізіка высокіх энергій
 Фізіка элементарных часціц

 Зноскі 

 Літаратура 


 Спасылкі 
 Хроніка адкрыццяў у фізіцы ядра і часціц, падрыхтаваная супрацоўнікамі фізічнага факультэта МДУ імя М. В. Ламаносава 
 Фізіка элементарных часціц на Scientific.ru 
 Particle Listings, Particle Data Group
 Фізіка элементарных часціц — у свеце, у ІЯФ, на кафедры ФЭЧ 

 Гл. таксама 
 Фізіка высокіх энергій
 Фізіка элементарных часціц
 Стандартная мадэль

Катэгорыя:Фізіка элементарных часціц