Міхаіл Фёдаравіч Раманюк

Міхась Раманюк, поўнае імя Міхаіл Фёдаравіч Раманю́к (, Кавалі, Брагінскі раён — , Мінск) — беларускі этнограф, этнолаг, мастацтвазнавец, мастак. Кандыдат мастацтвазнаўства (1976), прафесар (1995). Даследаваў пытанні народнага мастацтва, матэрыяльнай культуры Беларусі XIX — пачатку XX стагоддзяў (адзенне, дываны, вясковая архітэктура, прылады працы, посуд, мэбля і г. д.). Зрабіў мастацтвазнаўча-этнаграфічнае раянаванне беларускага народнага адзення XIX — пачатку XX стагоддзяў.

 Біяграфія 
Нарадзіўся ў сялянскай сям’і. Бацька загінуў на фронце падчас Другой сусветнай вайны. У 1951 годзе з прычыны нястачы маці з дзецьмі пераехала да сваякоў у Старынкі Дзяржынскага раёна. Скончыў сямігадовую школу ў в. Старынкі.

У 1959 годзе пераехаў жыць у Мінск. У 1959—1963 гадах вучыўся ў Мінскім тэхналагічным тэхнікуме па спецыяльнасці «Мадэляванне і канструяванне мужчынскага верхняга адзення», па заканчэнні атрымаў кваліфікацыю канструктара-мадэльера. У час навучання працаваў краўцом, а пазней — закройшчыкам мужчынскага адзенння.

У 1963 годзе М. Раманюк паступаў у Беларускі дзяржаўны тэатральна-мастацкі інстытут (цяпер Беларуская дзяржаўная акадэмія мастацтваў), але не прайшоў па конкурсе і быў залічаны вольным слухачом, а ў кастрычніку 1964 года, з улікам паспяховай вучобы, быў залічаны адразу на другі курс па спецыяльнасці «Мастацкае мадэляванне трыкатажных і швейных вырабаў». Па заканчэнні інстытута (1971) атрымаў кваліфікацыю «мастак-мадэльер».

У 1964—1967 гадах служыў у Савецкай Арміі.

У 1969 годзе здзейсніў першую этнаграфічную экспедыцыю на купленым адмыслова для гэтага мапедзе.

У 1971—1974 гадах вучыўся ў аспірантуры Беларускага дзяржаўнага тэатральна-мастацкага інстытута. З 1974 года працаваў выкладчыкам кафедры гісторыі і тэорыі мастацтваў, мовы і літаратуры. У 1975 годзе абараніў кандыдацкую дысертацыю «Народны касцюм беларускага Палесся (канец ХIХ — пачатак ХХ ст.)» і ў 1976 годзе атрымаў вучоную ступень кандыдата мастацтвазнаўства.

У 1978 годзе ўступіў у Саюз мастакоў СССР.

У 1980—1982 гадах быў дэпутатам Савета народных дэпутатаў Першамайскага раёна Мінска.

У 1981 годзе апублікаваў аўтарскі альбом «Беларускае народнае адзенне».

У 1982 годзе заснаваў часопіс «Мастацтва Беларусі», дзе быў галоўным рэдактарам (1982—1984).

У 1983—1987 гадах узначальваў камісію па працы з народнымі майстрамі Беларускага саюза мастакоў.

У 1984—1997 гадах — загадчык кафедры гісторыі і тэорыі мастацтваў у Беларускай дзяржаўнай акадэміі мастацтваў.

Цягам 1992—1996 гадоў М. Раманюк стварыў больш за 350 мастацка-графічных рэканструкцый «Беларускія народныя строі».

У 1996 годзе ў Нацыянальным мастацкім музеі Беларусі адбылася персанальная выстаўка «Беларускі нацыянальны касцюм».

Памёр 4 верасня 1997 года, пахаваны паводле ўласнага жадання на могілках Старынак Дзяржынскага раёна.

 Навуковая і творчая дзейнасць 
Пачынаючы з канца 1960-х гадоў Міхась Раманюк за ўласныя сродкі ажыццявіў каля 100 экспедыцый.

