Праспект Незалежнасці (Мінск)

Праспект Незалежнасці — галоўная магістраль Мінска, вядзе ад яго цэнтра на паўночны ўсход. Даўжыня каля 15 км.

 Гісторыя 
Вуліца спланавана і пракладзена на месцы зрытай часткі гарадскі валоў XVI—XVII стагоддзяў пры першым расійскім грамадзянскім губернатары Мінска і Мінскай губерні Захары Карнееве і названа ў яго імя Захар’еўскай.

У савецкі час вуліца пераназвана ў Савецкую.

Праспект таксама ўключаў Барысаўскі тракт (у 1937 годзе пераназваны ў Пушкінскую вуліцу). Падчас акупацыі назва была Хаўптштрасэ.

Падчас Вялікай Айчыннай вайны горад быў моцна разбураны, на вуліцы Савецкай ацалелі толькі 10 дамоў. Было прынята рашэнне пра карэнную рэканструкцыю горада, у тым ліку да 1952 года спраектаваны праспект Сталіна, які праходзіў па больш шырокай і выпрастаннай трасе. У 1961 годзе ён перайменаваны ў Ленінскі праспект.

У 1991 годзе пасля атрымання незалежнасці праспект быў пераназваны ў праспект Францыска Скарыны, у 2005 годзе — у праспект Незалежнасці.

 Забудова 
Па характары планіроўкі і забудовы праспект Незалежнасці дзеліцца на 3 часткі:
 1-я (цэнтральная) — ад плошчы Незалежнасці да плошчы Перамогі;
 2-я — ад плошчы Перамогі да плошчы Калініна;
 3-я — ад плошчы Калініна да ўезду ў горад з боку Маскоўскай шашы.

 1-ая частка 
1-ю частку, даўжыня якой каля 3 км, адкрываюць два будынкі: атэль «Мінск» — злева і Мінскі паштамт — справа. У гэтай частцы шырыня праспекта — 48 метраў. Суадносіны вышыні будынкаў і шырыні праспекта — 1:2, якія ствараюць уражанне прасторы, святла і некаторай параднасці, ствараюць цэласны характар забудовы. Тут усе будынкі ўзяты пад адзін карніз. Праспект добра ўпісаны ў прыроднае асяроддзе ракі Свіслач.

Будаўніцтва на цэнтральным участку праспекта Незалежнасці вялося ў дзве чаргі:
 1940—1950-я гады — ад плошчы Незалежнасці да Кастрычніцкай плошчы;
 1950—1960-я гады — ад Кастрычніцкай плошчы да плошчы Перамогі.
Забудовай кіравалі архітэктары М. Паруснікаў і М. Баршч.

Пры будаўніцтве большасці жылых дамоў, размешчаных на гэтай частцы праспекта, выкарыстана адна серыя тыпавых секцый № 7 (распрацоўка маскоўскага інстытута «Горстройпроект», архітэктар З. Кавікаў), з прычыны чаго дасягнута мастацкае адзінства забудовы.
міні|злева|Галоўны корпус БДУ
 № 4 — шасціпавярховы галоўны корпус БДУ (1962, архітэктары М. Бакланаў, А. Духан, інжынер Н. Мароз).
 № 11 — шасціпавярховы будынак гасцініцы «Мінск» (1958, архіт. Г. Баданаў; 1969, архіт. Г. Сысоеў, Дз. Кудраўцаў, С. Мусінскі). — 
 № 12 (вул. Валадарскага) — пяціпавярховы жылы дом (1952, архіт. Л. Баталаў). У доме выдавалі кватэры навукоўцам, выкладчыкам вышэйшай школы, пісьменнікам. Сярод жыхароў дома — прэзідэнт Акадэміі навук БССР Васіль Купрэвіч, пісьменнікі Міхась Лынькоў, Максім Танк, Аркадзь Куляшоў. — 
міні|злева|Дом № 22
 № 22 (вуліца Леніна, 7; вуліца Энгельса, 10) — пяціпавярховы жылы дом (1949—1954, архіт. М. Паруснікаў). У будынку размяшчаецца ўваход на станцыі метро «Купалаўская» і «Кастрычніцкая». — 
 № 23 (вуліца Леніна, 5; вуліца Энгельса, 8) — пяціпавярховы жылы дом (1949—1954, архіт. М. Паруснікаў). У будынку размяшчаюцца універсам «Цэнтральны», першы ў горадзе рэстаран McDonald’s, уваход на станцыі метро «Купалаўская» і «Кастрычніцкая». 11 красавіка 2012 года, у гадавіну тэракта ў Мінскім метро, на ўваходзе на станцыі ўстаноўлены мемарыяльны знак «Рака памяці» скульптара Канстанціна Селіханава. — 

