Камаі

Кама́і (, ) — аграгарадок у Пастаўскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Камайскага сельсавета.

 Геаграфія 
Знаходзіцца на ўсходнім беразе возера Камаі (малое), якое злучана пратокай з другім возерам (вялікім), а з апошняга выцякае рака Камайка даўжынёй 51,6 км, правы прыток Бірветы.

На паўночнай ускраіне аграгарадка знаходзіцца найвышэйшы на тэрыторыі Беларусі пункт Свянцянскіх град (228 м над узроўнем мора).

 Назва 
На думку В. Жучкевіча, найбольш верагоднае фінамоўнае паходжанне асновы назвы вёскі Камаі ад слова kama — старызна, хлам. Можа быць, таксама ад літоўскага kamanos — уздаВ. А. Жучкевич. Краткий топонимический словарь Белоруссии. Минск, 1974. С. 170..

На думку А. Ванагаса, літоўскія рачныя назвы Kamojà, Kamė, Kamaja, Kamainė, Kamatė, Kamena звязаны з літоўскім kamas «камяк, камок» (сціснуты кавалак). Я. Атрэмбскі звязваў са ст.-рус. камонь «верхавы конь», прус. camnet «конь»A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 144.. Паводле Ю. Покарнага, ад індаеўрапейскага *kem- «сціскаць» паходзяць ст.-сканд. hemja «стрымліваць», сяр.-верх.-ням. hemmen «затрымліваць», ст.-фрыз. hemma «перашкаджаць», ніж.-ням. дыял. ham, hamen «хамут», рус. хомут, англ. hem «аблямоўка», лтш. kams «камяк», літ. kamúoti «сціскаць», рус. ком і інш.J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 555..

На думку І. Пракаповіча, назва вёскі ідзе ад назваў ракі Камайкі і Камайскіх азёр, якія маюць старажытную гісторыю. Аналаг — гідронім Кама, ад удм. кам — «рака», «плынь»І. М. Пракаповіч. Назвы нашых мясцін. Мінск, 2013. С. 125, 48..

Літаратуразнавец Ул. Юрэвіч выводзіў назву Камаяў ад літоўскага kamanas «аброць» або ад фінскага kamai «хлуд, буралом»Юрэвіч У. Слова жывое, роднае, гаваркое… Мінск, 1992..

 Гісторыя 
У VII ст. да н.э. — IV ст. н.э. на левым беразе ракі Камайкі на паўднёвым мысе ўзгорка ля вёскі Дзяўгуны існавала гарадзішча. Упершыню згадваецца ў пачатку XVI ст. як маёнтак князя Глеба Юр’евіча Пронскага. У 1513 годзе Глеб Пронскі загінуў пад Мінскам у бітве з татарамі, і маёнтак перайшоў у валоданне яго жонкі, а ў 1533 годзе да сыноў Андрэя і Фрыдрыха (Сямёна) Пронскіх. У 1550 годзе Камаі згадваюцца як мястэчка. Фрыдрых, ваявода кіеўскі, памёр у 1555 годзе. З 1572 года ўладальнікам Камаяў стаў яго сын Аляксандр. Ён распрадаў большасць сваіх маёнткаў, у тым ліку і Камаі, якія набыў Тамаш Рудаміна-Дусяцкі.

З 1592 года Камаі перайшлі да браслаўскага войскага Яна Рудаміны-Дусяцкага, які ў 1603—1606 гадах пабудаваў тут мураваны касцёл Яна Хрысціцеля. З 1643 года пры касцёле існаваў шпіталь на 5 мужчын і 13 жанчын, падараваны П. і М. Рудамінамі. У 1690 годзе ў Ашмянскім павеце; 130 дымоў.

З 1722 года належалі Сулістроўскім. З 1795 года пасля другога падзелу Рэчы Паспалітай Камаі ў складзе Вілейскага павета Расійскай імперыі. У 1847 годзе тут існавала яўрэйская абшчына. З 1861 года маёнтак належыць Танскаму. Жыхары маёнтка прымалі ўдзел у паўстанні 1863—1864 гадоў. Паўстанцкі грамадскі начальнік Свянцянскага павета Апалінарый Танскі забяспечваў паўстанцаў грашыма, а ў яго маёнтках Камаі і Бежанцы нарыхтоўвалася харчаванне. Апалінарый Танскі быў арыштаваны царскімі ўладамі 13 кастрычніка 1863 года і высланы на пасяленне ў Пензенскую губерню.

У сярэдзіне 1880-х гадоў Камаі — маёнтак і мястэчка; 366 жыхароў, 50 двароў, касцёл, яўрэйская малітоўная школа, шпіталь, 4 крамы, карчма, вінны бровар, млын, праводзілася 8 кірмашоў у год. З 1886 года — цэнтр Камайскай воласці Свянцянскага павета Віленскай губерні, мястэчка, 28 двароў, 314 жыхароў, валасное праўленне, касцёл, багадзельня, школа, 4 лаўкі, карчма, 7 кірмашоў у год. У 1897 годзе існавала вучылішча. У 1905 годзе ў маёнтку 63 жыхары, 454 дзесяціны зямлі, у мястэчку 431 жыхар, 515 дзесяцін зямлі, прыход Свянцянскага дэканата, народнае вучылішча, крама, паштовае аддзяленне, 7 ярмарак у год. У 1909 годзе — 35 двароў, 378 жыхароў, 298 дзесяцін зямлі. У 1915 годзе ў Камаях быў ксяндзом вядомы паэт пачатку XX стагоддзя Казімір Сваяк (Канстанцін Стаповіч).

З 1921 года ў складзе Польскай Рэспублікі, цэнтр гміны Свянцянскага павета Віленскага ваяводства. У 1937 годзе ў маёнтку 4 двары, 93 жыхары; у мястэчку 79 двароў, 485 жыхароў.

З 1939 года ў складзе БССР, вёска, цэнтр сельсавета ў Гадуцішскім, з 25 лістапада 1940 года — у Пастаўскім раёнах.

У 1945 годзе працаваў механічны млын. У 1971 годзе — 432 жыхары, 164 гаспадаркі; сярэдняя школа, Дом культуры, бібліятэка, бальніца, аптэка, дзіцячы сад, млын, швейная майстэрня, аддзяленне сувязі, сталовая. У 2001 годзе — 294 двары, 779 жыхароў, сярэдняя школа, дзіцячы сад, Дом культуры, бібліятэка, пошта, 2 магазіны, лясніцтва, участковая бальніцаВ. У. Мальцоў. Памяць. Пастаўскі раён. Мінск: БЕЛТА, 2001..

 Славутасці 
 Касцёл Яна Хрысціцеля (1603—1606) — 
 Каменны крыж, высечаны з граніту, размяшчаецца за 30 м ад касцёла Іаана Хрысціцеля — 
 Валун граніта-рапаківі чырвона-бурага колеру, які захаваўся за 1 км ад Камаяў. Даўжыня каменя дасягае 3,4 м і вышыня 1,4 м. Паверхня добра загладжаная і месцамі нават адпаліраваная. Разам з тым частка валуна знішчаная — яго намагаліся ўзарвацьАсноўныя археалагічныя помнікі.
 Брацкая магіла (1941—1944) — 

 Вядомыя асобы 
 Браніслаў Рудкоўскі — арганіст.
 Юрый Уладзіслававіч Гарбінскі (нар. 1963) — беларускі літаратуразнавец і гісторык.

 Крыніцы 

 Літаратура 




 Спасылкі 

Катэгорыя:Камайскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Пастаўскага раёна

Катэгорыя:Мястэчкі Віленскага ваяводства