Яго падарожныя дзённікі складаюць каля дзясятка тамоў. Ён фатаграфаваў, занатоўваў, замалёўваў, даследаваў народнае аддзенне, вясковую архітэктуру і інтэр’ер, мэблю і прылады працы, творы народнага жывапісу і скульптуры, вырабы з тканіны, керамікі і саломкі, надмагільныя помнікі і іншыя артэфакты беларускай культурнай спадчыны, а таксама беларускія абрады: сямейныя (вяселле, хрышчэнне, провады ў войска, пакланенне абракальным крыжам, пахаванне, памінанне) і каляндарныя (Вербніца, Купалле, Троіца і іншыя). Вывучаў рамёствы: ткацтва, куфэрства, саломапляценне, ганчарства, кавальства, дрэваапрацоўку, бортніцтва… Даследаваў духоўны свет вяскоўцаў праз вусную народную творчасць (словы, песні, прымаўкі, паданні). Склаў слоўнік адзення, аўтэнтычных назваў розных рэчаў і з’яў з народнага асяроддзя.

Фотаархіў вучонага налічвае больш за 50 000 чорна-белых негатываў і каляровых слайдаў, зробленых уласнаручна. За асабістыя сродкі Міхась Раманюк сабраў калекцыі народнага аддзення, ткацтва, керамікі, прасніц, народнага жывапісу, вырабаў з саломкі і лазы, а таксама іншых твораў і вырабаў народных рамёстваў. Адначасова збіраліся калекцыі сучаснага мастацтва і старой фатаграфіі.

Даследаваў пытанні народнага мастацтва, матэрыяльнай культуры Беларусі XIX — пачатку XX стагоддзяў (вясковая архітэктура, прылады працы, посуд, мэбля, адзенне і г. д.). Зрабіў мастацтвазнаўча-этнаграфічнае раянаванне беларускага народнага адзення XIX — пачатку XX стагоддзяў.

Адзін з самых вядомых вынікаў працы — фундаментальны альбом «Беларускае народнае адзенне» (1981), які стаўся эпахальнай падзеяй у гісторыі еўрапейскай этнаграфіі. Міхась Раманюк на падставе навуковага аналізу рэгіянальных і лакальных асаблівасцяў адзення ўпершыню ў гісторыі мастацтвазнаўства, этналогіі і дэкаратыўнага мастацтва ажыццявіў мастацтвазнаўча-этнаграфічнае раянаванне беларускага нацыянальнага касцюма паводле атрыбутаў, уласцівых розным рэгіёнам краіны, іх дэкаратыўных, кампазіцыйна-арнаментальных, каларыстычных, пластычных асаблівасцяў. Ён першы, хто выявіў і ўвёў у навуковы ўжытак класіфікацыю сялянскага ўбрання паводле народных строяў, што абазначае традыцыйны комплекс адзення для кожнага рэгіёна Беларусі.

Апублікаваныя ў альбоме фотаздымкі маюць не толькі этнаграфічную, але і мастацкую каштоўнасць. У гэтай працы аўтар-фатограф здолеў аб’яднаць навуковы досвед з мастацкім мысленнем. Этнаграфічная фатаграфія Міхася Раманюка захавала для нас тыпажы беларусаў, апранутых у аўтэнтычнае адзенне і па-майстэрску ўпісаных у ландшафт беларускай вёскі ХХ стагоддзя.

Лагічным працягам працы вучонага стала стварэнне мастацка-графічных рэканструкцый «Беларускія народныя строі», у якіх шматгадовыя і руплівыя даследаванні, аналіз уласных і архіўных матэрыялаў паспяхова пераўвасобіліся ў эстэтычную форму. Цягам 1992—1996 гадоў Міхась Раманюк з дапамогай жонкі Наталлі Сакаловай намаляваў больш за 350 твораў. Малюнкі былі выкананы на паперы гуашшу і акварэллю. У 1996 годзе яны склалі аснову персанальнай выставы «Беларускі нацыянальны касцюм» у Нацыянальным мастацкім музеі Беларусі. На ёй упершыню дэманстраваліся сінтэзаваныя вынікі дзейнасці мастака, фатографа, вучонага-даследчыка і рэстаўратара ў адной асобе. На выставе экспанаваліся 100 мастацка-графічных рэканструкцый. Гэткімі, якімі іх прадставіў Міхась Раманюк, яны ўжо і застануцца, бо ён быў бадай апошнім з навукоўцаў, хто бачыў і вывучаў народнае аддзенне ва ўжытку. Дапаўнялі экспазіцыю мапа гісторыка-этнаграфічных рэгіёнаў Беларусі, упершыню ілюстраваная традыцыйнымі народнымі строямі, а таксама фотаздымкі са шматлікіх экспедыцый і малюнкі 12 паштовых марак і 3 паштовак серыі «Беларускае народнае адзенне», выдадзеных РДА «Белпошта» (1995—1997).

