Стрэс

Стрэс (ад  — ціск, націск, напор; прыгнёт; напружанне) — неспецыфічная (агульная) рэакцыя арганізма на ўздзеянне (фізічнае або псіхалагічнае), што парушае яго гамеастаз, а таксама адпаведны стан нервовай сістэмы арганізма (або арганізма ў цэлым). У медыцыне, фізіялогіі, псіхалогіі вылучаюць станоўчую (эўстрэс) і адмоўную (дыстрэс) формы стрэсу. Па характары ўздзеяння вылучаюць нервова-псіхічны, цеплавы або холадавы, светлавы, антрапагенны і іншыя стрэсы.

Якім бы ні быў стрэс, «добрым» або «дрэнным», эмацыйным або фізічным (або тым і іншым адначасова), уздзеянне яго на арганізм мае агульныя неспецыфічныя рысы.

Падвышае выпрацоўку наднырачнікамі картызолу, што выклікае ператварэнне бялкоў у вугляводы праз парушэнне клетачнага метабалізму, змяншэнне мышачнай тканкі і назапашванне белага тлушчу, павышэнне ўзроўню глюкозы, трыгліцырыдаў і халестэрыну ў крыві, узбуджэнне апетыту і павышэнне артэрыяльнага ціску.

 Папярэджанне 
Прадухіленню стрэсу спрыяе размеркаванне часу загадзя і паўсядзённае выкананне хатняй працы, стварэнне на працоўным месцы запасу неабходных прылад і прыбіранне лішніх рэчаў, уладжванне пазаслужбовых спраў да пачатку працы, вызначэнне адрознага ад працоўнай дзейнасці віду адпачынку на выхадных загадзя і ўспаміны аб прыемных падзеях. Таксама варта ўнікаць зайздрасці, незадавальнення сабой, навакольнымі і працай, раздражнення, патрабаванняў у сям’і, імкнення перарабіць пад сябе сужэнца і дарослых дзяцей. Пры гняўлівым раздражненні карысна зрабіць тры глыбокія ўдыхі і затым адказаць жартам. Пазбягаць перанапружання дапамагае дастатковы сон, самамасаж, наведванне лазні і ўлюбёная музыка.

У тэрміналогіі ёсць паняцце прафесійнага стрэсу. Яго з’яўленне абумоўлена працоўнай дзейнасцю супрацоўніка. Гэты феномен заключаецца ў рэакцыі арганізма на пэўную працоўную сітуацыю. Эмацыйнае напружанне работніка можа быць справакавана прафесійнай задачай альбо зносінамі з іншымі супрацоўнікамі і кіраўніком.

Хоць для барацьбы з наступствамі стрэсу традыцыйна распрацоўвалі шматлікія метады, былі таксама праведзены значныя даследаванні па прадухіленні стрэсу, прадмету, які цесна звязаны з падвышэннем псіхалагічнай устойлівасці. Быў распрацаваны шэраг падыходаў да самадапамогі для прадухілення стрэсу і падвышэнні ўстойлівасці, заснаваных галоўным чынам на тэорыі і практыцы кагнітыўна-паводзіннай тэрапіі.

 Эфектыўнасць 
Кіраванне стрэсам мае фізіялагічныя і імунныя перавагі. Станоўчыя вынікі назіраюцца пры спалучэнні немедыкаментозных умяшанняў:
 лячэнне гневу ці варожасці;
 аўтагенная трэніроўкі;
 гутарковая тэрапія (пра адносіны ці экзістэнцыяльныя праблемы);
 біялагічная зваротная сувязь;
 кагнітыўная тэрапія неспакою ці клінічнай дэпрэсіі.

 Прычыны 
Перанапружванню спрыяе нелюбімая праца, разрыў адносін, сваркі са сваякамі, адсутнасць улюбёнай справы, нястача магнію і вітамінаў групы В.

 Праявы 
Праявамі стрэсу ёсць парушэнне засяроджання ўвагі, нізкая працаздольнасць, хуткая стамляльнасць, раздражняльнасць, агрэсіўнасць, трывожнасць і страх, сталае гнятлівае адчуванне віны.

 Агульныя прыкметы і сімптомы празмернага стрэсу

Фізічны ўзровень
 Празмернае потавыдзяленне;
 Прыступы галавакружэння;
 Пачашчэнне пульсу;
 Падвышаны крывяны ціск;
 Хуткае дыханне.

Паводзінавы ўзровень
 Змененыя звычкі, руціна;
 Змененыя схемы харчавання;
 Зніжэнне асабістай гігіены;
 Замкнёнасць;
 Працяглае маўчанне.

Ментальны ўзровень
 Блытаніна ў мысленні;
 Цяжкасць у прыняцці рашэнняў;
 Паніжаная канцэнтрацыя;
 Праблемы з памяццю.

Эмацыйны ўзровень
 Трывога, страх, гора;
 Гнеў, раздражняльнасць;
 Дэпрэсія, безнадзейнасць;
 Адчуванне пабітасці.


 Літаратура 

 Серебрякова Т. А. Психология стресса: Учебное пособие. — Н. Новгород: ВГИПУ, 2007. — 143 с.

 Спасылкі 


 Юнусова С. Г., Розенталь А. Н., Балтина Т. В. Стресс. Биологический и психологический аспекты // Учёные записки Казанского государственного университета. Том 150, кн. 3, 2008. — С. 139—150.

Катэгорыя:Фізіялогія
Катэгорыя:Паталагічная фізіялогія
Катэгорыя:Псіхічныя станы