Любоў

thumb
Любо́ў, таксама каха́нне — стаўленне да каго-небудзь як да безумоўнай каштоўнасці, лучнасць, яднанне і агульнасць з якою ўспрымаецца як дабро. Да кахання не адносяць эмацыйныя станы, звязаныя са страсцю ці прыхільнасцю (у т.л. да адносін, вопыту і г.д.); рамантычныя (лірычныя) перажыванні, звязаныя з сексуальнай цягай і сексуальнымі адносінамі.

У дыялогу Платона «Пір» — творы, які задаў большасць асноўных сюжэтаў наступных філасофскіх разважанняў пра каханне, — уз’яднальная функцыя любові (у Платона — любоў-эрасУ старажытых грэкаў было агульна ўяўленне пра любоў, з якой яны вылучалі асобныя віды, якія кожны разумеў шмат у чым розна, а менавіта любоў-эрас, любоў-філія, любоў-сторгэ і любоў-агапэ. Дакладная дыферэнцыяцыя зместу гэтых паняццяў адбылася ў пазнейшыя часы, паняцце любоў-агапэ наогул канчаткова напоўніўся зместам праз хрысціянскае мысленне.) падаецца як галоўная. У Платона любоўю завецца прага цэласнасці і імкненне да яе, у каханні кожны знаходзіць сваё непаўторнае іншае Я, у лучнасці з якім знаходзіцца гармонія.

У свой час, Арыстоцель лічыў, што сапраўдная любоў (у Арыстоцеля — любоў-філія) засноўваецца на ўзаемнасці, добразычлівасці, даверы, клопаце, імкненні да дасканаласці. У Арыстоцеля адбываецца істотная змена ў разуменні любові, калі ў Платона любоў — стаўленне таго, хто любіць, да таго, каго любяць; адносіны няроўных, то Арыстоцель настойвае на тым, што ў любові, якую ён лічыў гранічнай формай сяброўства, выяўляецца роўнасць.

Платон і Арыстоцель разважалі пра любоў, але праз выяўленыя ў гэтых развагах уласцівасці любові як пачуцця — стаўленне да іншага, адносін паміж людзьмі — у пазнейшыя часы пачалі асэнсоўваць і каханне. Развагамі старажытнасці былі зададзеныя фундаментальныя характарыстыкі кахання як пачуцця, якое, па-першае, накіравана ад таго, хто кахае, да аб’екта кахання і, па-другое, прымушае таго, хто кахае, ахвяраваць дзеля таго, каго ён кахае. Характарыстыкі аднолькава ўласцівыя каханню мужчыны да жанчыны і жанчыны да мужчыны, праўда ў асобных выпадках яны выяўляцца па-рознаму.

 Асновы разумення кахання 

 Тэрміналогія 
Складанасць і дыялектычная шматпланавасць кахання спарадзіла значную колькасць трактовак феномена ў розных мовах, культурах на працягу ўсяе гісторыі чалавечага грамадства.

 Класіфікацыя форм кахання 
Распазнаванне асобных тыпаў любові можна бачыць ужо ў старажытнагрэчаскай мовеАверинцев С. С., Спиркин А. Г. Любовь // БСЭ:
 «Эрас» () — стыхійная, захопленая закаханасць, у выглядзе шанавання, накіраванага на аб’ект кахання «знізу ўверх». Яна не пакiдае месца для жалю або міласэрнасці;
 «Фiлiя» () — любоў-сяброўства ці любоў-прыязнасць, абумоўленая сацыяльнымі сувязямі і асабістым выбарам;
 «Сторге» () — любоў-пяшчота, асабліва сямейная;
 «Агапэ» () — ахвярная любоў, безумоўная любоў, у хрысціянстве такая любоў Бога да чалавека.

Таксама грэкамі вылучалася яшчэ тры разнавіднасціСветлана Коппел-Ковтун Несколько слов о любви // Всеукраинский журнал «Мгарскій колоколъ». —№ 108. — январь 2012:
 «Людус» () — любоў-гульня да першых праяў нуды, заснаваная на палавой цязе і накіраваная на атрыманне задавальненняў;
 «Манія» () — каханне-апантанасць, аснова якой — запал і рэўнасць. Старажытныя грэкі называлі манію «вар’яцтвам ад багоў»;
 «Прагма» () — разумовае каханне, калі перажыванне гэтага пачуцця ў чалавеку падахвочваецца не сардэчнай прыхільнасцю, а толькі ў карыслівых інтарэсах з мэтай здабывання выгад.
У далейшым на гэтай аснове быў распрацаваны шэраг класіфікацый, у тым ліку прапанаваная канадскім сацыёлагам Дж. А. Лі канцэпцыя шасці любоўных стыляў: тры асноўныя стылі — эрас, сторге і людус — у сваіх змешваннях даюць яшчэ тры: агапэ, каханне-манію і рацыянальную любоў-прагму.

