Камянец-Падольскі

Камяне́ц-Падо́льскі () — горад у Хмяльніцкай вобласці Украіны, адміністрацыйны цэнтр Камянец-Падольскага раёна, адзін з найстаражытнейшых гарадоў краю.

Размешчаны ў цэнтры Валына-Падольскага ўзвышша (48° 25' паўночнай шыраты, 26° 32' усходняй даўгаты) за 101 км ад Хмяльніцкага. Праз горад цячэ рака Смотрыч, утвараючы скалістым каньёнам свайго рэчышча амега-падобны мыс або паўвостраў. На тэрыторыі ўтворанага каньёнам паўвострава размешчаны Стары горад — старажытны гісторыка-культурны комплекс. Стары горад складаецца са старадаўніх архітэктурных пабудоў, якія адлюстроўваюць культуры народаў, што пражывалі тут у розныя часы.

Сярэдняя гадавая тэмпература ў горадзе +9 °C., а для пор года: зіма −3°, вясна +6°, лета +20°, восень +10°. Пераважныя вятры NW і W.

 Гісторыя 

Горад заснаваны як крэпасць, якая мела важнае геапалітычнае становішча на мяжы хрысціянскай і мусульманскай культур, скрыжаванні сухапутных і водных шляхоў. Горад уваходзіў у склад Кіеўскай Русі, у XIII—XIV стагоддзях — Галіцка-Валынскага княства, затым быў заваяваны мангола-татарамі. З 2-й паловы XIV стагоддзя далучаны да Вялікага Княства Літоўскага; з 1430 года — Польскага Каралеўства, з 1463 года — цэнтр Падольскага ваяводства, дадаткова ўмацаваны.

У сярэднявеччы Камянец быў рамесным і гандлёвым цэнтрам, па развіцці быў на ўзроўні Львова і Кіева. У 1672 годзе захоплены Турцыяй, але ў 1699 годзе вернуты Рэчы Паспалітай. У 1793 годзе, пасля трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай, разам з усёй правабярэжнай Украінай адышоў да Расійскай імперыі (1795—1797 гадах цэнтр Падольскага намесніцтва, у 1797—1917 гадах — Падольскай губерні). У 1918—1921 гадах — галоўны цэнтр фарміравання войск і дыслакацыі ваеннага кіраўніцтва Украінскай Народнай Рэспублікі, апошняя апора абаронцаў Украінскай незалежнасці. Пры савецкай уладзе — буйны прамысловы горад. З 1991 — у складзе Украіны. Ёсць нацыянальны ўніверсітэт, заснаваны ў 1918 годзе.

 Насельніцтва 

 Дэмаграфія 
1390 — 2 0001912 — 50 5001986 — 100 0001570 — 4 5001921 — 26 6001989 — 102 2001630 — 12 0001926 — 31 0001990 — 103 0001699 — 1 4001939 — 36 4001991 — 105 0001840 — 14 7001944 — 11 0002001 — 99 6101862 — 18 9001959 — 40 3002003 — 99 9291892 — 36 6621966 — 50 0002004 — 99 5401893 — 36 9511970 — 57 0002005 — 99 3981897 — 35 9341976 — 77 0002007 — 100 0251903 — 40 0001979 — 84 0002022 — 96 896

 Мова 
Горад знаходзіцца ў арэале падольскага дыялекту з групы валынска-падольскіх гаворак паўднёва-заходняга дыялекту ўкраінскай мовы — жыхары ўжываюць заходнепадольскі дыялект, які мае агульныя рысы з прыднястроўскім, і паўднёва-падольскі дыялект, які мае агульныя рысы з пакуцка-букавінскім дыялектам. Камянец-Падольскі ўнесены ў «Атлас украінскай мовы».

 Транспарт 
Трапіць у горад з Кіева найпрасцей па трасе Н03 (А269), якая праходзіць праз Жытомір, Стараканстантынаў і Хмяльніцкі, а з боку заходняй Украіны — з Цярнопаля спачатку па М12 (А267) да Хмяльніцкага, а затым па Н03 (А269). Альтэрнатыўны, не самы хуткі для аўтастопу, але цікавы шлях з Цярнопаля пралягае праз Чарткоў і Скалу-Падольскую, трасы M 19 і А268. Па чыгунцы да Камянца дабрацца можна прыгарадным цягніком з Хмяльніцкага ці прамым пасажырскім, а таксама хуткім з Кіева.

 Гасцініцы, харчаванне, транспарт 
У горадзе вялікая колькасць маленькіх прыватных гасцініц. Грамадскі транспарт — аўтобусы і маршрутныя таксі.

