Міхал Адольфавіч Федароўскі

Міхал (Міхаіл) Адольфавіч Федароўскі (, радзей Fedorowski, , Варшава — , Варшава) — беларускі і польскі этнограф, фалькларыст і археолаг-аматар, садоўнік, аграном, даследчык польскай і беларускай народнай культуры.

Збіраў кнігі, творы жывапісу і графікі, гістарычныя, фальклорна-этнаграфічныя матэрыялы, вёў археалагічныя раскопкі ў Пружанскім, Ваўкавыскім і іншых паветах Гродзенскай губерні. Сабраў каля 1,5 тыс. беларускіх песенных і танцавальных мелодый, 5 тыс. беларускіх народных песень, каля 10 тыс. прыказак, сотні казак, загадак і іншых твораў, якія выданыя у 8-томнай працы «Люд беларускі» (1887—1981). Значную частку сваіх збораў запісаў на Сакольшчыне, Янаўшчыне, Дуброўшчыне, у ваколіцах Беластоку, Нараўкі. Таксама аўтар этнаграфічнай працы «Пружана і яе ваколіцы».

 Біяграфія 

 Сям’я і маладосць 
злева|міні|Міхал Федароўскі у маладосці, 1877 г.
Федароўскі паходзіў з варшаўскай шляхецка-дваранскай сям’і. Яго бацькамі былі Адольф Федароўскі (пам. 1870 у бітве пад Арлеанам; паходзіў з Кашубаў)) і Элеанора (з роду Гансевічаў, полька па паходжанні). У дзяцінстве ён перахварэў на туберкулёз, што паўплывала на яго фізічнае здароўе і фінансавую сітуацыю. Калі хлопцу было 13 гадоў, бацька эміграваў у Францыю. Падчас яго адсутнасці маці Федароўскага выйшла замуж за адстаўнога расійскага афіцэра Камісараўскага ().

 Адукацыя і кар’ера 
Міхал Федароўскі скончыў 4 класы  ў Варшаве (скончыў у 1870 годзе). Наступныя тры гады ён навучаўся агратэхнікі падчас практык і курсаў магнацкіх сельскіх і садовых гаспадарак (1971—1973). У той жа перыяд (1870—1872) вывучаў філасофію і літаратуру пад кіраўніцтвам Францішка Крупінскага.

У 1873 годзе ён пачаў вучыцца як вольны слухач на агранамічным факультэце Пятроўска-Разумоўскай акадэміі пад Масквой. Атрымліваў там званне адміністратара маёнткаў, аднак праз пяць месяцаў па прычынах здароўя і фінансавых цяжкасцяў мусіў скончыць навучанне.

Падчас практыкі ў маёнтку ў Алькускім павеце ён сустрэў Оскара Кольберга, Зыгмунта Глогера і Францішкам Крупіньскім. Адмовіўшыся ад паездкі ў экзатычныя калоніі Галандыі на Яве і Суматры, ён вырашыў прысвяціць жыццё даследаванню народнай культуры Польшчы і Беларусі. Яго на гэта натхніла чытанне «Падручніка для збіральнікаў народных рэчаў» () Яна Карловіча (Варшава, 1871).

У 1875—1877 гадах ён праводзіў даследаванні ў Келецкім ваяводстве пад кіраўніцтвам Зыгмунта Глогера, плёнам якіх стала двухтомная манаграфія «Люд з ваколіц Жарка, Севежа і Пілыцы» (). У гэты перыяд ён працаваў адміністратарам маёнтка Міхала Палескага.

У 1877 годзе быў прызваны ў расійскую армію, аднак праз паўгода быў звольнены са службы па волі цара як адзіны сын у сям’і.

міні|Міхал Федароўскі, XIX стагоддзе.

З 1877 года знаходзіўся на беларускіх землях, жывучы ў сяброў сваёй маці ў Пружанах (маёнтак маршалка Валянціна Шыкоўскага), дзе праводзіў інтэнсіўныя фальклорныя даследаванні. Вынікам гэтага з’явілася серыя выданняў «Люд беларускі», якая мела ўключаць 20 тамоў, аднак было апублікавана толькі 8, з якіх тамы 5-8 пасмяротна. Тама 9-20 не захаваліся. Сабраныя там матэрыялы і сёння лічацца аднымі з асноўных для беларускай этнаграфіі і фалькларыстыкі.

