Міхаіл Восіпавіч Біч

Міхаіл Восіпавіч Біч (, в. Мілявічы, цяпер , Гродзенская вобласць — ) — беларускі гісторык.

 Біяграфія 
Нарадзіўся ў сялянскай сям’і Восіпа Пятровіча і Ганны Антонаўны Бічоў. Скончыў Дзярэчынскую сярэднюю школу, у 1953 г. праз конкурс 8-м чалавек на месца паступіў на гістарычны факультэт БДУ, які скончыў з адзнакай у 1958 г. Працаваў настаўнікам у сельскіх школах Пастаўскага і Мастоўскага раёнаў. Планаваў паступаць у аспірантуру пры гістарычным факультэце Мінскага педінстытута, потым паступаў у аспірантуру пры Інстытуце гісторыі, дзе на іспытах не хапіла аднаго бала. Рэферат і адказы на іспытах спадабаліся загадчыку сектарам гісторыі Беларусі эпохі капіталізму прафесару К. І. Шабуні, які прыняў М. Біча на працу на пасаду малодшага навуковага супрацоўніка. М. Біч распрацоўваў тэму «Грамадска-палітычны рух у Беларусі ў 1900—1917 г.» — акрэсліў кірунак сваіх даследаванняў гісторыяй рабочага і сацыял-дэмакратычнага руху ў 2-й пал. 19 — пач. 20 ст.

 Дзейнасць 
У 1970 г. абараніў кандыдацкую дысертацыю на тэму: «Развитие социал-демократического движения в Белоруссии в 1883—1903 г.», якая ў 1973 г. выйшла манаграфіяй. У 1971 г. М. В. Біч быў абраны на пасаду старшага навуковага супрацоўніка. Пасля публікацыі манаграфіі амаль дзесяцігоддзе вывучаў рабочы рух у Беларусі ў 1861—1907 г. У 1984 г. у вынікам даследаванняў выйшла манаграфія «Рабочее движение в Белоруссии в 1861—1904 г.», якая была абароненая як доктарская дысертацыя (1984). З ліпеня 1983 г. М. В. Біч загадчыкам сектара гісторыі Беларусі перыяду капіталізму. Потым сектар змяніў сваю назву і быў пераўтвораны ў аддзел гісторыі Беларусі кан. 18 — пач. 20 ст. З 1989 г. кіраваў аддзелам на грамадскіх пачатках, бо быў абраны намеснікам дырэктара Інстытута гісторыі АН БССР па навуковай рабоце. Разам з вывучэннем рабочага класа і буржуазіі ён даследаваў дзейнасць буржуазных і дробнабуржуазных партый і груповак, а таксама народніцкі рух, перыядычны друк Беларусі і праблемы нацыянальнага Адраджэння пач. 20 ст.

Адначасова быў намеснікам старшыні вучонага Савета па абароне кандыдацкіх і доктарскіх дысертацыяў, створаным пры Інстытуце гісторыі НАН Беларусі, сябрам Савета па абароне дысертацый пры Дзяржпедуніверсітэце, уваходзіў у склад навуковага Савета інстытута. Апроч гэтага, М. В. Біч на працягу 4 гадоў узначальваў экспертны савет Вышэйшага атэстацыйнага камітэта Рэспублікі Беларусь па гістарычных навуках і мастацтвазнаўству. Шэсць аспірантаў пад яго кіраўніцтвам абаранілі кандыдацкія дысертацыі.