Выстаўка атрымала шырокае грамадскае прызнанне, якое адлюстравана ў дзясятках рэцэнзій у рэспубліканскіх часопісах і газетах. Аб’ектыўнай адзнакай гэтай працы стала прысуджэнне «Прэміі года за выдатныя дасягненні ў галіне мастацтва» (1996).

У 2003 годзе мастацка-графічныя рэканструкцыі ўпершыню былі апублікаваныя кнігай. Невялікае сувенірнае выданне «Беларускія народныя строі» (Дзяніс Раманюк, Мінск, 2003) змяшчала 62 выявы. Кніга мела вялікі поспех і была адзначаная пяццю ўзнагародамі на міжнародным і рэспубліканскіх конкурсах. У 2014 годзе адбылося яе перавыданне, наклад якога паспяхова разышоўся.

Прафесар Міхась Раманюк каля 30 гадоў працаваў у Акадэміі мастацтваў спачатку як выкладчык, а ў 1984—1997 гадах — як загадчык кафедры гісторыі і тэорыі мастацтваў.

У 1992 годзе дзякуючы яго нястомным намаганням удалося ажыццявіць першы набор на аддзяленне мастацтвазнаўства дзённай формы навучання. Такім чынам ён стаў пачынальнікам і першым кіраўніком вышэйшай школы мастацтвазнаўства ў Беларусі.

У акадэміі Міхась Раманюк выкладаў курсы замежнага і айчыннага мастацтва, гісторыю касцюма беларусаў і народаў свету, гісторыю матэрыяльнай і духоўнай культуры Беларусі.

За час працы атрымаў наступныя навуковыя званні: у 1981 годзе — навуковае званне дацэнта кафедры гісторыі і тэорыі мастацтваў, мовы і літаратуры, у 1995 годзе — вучонае званне прафесара кафедры гісторыі і тэорыі мастацтваў.

 Аўтар вучэбных праграм
 Гiсторыя матэрыяльнай i духоўнай культуры Беларусi. Праграма для спецыяльнасцяў: мастацкае праектаванне вырабаў тэкстыльнай i лёгкай прамысловасцi; дэкаратыўна-прыкладное мастацтва; дызайн; iнтэр’ер i абсталяванне; праектаванне выстаў i рэкламы. — Минск: БелАМ, 1991.
 Беларускі народны касцюм. Праграма для спецыялізацый: мадэляванне касцюма; мастацкае афармленне тэкстыльных вырабаў. — Менск: БелАМ, 1993.
 Гісторыя спецыяльнасці (Беларускі народны тэкстыль). Праграма для спецыяльнасці: мастацкае праектаванне вырабаў тэкстыльнай і лёгкай прамысловасці. — Мінск: БелАМ, 1995.
 Тэорыя і гісторыя мастацкай крытыкі. Праграма для спецыяльнасці: мастацтвазнаўства. — Мінск: БелАМ, 1995.

Міхась Раманюк быў заснавальнікам і галоўным рэдактарам (1983—1985 гг.) першага часопіса, цалкам прысвечанага айчыннаму мастацтву, — «Мастацтва Беларусі» (з 1992 года — «Мастацтва»).

Удзельнічаў у стварэнні экспазіцыі Заслаўскага музея рамёстваў і народных промыслаў (1977). Стварыў сцэнічныя касцюмы для Дзяржаўнага акадэмічнага народнага хору БССР (1974), Дзяржаўнага ансамбля танца Беларусі, шматлікіх самадзейных калетываў. Як спецыяліст па касцюме і матэрыяльнай культуры кансультаваў многія мастацкія фільмы «Беларусьфільма», у тым ліку фільм «Людзі на балоце».

У 1981 годзе Міхась Раманюк стаў арганізатарам выставы «Беларускі нацыянальны касцюм» у Мінску, якая пасля дэманстравалася ў Парыжы і Ліёне ў Францыі, дзе да яе быў выдадзены каталог «Costume nationales Belorusse» (Paris, 1981).