У. С. Салаўёў вызначае каханне як цягу адной адушаўлёнай істоты да іншай для злучэння з ёю і ўзаемнага папаўнення жыцця і вылучае тры яе віды:
 Любоў, якая больш дае, чым атрымлівае, або сыходнае каханне () — да гэтага віду любові ён адносіць бацькоўскую любоў, пераважна матчыну любоў да дзяцей. У чалавека гэтая любоў, або апека старэйшых пра малодшых, абарона слабых моцнымі, стварае бацькаўшчыну і паступова арганізуецца ў нацыянальна-дзяржаўны побыт;
 Любоў, якая больш атрымлівае, чым дае, або ўзыходзячае каханне () — да гэтага віду любові ён адносіць любоў дзяцей да бацькоў, а таксама прыхільнасць жывёл да сваіх апекуноў, асабліва адданасць хатніх жывёл чалавеку. У чалавека, на яго думку, гэтая любоў можа распаўсюджвацца таксама на памерлых продкаў, а затым і на больш агульныя і аддаленыя прычыны быцця (да сусветнай наканаванасці, адзінага Айца Нябеснага), і з’яўляецца коранем усяго рэлігійнага развіцця чалавецтва;
 Любоў, якая роўна дае і атрымлівае, або палавая любоў () — да гэтага віду любові ён адносіць каханне мужа і жонкі адно да аднаго, а таксама ўстойлівую сувязь паміж бацькамі ў іншых відаў жывёл (птушак, некаторых жывёл і т. п.). У чалавека гэтая любоў можа дасягаць выгляду дасканалай паўнаты жыццёвай узаемнасці і праз гэта станавіцца найвышэйшым сімвалам ідэальных адносін паміж асабістым пачаткам і грамадскім цэлым;

Салаўёў падкрэслівае, што ў Бібліі адносіны паміж Богам (у тым ліку ў асобе Хрыста і Царквы) і абранай ім народнасцю адлюстроўваюцца пераважна як шлюбны саюз, з чаго ён робіць выснову, што ідэальны пачатак грамадскіх адносін, па хрысціянству, ёсць не ўлада, а любоў.

Таксама Салаўёў піша, што з пункта гледжання этыкі каханне ўяўляе сабой складаную з’яву, якая складаецца з:
 Жалю, пераважна ў бацькоўскай любові;
 Глыбокай павагі, пераважна ў каханні дзяцей да бацькоў і вынікаючай з яе рэлігійнай любові;
 Пачуцця сораму, які ў злучэнні з двума першымі элементамі ўтварае чалавечую форму палавой ці шлюбнай любові.

 Вытокі і эвалюцыя паняцця любові 
У гісторыі рэлігій каханне двойчы атрымала першынствуючае значэнне: як дзікая стыхійная сіла палавой цягі — у паганскім фалізме (яшчэ захоўваюцца дзе-нідзе ў выглядзе арганізаваных рэлігійных суполак, як, напрыклад, індыйскія сактысты з іх свяшчэнна-парнаграфічнымі пісаннямі, тантрамі), і затым, у супрацьлегласць з гэтым, як ідэальны пачатак духоўнага і грамадскага яднання — у хрысціянскай агапэ ().

Натуральна, што і ў гісторыі філасофіі паняцце займала важнае месца ў розных сістэмах. Для Эмпедокла каханне () было адным з двух пачаткаў сусвету, менавіта пачаткам сусветнай адзінства і цэласці (інтэграцыі), метафізічным законам прыцягнення і цэнтраімклівага руху. У Платона каханне ёсць дэманічнае (злучае зямны свет з боскім) імкненне канечнай істоты да дасканалай паўнаты быцця і вынікаючая адсюль «творчасць у прыгажосці». Гэта эстэтычнае значэнне кахання было пакінута без увагі ў філасофіі патрыятычнай і схаластычнай. Платон у сваім трактаце «Пір» уводзіць істотна фармулёўку пра сувязь любові і пазнання. Каханне ў яго працэс бесперапыннага руху. Платанічны эрас ёсць эрас пазнання.