 Адукацыя 
 Камянец-Падольскі нацыянальны ўніверсітэт
 Падольскі дзяржаўны аграрна-тэхнічны ўніверсітэт

 Турыстычныя славутасці 
Камянец-Падольскі — адзін з найстаражытнейшых гарадоў Украіны. Дзякуючы ўнікальнаму спалучэнню гісторыка-архітэктурнай, горадабудаўнічай спадчыны, ландшафту каньёна ракі Смотрыч, «Стары горад» абвешчаны дзяржаўным гісторыка-архітэктурным запаведнікам. Колькасць помнікаў архітэктуры XI—XIX стагоддзяў налічвае каля 200 будынкаў і збудаванняў. Магутныя абарончыя ўмацаванні «Старога горада», крэпасць і прыгонны мост, спалучэнне культавых збудаванняў розных рэлігій пакідаюць непаўторнае ўражанне. Улічваючы багатую архітэктурна-гістарычную спадчына «Старога горада», нацыянальнай камісіяй Украіны па справах ЮНЕСКА у маі 1994 года было рэкамендавана ўключыць яго кандыдатам у рэестр сусветнай культурнай спадчыны.

Самая вялікая каштоўнасць — практычна цалкам захаваны гістарычны цэнтр без украпванняў архітэктуры XX стагоддзя. Галоўная гарадская выдатнасць — старадаўняя крэпасць, першыя пабудовы якой адносяцца да XI—XII стагоддзяў, а асноўныя ўмацаванні, — да XVI—XVII стагоддзяў. Абарончыя ўмацаванні ў Камянцы-Падольскім лічацца выдатным узорам лепшых фартыфікацый Усходняй Еўропы.

Таксама варта наведаць Кафедральны касцёл святых Апосталаў Пятра і Паўла (XVI—XVIII стагоддзі) і турэцкі мінарэт побач з ім, Францысканскі касцёл (XIV—XVIII стагоддзі), гарадскую Ратушу (XIV—XIX стагоддзі), армянскую Нікалаеўскую царкву (XIV стагоддзе). Дзейнічаюць два выставачныя залы, музеі этнаграфіі (Замкавая, 1), гістарычны (Іаана-Папярэдніцкая, 2), мастацкі (Пятніцкая, 11). Можна наведаць батанічны сад. Стары цэнтр знаходзіцца на паўвостраве, акружаным каньёнам, па дне якога цячэ Смотрыч, прыток Днястра. Стары Горад злучаны з цэнтральнай часткай горада Навапланавым мостам. Абрывістыя скалістыя берагі Смотрыча прыцягваюць у Камянец альпіністаў.

 Мясцовыя святы і фестывалі 
 Адкрыццё турыстычнага сезону
 Тэхнапарк Каменнага перыяду
 Дзень горада «Камянец старажытны — сэрца Падолля»
 Аквадром
 Terra Heroica

 Гарады-пабрацімы 
  Дольны Кубін, Славакія
  Каліш, Польшча
  Залаў, Румынія
  Брантфард, Канада
  Вісбадэн, Германія
  Кутна-Гора, Чэхія
  Марыестад, Швецыя

 Вядомыя асобы 
З горадам звязаны знакамітыя людзі:
 Міхаіл Сяргеевіч Грушэўскі (1866—1934) — украінскі гісторык, грамадскі і палітычны дзеяч, рэвалюцыянер
 Усцім Якімавіч Кармалюк (1787—1835) — украінскі нацыянальны герой, кіраўнік паўстанцкага руху на Падолле
 Мікалай Дзмітрыевіч Леантовіч (1877—1921) — украінскі кампазітар, педагог, харавы дырыжор, грамадскі дзеяч, педагог
 Мікола Платонавіч Бажан (1904—1983) — украінскі савецкі паэт, перакладчык, публіцыст і грамадскі дзеяч
 Сымон Акольскі (1580—1653) — гісторык, геральдыст, складальнік польскага гербоўніка, вядомы прапаведнік
 Антон Афодзьевіч Васюцінскі (1858—1935) — мастак, скульптар-медальер, разьбяр
 Міхаіл Іосіфавіч Велер (нар. 1948) — расійскі пісьменнік і філосаф
 Мікіта Паўлавіч Гадованец (1893—1974) — украінскі паэт-байкапісец
 Юзаф Каленбах (1861—1929) — польскі гісторык літаратуры
 Уладзімір Рыгоравіч Хіраска (1874—1933) — беларускі рэлігійны дзеяч, святамучанік

 Галерэя 


 Літаратура 
  С. 556.

 Спасылкі 

 Камянец-Падольскі гістарычны сайт 
 Сайт гарадской мэрыі 
 Камянец-Падольскі сайт 
 Прыродны запаведнік «Падольскія Тоўтры» 
 Фатаграфіі горада
 Замкі і храмы Камянец-Падольскага раёна
 Савецкая тапаграфічная карта 1:100,000 

 Дакументальныя фільмы 
 Kamenetz-Podilskiy
 Kam-Pod

Катэгорыя:Гарады Хмяльніцкай вобласці