Асобная старонка ў навуковай дзейнасці Міхася Раманюка — артыкулы і ілюстрацыі ў шматтомных «Беларускай савецкай энцыклапедыі», «Энцыклапедыі літаратуры і мастацтва Беларусі», а таксама ў даведніку «Этнаграфія Беларусі», у часопісах «Мастацтва», «Беларусь» ды іншых выданнях.

22-27 жніўня 1996 года адбылася апошняя экспедыцыя, а ўжо ў верасні цяжкая хвароба перашкодзіла паўнавартаснай працы.

Апошні год жыцця Міхась Раманюк прысвяціў упарадкаванню манаграфіі «Беларускія народныя крыжы», якая пабачыла свет праз тры гады (2000 г.). Кніга стала першым даследаваннем у Беларусі, дзе на ўласным дакументальным матэрыяле так шырока і дэтальна прадстаўлены пахавальны, памінальны, абракальны абрады і пластыка надмагілляў. Вучоны ўпершыню сістэматызаваў і класіфікаваў абракальныя крыжы і надмагіллі паводле іх рэгіянальна-тыпалагічных асаблівасцяў, апісаў уяўленні беларусаў пра пераход чалавека з рэчаіснага жыцця ў свет памерлых і звязаныя з гэтым звычаі, абрады і рытуалы.

Сярод праектаў, якія Міхась Раманюк не паспеў здзейсніць, — гісторыя беларускай фатаграфіі. У спадчыну ён пакінуў часткова гатовыя да выдання манаграфіі: «Беларускія маляваныя дываны», «Беларускія маляваныя куфры», «Беларускія інсітныя мастакі» і новы, вялікі альбом «Беларускія народныя строі».

За мінулыя гады творы Міхася Раманюка сталі хрэстаматыйнымі. Іх дасканалыя выявы аздабляюць экспазіцыі музеяў, публікуюцца ў энцыклапедыях і шматлікіх выданнях па этнаграфіі, гісторыі і культуры. Таксама яны адлюстроўваюцца ў календарах, паштоўках, упакоўках шакаладу, безлічы сувенірнай прадукцыі, якая прэзентуе краіну… Адкрыцці Міхася Раманюка ў галіне касцюма многія жывапісцы, графікі і скульптары Беларусі выкарыстоўваюць і ў сваёй творчай практыцы, і пры стварэнні касцюмаў для сцэны.

Шырынёю і маштабам даследаванняў Міхась Раманюк не меў сабе роўных, выконваючы адзін тое, што мог бы ўзяць на сябе вялікі калектыў. Ён застанецца апошнім класічным этнографам у Беларусі. Такі збор твораў народнай культуры, які ён пачаў збіраць з канца 1960-х, не збярэ ўжо ніхто.

 Сям’я 
Жонка Наталля Міхайлаўна Сакалова мела адукацыю архітэктара і заўжды дапамагала мужу ў рэалізацыі прафесійных планаў. Яна дапамагала сістэматызаваць матэрыялы, сабраныя падчас палявых экспедыцый, а таксама ўдзельнічала ў стварэнні серыі мастацка-графічных рэканструкцый беларускіх народных строяў, падрыхтоўцы да выдання аднайменнай серыі паштовых марак і паштовак. Сям’я выхавала сына — Дзяніса Раманюка, вядомага кнігавыдаўца, фотамастака, дызайнера, мастака, і дачку — Алесю Раманюк, мастацтвазнаўцу, кандыдата навук, выкладчыцу.

 Узнагароды 
 На XIV міжрэспубліканскім конкурсе мастацтва кнігі Беларускай ССР, Літоўскай ССР, Латвійскай ССР і Эстонскай ССР (Вільнюс, 1982) прысуджаны два дыпломы:
 дыплом II ступені як аўтару-фатографу альбома «Беларускае народнае адзенне» выдавецтва «Беларусь» (Мінск, 1981);
 дыплом III ступені за паштоўкі «Беларускае народнае адзенне».
 Дыплом Саюза мастакоў СССР (Масква, 1982) за кнігу «Беларускае народнае адзенне» выдавецтва «Беларусь» (Мінск, 1981) як за лепшую мастацтвазнаўчую работу 1981 года.
 Дыплом II ступені (1982) Дяржаўнага камітэта Савета Міністраў БССР па справах выдавецтваў, паліграфіі і кніжнага гандлю.
 Дыплом II ступені за стварэнне камплекта паштовак «Беларускае народнае адзенне» (1981) у Беларускім рэспубліканскім конкурсе на лепшыя выданні па мастацка-тэхнічным афармленні і паліграфічным выкананні (1982).
 Лаўрэат Прэміі 1996 года «За выдатныя дасягненні ў галіне мастацтва».
 «Залаты фаліянт» Нацыянальнага конкурсу «Мастацтва кнігі — 2019» у персанальнай намінацыі «Майстэрства — Найлепшы фотамастак» — за захаванне і папулярызацыю традыцыйнай культуры беларусаў у фотаздымках да кніг «Беларускае народнае адзенне» і «Беларускія народныя крыжы».

