Ігуменскі павет

Ігуменскі павет (; з 18 верасня 1923 года Чэрвеньскі павет) — адміністрацыйная адзінка ў складзе Мінскай губерні ў 1793—1921 гадах, да 1924 года ў БССР. Адміністрацыйны цэнтр — Ігумен (у 1923 годзе перайменаваны ў Чэрвень).

 Гісторыя 
міні|злева|Рынкавая плошча ў Ігумене, 1917 год.
Ігуменскі павет у складзе Мінскай губерні Расійскай імперыі быў утвораны ў 1793 годзе пасля другога падзелу Рэчы Паспалітай. З 1795 па 1796 належаў да Мінскага намесніцтва. У 1860-я гады павет падзелены на воласці. У 1863—1864 гадах тэрыторыя павета ахоплена паўстаннем.

З канца лютага 1918 года тэрыторыя акупаваная войскамі Германскай імперыі. 25 сакавіка 1918 года згодна з Трэцяй Устаўной граматай абвяшчалася часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. У Ігумене была створана Беларуская рада. Жыхары Ігумена, Смілавічаў, Хазянікаў, Пярэжырскай і Уздзенскай валасцей атрымалі пасведчанні Народнага Сакратарыята Беларусі. Жыхары Амяльнянскай, Дукорскай валасцей і Пухавічаў пісалі звароты ў Народны Сакратарыят Беларусі са скаргамі на дзеянні нямецкіх акупацыйных улад С. 19.. У снежні 1918 года занята Чырвонай Арміяй, з 1 студзеня 1919 года ў адпаведнасці з пастановай І з’езда КП(б) Беларусі яна ўвайшла ў склад Савецкай Беларусі, з 27 лютага 1919 года — у ЛітБел ССР. У час польска-савецкай вайны ў жніўні 1919 — ліпені 1920 гадоў пад акупацыяй Польшчы (Мінская акруга ГУУЗ). За польскай акупацыяй беларускія арганізацыі павета былі аб’яднаныя ў Беларускі нацыянальны камітэт.

З 31 ліпеня 1920 года ў Беларускай ССР. Заходняя частка павета на кароткі час была акупавана Польшчай у кастрычніку 1920 года. У 1921 Менская губерня была скасаваная і павет перайшоў у прамое падпарадкаванне Беларускай ССР. У сувязі з перайменаваннем Ігумена ў Чэрвень, 18 верасня 1923 года павет перайменаваны ў Чэрвеньскі павет.

17 ліпеня 1924 года павет скасаваны. Брадзецкая, Даўжанская, Якшыцкая воласці перададзены Бабруйскай акрузе, Пагосцкая і часткі Белічанскай, Брадзецкай, Хутарскай, Якшыцкай валасцей — Барысаўскай акрузе, астатняя тэрыторыя павета — Менскай акрузе.

 Воласці 
міні|250px|Карта валасцей Мінскай губерні, 1892 г.
250x250px|міні|Валасны сход у Вомельне, 1905 год.Вячаслаў Костка.
У 1912 годзе ў павеце было 22 воласці:
 Амяльнянская
 Белічанская
 Брадзецкая
 Верхменская
 Грабенская
 Даўжанская
 Дудзіцкая
 Дукорская
 Кліноцкая
 Магільнянская (з 29 ліпеня 1920 года ў Нясвіжскім павеце)
 Навасёлкаўская
 Пагарэльская
 Пагосцкая
 Пухавіцкая
 Пярэжырская
 Слабода-Пырашаўская (цэнтр — с. Пырашава)
 Смілавіцкая
 Уздзенская (з 1 жніўня 1923 года ў Менскім павеце)
 Хутарская (раней Юравіцкая)
 Цітвянская
 Шацкая
 Якшыцкая
З 6 кастрычніка 1919 года да 10 жніўня 1920 года Брадзецкая і Пагосцкая воласці ў складзе Магілёўскага павета, Даўжанская — у складзе Быхаўскага павета.

 Ураднікі павета 
 Ігуменскія павятовыя маршалкі

 Насельніцтва 

 Дэмаграфія 
 1795 год — 54 195 чалавек, 27 630 мужчын і 26 565 жанчын (Ігуменская акруга, паводле матэрыялаў рэвізіі, або так званага падушнага перапісу)
 1858 год — 105 183 чалавек
 1897 год — 234 792 чалавек

 Рэлігія 
 Канфесія  1851  1891  1896  1897 Праваслаўныя  82902  134388 162510  178669 Стараверы  -  900  1103  1583 Каталікі  13658  28246  28693  24443 Пратэстанты  14  55  87  354 Іўдзеі  7721  30855  32333  28920 Мусульмане  482  1099  1082  818 Агулам  104777  195543  225808  234787

 Нацыянальны склад 
Паводле перапісу 1897 года роднай мовай беларускую назвалі 82,55 % жыхароў павета, ці 91,9 % сялян, 67,7 % спадчынных дваран, 46,5 % духоўнікаў-хрысціян, 32,9 % мяшчан, 18,1 % замежных падданых, 2,2 % купцоў; яўрэйскую — 28905 чалавек, польскую — 6695 чалавек, рускую — 4113 чалавек, татарскую — 766 чалавек, нямецкую — 261 чалавек і г.д.

Паводле польскага перапісу ў снежні 1919 года у Ігуменскім павеце пражывала 221 758 чалавек, з якіх 65,7 % вызнавалі сябе беларусамі, 12,2 % — палякамі, 7,2 % — яўрэямі, 2,9 % — «тутэйшымі» 0,1 %. — літоўцы, 5,6 % — прадстаўнікі іншых нацыянальнасцей (у асноўным рускія). У павеце налічвалася 1613 населеных пунктаў, з іх 6 мелі 1-5 тысяч жыхароў. Найбольш буйным з іх быў Ігумен з 4669 жыхарамі.

 Крыніцы 

 Літаратура 



 Алесь Карлюкевіч. Ігуменскі павет (Падарожжа па родным краі). — Мн., Беларусь, 2020. С. 199. ISBN 978-985-01-1337-5
 Алесь Карлюкевіч. Сцежкамі Ігуменшчыны. — Мн., Беларусь, 2008. С. 246
 Алесь Карлюкевіч. Ігуменскі блакнот. Краяўначыя замалёўкі. — Мн., 2005. С. 235
 Алесь Карлюкевіч. Вандроўкі па Ігуменшчыне // Полымя, № 10, 2011

 Спасылкі 
 Ігуменскі павет. Адміністрацыйная карта 
 Игуменский уезд Минской губернии Форум
 Метрические книги православных церквей Игуменского уезда // Нацыянальны архів Беларусі

Катэгорыя:Паветы Мінскай губерні