 2-я частка 
На ўчастку праспекта Незалежнасці ад плошчы Перамогі да плошчы Калініна разам з даваеннымі будынкамі (1937—1941 гады, архітэктары А. Брэгман, Г. Якушка) узведзены новыя жылыя будынкі (1952—1958 гады, архітэктары М. Баршч, Л. Аранаускас, А. Духан, С. Баткоўскі, Н. Макляцова, Н. Шпігельман). Вядучую ролю на гэтым участку і ў структуры горада адыгрывае плошча Якуба Коласа

 № 39 (праспект Машэрава, 1) — жылы дом (архітэктар А. П. Брэгман).
 № 48 —  (архітэктар А. Духан).
міні|злева|Дом № 52
 № 52 (бульвар Мулявіна) —  на пл. Я. Коласа (архітэктар В. Ладыгіна).
 № 55 —  (архітэктар М. Дабужская).
 комплекс будынкаў Беларускага нацыянальнага тэхнічнага ўніверсітэта (галоўны корпус пабудаваны ў 1932 годзе, архітэктар Г. Лаўроў, у 1950—1980-я гады комплекс рэканструяваўся і дабудоўваўся).
 № 62 — Мінскі радыётэхнічны каледж.
 комплекс будынкаў першай клінічнай бальніцы (1929—1931 гады, архітэктар Г. Лаўроў, у 1970—1980-я гады рэканструявана).
 № 64 корпус 13 — Мінскі гарадскі клінічны анкалагічны дыспансер. У наш час праведзена рэканструкцыя карпусоў дыспансера («Мінскпраект», архітэктары В. В. Руцкі, Т. А. Ляпёшкіна, канструктар Д. Кірэй)МИНСК ПРОЕКТ СТАБИЛЬНОСТЬ ТРАДИЦИИ 75 КАЧЕСТВО. Минск. 2020.
злева|thumb|Інтэрнат № 4 БНТУ
 № 61 —  (архітэктары С. Бяляеў, С. Мусінскі, Г. Сысоеў).
 комплекс будынкаў Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі (1932—1939 гады, архітэктары Г. Лаўроў, І. Лангбард, у 1960—1970-я гады пабудавана некалькі новых карпусоў).

 № 73 — кінатэатр «Кастрычнік» (1975 год, архітэктар В. Малышаў).
 № 76 —  (1964—1965 гады, архітэктары С. Мусінскі, Г. Сысоеў, В. Марокін). Раней у будынку размяшчаўся магазін «Сінтэтыка» (Дом гандлю «Першамайскі»).
 (вуліца Калініна, 1) —  (1962 г., архітэктары Г. Сысоеў, Д. Кудраўцаў).
 № 80 —  (архітэктары С. Мусінскі, Г. Сысоеў).
 № 81 — будынак Беларускай дзяржаўнай акадэміі мастацтваў (1953 год, архітэктар Я. Шапіра).
міні|злева|Дамы № 87, 89/1
 № 87 — жылы дом (архітэктар М. Драздоў).
 № 89 (завулак Кузьмы Чорнага, 1) —  (архітэктар М. Драздоў).
 № 91, 93 —  (архітэктар М. Ліўшыц).