 Працы 
Апроч 2-х манаграфій, аўтар раздзелаў у 7 калектыўных кнігах: Гісторыя Беларускай ССР. Т. 2. (Мінск, 1972), Исторические корни дружбы и единения украинского и белорусского народов (Киев, 1978), Достижения исторической науки в БССР за 60 лет (Минск, 1979), История рабочего класса Белорусской ССР. В 4-х томах. Т.1 (Минск, 1984), Асвета і педагагічная думка ў Беларусі са старажытных часоў да 1917 г. (Мінск, 1985), Полоцк: исторический очерк. 2-е изд. (Минск, 1987), Нарысы гісторыі Беларусі. У 2-х частках. Ч. I. (Мінск, 1987). Таксама аўтар 54 артыкулаў у навуковых выданнях і 230 артыкулаў у энцыклапедычных выданнях, 4-х вучэбных дапаможнікаў і 5 праграм для сярэдняй школы па гісторыі БеларусіСмалянчук А. Спіс навуковых публікацый….

 Бібліяграфія 

 1966
 О роли и значении национальных движений в России в начале XX в. // Вопросы истории и археологии. Материалы X конференции по общественным наукам. — Минск, 1966.
 У змаганні за лепшую долю (да 60-годдзя газеты «Наша доля») // Полымя. — 1966. — № 8.

 1967
 Стагоддзі жыцця і барацьбы (да 900-годдзя Мінска) // Полымя. 1967. — № 6.
 Левые народники в Минске на рубеже XIX — XX вв. Отношение РСДРП к неонародничеству // Доклады к XI конференции молодых учёных Белорусской ССР. — Минск, 1967.

 1969
 Крах апартуністычнай тактыкі эканамізму (Да пытання аб ідэйных сувязях сацыял-дэмакратычнага эканамізму і паліцэйскага сацыялізму) // Весці АН БССР. — 1969. — № 2.
 Возникновение СДКПиЛ. Отношение её к РСДРП и к социал-демократическому движению в Белоруссии (1893—1903 гг.) // Вопросы истории. Тезисы докладов XII конференции молодых учёных Белорусской ССР. — Минск, 1969.

 1970
 На шляху да марксізму // Полымя. 1970. — № 3.
 Агент з групы «Вызваленне працы» // Полымя. — 1970. — № 3.
 «Настаўнік жыцця…» // Полымя. — 1970. — № 3.
 Ленінская «Искра» і Беларусь // Полымя. — 1970. — № 12.

 1972
 Нацыянальны склад прамысловага пралетарыяту Беларусі ў канцы XIX — пачатку XX ст. // Весці АН БССР. — 1972. — № 4.
 Гісторыя Беларускай ССР. — Т. 2. — Мінск, 1972. Раздзелы:
 Пашырэнне марксізму і ўзнікненне марксісцкіх арганізацый (у сааўтарстве з З.Абезгаузам).
 Уздым рабочага руху (1901—1904 гг.).
 Сацыял-дэмакратычны рух. Узнікненне бальшавіцкіх арганізацый на Беларусі.
 Дробнабуржуазныя партыі і групоўкі (1901—1904 гг.).
 Друк (1900—1914 гг.).
 Гіст.карта: Насельніцтва і адміністрацыйны падзел Беларусі ў канцы XIX ст. // Гісторыя Беларускай ССР. — Т. 2. — Мінск, 1972.

 1973
 Канстанцін Іванавіч Шабуня (Людзі савецкай навукі) // Весці АН БССР. — 1973. — № 1.
 Развитие социал-демократического движения в Белоруссии в 1883—1903 гг. — Минск, 1973.
 У адзіным страі. II з’езд РСДРП і фарміраванне бальшавізму ў Беларусі // Звязда. — 1973. — 29 ліпеня.
 Беларуская савецкая энцыклапедыя. — Т. 1 — 12. — Мінск, 1969—1975. 61 артыкул, у т.л.:
 Беларуская сацыялістычная грамада. — Т. 2 (у сааўтарстве з У.Палуянам)
 «Зямля і воля» (падпольная арганізацыя пачатку 60-х г. XIX ст.). — Т. 4.
 «Зямля і воля» (падпольная арганізацыя 70-х г. XIX ст. — Т. 4.
 Мінск. Гістарычны нарыс (1861—1917). — Т. 7.
 «Народная воля». — Т. 7.
 Народніцтва. — Т. 7.
 «Наша Ніва». — Т. 7.
 Рабочая партыя палітычнага вызвалення Расіі. — Т. 9.
 Рабочы саюз Літвы. — Т. 9.
 «Чорны перадзел». — Т. 11.
 Дробнабуржуазныя і буржуазныя партыі і групоўкі (1901—1904). — Т. 12.
 Беларуская ССР. Кароткая Энцыклапедыя. — Т. 1. — Мінск, 1978.
 4 артыкулы па гісторыі рабочых арганізацый.

