Нобелеўская прэмія міру

Нобелеўская прэмія міру () — узнагарода, якая штогод прысуджаецца Нарвежскім нобелеўскім камітэтам у Осла, «чалавеку, які выконвае найбольшую альбо найлепшую працу дзеля братэрства паміж народамі, адмены альбо скарачэння пастаянных армій і правядзення альбо заахвочвання мірных кангрэсаў». Адна з пяці Нобелеўскіх прэмій, заснаваных у 1895 годзе паводле запавету шведскага хіміка Альфрэда Нобеля, які памёр у 1896 годзе. Гэтыя прэміі прысуджаюцца за выдатныя заслугі ў галінах хіміі, фізікі, літаратуры, міру і фізіялогіі або медыцыны. У адпаведнасці з запаветам Нобеля прэмія знаходзіцца ў падпарадкаванні Нарвежскага нобелеўскага камітэта і прысуджаецца камісіяй з пяці членаў, якія абіраюцца Парламентам Нарвегіі. Лаўрэатамі першай Нобелеўскай прэміі міру ў 1901 годзе сталі Жан Дзюнан і Фрэдэрык Пасі. Кожны лаўрэат атрымлівае медаль, дыплом і грашовы прыз, які змяняецца з цягам часу. У 1901 годзе Дзюнан і Пасі падзялілі 150 782 шведскія кроны, што ў снежні 2008 года было эквівалентна 7 731 004 шведскім кронам. Пачынаючы з 2001 года кожная грашовая ўзнагарода складала 10 мільёнаў шведскіх крон. Прэмія ўручаецца на штогадовай цырымоніі 10 снежня ў Осла ў прысутнасці караля Нарвегіі (адзіная Нобелеўская прэмія, якая не ўручаецца ў Стакгольме), у гадавіну смерці Альфрэда Нобеля.

 Патрабаванні да кандыдатаў 

Згодна са статутам Нобелеўскага фонду, вылучаць кандыдатаў могуць наступныя асобы:
 1) дзеючыя і былыя члены нарвежскага Нобелеўскага камітэта, а таксама дарадцы, прызначаныя Нобелеўскім інстытутам;
 2) члены нацыянальных парламентаў і ўрадаў розных краін, а таксама члены Міжпарламенцкага саюза;
 3) члены Міжнароднага арбітражнага суда ў Гаазе;
 4) члены камісіі пастаяннага міжнароднага бюро па пытаннях свету;
 5) члены і асацыяваныя члены Інстытута міжнароднага права;
 6) прафесары ўніверсітэтаў у галіне палітычных навук і юрыспрудэнцыі, гісторыі і філасофіі;
 7) лаўрэаты Нобелеўскіх прэмій міру.

 Пералік лаўрэатаў 

 1900-я 
 (1901)  Жан Анры Дзюнан — швейцарскі прадпрымальнік,  Фрэдэрык Пасі — французскі эканаміст
 (1902)  Элі Дзюкамен — швейцарскі журналіст,  Шарль Альбер Гоба — швейцарскі правазнаўца
 (1903)  Уільям Рандал Крымер — брытанскі палітык
 (1904) Інстытут міжнароднага права (Гент, Бельгія)
 (1905)  Берта фон Зутнер — аўстрыйская пісьменніца
 (1906)  Тэадор Рузвельт — 26-ы прэзідэнт ЗША
 (1907)  Луі Рэно — французскі юрыст,  Эрнеста Тэадора Манета — італьянскі журналіст
 (1908)  Клас Понтус Арнальдсан — шведскі пісьменнік, журналіст.  Фрэдрык Баер — дацкі пісьменнік, палітык
 (1909)  Агюст Беернарт — бельгійскі палітык,  Поль Анры Бенжамен д’Этурнель дэ Канстан — французскі дыпламат

 1910-я 
 (1910) Міжнароднае бюро міру
 (1911)  Тобіас Асер — нідэрландскі палітычны дзеяч,  Альфрэд Герман Фрыд — аўстрыйскі журналіст
 (1912)  Эліу Рут — амерыканскі палітык, дзяржаўны дзеяч
 (1913)  Анры Лафантэн — бельгійскі юрыст
 (1914) прэмія не прысуджалася
 (1915) прэмія не прысуджалася
 (1916) прэмія не прысуджалася
 (1917) Міжнародны камітэт Чырвонага Крыжа
 (1918) прэмія не прысуджалася
 (1919)  Томас Вудра Вільсан — 28-ы прэзідэнт ЗША