Згодна з Арыстоцелем, мэтай любові з’яўляецца сяброўства, а не пачуццёвая цягаШестаков В. Эрос и культура: философия любви и европейское искусство. Глава 1. Философия любви в Древней Греции и Риме. Арыстоцель прапанаваў так вызначыць паняцце любові: «любіць значыць жадаць каму-небудзь таго, што лічыш дабром, дзеля яго [гэта значыць гэтага іншага чалавека], а не дзеля самога сябе, і імкнуцца па меры сіл дастаўляць яму гэтыя даброты»Аристотель. Риторика. Книга II. Глава IV..

Іншы сэнс у паняцце ўкладвалі суфійскія філосафы і літаратары Персіі і Арабскага ўсходу ў часы Сярэднявечча. Так у паэзіі Амара Хаяма і Алішэра Наваі каханне ў духу суфійскай традыцыі атаясамліваецца з віном. Віно, якое налівалі ў посуд, гэта значыць у тленную чалавечую абалонку, напаўняе людзей духоўным складнікам, дыялектычна ўводзячы паняцце любові да БогаОмар Хайям // Новейший философский словарь: 3-е изд., исправл. / под ред. А. А. Грицанова. — Мн.: Книжный Дом. 2003. — 1280 с. — (Мир энциклопедий). ISBN 985-428-636-3.  (копия). Тым не менш, існаванне Бога само па сабе не з’яўлялася ў іх абавязковай атрыбутыкай. І кірунак, вектар любові, мог мець розныя значэнні.

У Сярэднявеччы своеасаблівае зліццё хрысціянскіх і платанічных ідэй аб гэтым прадмеце мы знаходзім у Дантэ. Наогул у сярэднія вякі любоў была прадметам рэлігійнай містыкі, з аднаго боку (Віктарынцы, Бернард Клервоскі і асабліва Банавентура ў яго творах «Stimulus amoris», «Incendium amoris», «Amatorium»), і адмысловага роду паэзіі з другога; гэтая паэзія, якая з Паўднёвай Францыі распаўсюдзілася па ўсёй Еўропе, была прысвечана культу жанчыны і ідэалізаванай палавой любові ў сэнсе гарманічнага злучэння ўсіх трох яе элементаў: глыбокай павагі, жалю і сарамлівасці.

У эпоху Адраджэння працамі Марсілія Фічына, Франчэска Катані, Джардана Бруна і іншых пачынае развівацца плынь неаплатанізму. У аснове гэтай любоўнай філасофіі знаходзіцца вучэнне пра прыгажосць. Прырода любові ёсць імкненне да прыгажосці. Гэтая канцэпцыя звязвае этыку і эстэтыку і аказвае значнае ўздзеянне на мастацтва эпохі Адраджэння.

У эпоху барока Бенедыкт Спіноза даў наступнае вызначэнне: «Каханне ёсць асалода, якая суправаджаецца ідэяй знешняй прычыны» ()V.— Письмо четвертое: свет истины // Флоренский П. А. Столп и утверждение истины — М.: Правда, 1990. — 490 с. Репринт 1914 года. Спіноза атаясамляе каханне з абсалютным пазнаннем (amor Dei intellectualis) і сцвярджаў, што філасофстваваць ёсць ні што іншае, як любіць Бога.

У новай філасофіі варта адзначыць тэорыю палавой любові ў Шапенгаўэра («Metaphysik der Liebe» у «Parerga u. Paral.»). Індывідуалізацыю гэтай страсці ў чалавека Шапенгаўэр тлумачыць тым, што жыццёвая воля () імкнецца тут не толькі да ўвекавечання роду (як у жывёл), але і да стварэння як мага больш дасканалых асобін роду; такім чынам, калі гэты мужчына горача любіць менавіта гэтую жанчыну (і наадварот), то значыць, ён менавіта з ёю можа ў дадзеных умовах зрабіць найлепшае патомства.

У XX стагоддзі ўзаемасувязь паміж любоўю і сексуальнасцю легла ў аснову работ Зігмунда Фрэйда. Каханне па Фрэйду — іррацыянальнае паняцце, з якога выключаны духоўны пачатак. Каханне ў тэорыі сублімацыі, распрацаванай Фрэйдам, зводзіцца да першабытнай сексуальнасці, якая з’яўляецца адным з асноўных стымулаў развіцця чалавека.

