Свольна (рака)

Свольна — рака ў Себежскім раёне Пскоўскай вобласці Расіі і Верхнядзвінскім раёне Віцебскай вобласці Беларусі, правы прыток ракі Дрыса. Даўжыня 99 км. Плошча вадазбору 1510 км².

 Назва 
На думку К. Бугі, таго ж паходжання, што і назва літоўскай ракі Svalia (больш ён нічога не паведамляе).

На думку В. Жучкевіча, назва ракі Свольна славянская: С-воль-н-а. Пачатковае с прэфіксальнага паходжання, значэнне асновы: воля, вольнаеВ. А. Жучкевич. Краткий топонимический словарь Белоруссии. Минск, 1974. С. 338..

На думку У. Юрэвіча, назва сведчыць аб тым, што рака вольна нясе свае воды, не маючы перашкод на шляхуУ. М. Юрэвіч. Слова жывое, роднае, гаваркое… Дапам. для настаўнікаў. Мінск, 1998. С. 220..

На думку В. Шадыры і Р. Аўчыннікавай, гідронім Свольна ўзыходзіць да старажытнага фіна-угорскага тэрміна сав «выток ад возера»В. И. Шадыро, Р. И. Овчинникова. О финно-угорском субстрате на севере Белоруссии (гидронимия и археология) // Археология и история Пскова и Псковской земли. Псков, 1992. С. 60-62..

А. Ванагас гідронімы тыпу Svalia звязваў з літоўскімі гідронімамі Svilė, Svyla і выводзіў ад літоўскага svilti «гарэць без полымя, прыгараць; „гарэць“ ад холада»A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 322—323.. Далей да індаеўрапейскага *sṷel- «тлець, гарэць»J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 1045.. Значэнне магло быць звязанае з нізкай тэмпературай у рацэ.

 Гідраграфія 

Выцякае з возера (Себежскі раён), цячэ па Полацкай нізіне (даўжыня на Беларусі 93 км) па мяжы Расонскага і Верхнядзвінскага раёнаў, сярэдняе і ніжняе цячэнне — ў Верхнядзвінскім раёне, вусце насупраць вёскі Цясты, размешчанай на левым беразе Дрысы. Верхняе і сярэдняе цячэнне ракі праходзіць ў лясістай мясцовасці. Цячэ праз азёры Лісна і Бузянка. У басейне ракі азёры Асвейскае, Белае, Купальнае (Верхнядзвінскі раён), Белае, Жабернае (Расонскі раён), Кабылінскае, Гарбінец, Белянец, Слотца, Малы Тучок, Брэдна, Цялятнае, Гута, Дземя, Плацічнае, Страднае, Селядцова, Тутча, Ізубрыца, Баброўна, Паўночны Шчучынец і інш. Густата рачной сеткі 0,54 км/км².

Даліна пераважна трапецападобная, шырыня ў верхнім і сярэднім цячэнні 0,4—0,6 км, у ніжнім 0,8—1,5 км. Схілы спадзістыя і ўмерана стромкія вышынёй 10—20 метраў. Пойма перарывістая, лугавая, у паніжэннях забалочаная шырынёй ад 100 да 300 метраў. Рэчышча звілістае, месцамі моцназвілістае, шырыня 18—20 м. Берагі стромкія.

Рака замярзае ў сярэдзіне снежня, крыгалом у пачатку красавіка. Выкарыстоўваецца ў якасці прыёмніка меліярацыйных сістэм.

 Асноўныя прытокі 
Справа: Піжаўка, ручай Мошніца, Водзьга.
Злева: Лонніца, Ласкагоўка, ручай Лешня, ручай Рудня.

 Крыніцы 

 Літаратура 

 Блакітны скарб Беларусі : энцыклапедыя / рэдкал.: Г. П. Пашкоў [і інш.]. — Мн., 2007.





Катэгорыя:Прытокі Дрысы
Катэгорыя:Рэкі Верхнядзвінскага раёна
Катэгорыя:Рэкі Пскоўскай вобласці