Сырніца

Сы́рніца, сырнік або сырня — гаспадарчае памяшканне (пабудова) для прасушвання і захоўвання сыру.

Былі пашыраны сырні на тэрыторыі Літвы і Польшчы ў XVI — пачатку XX стагоддзя, пераважна ў сядзібах і фальварках. У канцы XIX стаоддзя з’явіліся у некаторых сялянскіх гаспадарках, якія займаліся вырабам сыру на продаж.

Актыўна будаваліся сырніцы на Беларусі ў 2-й палове XVIII стагоддзя, у час уздыму сельскагаспадарчай вытворчасці. У ХІХ стагоддзі, аднак, вытворчасць сыру ў фальварках заняпала, памяншылася і колькасць сырніц, мянялася прызначэнне гэтых пабудоў, напрыклад, прыстасоўвалася пад свірны. На пачатку ХХ стагоддзя сырніцы амаль не сустракаюцца. Да 1980-х гадоў у больш-менш ў нязменным стане захавалася сырніца ў Сітцах Докшыцкага раёна.

 Архітэктура сырніцы 
Залежна ад аб’ёмнага вырашэння сырніцы падзялюць на два тыпы:
 з адкрытым ніжнім ярусам,
 з закрытым ніжнім ярусам (у гэтым выпадку пад сырніцай рабілі дадатковае гаспадарчае памяшканне).

Сырніцы з адкрытым ніжнім ярусам узводзілі на слупах. Залежна ад памеру збудавання іх магло быць ад 1 да 12 (у вёсках Рудня Астравецкага раёна, Сваятычы Ляхавіцкага раёна), аднак найбольш распаўсюджаннымі былі сырніцы на 4-х слупах. Наверсе слупоў фарміравалі каркас, які або абшывалі дошкамі, або ўпускалі дошкі ў паз слупоў. Лёгкая канструкцыя стварала выдатныя ўмовы для прасушвання сыру, бо паміж няшчыльна збітымі дошкамі цыркулявала паветра. Звонку на другі паверх вяла лесвіца або драбіны.

У сырніцах другога тыпу на першым паверсе магла месціцца камора або малочнік. Характэрным элементам сырніц была галерэя на ўзроўні другога паверху, пад яе напускным дахам сушылі сыры (ў былым маёнтку Залучча ў Стаўбцоўскім раёне). Галерэю маглі рабіць або на вонкавых слупах, або на выпускных бэльках.

Інтэр’ер сырніц быў просты і складаўся з драўляных паліц для сушкі сыру. У выпадку, калі у сырніцы быў яшчэ і малочнік, тут маглі ставіць гарнцы, маслабойкі, цэбры і інш.

 Літаратура 

 Сергачоў С. Сырніцы // Помнікі гісторыі і культуры Беларусі № 4, 1985.
 Сырница // Зодчество Белоруссии XVI — середины XVII в. : справ. пособие / Ю. А. Якимович. — Мн.: Навука i тэхнiка, 1991. — С. 363. — 367 с. — 2120 экз. — ISBN 5-343-00466-0.

 Спасылкі 
 Кухмістр Верашчака Сырніца  // Газета «Звязда»

Катэгорыя:Гаспадарчыя пабудовы
Катэгорыя:Беларускае народнае дойлідства