 1978
 Борьба за единство революционных действий на Украине и в Белоруссии в период создания пролетарской партии в России // Исторические корни дружбы и единения украинского и белорусского народов. — Киев, 1978.
 Боевое взаимодействие братских народов в 1905—1907 гг. // Исторические корни дружбы и единения украинского и белорусского народов. — Киев, 1978.

 1979
 Историография истории Белоруссии в эпоху капитализма // Достижения исторической науки в БССР за 60 лет. — Минск, 1979.
 Сімпозіум гісторыкаў рабочага класа // Весці АН БССР. — 1979. — № 3.

 1980
 Кніга пра выдатнага беларускага гісторыка // Весці АН БССР. — № 2.

 20 артыкулаў па гісторыі рэвалюцыйнага руху.

 1981
 О методике статистического исследования рабочего движения (на материале Белоруссии) // Рабочий класс центра страны и Сибири (конец XIX — начало XX в.). — Новосибирск, 1981.
 Прамысловасць Беларусі ў другой палавіне XIX ст. // Весці АН БССР. — 1981. — № 2.

 1983
 Рабочее движение в Белоруссии в 1861—1904 гг. — Минск, 1983.

 1984
 История рабочего класса Белорусской ССР. — Т. 1. — Минск, 1984. Раздзелы:
 Введение (у сааўтарстве з К.Шабуней).
 Борьба рабочих на разночинском этапе освободительного движения.
 Социал-демократическая агитация и борьба рабочих в начале пролетарского этапа освободительного движения (1895—1900 гг.).
 Борьба за создание пролетарской партии нового типа. Образование организаций РСДРП в Белоруссии.
 Переход к массовой политической борьбе.
 Начало революции. Рабочее движение в январе-сентябре 1905 г.
 Пролетариат Белоруссии в период Всероссийской октябрьской стачки и Декабрьского вооружённого восстания.
 Рабочее движение в период отступления революции.
 Заключение.
 Гісторыя расійскага пралетарыяту // Весці АН БССР. — 1984. — № 4 (у сааўтарстве з З.Абезгаузам)
 Рабочий клас России от зарождения до начала XX в. // История СССР. — 1984. — № 2.
 Гіст.карта: Социал-демократические организации в Белоруссии. 1905—1907 гг. // История рабочего класа БССР. — Т. 1. — Минск, 1984 (у сааўтарстве з У.Філяковым)
 Гіст.карта: Рабочее движение в городах и местечках Белоруссии. 1905 — май 1907 гг. // История рабочего класа БССР. — Т. 1. — Минск, 1984 (у сааўтарстве з У.Філяковым).

 1985
 Асвета і педагагічная думка ў Беларусі са старажытных часоў да 1917 г. — Мінск, 1985. Раздзелы:
 Грамадска-педагагічны рух, рэвалюцыйна-асветніцкая дзейнасць народнікаў.
 Барацьба партыі бальшавікоў за народную асвету.
 Працоўныя Беларусі ў першай расійскай рэвалюцыі // Весці АН БССР. — 1985. — № 6.
 Вяршыня рэвалюцыйнай хвалі (Да 80-годдзя Снежаньскага ўзброенага паўстання) // Мінская праўда. 1985. — 21 снежня.

 1986
 «Стары змаганец» (Да 100-годдзя А. Л. Бурбіса) // Мастацтва Беларусі. — 1986. — № 3.
 Революционные события 1905—1907 гг. в Белоруссии // Пролог Великого Октября. — Минск, 1986.
 В борьбе за осуществление ленинских идей // Коммунист Белоруссии. — 1986. — № 9.