 3-я частка 
 № 84А — былы рэстаран «Свіцязь» (архітэктары Я. Дзятлаў, І. Бікешчанка).
 № 99 — галоўны корпус БДАТУ (1960, архітэктар М. Бакланаў).
 № 99, корпус 4 — навучальна-лабараторны корпус № 4 БДАТУ (1973—1980, архітэктары М. Бакланаў, В. Крамарэнка).
 № 117 — АГАТ-сістэмы кіравання. Будынак узведзены як  (1977, архітэктары Д. Кудраўцаў, С. Мусінскі).
 № 117А — гандлёвы цэнтр «Аляксандраў Пасаж».
 № 148 корпус 1 — інтэрнат БНТУ (архітэктар І. Есьман).
 № 148 корпус 2 — інтэрнат № 16 БНТУ (архітэктар І. Есьман).
 № 148 корпус 3 — інтэрнат № 17 БНТУ (архітэктар І. Есьман).
 № 169 — бізнес цэнтр «XXI стагоддзе» (1998, А. Корбут, В. Нікіцін, Зееў Натэс, Даніэль Бран).

 Плошчы 
На ўсім працягу праспекта Незалежнасці размешчана некалькі плошчаў (упарадкаваны па размяшчэнню з усходу на захад):
 плошча Калініна
 плошча Якуба Коласа
 плошча Перамогі
 Кастрычніцкая плошча
 плошча Незалежнасці

 Характэрныя будынкі і збудаванні 
Глядзіце Славутасці Мінска
 Архітэктурны факультэт БНТУ
 Мастацкія пано на вышынных будынках мікрараёна «Усход»
 Камітэт дзяржаўнай бяспекі Рэспублікі Беларусь
 Нацыянальная бібліятэка Беларусі
 Маскоўскі аўтавакзал
 Дзіцячая чыгунка
 Цэнтральны батанічны сад
 Нацыянальная акадэмія навук Беларусі
 Беларускі нацыянальны тэхнічны ўніверсітэт
 Беларуская дзяржаўная філармонія
 манумент Перамогі на плошчы Перамогі
 Беларускі дзяржаўны цырк
 Дом 45 — Гімназія № 23
 Палац культуры прафсаюзаў
 Музей Вялікай Айчыннай вайны
 Палац Рэспублікі

 Грамадскі транспарт 
Практычна ўздоўж усёй працягласці праспекта Незалежнасці праходзіць Маскоўская лінія Мінскага метрапалітэна, а таксама на большай яго частцы — аўтобусны маршрут № 100 (мінчане завуць яго «сотка»). Каля Нацыянальнай бібліятэкі і Уручча ходзяць тралейбусы. З 1 чэрвеня 2022 года на цэнтральнай частцы праспекта таксама ходзіць тралейбус № 22. На некалькіх участках маецца выдзеленая паласа для грамадскага транспарту.

 Нефармальныя тапонімы праспекта 
Месца пад домам 16 нефармальна называюць месцам «пад гадзіннікам», кафэ «Світанак» (д.23, зараз не існуе) атрымала ад мінчан мянушку «памыйніца», падземны пераход паміж Нацыянальным банкам і ГУМам празвалі «трубой», адлегласць ад вул. Энгельса да вул. Леніна назвалі «цэнтр», а адлегласць ад Белдзяржцырка да плошчы Перамогі «стомятроўкаГородской фольклор Минска: „бигуди“, „гарлем“, „помойка“ и другое  //Інтэрфакс». Калі праспект называўся Сталінскім, чатырохвугольнік, які складаўся з яго і вуліц Маркса, Энгельса і Леніна, меў нефармальную назву «Квартал чатырох святых».

 Галерэя 

 Крыніцы 

 Літаратура 

 Республика Беларусь : энциклопедия. Т. 5. — Мн., 2007.

 Спасылкі 

Катэгорыя:Вуліцы Мінска
Катэгорыя:Савецкі раён (Мінск)

Катэгорыя:Плошча Незалежнасці (Мінск)