 1920-я 
 (1920)  Леон Буржуа — французскі палітык
 (1921)  Карл Яльмар Бранцінг — першы прэм’ер-міністр Швецыі,  Крысціян Ланге — нарвежскі палітык
 (1922)  Фрыцьёф Нансен — нарвежскі палярны даследчык
 (1923) прэмія не прысуджалася
 (1924) прэмія не прысуджалася
 (1925)  Чарлз Гейтс Даўэс — дзяржаўны, ваенны дзеяч ЗША,  Джозеф Осцін Чэмберлен — брытанскі дзяржаўны і палітычны дзеяч
 (1926)  Густаў Штрэземан — нямецкі палітык, рэйхсканцлер Веймарская рэспублікі,  Арыстыд Брыян — французскі дзяржаўны дзеяч
 (1927)  Людвіг Квідэ — доктар філасофскіх навук,  Фердынанд Эдуард Бюісон — французскі педагог
 (1928) прэмія не прысуджалася
 (1929)  Фрэнк Білінгс Келаг — амерыканскі дзяржаўны дзеяч. (Прысуджана ў 1930 годзе).

 1930-я 
 (1930)  Натан Сёдэрблюм — шведскі святар, экуменіст
 (1931)  Джэйн Адамс — амерыканскі сацыёлаг, філосаф.  Нікалас Мюрэй Батлер — амерыканскі педагог, палітычны дзеяч
 (1932) прэмія не прысуджалася
 (1933)  Ральф Норман Энджэл — амерыканскі журналіст
 (1934)  Артур Хендэрсан — брытанскі палітык
 (1935) Карл фон Асецкі — нямецкі антыфашыст
 (1936)  Карлас Сааведра Ламас — аргенцінскі вучоны-правазнавец
 (1937)  Роберт Сесіл — брытанскі юрыст
 (1938) Нансенаўская міжнародная арганізацыя па справах бежанцаў
 (1939) прэмія не прысуджалася

 1940-я 
 (1940) прэмія не прысуджалася
 (1941) прэмія не прысуджалася
 (1942) прэмія не прысуджалася
 (1943) прэмія не прысуджалася
 (1944) Міжнародны камітэт Чырвонага Крыжа
 (1945)  Кордэл Хал — амерыканскі дзяржаўны дзеяч
 (1946)  Эмілі Грын Болч — амерыканскі эканаміст,  Джон Рэлей Мот — дзеяч пратэстантызма
 (1947) Савет Сяброў на службе грамадству (квакеры), Амерыканскі камітэт Сяброў на службе грамадству (квакеры)
 (1948) прэмія не прысуджалася
 (1949)  Джон Бойд Ор — брытанскі педагог, урач

 1950-я 
 (1950)  Ральф Банч — амерыканскі дыпламат
 (1951)  Ліён Жуо — рэфармісцкі лідар прафсаюзнага руху
 (1952)   Альберт Швейцэр — нямецкі філосаф, урач
 (1953)  Джордж Маршал — амерыканскі ваенны дзеяч
 (1954)  Упраўленне Вярхоўнага камісара Арганізацыі Аб’яднаных Нацый па справах бежанцаў
 (1955) прэмія не прысуджалася
 (1956) прэмія не прысуджалася
 (1957)  Лестэр Боўлс Пірсан — прэм’ер-міністр Канады
 (1958)  Жорж Пір — бельгійскі дамініканец
 (1959)  Філіп Ноэль-Бэйкер — брытанскі дыпламат, пацыфіст

 1960-я 
 (1960)  Альберт Лутулі — паўднёваафрыканскі палітык
 (1961)   Даг Хамаршэльд — Генеральны сакратар ААН (пасмяротна)
 (1962) Лайнус Карл Полінг — амерыканскі хімік
 (1963) Міжнародны камітэт Чырвонага Крыжа
 (1964)  Марцін Лютэр Кінг — афраамерыканскі прапаведнік, лідар негвалтоўнага змагання з расізмам
 (1965)  Дзіцячы фонд ААН
 (1966) прэмія не прысуджалася
 (1967) прэмія не прысуджалася
 (1968)  Рэнэ Касэн — французскі юрыст
 (1969) Міжнародная арганізацыя працы

 1970-я 
 (1970)  Норман Эрнэст Барлоўг — амерыканскі аграном
 (1971)  Вілі Брант — федэральны канцлер Германіі
 (1972) прэмія не прысуджалася
 (1973)  Генры Кісінджэр — дзяржаўны дзеяч, дыпламат ЗША
 (1974)  Шон Макбрайд — палітычны дзеяч Ірландыі,  Эйсаку Сато — прэм’ер-міністр Японіі
 (1975)  Андрэй Дзмітрыевіч Сахараў — савецкі фізік, праваабаронца
 (1976)  Бэці Уільямс,  Мэйрыд Карыган — сузаснавальніцы Супольнасці мірных людзей
 (1977) Міжнародная Амністыя
 (1978)  Анвар Садат — прэзідэнт Егіпта,  Менахем Бегін — прэм’ер-міністр Ізраіля
 (1979)  Маці Тэрэза