 1987
 Начало рабочего движения. Революція 1905—1907 гг. // Полоцк. Исторический очерк. Минск, 1987 (у сааўтарстве з Н.Манісам).
 Энцыклапедыя літаратуры і мастацтва. — Т. 4. — Мінск, 1987.
 2 артыкулы.
 Брест. Энциклопедический справочник. — Минск, 1987.
 7 артыкулаў па гісторыі рэвалюцыйнага руху.

 1988
 К.Каліноўскі як рэвалюцыйны дэмакрат // Весці АН БССР. — 1988. — № 1.
 За мужыцкую праўду // Помнікі гісторыі і культуры Беларусі. — 1988. — № 1.
 Ад родных ніў. Грамадска-палітычныя погляды К.Каганца // Полымя. — 1988. — № 3.
 Расійскі пралетарыят у прыяд новага рэвалюцыйнага ўздыму // Весці АН БССР. — 1988. — № 6.
 За волю, за правду (К 150-летию со дня рождения К.Калиновского) // Сельская газета. — 1988. — 2 февраля.
 Жизнь, отданная борьбе (К.Калиновскитй в советской историографии) // Знамя юности. — 1988. — 7 февраля.
 Рэформа 1861 г. на Беларусі. Паўстанне 1863 г. К.Каліноўскі — Тэлеурок 1986—1989 г. (8 перадачаў).
 I з’езд партыі // Кола дзён. — Мінск, 1988.
 Витебск. Энциклопедический справочник. — Минск, 1988.
 13 артыкулаў па гісторыі рэвалюцыйнага руху.

 1989
 Из плена старых догм // Коммунист Белоруссии. — 1989. — № 1.
 Кастусь Каліноўскі ў беларускай савецкай гістарыяграфіі // Кастусь Каліноўскі. — Гродна, 1989.
 К.Каліноўскі і паўстанне 1863 г. у працах беларускіх савецкіх гісторыкаў // Весці АН БССР. — 1989. — № 3.
 Концепция слияния наций принесла вред // Вопросы истории. — 1989. — № 5.
 Канцэпцыя праўды // Літаратура і мастацтва. — 1989. — 9 верасня.
 Старое віно ў новыя мяхі // Настаўніцкая газета. — 1989. — 25 студзеня.
 Родная мова: грамадскі статус // Настаўніцкая газета. — 1989. — 25 сакавіка.
 Борец за счастье народное // Вечерний Минск. — 1989. — 22 марта.
 Беларусь у пачатку XX ст. // Настаўніцкая газета. — 1989. — 14 кастрычніка.
 На шляху да партыі новага тыпу. — Мінск, 1989 (у сааўтарстве).
 Гродно. Энциклопедический справочник. — Минск, 1989.
 25 артыкулаў па гісторыі сацыял-дэмакратычнага і рабочага руху.

 1990
 О разработке новой концепции дооктябрьской истории КПСС // Вопросы истории. — 1990. — № 11.
 Станаўленне беларускага пісьменства ў XIX — пачатку XX ст. // Тэзісы дакладаў і паведамленняў міжнароднай канферэнцыі "Славяне: XI. Адзінства і многастайнасць. Секцыя 4. Гістарычнае адзінства і многастайнасць культурнага развіцця славянскіх народаў. — Мінск, 1990.
 Развитие капитализма в промышленности. Положение промышленных рабочих и рабочее движение в Белоруссии. 1861—1900 / Зборнік дакументаў і матэрыялаў. — Мінск, 1990. (Прадмова).
 Дзе карані нігілізму // Звязда. — 1990. — 23 студзеня.

