Чыкага

Чыкага () — трэці па колькасці жыхароў (пасля Нью-Ёрка і Лос-Анджэлеса) горад ЗША, другі па значнасці фінансавы цэнтр краіны і найбуйнейшы транспартны вузел Паўночнай Амерыкі. Размешчаны на паўднёва-заходнім узбярэжжы возера Мічыган, у штаце Ілінойс; адміністрацыйны цэнтр акругі Кук.

Насельніцтва Чыкага, паводле афіцыйных звестак на 2009 год, складае 2853 тыс. чалавек. Агламерацыя Чыкага (з рознымі прыгарадамі) завецца «Вялікі Чыкага» альбо «Краіна Чыкага» (; назва прапанавана газетай «Чыкага Трыб’юн» у пачатку XX стагоддзя); у ёй пражывае каля 10 млн чалавек.

Чыкага па праву лічыцца эканамічнай, прамысловай, транспартнай і культурнай сталіцай Сярэдняга Захаду. Неафіцыйна яго часам таксама завуць «Другі Горад» і «Горад Ветравеяў».

 Гісторыя 
Чыкага з’явіўся на карце ў 1833 як пасёлак з насельніцтвам 350 чалавек. У 1837 годзе Чыкага атрымаў статут горада. Месцазнаходжанне горада паміж усходнімі і заходнімі штатамі і развіццё чыгунак ператварыла Чыкага ў транспартны цэнтр ЗША.

У 1871 годзе вялікая частка горада згарэла ў Вялікім чыкагскім пажары. Гэта дало магчымасць зноў адбудаваць горад і паслужыла штуршком да станаўлення Чыкага як цэнтра архітэктуры ЗША.

Першы ў свеце небаскроб быў пабудаваны ў Чыкага ў 1885 годзе.

У 1890 годзе Чыкага быў другім па памерах горадам у ЗША (пасля Нью-Ёрку) з насельніцтвам 1,1 мільён.

З ростам горада стаў адчувацца недахоп чыстай вады і праблемы з каналізацыяй, бо горад забруджваў возера Мічыган. У 1900 праблема была вырашана разваротам ракі Чыкага, каб яна выцякала з возера Мічыган і будаўніцтвам вычышчальнага канала, накіраванага ў раку Ілінойс.

У 1920 годзе горад набыў міжнародную «славу» дзякуючы росту арганізаванай злачыннасці, з знакамітымі гангстарамі, такімі як Аль Капоне.

У 1942 годзе ва Універсітэце Чыкага ў рамках праекту Манхэтэн была праведзеная першая ў свеце кіраваная ядзерная рэакцыя.

 Геаграфія 
Паводле даных United States Census Bureau, агульная плошча горада — 606,1 км² (234,0 мі²). З іх 588,3 км² (227,1 мі²) занята зямлёй і 17,8 км² (6,9 мі²) — вадой (2,94 %).


 Культура 

 Мастацтва 
 Турызм 
Па афіцыйным даным, у 2008 годзе Чыкага наведалі 32.4 мільёны айчынных турыстаў, 11.7 мільёнаў бізнес-падарожнікаў і 1.3 мільёны замежных турыстаў. Гэтыя наведвальнікі пакінулі ў горадзе больш за 11.8 млрд долараў ЗША.

 Паркі 
Калі Чыкага атрымаў статус горада ў 1837 годзе, ён выбраў сабе дэвіз Urbs in Horto (). Сёння ў Чыкага 552 парка, агульная плошча якіх каля 3000 гектараў. Таксама горад мае 33 пляжы.
Парк Лінкальна — найбуйнейшы гарадскі парк плошчай 490 гектараў. Кожны год больш за 20 мільёнаў чалавек наведваюцца сюды. Гэта робіць яго другім пасля нью-ёркскага Цэнтральнага парку па колькасці наведвальнікаў.

 Кухня 

 Рэлігія 
Дзякуючы сваёй касмапалітычнай гісторыі, Чыкага мае багатую сумесь рэлігійнай спадчыны. Хрысціянства з’яўляецца пераважным сярод насельніцтва горада і прадстаўлена рознымі канфесіямі, уключаючы католікаў, пратыстантаў і праваслаўных. Горад таксама мае рыхільнікамў іўдаізму, ісламу, будызму, індуізму, сікхізму і іншых.

У горадзе з 1959 года дзейнічае беларуская праваслаўная царква Святога Георгія.

 Спорт 

 Медыя 
 Эканоміка 

 Дэмаграфія 
Па даным 2000 года ў Чыкага пражывала 2,896,016 чалавек. Сёння ў чыкагскай агламерацыі пражывае больш за палову насельніцтва штата Ілінойс.

У адпаведнасці з данымі American Community Survey (), расавы склад горада:
 39,9 % белыя (не іспанцы: 31,5 %)
 34,6 % чорныя ці афраамерыканцы
 0,2 % амерыканскія індзейцы
 4,9 % азіяты
 18,6 % другой расы
 1,7 % ад дзвюх ці болей рас
 іспанцы ці лацінас (любой расы) складаюць 27,8 % ад усяго насельніцтва (20.5 % мексіканцы, 3,7 % пуэртарыканцы, 0,3 % кубінцы, і 3,4 % іншыя).

 Злачыннасць 
Злачыннасць у Чыкага значна вышэй за сярэднюю па краіне. У 2017 годзе было зафіксавана 118 805 правапарушэнняў. Гэта на 1,55 % нiжэй, чым у папярэднім годзе. Але гэта ўсё роўна больш, чым у Нью-Ёрку і Лос-Анджелесе разам узятыхThe most dangerous cities in America, ranked.

