Стаката

Стаката ( — адарваны, аддзелены) - музычны штрых, які прадпісвае выконваць гукі адрывіста, адлучаючы адзін ад іншага паўзамі. Стаката — адзін з асноўных спосабаў здабывання гуку (артыкуляцыі), супрацьпастаўлены легата.

Пазначаецца словам staccato або кропкамі над або пад нотамі каля іх галовак.

Акцэнтаванае стаката (таксама званае staccatissimo або «стаката клінам») — разнавіднасць гэтага штрыху, якая пазначае яшчэ больш адрывістае выкананне гукаў. Пазначаецца клінамі (адкуль беларуская назва рыскі) — кароткімі вертыкальнымі, завостранымі да ноты рысачкамі.

 Стаката на розных інструментах 
 Струнна-смычковых 
Стаката пры гульні на струнных інструментах — адрывісты рух смыка з прыпынкам; мае шэраг разнавіднасцяў - saltando, sautillé і інш.
Звычайнае стаката — без сапраўдных паўзаў, пры дапамозе адной артыкуляцыі, дасяганай пасродкам перамены штрыху (самы звычайны выгляд стаката non legato, асабліва ўжывальны ў аркестравай гульні і ўжываецца ў выпадку адсутнасці дуг і кропак);
 Іаахім — толькі кісцю рукі;
 Вьетан — кісцю рукі і перадплеччам;
 Веняўскі — толькі плячом.
Вялікае стаката — адрывіста прыціскаючы і адпускаючы струну пры пастаянна змяняючымся штрысе (вялікае стаката, Grand détaché);
Лятучае стаката або staccato volant (saltato, sautillé ). Пры гульні смык падскоквае, адрываючыся ад струн. Выконваецца кісцю рукі.
 Выкананне: аслабіць ціск пальцаў на смык, працягваючы той жа рух кісцю, якое ўжываецца для кароткіх штрыхоў detache.
 Прынцып дзеяння:
 — Смык працягвае рух па струне;
 — Смык, страціўшы фіксацыю пальцаў, здзяйсняе пачатковае вярчальны рух вакол пальцаў і струны прадаўліваючы яе;
 — Сіла ціску струны на волас смыка ўзрастае, вырабляючы рэзкі гук;
 — Струна адштурхоўвае смык ад сябе.
 Памылкі:
 — Выкананне рэзкіх рухаў (перашкаджаюць агібальаму руху смыка па струне і наступнаму яго адштурхванню);
 — Павелічэнне ціску на смычок (перашкаджае адскок або ўзнікаюць некіравальныя скокі).
Спіката ( — адрываць, аддзяляць) — штрых,які скача, ён выконваецца кідком убок
Сотые ( — падрыгівать) — штрых, які скача, ён выконваецца дробнымі рухамі толькі адным пунктам смыка (бліз яго сярэдзіны) у хуткім тэмпе і пры невялікай сіле гучання.
Стаката пікэ ( — адрывісты) — штрых, які скача. Выконваецца з дапамогай ледзь прыкметных рухаў кісцю на якую працягваецца смычковыя штрых, — сапраўднае віртуознае стаката. Пазначаецца кропкамі пад дугой.
 Клавішных 
 Па прынцыпе ўдарных. На фартэпіяна спаўняецца пасродкам удараў па клавішах.
 Па прынцыпе шчыпковых. Клавесін.

 Духавых 
Для выканання стаката на духавым інструменце выкарыстоўваецца язык для рэзкага перапынення бруі паветра. Звычайна выкарыстоўваюць некалькі паўтораў:
 Падвойнае стаката;
 Трайное стаката.

 Гл. таксама 
 Акцэнт — больш агульны тэрмін
 Мелізм — больш агульны тэрмін

Катэгорыя:Музычная тэрміналогія