Васіль Вітка

Васіль Ві́тка, сапр. Цімох Васілевіч Крысько () — беларускі , , , , , , педагог; класік беларускай дзіцячай літаратуры. Заслужаны дзеяч культуры Беларускай ССР (1970).

 Біяграфія 
Нарадзіўся 16 мая 1911 года ў в. Еўлічы Слуцкага павета Мінскай губерні ў сялянскай сям’і. Быў старэйшым дзіцем у сям’і, акрамя яго было яшчэ двое братоў і дзве сястрыВыбоістыя шляхі Юліі Чарняўскай.

Скончыў Слуцкую прафтэхшколу (1928), працаваў слесарам на Бабруйскім дрэваапрацоўчым камбінаце, у заводскай шматтыражцы (1929—1930), рэдакцыях газет «Камуніст» (Бабруйск, 1930—1933), «Ударнік» (Жлобін, 1933—1935). Пасля пераехаў у Мінск, з 1935 года працаваў у рэдакцыі газеты «Чырвоная змена».

У 1935 годзе адбылося яго знаёмства з будучай жонкай яўрэйкай Вольгай (Эльке) Рыгораўнай Лерман. У 1936 годзе яны пабраліся шлюбам. Вольга была трэцяй па ўзросце з сямі дочак у сям’і Рыгора і Рахілі Беркаўны Лерманаў. Яе малодшая сястра Геня выйшла замуж за паэта Рыгору Суніцу, брата Міхася ЛыньковаАповяд Таццяны Буднік. У 1937 годзе ў Цімоха і Вольгі нарадзіўся сын Вісарыён, названы бацькам у гонар рускага пісьменніка Вісарыёна Бялінскага.

У час сталінскіх рэпрэсій, у 1937 годзе быў выключаны з камсамола і выгнаны з рэдакцыі «Чырвонай змены» «за страту пільнасці і лібералізм». На працу не бралі, дапамог Рыгор Лынькоў, які ўзяў на сваё імя часовую работу і перадаў яе Крысько. Гаспадыня прыватнага дамка на вуліцы Розы Люксембург, якая здавала сям’і пакойчык, спалохалася і пагнала іх з кватэры. Тады Міхась Лынькоў дамогся праз Літфонд, каб яго пасялілі ў флігельку вартаўніка пры Доме творчасці ў Пухавічах. У гэты час Цімох Крысько захварэў на сустаўны раматус і пачаў хадзіць з кіёчкам. Праз дзевяць месяцаў быў адноўлены на працыЖыў на свеце дзед Васіль. Працаваў у рэдакцыях газет «Літаратура і мастацтва» (1937—1938) і часопіса «Полымя рэвалюцыі» (1938—1939).

У лістападзе 1939 года яго прызваны ў армію. Служыў у Чырвоным Урочышчы пад Мінскам. Удзельнічаў у паходзе Чырвонай Арміі ў Заходнюю Беларусь і да самага пачатку вайны працаваў сакратаром Беластоцкага абласнога аддзялення СП БССР. З пачатку Вялікай Айчыннай вайны пераехалі ў Гомель, дзе Крысько пайшоў у ваенкамат, каб стаць добраахвотнікам, але яго не ўзялі з прычыны кепскага зроку і адразу накіравалі ў Маскву працаваць у беларускіх выданнях. Размінуўся з жонкай і сустрэўся з ёй толькі пад канец вайны. Вольга пешкі з двума маленькімі дзецьмі на руках дайшла з Гомеля ў Оршу, а потым дабралася да Смаленска, дзе здолела сесці на цягнік. Так сям’я апынулася ў эвакуацыі ў Кургане.

Цімох працаваў у рэдакцыі газеты «Савецкая Беларусь», а з 1942 года — у аддзеле прапаганды і агітацыі ЦК КПБ, рэдактар масавых выданняў для акупіраваных раёнаў. Супрацоўнічаў у сатырычных часопісах «Партызанская дубінка» і «Раздавім фашысцкую гадзіну».