Серыя выходзіла пасля 1879 года, калі Федароўскі пазнаёміўся з  і пачаў перадаваць ёй першыя рукапісы[1].
злева|міні|Міхал Федароўскі, здымак да 1910 г.
У перыяд з 1884 па 1894 год ён арандаваў Косін ад роду Ельскіх. Таксама ў гэты перыяд, жывучы ў Студзяроўшчыне (гл. Слонім), ён пачаў збіраць лякарскія і . Пад уплывам звароту прафесара Юзафа Растафіньскага «Заклік да не-батанікаў збіраць народныя назвы раслін» (, 1883), ён вырашыў скласці Літоўскі гербарый з узорамі беларускай флоры і іх народнымі назвамі. З 1877 па 1892 год ён сабраў каля 11 тысяч археалагічных і 1 тысячу этнаграфічных матэрыялаў, якія адпраўляў Зыгмунту Глогеру ў . Разам з ім праводзіў таксама археалагічныя раскопкі стаянак і могільнікаў (у тым ліку курганоў) сярэднявечнай эпохі ў Ваўкавыскім павеце.

У 1892 годзе ён пазнаёміўся з Музеем Расійскага геаграфічнага таварыства ў Троіцкасаўску. Стаў таксама членам Львоўскага народазнаўчага таварыства, , а год пазней Нумізматычна-архіялагічнае таварыства.

Падчас знаходжання на беларускіх землях ён сабраў каля трох тысяч кніг. У 1904 годзе апынуўся ў «маёнткавай руіне»[1], таму частку з іх перадаў дзяржаўным установам, такім як Музей Дзедушыцкіх у Львове, , , астатнюю частку захаваў (каля 1500) або прадаў. Аднак шмат ягоных фотаздымкаў, зробленых пераважна старым людзям падчас знаходжання ў Косіне, згубіліся. У выніку, ён пераехаў у Варшаву. Падчас Першай сусветнай вайны ўступіў у шэрагі нацыяналістычных груповак: Кола Вялікага Княства Літоўскага, Беларускага камітэта і Лігі заходніх зямель[1]. З 1920 года працаваў ва ўпраўленні прапаганды . Ён напісаў шматлікія заклікі, вершы, маршы і песні для часопісаў, песеннікаў і штодзённых газет. Яго працы гэтага перыяду засталіся ананімнымі.

міні|Экслібрыс з кнігазбору Міхала Федароўскага.

У 1921 г. ён уладкаваўся на кафедру этналогіі Інстытута антрапалагічных навук Варшаўскага навуковага таварыства і працаваў да самай смерці ў 1923 годзе. Перад смерцю калекцыю перадаў:

 Рукапісы, выразкі і графічныя калекцыі ў Бібліятэку аддзела этналогіі Інстытута антрапалагічных і этналагічных навук Варшаўскага навуковага таварыства, ацалелы фрагмент твораў перададзены ў Бібліятэку Варшаўскага ўніверсітэта, Навуковы архіў ім. Польскага этналагічнага таварыства і Архіў польскай акадэміі навук у Варшаве;
 Аўтабіяграфічныя і бібліяграфічныя зборнікі , зборнікі страчаны;
 Рукапісы Юзафа Такажэвіча і Марыяна Абрамовіча;
 Карты, брашуры і медальёны Яну Гамаліцкаму, зборнікі былі страчаны.

Яго смерць згадваецца ў шматлікіх выданнях, у тым ліку: «Kurier Warszawski», «» і «». Пахаваны на Паванзкоўскіх могілках (участак Y-6-7/8).

Архіўныя матэрыялы Міхала Федароўскага знаходзяцца ў  пад нумарам III-8.

 Прыватнае жыццё 

У 1892 г. ажаніўся са Стэфаніяй Бітнер (дачкой памешчыка з Келецкай губерні, сястрой лекара Бітнера з Свіслаччыны).

