Беларус (газета)

«Беларус» — грамадска-палітычная газета, выдаецца з 20 верасня 1950 года ў Нью-Ёрку на беларускай мове Беларуска-амерыканскім задзіночаннем. У пасляваеннай беларускай супольнасці ў ЗША выданне разглядалася як адзін з інструментаў самапрадстаўлення дыяспары і падтрымання грамадска-палітычнай камунікацыі паміж асяродкамі беларусаў у розных краінах.

Газета друкуе матэрыялы з жыцця беларускай эміграцыі, аналітычныя карэспандэнцыі пра становішча на Беларусі, нарысы па беларускай гісторыі, творы беларускіх пісьменнікаў-эмігрантаў, успаміны. З газетай супрацоўнічалі Н. Арсеннева, А. Адамовіч, У. Глыбінны, Я. Каханоўскі, Ф. Кушаль, А. Саковіч і інш. — С. 346. Распаўсюджвалася ў ЗША, Канадзе, Вялікабрытаніі, Аўстраліі, Польшчы, Беларусі.

 Гісторыя 

 Заснаванне 
Першы нумар газеты выйшаў 20 верасня 1950 года; рэдактарам быў Леанід Галяк. Выданне мела чатыры старонкі вялікага фармату; асобнік каштаваў 10 цэнтаў, падпіска на год — 2 долары. У першым нумары змяшчаліся, у прыватнасці, матэрыялы, звязаныя з выступам прэзідэнта БНР Міколы Абрамчыка на беларускім мерапрыемстве ў Чыкага.

 Выданне ў 1950—1954 гадах: нерэгулярнасць і пытанні фінансавання 
На пачатковым этапе газета выходзіла з перапынкамі; у выдавецкіх матэрыялах фіксаваліся праблемы з фінансамі і арганізацыяй друку. У 1951—1953 гадах выданне друкавалася ў Нью-Ёрку, у тым ліку ў друкарні на Манхэтэне; у гэты час адзначалася таксама знешняя падтрымка, што ўплывала на магчымасць выпуску нумароў. З лістапада 1953 года выданне пазіцыянавалася як штомесячнае.

У 1954 годзе адбыўся пераход да новага складу рэдакцыйнай калегіі, што было суправаджаецца абвяшчэннем праграмы рэдакцыі і адзначэннем праблем пераемнасці дакументаў і архіва.

 Рэдакцыя Міхася Міцкевіча і Вітаўта Тумаша (1954—1963) 
З 1954 года рэдактарам стаў Міхась Міцкевіч. У 1954—1962 гадах, нягледзячы на працягласць гэтага перыяду, было выдадзена абмежаванае кола нумароў, што адлюстроўвала агульныя арганізацыйныя складанасці выдання. Пасля Міхася Міцкевіча рэдакцыйную працу працягваў Вітаўт Тумаш.

 Адноўленае выданне і рэдакцыя Станіслава Станкевіча (1963—1980) 
Наступны этап рэгулярнага выдання звязваецца з прыездам у ЗША Станіслава Станкевіча, які ўлетку 1963 года стаў старшынёй Беларуска-амерыканскага задзіночання і неўзабаве пераняў рэдактарства газеты. У матэрыялах таго часу падкрэслівалася, што наяўнасць сталага друкаванага органа разглядалася як важны элемент унутранага жыцця арганізацыі і яе прадстаўлення па-за межамі дыяспары. Трэба адзначыць, што пасля закрыцця ў 1966 г. газеты «Бацькаўшчына» газета «Беларус» фактычна стала адназначна галоўным і найстарэйшым з дзейных выданняў беларускай дыяспары.

Падчас святкавання выхаду 200-га нумара (1974) газета характарызавалася як ідэйна-палітычны орган дыяспары і летапіс яе грамадскай і культурнай дзейнасці; у паведамленнях пра 1970-я—1980-я гады адзначаліся таксама рост коштаў друку і залежнасць аб’ёму выдання ад фінансавых магчымасцей. Смерць Станіслава Станкевіча ў 1980 годзе адлюстравалася ў выданні як падзея, што запатрабавала перабудовы рэдакцыйнай працы і далейшага вызначэння адказнасці за выпуск газеты.

 1980-я—2000-я: змены рэдактараў і накладу, перапынкі 
У 1980-я—1990-я гады газета працягвала выконваць функцыі інфармацыйнага органа дыяспары; у пачатку 1990-х наклад называўся на ўзроўні 1300 асобнікаў. У лістападзе 1995 года ў дакументах, звязаных з рэдакцыйнай дзейнасцю, фіксаваліся кадравыя і арганізацыйныя пытанні вакол далейшага рэдагавання выдання.