 1991
 Канцэпцыя гістарычнай адукацыі ў сярэдняй школе Беларусі // Настаўніцкая газета. — 1991. — 30 верасня. (у сааўтарстве).
 Хай народзіцца ісціна // Літаратура і мастацтва. — 1991. — 22 лютага.
 Нягледзечы на ідэалагічны прэсінг (Гісторыя вызваленчага руху на Беларусі ў асвятленні У. М. Ігнатоўскага) // Навіны БелАН. — 1991. — 21 чэрвеня.
 У крывым люстэрку. К.Каліноўскі: праўда і вымыслы // Настаўніцкая газета. — 1991. — 17 ліпеня; 24 ліпеня; 27 ліпеня.
 Нацыянальны нігілізм і беларуская гістарыяграфія // З гісторыяй на «Вы». — Мінск, 1991.
 Гомель. Энциклопедический справочник. — Минск, 1991.
 29 артыкулаў па гісторыі сацыял-дэмакратычнага і рабочага руху.
 Праграма па гісторыі Беларусі для сярэдняй школы. — Мінск, 1991.

 1992
 Гісторыя Беларусі: XX стагоддзе (для X-XI класаў). — Мінск, 1992 (у сааўтарстве з У.Сідарцовым, В.Фаміным). Раздзелы:
 Прадмова.
 Рэвалюцыя 1905—1907 гг. на Беларусі.
 Сацыяльна-эканамічнае развіццё. Сталыпінскія рэформы. Грамадскі рух.
 Беларусь у перыяд першай сусветнай вайны. Лютаўская рэвалюцыя.
 Культура Беларусі ў пачатку XX ст.
 Неабходныя тлумачэнні. Да выхаду ў свет навучальнага дапаможніка «Гісторыя Беларусі. XX стагоддзе» // Настаўніцкая газета. — 1992. — 26 жніўня. (у сааўтарстве).
 Праблема дзяржаўнасці Беларусі ў беларускай савецкай гістарыяграфіі // Беларусь у Вялікім княстве Літоўскім. Матэрыялы міжнароднага круглага стала. — Мінск, 1992.
 Праекты базавых праграм для сярэдніх навучальных устаноў. Гісторыя. — Мінск, 1992.
 Праграма па гісторыі Беларусі ад старажытных часоў да 1917 г. Прадмова // Программы дисциплин социально-гуманитарного профиля для средних специальных учебных заведений Минсельхозпрома Республики Беларусь. — Минск, 1992.