 Публікацыі 

 Кнігі 
 Фалькларыстычная тэматыка 
 1870 «Budowle dla inwentarza», рукапіс, спіс у ;
 1882: «Notatki archeologiczne z okolic Słonima, Kurchany pod Wiszowem», апубл. Зыгмунтам Глогерам з нататк Федароўскага ў «Pamiętnik Fizyograficzny», ВаршаваZygmunt Gloger, PISMA ROZPROSZONE, tom II, 1877—1889 [w:] ksiaznicapodlaska.pl;
 1883: «Juréj (święty Jerzy) przyczynek do etnografii krajowéj», апубл. Зыгмунтам Глогерам з нататк Федароўскага ў «Pamiętnik Fizyograficzny», Варшава;
 1888—1889: «Lud okolic Żarek, Siewierza i Pilicy», Варшава;
 1877—1905: «Люд беларускі на Русі літоўскай. Матэрыялы славянскай этнаграфіі, сабраныя ў 1877—1905 гг.» (),  / пасмертнае Навуковае выдавецтва PWN:
 Том 1, Wiara, wierzenia i przesądy z okolic Wołkowyska, Słonima, Lidy i Sokółki (1897);
 Том 2, Baśnie, przypowieści i podania ludu z okolic Wołkowyska, Słonima, Lidy i Sokółki (1902);
 Том 3, Baśnie, przypowieści i podania ludu z okolic Wołkowyska, Słonima, Lidy i Sokółki (1903);
 Том 4, Przysłowia, żarcik, wyrażenia stałe oraz zagadki ludu, mieszczan i zagrodowców z okolic Grodna, Sokółki, Białegostoku, Bielska, Wołkowyska, Słonima, Nowogródka, Słucka, Lidy, Wilejki, Święcian i Oszmiany (1935);
 Том 5, Pieśni (1958);
 Том 6, Pieśni; Pieśni frywolne i taneczne (1960);
 Том 7, Suplement do tomu V i VI (1969);
 Том 8, Inedita. Pieśni z archiwum zbieracza (1981);
 1973: «Diabelskie skrzypce. Baśnie białoruskie», пад рэд. Aleksander Barczewski, , Варшава;
 1991: «Люд беларускі. Вяселле» (), пад рэд. Саламевіч І. У., Мінск;
 2013: «Diabelskie wesele. Bajki z Polesia», пад рэд. Aleksander Barczewski, Zysk i S-ka, Познань.

 Успаміны і біяграфіі 
 1910: «Wspomnienia o Świsłoczy Tyszkiewiczowskiej, Dereczynie i Różanie», разам з Леанам Патоцкім, Вільня
 1911: «Leon hr. Potocki: jego życie i prace literackie», Вільня, Kwartalnik Litewski
 1913: «Zbiory graficzne », Варшава;
 1917: «Wspomnienia moje o Michale Poleskim i o Włodowicach». , Варшава;
 1920: «6 sierpnia 1914 r.: wspominki na czesć poległych bohaterów», Stowarzyszenie Włascicieli Zakładów Graficznych, Варшава.

 Гербарыі 
 1882—1890: «Zioła lecznicze», сшытак 1 (1882), 2 (1883), 3 (1883—1890);
 1883: «Zielnik roślin użytecznych», сшытак 1;
 1883: «Zielnik Litewski», сшытак 1.

 Іншыя творы 
Пад аўтарствам М. Федароўскага выходзілі і шматлікія ананімныя водгукі, вершы, маршы і песні для часопісаў, песеннікаў і аднадзёнак ; працы (рукапісы, карты, малюнкі), страчаныя пасля смерці Федароўскага.

 Крыніцы 

 Літаратура 
 Календарыюм // «Czasopis» № 9, 2003.








 Спасылкі 

 тамы 1-4, 6-7 (доступ анлайн)
 Ânka Salamevìč, Michał Federowski (доступ анлайн)
 Усе тамы «Люду беларускага» на «Беларускай палічцы». (доступ анлайн)
 Працы Міхала Федаркоўскага ў бібліятэцы Polona

Катэгорыя:Этнографы Беларусі
Катэгорыя:Археолагі Беларусі
Катэгорыя:Этнографы Польшчы
Катэгорыя:Беларусісты
Катэгорыя:Беларусісты Польшчы