Сімфонія

Сімфо́нія (ад  — «сугучча») — твор для аркестра, які складаецца з некалькіх частак, найбуйнейшая музычная форма сярод канцэртнай аркестравай музыкі.

 Класічная будова 
Звычайна класічная сімфонія (як і саната) складаецца з чатырох частак. Першая частка ў хуткім тэмпе, пішацца ў санатнай форме; другая, у павольным, пішацца ў форме рандо, радзей у форме санаты ці варыяцыі; трэцяя — скерца ці менуэт — у трохчасткавай форме, чацвёртая частка, таксама ў хуткім тэмпе — у санатнай форме або ў вялікай форме рандо. Калі першая частка напісаная ва ўмераным тэмпе, то за ёй наадварот, можа ісці хуткая другая частка і павольная трэцяя частка (напрыклад, як ў дзявятай сімфоніі Бетховена).

 Гісторыя 
Заснавальнікам класічнай мадэлі сімфоніі лічыцца Франц Іозеф Гайдн. У класічнай сімфоніі толькі першая і апошняя часткі маюць аднолькавую танальнасць, а сярэднія пішуцца ў танальнасці, якія з'яўляюцца роднаснымі галоўнай, па якой і вызначаецца танальнасць ўсех сімфоній. Выбітныя прадстаўнікі класічнай сімфоніі — Вольфганг Амадэй Моцарт і Людвіг ван Бетховен.

Рамантычная сімфонія стала спалучэннем класічнай формы з рамантычнай экспрэсіяй і уплывам песень на характар тэматыкі. Развіваецца таксама тэндэнцыя праграмнасці. З'яўляюцца лейтматывам. Галоўнай тэндэнцыяй рамантызму з'яўлялася разнастайнасць формы, складу аркестра і шчыльнасці гучання.

Пачынаючы з другой паловы XIX стагоддзя і, асабліва ў XX стагоддзі строгія формы сімфоніі сталі разбурацца. Стала неабавязковым чатырохчастковасць: сімфоніі могуць утрымліваць ад адной (напр. сімфоніі В. Сільвестрава), да адзінаццаці (14-я Сімфонія Д. Шастаковіча). Неабавязковай становіцца выкарыстанне санатнай формы. Пасля 9-й сімфоніі Л. Бетховена кампазітары сталі ўводзіць у сімфоніі вакальныя партыі. Аднак пастаяннай застаецца маштабнасць і змястоўнасць музычнага матэрыялу.

 Вядомыя аўтары сімфоній 
 Франц Іозеф Гайдн —  104 сімфоніі Вольфганг Амадэй Моцарт —  41 (68) сімфоній Людвіг ван Бетховен —  9 сімфоній Франц Шуберт —  9 сімфоній Роберт Шуман —  4 сімфоніі Фелікс Мендэльсон —  5 сімфоній Гектор Берліёз —  некалькі праграмных сімфоній Антанін Леапольд Дворжак —  9 сімфоній Іаганес Брамс —  4 сімфоніі Пётр Ільіч Чайкоўскі —  6 сімфоній (а таксама сімфонія «Манфрэд») Антон Брукнер —  10 сімфоній Густаў Малер —  10 сімфоній Караль Шыманоўскі —  4 сімфоніі Ян Сібеліус —  7 сімфоній Сяргей Васільевіч Рахманінаў —  3 сімфоніі Ігар Фёдаравіч Стравінскі —  5 сімфоній Сяргей Сяргеевіч Пракоф’еў —  7 сімфоній Дзмітрый Шастаковіч —  15 сімфоній (таксама некалькі камерных сімфоній) Барыс Лятошынскі —  5 сімфонійЧарлз Айвз —  4 сімфонііВітольд Лютаслаўскі —  4 сімфонііАльфрэд Гарыевіч Шнітке —  9 сімфонійГія Канчэлі* —  7 сімфонійКшыштаф Пендарэцкі* —  7 сімфонійВалянцін Сільвестраў* —  7 сімфоній

* — Жывыя кампазітары, якія могуць павялічыць колькасць напісаных імі сімфоній.

 Літаратура 


 Спасылкі 

Катэгорыя:Музычныя жанры
Катэгорыя:Вікіпедыя:Істотныя артыкулы