 1993
 Гісторыя Беларусі: XX стагоддзе (для X-XI класаў). Выданне 2-е, перапрацаванае. — Мінск, 1993 (у сааўтарстве з У.Сідарцовым, В.Фаміным). Раздзелы:
 Прадмова.
 Рэвалюцыя 1905—1907 гг. на Беларусі.
 Сацыяльна-эканамічнае развіццё. Сталыпінскія рэформы. Грамадскі рух.
 Беларусь у перыяд першай сусветнай вайны. Лютаўская рэвалюцыя.
 Культура Беларусі ў пачатку XX ст.
 Гісторыя Беларусі. Канец XVIII — 1917 г. (для 8 класа). — Мінск, 1993.
 Гісторыя Беларусі. Кароткі нарыс (у 5 частках). Для вайскоўцаў. — Ч. 3. Канец XVIII ст. — 1917 г. — Мінск, 1993.
 Беларускае Адраджэнне ў XIX — пачатку XX ст. Гістарычныя асаблівасці, узаемаадносіны з іншымі народамі (XI Міжнародны з’езд славістаў. Даклады). — Мінск, 1993.
 Аб нацыянальнай канцэпцыі гісторыі і гістарычнай адукацыі ў Рэспубліцы Беларусь // Беларускі гістарычны часопіс. — 1993. — № 1.
 Аграрнае і нацыянальнае пытанне ў паўстанні 1863 г. на Беларусі // Беларускі гістарычны часопіс. — 1993. — № 3.
 Дзяржаўнасць Беларусі: станаўленне, страта, барацьба за аднаўленне. IX — 1918 г. // Беларуская мінуўшчыны. — 1993. — № 5-6.
 Гісторыя вызваленчага руху на Беларусі ў XIX — пачатку XX ст. у асвятленні У. М. Ігнатоўскага // Акадэмік У. М. Ігнатоўскі: матэрыялы навуковых чытанняў, прысвечаных 110-годдзю з дня нараджэння. — Мінск, 1993.
 Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. — Т. 1. — Мінск, 1993. Артыкулы:
 Абрамовіч Эміль Абрамавіч (у сааўтарстве з Ф.Ігнатовічам).
 Агурскі Самуіл Хаімавіч.
 Антысемітызм (у сааўтарстве з У.Семянюком).
 Аршанская рабочая арганізацыя 1898—1900 г.
 Аршанскі сацыял-дэмакратычны камітэт БУНДА (у сааўтарстве з Э.Ліпецкім).
 Аршанскія выступленні працоўных 1905 г.
 Ашмянская рабочая арганізацыя.
 Ашмянскія выступленні працоўных 1905 г.
 Ашмянскія забастоўкі гарбароў 1898 г.
 Ашмянскія маёўкі рабочых 1896 г.
 Бабкоў Уладзімір Яўхімавіч.
 Бабруйскі сацыял-дэмакратычны камітэт БУНДА (у сааўтарстве з Э.Савіцкім, П.Башко).
 Бабруйскія выступленні працоўных 1905 г.
 Балоціна Анісся Давыдаўна.
 Бараньскія выступленні працоўных 1905 г.
 Барысаўскія выступленні працоўных 1904—1907 г.
 Беларуская сацыялістычная грамада (у сааўтарстве з С.Рудовічам).
 Гіст.карта: Насельніцтва Беларусі і сумежных тэрыторый у канцы XIX ст. // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. — Т. 1. — Мінск, 1993.

 1994
 Нарысы гісторыі Беларусі. Частка I. — Мінск, 1994. Раздзелы:
 Буржуазныя рэформы. Пераход да капіталістычнай гаспадаркі.
 Паўстанне 1863 г. на Беларусі.
 Фарміраванне беларускай нацыі.
 Класавая барацьба. Узнікненне палітычных арганізацый і партый.
 Рэвалюцыя 1905—1907 гг. на Беларусі.
 Развіццё эканомікі. Сталыпінскія рэформы на Беларусі.
 Барацьба за нацыянальнае Адраджэнне.
 Беларусь у час першай сусветнай вайны.
 Лютаўская рэвалюцыя на Беларусі.
 Эвалюцыя рабочага руху на Гродзеншчыне ў канцы XIX — пачатку XX ст. // Беларускі гістарычны часопіс. — 1995. — № 4.
 Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. — Т. 2. — Мінск, 1994. Артыкулы:
 Бешанковіцкая рабочая арганізацыя 1899—1900 г.
 Брэсцкае тайнае таварыства рабочых і рамеснікаў.
 Брэсцкая арганізацыя Польскай сацыялістычнай партыі ў Літве (ППС у Літве).
 Брэсцкая арганізацыя РСДРП (у сааўтарстве з А.Марозавай).
 Брэсцкі сацыял-дэмакратычны камітэт БУНДА (у сааўтарстве з Э.Савіцкім).
 Брэсцкія выступленні працоўных 1905 г.
 Брэсцкія выступленні салдат 1905 г. (у сааўтарстве з У.Філяковым).
 БУНД (1897—1907, гістарыяграфія БУНДА).
 Бурбіс Алесь.
 Быхаўская сацыял-дэмакратычная арганізацыя 1900 г.
 Бычковы.
 Бярэзінскія выступленні працоўных 1905 г.
 Вігдорчык Мікалай Абрамавіч.
 Віцебскі рэвалюцыйны гурток.
 Віцебскі сацыял-дэмакратычны камітэт БУНДА (у сааўтарстве з П.Башко, Э.Савіцкім).
 Віцебскія выступленні рабочых 1905 г.
 Віцебскія палітычныя выступленні рабочых 1899 г.