У студзені 1996 года рэдактарам была абрана Зора Кіпель. У гэты перыяд адзначаліся прынцыпы падачы матэрыялаў (перавага да кароткіх тэкстаў пры захаванні магчымасці аглядных артыкулаў), а таксама арыентацыя часткі інфармацыйнага зместу на падрыхтоўку матэрыялаў для англамоўнага выкарыстання ў публічнай камунікацыі ў ЗША. Таксама ў крыніцах згадваецца прыпыненне кнігавыдавецкай ініцыятывы пры газеце ў сувязі з пераразмеркаваннем рэсурсаў на іншыя праекты беларускіх інстытуцый у Нью-Ёрку.

Пры канцы 1998 года, пасля зменаў у кіраўніцтве, рэдакцыйную працу працягвалі Вітаўт Кіпель і Лявон Юрэвіч; адзначаліся фінансавыя цяжкасці, рост коштаў друку, недахоп матэрыялаў і ўзрастанне долі здвоеных нумароў. У 2000 годзе выданне зноў перапынілася; 469-ы нумар стаў апошнім перад чарговым перапынкам. Газета была адноўлена 25 сакавіка 2002 года, новым рэдактарам стаў Марат Клакоцкі.

 Змест і тэматыка 
Паводле характарыстык у выданні і даследчай літаратуры, «Беларус» асвятляў нацыянальна-палітычныя пытанні, звязаныя з Беларуссю, і адначасова выконваў ролю хронікі грамадскага і культурнага жыцця дыяспары. У 1970-я—1980-я гады тэматычна акцэнтавалася крытыка савецкай нацыянальнай палітыкі, праблематыка русіфікацыі і захаванне беларускай культурнай традыцыі ў асяроддзі эміграцыі.

У матэрыялах пра рэдакцыйную практыку адзначалася, што пытанні ўдзелу дыяспары ў унутранай палітыцы ЗША не былі фармалізаваныя ў выглядзе афіцыйных пастаноў, а тон і акцэнты ў публікацыях маглі залежаць ад пазіцый кіраўніцтва і рэдактараў у дачыненні да амерыканскіх палітычных плыняў. Выданне таксама сістэматычна змяшчала матэрыялы пра рэлігійнае жыццё беларусаў у замежжы і пазіцыянавалася як экуменічнае — публікавала паведамленні і звароты прадстаўнікоў розных канфесійных асяродкаў.

 Альманах 
З 2007 года рэдактар «Беларуса» у 2002—2010 гадах Марат Клакоцкі выдае штогадовы літаратурны альманах «Беларус». Апублікаваць у ім свой твор можа кожны, хто піша па-беларуску і жыве за межамі Беларусі. Альманах стаў асобным праектам, не звязаным з рэдакцыяй газеты.

 Рэдактары 
 Леанід Галяк (1950—1951)
 Міхась Міцкевіч (1954—1962)
 Вітаўт Тумаш
 Станіслаў Станкевіч (1963—1980)
 Янка Запруднік
 Зора Кіпель
 Браніслаў Даніловіч — С. 346.
 Марат Клакоцкі (2002—2010).
 Ганна Сурмач (2010—цяпер)

Выданне газеты «Беларус» ад снежня 2010 году пераняла рэдакцыйная калегія ў цалкам новым складзе. Са студзеня 2011 года выдаецца інфармацыйны бюлетэнь «Весткі й Паведамленьні» выключна за кошт ахвяраваньняў падпісчыкаў.

 Гл. таксама 
 «Бацькаўшчына» (газета)
 Беларуская дыяспара
 Беларусы ў ЗША
 Беларуска-амерыканскае задзіночанне
 Беларускія СМІ ў замежжы

 Літаратура 
 Гардзіенка, Н.; Юрэвіч, Л. Газеты «Бацькаўшчына» і «Беларус». Выбранае: Да 70-годдзя газеты «Беларус» (1950—2020). — Мінск: Кнігазбор, 2019. — ISBN 978-985-7207-86-2.
  — С. 346.

 Юрэвіч, Л. Летапісны звод сусьвету Чалавека Сведамага: Гісторыя газетаў «Бацькаўшчына» й «Беларус» (1947—2000) / Лявон Юрэвіч. — Мн.: Беларускі кнігазбор, 2006. — 256 с. — (Бібліятэка Бацькаўшчыны; Кн. 8). — ISBN 985-504-037-6.

 Крыніцы 

 Спасылкі 
 Архіў газеты «Беларус»
 Афіцыйная старонка 
 Былая афіцыйная старонка

Катэгорыя:Газеты ЗША на беларускай мове
Катэгорыя:Беларуская дыяспара
Катэгорыя:З’явіліся ў 1950 годзе
Катэгорыя:Беларуска-амерыканскае задзіночанне
Катэгорыя:Куінс
Катэгорыя:Перыядычныя выданні беларускай дыяспары
Катэгорыя:Беларускія СМІ ў замежжы