міні|злева|Семінар творчых работнікаў БССР возеры Нарач. Злева направа: Уладзімір Юрэвіч, Васіль Вітка, Іван Пташнікаў, Барыс Сачанка, Ніл Гілевіч, Пётр Машэраў, Анатоль Багатыроў. 1972
З дня ўтварэння часопіса «Беларусь» (студзень 1944) працаваў яго адказным сакратаром, з 1948 года — намеснікам, з 1951 года — галоўным рэдактарам газеты «Літаратура і мастацтва». У 1957—1974 гадах — галоўны рэдактар часопіса «Вясёлка». У 1974—1987 гадах — член сцэнарна-рэдакцыйнай калегіі кінастудыі «Беларусьфільм». Член Саюза пісьменнікаў СССР з 1943 года.

Жыў у Доме пісьменнікаў па вул. Карла Маркса, 36.

Паводле ўспамінаў унучкі, Юліі Чарняўскай, пасля рэферэндуму 1995 года пра змену дзяржаўнай сімволікі, ініцыяванага Аляксандрам Лукашэнкам, Васіль Вітка напісаў на гэтую падзею верш, пісьменніка адразу перасталі друкаваць, пасля смерці на могілках раптам не знайшлося месца для пахавання, беларускае тэлебачанне не сказала ані слова пра смерць заслужанага дзеяча культуры, не здолелі таксама дамагчыся мемарыяльнай дошкі на яго доме. Пахаваны на Паўночных могілках Мінска (Паўночныя-1, 96а/5/28).

 Творчасць 
Друкавацца пачаў у 1928 годзе.

 Паэзія 
Першы зборнік вершаў «Гартаванне» выдадзены ў 1944 ў Маскве. Затым выйшлі зборнікі паэзіі «Поўдзень» (1946), «Вернасць» (1953), «Ружа і штык» (1958), «Паверка» (1961), «Вершы» (1968), «Беларуская калыханка» (1971), «Праводзіны лета» (1972), «Вышыні святла» (1977), «Случчына» (1981), «Трэція пеўні» (1988), зборнік сатыры і гумару «Для дома, для альбома і трохі для эпохі» (1983). Для дзяцей выдаў кніжкі паэзіі і вершаваных казак «Вавёрчына гора» (1948), «Буслінае лета» (1958), «Казка пра цара Зубра» (1960), «Дударык» (1964), «Азбука Васі Вясёлкіна» (1965), «Казкі» (1968, 1976), «Чытанка-маляванка» (1971), «Хто памагае сонцу» (1975), «Ладачкі-ладкі» (1977), «Мы будуем метро» (1979), «Мінскія балады» (1982), «Казкі і краскі», «Госці», «Загадка пра зярнятка» (усе 1984), «Дзецям» (выбраныя творы ў дзвюх кнігах, 1986), «Свята дружбы» (1987), зборнік апавяданняў «Зайчык-вадалаз» (1962). У 1973 выйшлі Выбраныя творы ў 2 тамах.

 Драматургія і публіцыстка 
Аўтар п’ес «Прамень будучыні» (1948), «Шчасце паэта», прысвечанай Я. Купалу (1951, пастаўлена тэатрам імя Я. Купалы ў 1952).

Напісаў многа літаратурна-крытычных і публіцыстычных артыкулаў на маральна-этычныя і выхаваўчыя тэмы, пісаў артыкулы пра К. Чорнага, М. Лынькова, М. Танка, Я. Брыля, В. Сухамлінскага і іншых. У 1977 выдаў кнігу дзённікаў, нарысаў і апавяданняў «Дзеці і мы», у 1982 — кнігу «Урокі», у 1988 — «Азбука душы». Адзін з аўтараў чытанак «Роднае слова» для 1 (1969), 2 (1970) і 3 (1988) класаў.