Пазней былі зроблены спробы развіцця тэорыі Фрэйда і пераходу ад чыста біялагічнага апісання да сацыяльнага і культурнага складнікаў як да асновы з’явы. Гэта новы напрамак, зароджаны ў ЗША, быў названы неафрэйдызмам. Адным з лідараў неафрейдызму лічыцца псіхааналітык Эрых ФромЭрих Фромм  // Карпенко Л. А., Кондаков И. М. История психологии в лицах..

У студзені 2009 года навукоўцы інстытута Стоні Брук (Нью-Ёрк, ЗША) падвялі навуковую базу пад існаванне «вечнай любові»: яны прыйшлі да высновы, што ўзровень дапаміна (гармона задавальнення жыццём) аднолькавы і ў старажылаў любові, і ў тых, хто толькі што пакахаўНаука поверила, что любовь не умирает  // Мой район, 04.01. 2009 г.. Аднак яны не ўлічвалі ўзровень аксітацыну, які адказвае за прыхільнасць, і яго ўзровень змяняецца з цягам часуGenie James, C. W. Randolph. In the Mood Again: Use the Power of Healthy Hormones to Reboot Your Sex Life. — Simon & Schuster, 2009 ISBN 1-4391-4916-X, 9781439149164.

 Каханне ў псіхалогіі і сексалогіі 
У псіхалогіі і сексалогіі, як правіла, гаворка ідзе менавіта пра каханне як эмоцыю моцнай (гарачай) прыхільнасці і асабістай адданасці аб’екту каханняLove // Oxford Illustrated American dictionary. — London, 1998.Hatfield E., Rapson R. L. Love, Sex, and Intimacy. — New York, 1993. .

Важнымі аспектамі любові з’яўляюцца павага і клопат, і іх наяўнасць дазваляе адрозніць станоўчую любоў ад кахання-хваробы, свайго роду маніі. Каханне звычайна падразумявае адкрытасць, агульнасць інтарэсаў і жаданняў (сексуальных або любых іншых), інтэнсіўнасць якіх можа быць выяўлена ў кожным канкрэтным выпадку ў рознай ступеніМастерс У., Джонсон В., Колодни Р. Сексуальность Человека. — М., 1998. .

 Значэнне кахання 
Вядомы філосаф-неафрэйдыст Эрых Фром лічыў, што чалавеку ўласціва «імкненне да міжасобаснага яднання», але лічыў, што гэтага яднання можна дасягаць прынцыпова рознымі шляхамі, у сувязі з чым выкарыстаў у сваіх працах слова «каханне» для абазначэння канкрэтнай формы міжасобаснага яднання, якая мае, на яго думку, «ідэальную каштоўнасць ва ўсіх вялікіх гуманістычных рэлігіях і філасофскіх сістэмах прошлых чатырох тысячагоддзяў гісторыі Захаду і Усходу». Менавіта тэме такой любові прысвечана частка яго прац. На думку Фрома, такая любоў з’яўляецца «спелым адказам на праблему чалавечага існавання», у той час як іншыя формы міжасобаснага яднання з’яўляюцца разбуральнымі. У прыватнасці, Фром лічыў прыкладам такога разбуральнага яднання адносіны Гітлера з народам ГерманііФромм, Эрих Зелигманн Искусство любить. От абзаца: «Итак, что же мы будем иметь в виду…» до абзаца «В противоположность симбиотическому…»..

Л. М. Талстой лічыў, што «Каханне ёсць адзіная разумная дзейнасць чалавека»Толстой Л. Н. О жизни. Глава XXII. Абзац: «Жизнь есть деятельность…». і перасцерагаў:

 Каханне ў працах Фрома 

Эрых Фром ў сваіх працах параўноўвае дзве супрацьлеглыя формы любові: каханне па прынцыпе быцця або плённае каханне, і каханне па прынцыпе валодання або няплённае каханне. Першае «прадугледжвае праяўленне цікавасці і клопату, пазнанне, душэўны водгук, выяўленне пачуццяў, асалоду і можа быць накіравана на чалавека, дрэва, карціну, ідэю. Яна ўзбуджае і ўзмацняе адчуванне паўнаты жыцця. Гэта працэс самаабнаўлення і самазбагачэння»Фромм, Эрих Зелигманн  Иметь или быть  Абзац: «Может ли человек…». Другая азначае пазбаўленне аб’екта свайго «кахання» свабоды і трыманне яго пад кантролем. «Такая любоў не даруе жыццё, а душыць, губіць, душыць, забівае яго»Фромм, Эрих Зелигманн  Иметь или быть  Абзац: «Если человек испытывает…»Абзац: «В понимании Э. Фромма плодотворная ориентация…» и далее. — Глава 8. Гуманистический психоанализ Э. Фромма. Раздел: «Индивидуальный и социальный характер» // Лейбин В. М. Постклассический психоанализ. Энциклопедия. Том 2.. — С. 106.Корнетов Н. А., Янковская А. Е., Китлер С. В., Силаева А. В., Шагалова Л. В. «К вопросу динамики развития представлений об организационном стрессе и подходов к его оценке». // «Фундаментальные исследования». — № 10. — 2011.Часть 3. — С. 600. Абзац: «Факторами, провоцирующими ОС, являются также особенности социально-экономических условий страны» и следующий.. Ён таксама кажа аб глыбокім адрозненні сталай любові ад яе няспелых формФромм, Эрих Зелигманн Искусство любить Абзац: «Итак, что же мы будем…»Абзац: «Когда Э. Фромм говорил о любви как действенной силе…» — Глава 8. Гуманистический психоанализ Э. Фромма. Раздел: «Природа человека и его потребности» // Лейбин В. М. Постклассический психоанализ. Энциклопедия. Том 2. — С. 89. і ўсебакова даследуе прадмет любовіЭрих Фромм (1900—1980) // Великие мыслители. Абзац: «Тема любви к человеку…».

«Калі чалавек любіць толькі аднаго чалавека і абыякавы да ўсіх іншых, яго каханне — гэта не каханне, а сімбіятычная прыхільнасць, або пашыраны эгаізм»Фромм, Эрих Зелигманн Искусство любви.  Абзац: «Любовь, в основе своей, это не только…»..

Плённае каханне мае на ўвазе клопат, адказнасць, павагу і веданне, а таксама жаданне, каб іншы чалавек рос і развіваўся. Яно з’яўляецца дзейнасцю, а не страсцюАбзац: «В понимании Э. Фромма плодотворная ориентация…». — Глава 8. Гуманистический психоанализ Э. Фромма. Раздел: «Индивидуальный и социальный характер» // Лейбин В. М. Постклассический психоанализ. Энциклопедия. Том 2.. — С. 106..

 Афарызмы пра каханне 
 Любоў да радзімы — першая дабрачыннасць цывілізаванага чалавека. — Напалеон
 Так, чалавек, якога ты любіш ува мне, вядома, лепш за мяне: я не такі. Але ты кахай, і я паспрабую быць лепшым. — Міхаіл Прышвін
 Магчыма, у гэтым свеце ты ўсяго толькі чалавек, але для кагосьці ты — увесь свет. — Габрыэль Гарсія Маркес
 Колькі гадоў люблю, а ўлюбляюся ў цябе кожны дзень. — Ліна Кастэнка Зноскі 

 Літаратура 
 Платон. Пир // Платон. Собр. соч. в 4 тт. Т. 2. М.: Мысль, 1990;
 Соловьев В. С. Смысл любви // Соловьев В. С. Соч. в 2 тт. Т. 2. М.: Мысль, 1989.

 Болонь Жан-Клод История любовных побед от античности до наших дней. М., Текст, 2010. ISBN 5-7516-0803-3
 Вышеславцев Б. П.  Этика преображенного Эроса. Проблемы Закона и Благодати. — М.: Республика. — 1994. — 368 с.
 Дроздов. В. Мистическая любовь в иранском суфизме  // Востоковедение: Филологические исследования Вып. 26: Сб. статей. — СПб.: 2005. — С. 129—138
 Ильин Е. П. Эмоции и чувства. — СПб: Питер, 2001. — 752 с. ISBN 5-318-00236-6
 Иванченко Г. В. Логос любви. — М.: Смысл, 2007. — ISBN 978-5-89357-236-0
 Карпов М. М. Что такое любовь? Очерк. — Ростов н/Д. 2005. — 76 с.
 Слободяник А. П. Любовь, определение  // Психотерапия, внушение, гипноз. Киев: Здоров’я, 1977. — С. 345—346
 Чавдарова Д. Метафора «любовь — пища» в русской литературе XIX века  // Алфавит: Строение повествовательного текста. Синтагматика. Парадигматика. — Смоленск: СГПУ, 2004. — С. 222—230
 Fromm, Erich.'' The Art of loving. An Enquiry into the Nature of Love. — N.Y.: Harper & Row, 1956.

 Спасылкі 

 «Музей Кахання» на сайце «Рамеа і Джульета»


Катэгорыя:Пачуцці
Катэгорыя:Этыка
Катэгорыя:Вікіпедыя:Істотныя артыкулы