Менка

Менка, Мена, Мень — колішняя рака, цяпер ручай у Беларусі, правы прыток Пцічы (басейн Дняпра). Менавіта Менка, як мяркуецца, дала назву гораду Мінску (Менску).

 Назва 
Ад 1920-х гадоў большасць даследчыкаў пагаджаецца, што назва Менск утвораная ад ракі Менкі (памяншальная форма ад «Мена»), на якой ён быў першапачаткова, перш чым быў перанесены на Нямігу, на яго цяперашняе месца С. 14..

З увагі на семантычную «непразрыстасць» назвы рэчкі Мена (Менка), прапаноўвалі шэраг версій, як яе вытлумачваць. Роспанд тлумачыў назву ад і.-е *moi-n-//*mei-n- : *min- *mei- «праходзіць міма, ісці». Неразнак паўтарыў гэтую версію, дадаўшы, што магчымае і іншае тлумачэнне: ад і.-е. *men- «малы» (параўн. ст.-рус., ст.-слав. мьнии, праслав. *mьnjes- «меньшы», параўн. яшчэ літ. menkas «маленькі, дробны», лац. minus «меней»)Жучкевіч В. Адкуль імя твае, сталіца // Беларусь № 4, 1967. — С. 22.Роспонд С. Структура и стратиграфия древнерусских топонимов // Восточнославянская ономастика. — М.: Наука, 1972. — С. 22.Нерознак В. П. Названия древнерусских городов / Под. ред. Д. С. Лихачева. — М.: Наука, 1983. — С. 118., ад слоў мень, менёк «(рыба) мянтуз»Жучкевич В. А. Краткий топонимический словарь Белоруссии. — Мн., 1974. — С. 232—233., «мяняць» (апошняе самае малаверагоднаеКузняцоў М. Таямніца далёкіх вякоў // Караткевіч У. Зямля пад белымі крыламі / Збор твораў: У 8 т. Т. 8. Кн. 1. П’есы. Нарыс. — Мінск: Мастацкая літаратура, 1990. С. 385—570. ).

На думку К. Бугі, назву гэтай ракі славяне прынеслі з сабою з-за Прыпяці са славянскай прарадзімыK. Būga. Rinktiniai raštai. III. Vilnius, 1961. P. 883-884..

Гідронімы тыпу  (), Мена / Мяна (рака ў басейне дняпроўскай Бярэзіны, каля Жодзіна), Мена (прыток Дзясны на ўсходзе ад Чарнігава), Менка (прыток ракі Жыжалы ў басейне Акі, каля Вязьмы) нямецкі гідраніміст Г. Крае звязваў са стараеўрапейскай гідранімічнай асновай *main-, што звязаная з латышскім maiņa «балота» і далей з літоўскім maiva «балота, твань»H. Krahe. Unsere ältesten Flussnamen. Wiesbaden, 1964. C. 98.. Далей да аднаго з варыянтаў індаеўрапейскага кораня *mei- са значэннем размякчэння, падрабненняJ. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 710—712.. Таго ж паходжання і літоўскія гідронімы Mainia, Minia, Minija — ад сінанімічных асноў *main- : *min- са значэннем «балота» ( «балота, твань»)A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 201, 217..

 У гісторыі 
Цяпер Менка амаль перасохла, а ў дакументах XVI ст. адзначаецца яшчэ як рака.

За 2 км ад вусця Менкі, пры ўпадзенні ў яе ручая Дуная, знаходзіцца гарадзішча (гл. Строчыцкае гарадзішча) і рэшткі некалькіх вялікіх селішчаў вакол яго. На думку археолагаў, у IX—X ст. тут знаходзіўся Менск, перанесены ў XI ст. на цяперашняе месцаБабкова В. У. Менска (Мена, Мень) // Памяць: Гіст.-дакум. хроніка Мінска. У 4 кн. Кн. 1-я. — Мн.: БЕЛТА, П15 2001. — С. 21..

 Літаратура 
 Памяць: Гіст.-дакум. хроніка Мінска. У 4 кн. Кн. 1-я. — Мн.: БЕЛТА, П15 2001. — 576 с.: іл. — ISBN 985-6302-33-1

Катэгорыя:Гісторыя Мінска
Катэгорыя:Рэкі Мінскага раёна
Катэгорыя:Прытокі Пцічы