 Пераклады 
На беларускую мову пераклаў паэму У. Маякоўскага «Добра!» (1940, з Р. Лыньковым), «» М. Салтыкова-Шчадрына (1956), кнігу В. Сухамлінскага «Блакітныя жураўлі» (1971), асобныя творы Л. Талстога, А. Чэхава, Я. Райніса, М. Ціханава, М. Рыльскага, М. Бажана, М. Стэльмаха, а таксама творы іншых рускіх, украінскіх, латышскіх, балгарскіх і польскіх пісьменнікаў.

На латышскую мову творы В. Віткі перакладаў Імантс Ласманіс, на украінскую — Марыя Пазнанская,  и , на англійскую — Уолтэр Мэй і Сяргей Сасінскі, на сербскую — Вера Кусіцкі і Пётр Антановіч, на славацкую — , на эстонскую — Муя Вээтам, на балгарскую — Найдзен Вылчаў, на чэшскую — , на французскую — Сцяпан Батура, на нямецкую — Уладзімір Чапега, на польскую — Барыс Ошэраў і Аляксандр Барскі, на літоўскую —  і Альбінас Жукаўскас, на нідэрландскую — Р. дэ Врыес, на узбекскую — .

 Сям’я 
Унучка — Юлія Вісарыёнаўна Чарняўская (нар. 1962) — беларускі культуролаг, пісьменніцаКруги на воде. К столетию Василя Витки .

 Узнагароды 
Лаўрэат Дзяржаўнай прэміі БССР (1972) за кнігі «Беларуская калыханка», «Казкі» і «Чытанка-маляванка». У 1978 годзе ўзнагароджаны дыпломам Міжнароднага журы па прэміях Х. К. Андэрсена (1978) з занясеннем прозвішча пісьменніка ў Ганаровы спіс дацкага казачніка.

Узнагароджаны ордэнамі Кастрычніцкай Рэвалюцыі, двума ордэнамі Працоўнага Чырвонага Сцяга, двума — «Знак Пашаны» і медалямі.

10 кастрычніка 1991 года ўзнагароджаны медалём Францыска Скарыны.

 Зноскі 

 Літаратура 
 Юрэвіч У. Сейбіт дабра і справядлівасці // Юрэвіч У. Абрысы. — Мн., 1976.
 Гілевіч Н. Талент удзячны Бацькаўшчыне // Гілевіч Н. У гэта веру. — Мн., 1978.
 Беларуская дзіцячая літаратура. 2-е выд. — Мн., 1980.
 Беларускія пісьменнікі (1917—1990): даведнік / склад. А. Гардзіцкі. — Мн., 1994. ISBN 5-340-00709-X
 Грахоўскі С. З разведчыкаў шчасця (Успаміны. Публіцыстыка). 1986. Гл. на www.grahouski.org.
 Каліта І. Сімволіка малой радзімы ў літаратурнай спадчыне Васіля Віткі. In: Малая радзіма ў творчасці беларускіх пісьменнікаў. — Мінск: Беларуская навука, 2022, 219 с., c. 122—147. ISBN 978-985-08-2858-3.
 Лынькоў М. Шукальнік запаветнага слова, «Маладосць», 1961, № 5;
 Пісьменнікі Савецкай Беларусі. Кароткі біябібліяграфічны даведнік.— Мн., 1970.

 Спасылкі 
 Вершы пра вайну
 Вершы пра каханне
 Васіль Вітка

Катэгорыя:Педагогі Беларусі
Катэгорыя:Беларускамоўныя паэты
Катэгорыя:Дзіцячыя пісьменнікі паводле алфавіта
Катэгорыя:Дзіцячыя пісьменнікі СССР
Катэгорыя:Беларускамоўныя пісьменнікі
Катэгорыя:Дзіцячыя пісьменнікі Беларусі
Катэгорыя:Заслужаныя дзеячы культуры Беларускай ССР
Катэгорыя:Удзельнікі польскага паходу РСЧА
Катэгорыя:Гумарысты Беларусі
Катэгорыя:Дзіцячыя паэты