 1995
 Якім быць падручніку па гісторыі (завочны «круглы стол») // Беларускі гістарычны часопіс. — 1995. — № 4.
 Роздум з нагоды дня незалежнасці // Культура. — 1995. — 26 ліпеня — 1 жніўня.
 Беларусь. Энцыклапедычны даведнік. — Мінск, 1995.
 Гістарыяграфія гісторыі Беларусі.
 Паўстанне 1863—1864 г. у Польшчы, на Беларусі і ў Літве.
 Праграмы па гісторыі для базавых агульнаадукацыйных школ. Праграма па гісторыі для 8 класа. — Мінск, 1995.
 Праграмы для сярэдніх навучальных устаноў. Гісторыя. Гісторыя Беларусі (канец XVIII — пачатак XX ст.). — Мінск, 1995.

 1996
 Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. — Т. 3. — Мінск, 1996. Артыкулы:
 Гістарыяграфія гісторыі Беларусі (Станаўленне нацыянальнай гістарыяграфічнай канцэпцыі, Гістарыяграфія гісторыі Беларусі 19 — пачатку 20 ст. у працах 1920 −1990-х г.).
 «Гоман» (рэвалюцыйная народніцкая група ў Пецярбургу ў 1880-я г.).
 Гомельская арганізацыя РСДРП.
 Гомельская сацыял-дэмакратычная група.
 Гомельскі гурток самаадукацыі.
 Гомельскі камітэт РСДРП 1898—1900 г.
 Гомельскі камітэт сацыял-дэмакратаў-інтэрнацыяналістаў.
 Гомельскі сацыял-дэмакратычны камітэт БУНДА (у сааўтарстве з П.Башко).
 «Гомон» (нелегальны часопіс, орган бел.фракцыі партыі «Народная воля»).
 Гродзенская арганізацыя Польскай сацыялістычнай партыі ў Літве (ППС у Літве).
 Гродзенская дэманстрацыя рабочых 1903 г.
 Гродзенская забастоўка рабочых тытунёвай фабрыкі 1903—1904 г.
 Гродзенская палітычная забастоўка 1905 г.
 Гродзенская рабочая арганізацыя.
 Гродзенская стачка работніц тытунёвай фабрыкі 1899 г.
 Гродзенскі перасылачны пункт нелегальнай палітычнай літаратуры.
 Гродзенскі рабочы камітэт Польскай сацыялістычнай партыі.
 Гродзенскі рэвалюцыйны гурток.
 Гродзенскі сацыял-дэмакратычны камітэт БУНДА (у сааўтарстве з У.Палуянам).
 Гродзенскія выступленні салідарнасці рабочых з палітвязнямі 1905 г.
 Гродзенскія забастоўкі 1905 г.
 Гродзенскія кастрычніцкія палітычныя выступленні 1905 г.
 Грынявіцкі Ігнат Яўхімавіч.
 Каганец Карусь.
 Туман дылетанцтва і тэндэнцыйнасці // Голас Радзімы. — 1996. — 12 верасня. (рэцэнзія).
 Эвалюцыя ідэі дзяржаўнасці ў вызваленчым руху Беларусі ў канцы XIX — пачатку XX ст. // Голас Радзімы. — 1996. — 28 сакавіка; 4 красавіка; 11 красавіка.

 1997
 «Всеподданейший отчёт Виленского, Гродненского и Ковенского генерал-губернатора…». 1904 г. Прадмова и каментарыі // Беларускі гістарычны часопіс. — 1997. — № 2 (публікацыя дакумента ў сааўтарстве з В.Пічуковым).
 З прапанаванай канцэпцыяй пагадзіцца не магу // Беларуская мінуўшчына. — 1997. — № 3.
 «Заходнерусізм» і беларускі нацыянальны рух: гістарыяграфічны аспект // Беларусь паміж Усходам і Захадам. Частка 1. Беларусіка. — Мінск, 1997.
 «…І думаў аб самастойнасці Літвы» // Беларуская мінуўшчына. — 1997. — № 5.
 Пошук ісціны ці шальмаванне? // Голас Радзімы. — 1997. — 11 снежня; 18 снежня.
 Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. — Т. 4. — Мінск, 1997. Артыкулы:
 Канстытуцыйна-каталіцкая партыя Літвы і Беларусі.
 Карповіч Пётр Уладзіміравіч.
 Лідская арганізацыя РСДРП.

