Ірландская мова

Ірландская мова () — нацыянальная мова ірландцаў, нацыянальная і першая дзяржаўная мова Рэспублікі Ірландыя (разам з англійскай), мова нацыянальнай меншасці ў Паўночнай Ірландыі (разам ольстэрскай шатландскай) і адна з 23 афіцыйных моваў ЕС. Ірландская мова ўваходзіць у гайдэльскую падгрупу кельцкай групы індаеўрапейскай сям'і.

На ірландскай мове размаўляюць каля 130 тыс. чалавек, і каля 1,77 млн. валодаюць ёю як другой мовай. Насельніцтва Ірландыі складае 4 593 100 чалавек.

 Гісторыя 

Гісторыя ірландскай мовы пачалася з прыбыцця кельцкамоўнага насельніцтва ў Ірландыю. Дакладнай даты, калі гэта здарылася, няма. Паводле розных ацэнак, кельты трапілі на востраў паміж 2000 і апошнімі стагоддзямі да н.э.

Гэтак званы «прымітыўны» (альбо яшчэ таксама «архаічны»,Koch, John T. (2006). Celtic Culture: A Historical Encyclopedia. ABC-CLIO. pp. 986–1390. ISBN 978-1-85109-440-0. ) перыяд развіцця з'яўляецца найстарэйшай вядомай формай ірландскае мовы. Вядомыя толькі фрагменты, галоўным чынам, уласныя імёны, якія былі напісаныя на каменні агамічным пісьмом. У 5 стагоддзі мова развілася ў стараірландскую, прыклады якой дайшлі да нас у значных пісьмовых крыніцах, упершыню з'явіўшыся ў лацінскіх манускрыптах у выглядзе нататак і глос. У 10 стагоддзі пачаўся сярэднеірландскі перыяд развіцця, для якога характэрны запазычанні з старанарвежскай пад уплывам войн з вікінгамі. У 12 стагоддзі пачынаецца распад сярэднеірландскай мовы на раннюю сучасную ірландскую, класічную шатландскую гэльскую і мэнскую.

Пагроза існаванню ірландскай мовы з'явілася пасля пачатку ўварвання нарманаў у Ірландыю у 11 стагоддзі, але найбольш сур'ёзнымі ўдарамі па ёй сталі палітычная і рэлігійная нестабільнасць 17 ст., Вялікі голад 1845 - 1849, які прывёў да смерці мільёна носьбітаў мовы з ліку найбольш бедных сямей і эміграцыі яшчэ мільёна, і забарона ўжывання ірландскай у школах, якая дзейнічала да 1871.

Рух за аднаўленне пачаўся ў Белфасце ў пачатку 19 ст. з дзейнасці Уільяма Нільсана і Роберта МакАдама, але буйным ён стаў толькі пасля стварэння у 1893 Гэльскай лігі (Conradh na Gaeilge).

 Сучасны стан 
 Дыялекты 
 Конахтскі 
 Манстэрскі 
 Ольстэрскі 
 Лэнстэрскі 
Усходнія, ленстэрскія дыялекты вымерлі ў 20 стагоддзі, але ірландскай камісіяй па фальклоры было зроблена шмат запісаў гэтага дыялекту.

Кароткі размоўнік
 Ірландская мова  Беларуская мова Dia duit  Прывітанне Slán Да пабачэння Comhghairdeas  Віншую Beir bua  Найлепшыя пажаданні Go raibh maith agat Дзякуй Cén t-ainm atá ort?  Як тваё імя? Mikalaj is ainm dom Мяне завуць Мікалай Is as Bhealarúis dom  Я з Беларусі Tá mé i ngrá leat  Я цябе кахаю Tá brón orm  Прабачце

 Глядзіце таксама 

 Цікавыя факты 
 Ірландская — адзіная мова кельцкай групы, якая мае афіцыйны статус ў Еўрасаюзе.

 Крыніцы 

 Спасылкі 

 Галоўныя 
 BCI: Irish language media stats 
 Discover Irish
 Foras na Gaeilge - Official promotional body for the Irish language throughout the island of Ireland 
 Gaeilge ar an ghréasán Irish online resources 
 'Gael-Taca (Corcaigh)' 
 "Learning Irish?," BBC
 "Сацыяльная сетка для настаўнікаў, навучэнцаў ды носьбітаў мовы ,"
 The Irish Language And The Irish People Report
 "Learn Irish online easily with a new Irish word each day ,"

 Граматыка і вымаўленне 
 A dialect of Donegal (a phonological description of the dialect of Glenties by E. C. Quiggin, from 1906)
 An Gael Magazine  - Irish Gaelic Arts, Culture, And History Alive Worldwide Today
 A short Irish and Breton phrase list with Japanese translation(Renewal)  incl sound file
 Braesicke's Gramadach na Gaeilge (Engl. translation) 
 Die araner mundart  (a phonological description of the dialect of the Aran Islands by F. N. Finck, from 1899)

 Слоўнікі 
 Acmhainn.ie - Dictionary and terminology resource
 Collaborative Irish dictionary 
 Foclóir Téarmaíochta, a large terminology database developed by FIONTAR, DCU
 General Gaelic Dictionaries
 Online English-Irish dictionary 
 Irish-English Audio/Image dictionary 


Катэгорыя:Гайдэльскія мовы
Катэгорыя:Мовы Вялікабрытаніі