 Адукацыя 

 Адукацыйныя ўстановы 
З 1850-х гадоў Чыкага стаў адным з міравых цэнтраў вышэйшай адукацыі і навуковых даследаванняў дзякуючы шэрагу ўніверсітэтаў, якія знаходзяцца ў горадзе ці яго наваколлі. Гэтыя навучальныя ўстановы заўсёды знаходзяцца ў рэйтынгу лепшых «Нацыянальных універсітэтаў» Злучаных Штатаў згодна ацэнкам журнала US News and World Report.

Лепшыя ўніверсітэты Чыкага:
 Паўночна-Заходні ўніверсітэт ()
 Чыкагскі ўніверсітэт ()
 Універсітэт Лойола Чыкага ()
 Універсітэт Дэ Поля ()
 Ілінойскі тэхналагічны інстытут ()
 Ілінойскі ўніверсітэт у Чыкага ()

 Транспарт 

 Грамадскі транспарт 
Працу грамадскага транспарту ў Чыкага і прыгарадах забяспечваюць тры агенцтвы:
 CTA (Chicago Transit Authority) — Транспартная Адміністрацыя Чыкага кіруе другой па велічыні сістэмай грамадскага транспарту ў ЗША, якая ўключае 152 аўтобусных маршрута і 7 ліній метрапалітэна. Штодня CTA перавозіць 1,4 мільёны пасажыраў: аўтобусы перавозяць каля мільёну пасажыраў штодня, яшчэ паўмільёны чалавек карыстаецца цягнікамі метро. Маршруты CTA ахопліваюць увесь Чыкага і 40 бліжэйшых прыгарадаў. Блакітная і аранжавая лініі цягнікоў CTA злучаюць цэнтр горада з гарадскімі аэрапортамі.
 Metra — сістэма прыгараднай чыгуначнай сувязі, абслугоўвае Чыкага і шэсць бліжэйшых акругаў штату Ілінойс і паўначны захад штату Індыяна. Цягнікі Metra абслугоўваюць каля 200 чыгуначных станцый, размешчаных на 11 лініях.
 Pace — сістэма прыгараднай аўтобуснай сувязі, абслугоўвае пераважна шэсць прылеглых да Чыкага акругаў штата Ілінойс, а таксама некалькі маршрутаў у самім горадзе.

 Паветраны транспарт 
Чыкага абслугоўваюць 2 буйных аэрапорты і некалькі малых. Міжнародны аэрапорт О’Хара () размешчаны на захадзе ад Чыкага (у горадзе Парк Рыдж), але адміністрацыйна адносіцца да Чыкага. Гэта адзін з найбуйнейшых аэрапортаў у свеце. Ён мае 4 тэрміналы.

Другі аэрапорт Мідуэй () значна меншы і размешчаны ў паўднёва-заходняй частцы горада.

 Братэрскія гарады 
У Чыкага 27 братэрскіх гарадоў:

  Акра (), Гана (1989)
  Аман (), Іарданія (2004)
  Афіны (), Грэцыя (1997)
  Бялград (), Сербія (2005)
  Бірмінгем (), Вялікабрытанія (1993)
  Багата (), Калумбія (2009)
  Пусан (), Паўднёвая Карэя (2007)
  Касабланка (), Марока (1982)
  Нью-Дэлі (), Індыя (2001)
  Дурбан (, ), ПАР (1997)
  Голуэй (), Ірландыя (1997)
  Гётэбарг (), Швецыя (1987)
  Гамбург (), Германія (1994)
  Кіеў (), Украіна (1991)
  Лахор (), Пакістан (2007)
  Люцэрн (, ), Швейцарыя (1998)
  Мехіка (), Мексіка (1991)
  Мілан (), Італія (1973)
  Масква (), Расія (1997)
  Осака (), Японія (1973)
  Петах-Тыква (), Ізраіль (1994)
  Прага (), Чэхія (1990)
  Шэньян, Кітай (1985)
  Шанхай, Кітай (1985)
  Таронта (), Канада (1991)
  Вільнюс (), Літва (1993)
  Варшава (), Польшча (1960)

 Факты 
 Чыкага — прызнаны цэнтр архітэктуры ЗША. 5 з 10 самых высокіх будынкаў у ЗША і 10 з 50 самых высокіх будынкаў у свеце знаходзяцца ў Чыкага, улічваючы самы высокі будынак ЗША — Віліс Таўэр ().
 Аэрапорт О'Хара спаборнічае з аэрапортам у Атланце за званне самага загружанага аэрапорта ў свеце. Паводле статыстыкі (World’s busiest airports by passenger traffic) ён займае другое месца ў свеце па колькасці перавезеных пасажыраў.

 Вядомыя асобы 
 Часлаў Будзька, беларускі грамадскі дзеяч, настаўнік
 Язэп Якаўлевіч Варонка, беларускі палітычны дзеяч
 Мікалай Іванавіч Дзямідаў, беларускі ваенны, палітычны, грамадскі дзеяч, публіцыст, настаўнік
 Уолт Дысней
 Харысан Форд
 Бені Гудмен
 Вацлаў Пануцэвіч, беларускі палітычны і рэлігійны дзеяч, гісторык.
 Дэніс Родман
 Майкл Кларк Дункан
 Ф. Фукуяма (1952—) — уплывовы амерыканскі філосаф, палітычны эканаміст і пісьменнік японскага паходжання
 Анастэйша
 Янка Чарапук, беларускі грамадска-палітычны дзеяч
 Лілі Чукасян
 Брытні Джонс (нар. 1987) — амерыканская баскетбалістка

 Гл. таксама 
 Клаўд Гейт

Катэгорыя:Гарады Ілінойса