 1998
 Гісторыя Беларусі. Канец XVIII — 1917 г. Вучэбны дапаможнік для 8 класа агульнаадукацыйнай школы. — Мінск, 1998.
 Гістарыяграфічныя «навацыі» ў навучальнай літаратуры // Беларускі гістарычны агляд. — Т. 5. — Сшытак 2 (9). — Снежань 1998 (рэцэнзія).

 1999
 Ад ідэі аднаўлення Рэчы Паспалітай да барацьбы за стварэнне незалежнай беларускай дзяржавы // Unia Lubelska i tradycji integracyjne w Europie Środkowowschodniej. — Lublin, 1999.
 Няспраўджаныя амбіцыі і абяцанні // Штогоднік Інстытута гісторыі НАН Беларусі. 1999. — Мінск, 1999. (рэцэнзія) (у сааўтарстве з Г.Галенчанкам, І.Ігнаценкам, У.Снапкоўскім).
 «Паданьне» Максіма Гарэцкага Начальніку Сярэдняй Літвы генералу Люцыяну Жэлігоўскаму ад 1 ліпеня 1921 г. Публікацыя, заўвагі і каментарыі // Штогоднік Інстытута гісторыі НАН Беларусі. 1999. — Мінск, 1999.
 Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. — Т. 5. — Мінск, 1999. Артыкулы:
 Магілёўскі сацыял-дэмакратычны камітэт БУНДА (у сааўтарстве з П.Башко).
 Мазырская арганізацыя РСДРП.
 Мазырскі сацыял-дэмакратычны камітэт БУНДА (у сааўтарстве з Э.Ліпецкім).
 Мінская аб’яднаная арганізацыя РСДРП.
 Мінская акруговая сялянская арганізацыя пры РСДРП.
 Мінская рабочая арганізацыя 1894—1897 г.
 Мінская яўрэйская сацыял-дэмакратычная група.
 Мінскі сацыял-дэмакратычны камітэт БУНДА (у сааўтарстве з Э.Ліпецкім).
 Мінскія сацыял-дэмакратычныя гурткі.
 Народніцтва (у сааўтарстве з М.Сакаловай).
 Паўночна-заходняя абласная арганізацыя Партыі сацыялістаў-рэвалюцыянераў.
 Паўстанне 1863—1864 г.
 Польская сацыялістычная партыя ў Літве.
 Прыбылёва-Корба Ганна Паўлаўна.

 2001
 Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. — Т. 6. — Мінск, 2001. Артыкулы:
 Рабочы клас (да 1917 г.).
 Рабочы рух (да 1917 г.).
 Расійская імперыя (у сааўтарстве з В.Грыгор’евай, А.Філатавай, М.Сакаловай, У.Філяковым).
 Сацыялістычная партыя Белай Русі.

 Крыніцы 

 Літаратура 
 Каробушкіна Т. Таленавіты гісторык Беларусі // Гістарычны Альманах, Т.6, 2002;
 Смалянчук А. Ф. Міхась Восіпавіч Біч // БГА. Т.6, сш. 1-2(10-11). Снеж. 1999.
 Смалянчук А.'' Спіс навуковых публікацый Міхася Восіпавіча Біча // Гістарычны Альманах, Т.6. 2002.


Катэгорыя:Гісторыкі СССР
Катэгорыя:Гісторыкі Беларусі
Катэгорыя:Дактары гістарычных навук