 Манаграфіі і выданні 
 Беларускае народнае адзенне. — Мінск : Беларусь, 1981.
 Costume nationals Bielarusse ["Беларускі нацыянальны касцюм", на франц. мове]. — Парыж, 1981.
 Беларускае народнае адзенне : камплект з 16 паштовак. — Мінск : Беларусь, 1981.
 Беларускі нацыянальны касцюм : 7 буклетаў-плакатаў. — Мінск : Полымя, 1988—1992.
 Народны касцюм Чачэрска і ваколіц. — Мінск : Бел. ін-т праблем культуры, 1994.
 Песні і строі Піншчыны [у суаўтарстве з Васілём Ліцвінкам і Уладзімірам Раговічам]. — Мінск, 1994.
 Беларускае народнае адзенне : серыя з 12 паштовых марак і 3 паштовак. — Мінск : РДА «Белпошта», 1995—1997.
 Беларускія народныя крыжы : манаграфія [укл. Дз. Раманюк]. — Вільнюс : Дз. Раманюк і Наша ніва, 2000.
 Беларускія народныя строі : [укл. Дз. Раманюк]. — Мінск : Дз. Раманюк, 2003.
 Беларускія народныя строі. — [Перавыд.]. — Мінск : Дз. Раманюк, 2014.

Графічныя працы М. Раманюка і эскізы тэатральных, народных, сцэнічных касцюмаў зберагаюцца сёння ў зборах Нацыянальнага мастацкага музея Беларусі, Музея дэкаратыўнага мастацтва Расіі, Нацыянальнага музея гісторыі тэатральнай і музычнай культуры Беларусі, у музеях Магілёва, Віцебска, Брэста, Маладзечна, Оршы, у калекцыях у ЗША, Канадзе, Італіі, Нідэрланадах, Францыі і іншых краінах.

 Публікацыі 
У навуковых, мастацкіх і перыядычных выданнях: «Помнікі мастацкай культуры Беларусі», «Помнікі культуры і гісторыі Беларусі», «Помнікі старажытна-беларускай культуры. Новыя адкрыцці», «Беларускі каляндар», серыя «Памяць. Гісторыка-дакумэнтальныя хронікі Пружанскага, Ляхавіцкага раёна», «Выяўленчае мастацтва Беларусі», «Народные мастера. Традиции, школы»;

у часопісах: «Мастацтва Беларусі», «Бярозка», «Беларусь», «Маладосць», «Мода-74», «Спадчына», «Беларуская мова і літаратура ў школе», «Совецкая женщина»;

у газетах: «Літаратура і мастацтва», «Вечерний Минск», «Голас Радзімы», «Сельская газета»;

артыкулы і фотаздымкі ў энцыклапедыях «Беларуская савецкая энцыклапедыя», «Энцыклапедыя літаратуры і мастацтва Беларусі», «Этнаграфія Беларусі», «Энцыклапедыя гісторыі Беларусі», «Традыцыйная мастацкая культура Беларусі»;

публікацыі ў зборніках матэрыялаў канферэнцый і каталогах мастацкіх выставак.

 Галерэя 
Маркі Рэспублікі Беларусь з малюнкамі Міхаіла Раманюка:

 Крыніцы 

 Літаратура 

 Беларускі саюз мастакоў 1938—1998 = Belarussian union of artists 1938—1998 : энцыклапедычны даведнік / [аўт.-склад.: Б. А. Крэпак [та інш.]. — Мн.: Кавалер паблишерс, 1998. — С. 454. — 663 с. : іл., портр.; 30 см; ISBN 985-6427-09-6.

 Спасылкі 


 Беларускі класічны этнограф // Сайт Дзяржынскай раённай ЦБС 

Катэгорыя:Мастацтвазнаўцы Беларусі
Катэгорыя:Мастакі Беларусі
Катэгорыя:Этнографы Беларусі