Манархія

Мана́рхія — 1) форма кіравання, пры якой вярхоўная дзяржаўная ўлада належыць адной асобе — манарху (каралю, цару, імператару, герцагу, эрцгерцагу, султану, эміру і г. д.) і звычайна перадаецца па спадчыне.

Манархія — 2) форма дзяржаўнага кіравання, у якой крыніца ўлады — Бог (самадзяржаўе) або сам носьбіт дзяржаўнай улады (самаўладства), а асновай улады служаць яе маральны аўтарытэт у грамадстве і традыцыя, у сілу гэтага ўлада спадчынная. Таксама манархія — адна з найстаражытнейшых форм кіравання.

 Віды манархій 
 Абсалютная манархія — манархія, якая прадугледжвае амаль неабмежаваную ўладу манарха. Пры абсалютнай манархіі ўрад або іншыя органы ўлады адказныя толькі перад манархам як кіраўніком дзяржавы, а парламент у шэрагу выпадкаў наогул адсутнічае або з’яўляецца толькі дарадчым органам пры манарху (цару, каралю і інш.).
 Канстытуцыйная манархія — манархія, пры якой улада манарха абмежаваная канстытуцыяй. Пры канстытуцыйнай манархіі рэальная заканадаўчая ўлада належыць парламенту, а выканаўчая — ураду. Канстытуцыйная манархія існуе ў дзвюх формах: дуалістычная манархія і парламентарная манархія.
 Дуалістычная манархія ( — дваісты) — канстытуцыйная манархія, у якой улада манарха абмежаваная канстытуцыяй, але манарх фармальна і фактычна захоўвае шырокую ўладу.
 Парламентарная манархія — канстытуцыйная манархія, у якой манарх выконвае свае функцыі чыста намінальна. Пры парламентарнай манархіі ўрад адказны перад парламентам, якому належыць фармальнае вяршэнства сярод іншых органаў дзяржавы.
 Тэакратычная манархія — манархія, пры якой палітычная ўлада належыць кіраўніку царквы або рэлігійнаму лідару.

 Манархічныя дзяржавы сучаснасці 

У спісах прадстаўлены манархіі на 1 студзеня 2023 года. Асобным спісам прадстаўлены дамініёны — былыя англійскія калоніі, у якіх кіраўніком дзяржавы з’яўляецца кароль (каралева) Вялікабрытаніі.

 Еўропа 
  — са-князі Эманюэль Макрон (з 2017) і Жаан Энрык Вівес-і-Сісілья (c 2003)
  — кароль Філіп I (з 2013)
  — Папа Рымскі Францыск I (з 2013)
  — кароль Карл III (з 2022)
  — герцаг Карл III (з 2022)
  — герцаг Карл III (з 2022)
  — лорд Карл III (з 2022)
  — кароль Фрэдэрык X (з 2024)
  — кароль Філіп VI (з 2014)
  — князь Ханс-Адам II (з 1989)
  — вялікі герцаг Анры (з 2000)
  — князь і вялікі магістр фра Мэцью Фестынг (з 2008)
  — князь Альберт II (з 2005)
  — кароль Вілем-Аляксандр (з 2013)
  — кароль Харальд V (з 1991)
  — кароль Карл XVI Густаў (з 1973)

 Азія 
  — кароль Хамад ібн Іса аль-Халіфа (з 2002, эмір у 1999—2002)
  — султан Хасанал Балкіях (з 1967)
  — кароль Джыгмэ Кхесар Намг’ял Вангчук (з 2006)
  — кароль Абдала II (з 1999)
  — кароль Нарадом Сіямоні (з 2004)
  — эмір Тамім бін Хамад аль-Тані (з 2013)
  — эмір Наваф аль-Ахмед аль-Джабер ас-Сабах (з 2020)
  — Янг дзі-Пертуан Агонг (вярхоўны кіраўнік) Аль-Султан Абдулла II (з 2019)
  — прэзідэнт Мухамад ібн Заід Аль Нахайян (з 2022)
  — султан Хайтэм бен Тарык Аль Саід (з 2020)
  — кароль Салман ібн Абдэль Азіз ас-Сауд (з 2015)
  — кароль Маха Вачыралангкорн (з 2016)
  — імператар Нарухіта (з 2019)

 Афрыка 
  — кароль Летсіе III (з 1996, першы раз у 1990—1995)
  — кароль Мухамед VI (з 1999)
  — кароль Мсваці III (з 1986)

 Акіянія 
  — кароль Тупоу VI (з 2012)

 Садружнасць нацый 
Пост кіраўніка Садружнасці не з’яўляецца тытулам і не перадаецца па спадчыне. Пры змене манарха на брытанскім троне старшыням урадаў краін-членаў Садружнасці трэба прыняць фармальнае рашэнне аб прызначэнні новага кіраўніка арганізацыі.

 Каралеўствы Садружнасці 
У каралеўствах Садружнасці (раней называліся дамініёнамі) кіраўніком дзяржавы з’яўляецца манарх Вялікабрытаніі, прадстаўлены генерал-губернатарам.

 Амерыка 











 Акіянія 








Таксама манарх Вялікабрытаніі з’яўляецца вярхоўным правадыром , аднак пры гэтым не з’яўляецца кіраўніком дзяржавы.

 Спадарожныя паняцці 
 Дзяржава
 Манарх

 Спасылкі 


Катэгорыя:Вікіпедыя:Істотныя артыкулы