Нубія

Ну́бія () — гістарычная вобласць у даліне Ніла, паміж першым і шостым парогамі, на поўнач ад суданскай сталіцы Хартума і на поўдзень ад Асуана ў Егіпце.

 Геаграфія 
Нубіяй звычайна называюць частку даліны ракі Ніл паміж першым і шостым парогамі. Яна падзяляецца на два рэгіёны — Ніжнюю Нубію паміж першым і другім парогамі і Верхнюю Нубію паміж другім і шостым парогамі. У нашы дні Ніжняя Нубія падзелена паміж Егіптам і Суданам. 

 Этымалогія 
Існуюць 2 асноўныя версіі паходжання назвы Нубія. Першая сцвярджае, што гэта назва паходзіць ад старажытнаегіпецкага: 

S12 — нуб — золата

Прыхільнікі другой версіі мяркуюць, што назва паходзіць ад афрыканскага племені жывёлагадоўцаў ноба, якія пасяліліся на месцы Мероэ пасля яго захопу Аксумам.

 Гісторыя 
Гісторыя Нубіі ясна прасочваецца з эпохі неаліта, калі ў даліне Ніла з'явіліся сталыя паселішчы з сырцовай цэглы. Іх жыхары займаліся рыбалоўствам і збіральніцтвам, выраблялі кераміку, па-майстэрску апрацоўвалі камень і косць. У 5 тысячагоддзі да н. э. з-за пашырэння пустыні Сахара сюды перасяліліся новыя хвалі мігрантаў, атрымалі развіццё земляробства і жывёлагадоўля. Сведчаннем паўсядзённага жыцця тагачаснага грамадства і навакольнай прыроды з'яўляюцца наскальныя малюнкі Сабу-Джадзі. 

Тэрыторыя Нубіі — адно з найстаражытнейшых месцаў, дзе пачала развівацца чалавечая цывілізацыя. У сярэдзіне 4 тысячагоддзя да н. э. на беразе Ніла быў заснаваны горад Керма, які да 2600 г. да н. э. ператварыўся ў цэнтр значнай па памерах дзяржавы. У 1786 г. да н. э., калі ў Егіпет уварваліся гіксосы, Керма распаўсюдзіла сваю ўладу на верхнеегіпецкія землі.

У 1580 – 1559 гг. да н. э. фараон Яхмас I выгнаў гіксосаў і заваяваў Нубію да пятага парога Ніла. Егіпцяне ператварылі Нубію ў частку сваёй дзяржавы, адкуль прывозілі чарнаскурых рабоў і золата. Тут быў пабудаваны новы адміністрацыйны цэнтр Напата. У егіпецкіх дакументах таксама ўзгадваюцца дзяржавы на поўдзень ад пятага парога — Вават, Тэмех, Ірджэт, Сэтджу і Ям.

У 1070 г. да н. э. нубійцы вызваліліся з-пад улады егіпцян і стварылі дзяржаву Куш. Першапачаткова яе цэнтрам з'яўлялася Напата, але да 280 г. да н. э. ён быў перанесены ў Мероэ. Каля 760 г. да н. э. Куш падпарадкаваў Егіпет. Да 656 г. да н. э. Егіптам кіравала дынастыя фараонаў кушыцкага паходжання. У 591 г. да н. э. егіпцяне арганізавалі ваенную экспедыцыю супраць кушытаў, спалілі і разрабавалі Напату. Відавочна, у другой палове 1 тысячагоддзя да н. э. адносіны Куша з егіпецкімі землямі мелі дваісты характар. Гандаль паміж Егіптам і Нубіяй меў вялікую важнасць для абедзвюх краін, але часам разгортваліся ваенныя падзеі. У канцы 1 тысячагоддзя да н. э. — пачатку 1 тысячагоддзя н. э. адбылося саслабленне Мероэ. У 23 г. да н. э. рымляне захапілі паўночную частку Нубіі. Каля 330 г. н. э. Мероэ быў захоплены Аксумам.

У перыяд сярэднявечча на тэрыторыі Нубіі існаваў шэраг хрысціянскіх дзяржаў (Набадыя, Алодыя, Макурыя). Толькі ў XIV ст. пачаўся працэс ісламізацыі і арабізацыі Нубіі з боку Мамлюкскага султаната. У 1953 - 1956 гг. адбыўся канчатковы падзел гістарычнай вобласці паміж незалежнымі Егіптам і Суданам.

 Мовы 
Сучасныя нубійцы гавораць на дзвюх роднасных мовах нубійскай галіны ўсходнесуданскай надсям'і — нобін (нашчадак старанубійскай) і кенузі-дангола, а частка — толькі на арабскай.

 Археалагічныя помнікі Нубіі 
 Абу-Сімбел
 Аль-Мусаўварат ас-Суфра
 Джэбель-Баркал 
 Каср Ібрым
 Керма
 Набта-Плая
 Нака
 Нуры
 Мероэ
 Сабу-Джадзі
 Старая Дангола
 Эль-Куру
 Элефанціна

 Галерэя 

 Спасылкі 

 Палітычная гісторыя Егіпта эпохі Сярэдняга Царства і навала гіксосаў 
 Вялікія цывілізацыі чорнай Афрыкі: Ад Кермы да Мероэ 
 Гісторыя Нубіі 
 Гісторыя Старажытнай Нубіі
 Нубія: Геаграфія