 1980-я 
 (1980)  Адольфа Перэс Эсківель — аргенцінскі пісьменнік, архітэктар
 (1981)  Упраўленне Вярхоўнага камісара Арганізацыі Аб’яднаных Нацый па справах бежанцаў
 (1982)  Альва Мюрдаль — шведскі сацыёлаг,  Альфонса Гарсія Роблес — міністр замежных спраў Мексікі
 (1983)  Лех Валенса — прэзідэнт Польшчы, стваральнік незалежнага прафсаюза «Салідарнасць»
 (1984)  Дэсмонд Туту — англіканскі прапаведнік, барацьбіт з апартэідам
 (1985)  Бернард Лаўн — амерыканскі ўрач, Урачы свету за прадухіленне ядзернай вайны
 (1986)  Элі Візель — пісьменнік, грамадскі дзеяч
 (1987)  Оскар Арыяс Санчэс — прэзідэнт Коста-Рыкі
 (1988)  Міратворчыя сілы ААН
 (1989)  Далай-лама XIV

 1990-я 
 (1990)  Міхаіл Сяргеевіч Гарбачоў — прэзідэнт СССР
 (1991)  Аун Сан Су Чжы — м’янмскі палітычны дзеяч
 (1992)  Рыгаберта Менчу — праваабаронца
 (1993)  Нельсан Мандэла — прэзідэнт ПАР,  Фрэдэрык Вілем дэ Клерк — прэзідэнт ПАР (1989—1994)
 (1994)  Ясір Арафат,  Шымон Перэс,  Іцхак Рабін
 (1995)  Джозеф Ротблат — радыёбіёлаг, Пагуошскі рух навукоўцаў
 (1996)  Карлуш Белу — біскуп рымска-каталіцкай царквы,  Жазэ Рамуш-Орта — другі прэзідэнт Усходняга Тымора
 (1997)  Джодзі Уільямс — амерыканская актывістка, выкладчыца. Міжнародны рух за забарону супрацьпяхотных мін
 (1998)  Дэвід Трымбл — паўночнаірландскі палітык,  Джон Х’юм — паўночнаірландскі палітык
 (1999) Урачы без межаў

 2000-я 
 (2000)  Кім Дэ Джун — прэзідэнт Паўднёвай Карэі
 (2001)  ААН і  Кофі Анан
 (2002)  Джэймс Эрл Картэр — 39-ы прэзідэнт ЗША
 (2003)  Шырын Эбадзі — іранская праваабаронца, юрыст
 (2004)  Вангары Маатаі — кенійскі грамадскі дзеяч
 (2005)  Махамед аль-Барадэі і  МАГАТЭ
 (2006)  Мухамад Юнус і Grameen Bank
 (2007)  Альберт Гор — віцэ-прэзідэнт ЗША, Міжурадавая група экспертаў па змяненню клімату
 (2008)  Марці Ахцісаары — прэзідэнт Фінляндыі
 (2009)  Барак Абама — 44-ы прэзідэнт ЗША

 2010-я 
 (2010)  Лю Сяабо — кітайскі дысідэнт
 (2011)  Элен Джонсан-Серліф,  Лейма Гбові,  Тавакуль Карман
 (2012)  Еўрапейскі Саюз
 (2013) Арганізацыя па забароне хімічнай зброі
 (2014)  Кайлаш Сацьяртхі і  Малала Юсуфзай
 (2015)  Квартэт нацыянальнага дыялогу ў Тунісе
 (2016)  Хуан Мануэль Сантас — прэзідэнт і былы міністр абароны Калумбіі
 (2017) Міжнародная кампанія за забарону ядзернай зброі
 (2018)  Дэніс Муквегэ — кангалезскі гінеколаг,  Надзя Мурад — іракская езідская праваабаронца
 (2019)  Абій Ахмед Алі — прэм’ер-міністр Эфіопіі

 2020-я 
 (2020) Сусветная харчовая праграма
 (2021)  Марыя Рэса,  Дзмітрый Муратаў
 (2022)  Алесь Бяляцкі,  Мемарыял,  Цэнтр грамадзянскіх свабод
 (2023)  Наргіз Махамадзі — іранская праваабаронца
 (2024)  Nihon Hidankyo
 (2025)  Марыя Карына Мачада

 Крыніцы 

Катэгорыя:Нобелеўская прэмія