Лівонскі ордэн

Лівонскі ордэн, ці Інфлянцкі ордэн (, ) — каталіцкая дзяржава і ваенная арганізацыя рыцараў ва Усходняй Прыбалтыцы на латышскіх і эстонскіх землях (Інфлянтах) у XIII — XVI стст.

Ваяваў з Літвой, Псковам, Ноўгарадам. Атрымаў шэраг сур'ёзных паражэнняў ад іх (на Чудскім возеры 1242, бітва пры Дурбе 1260 і інш.). У Лівонскай вайне разгромлены рускімі войскамі, пасля чаго ліквідаваны.

 Гісторыя 

 Ордэн мечаносцаў 

Створаны (як Ордэн мечаносцаў) у 1202 годзе ў вусці ракі Дзвіна біскупам Альбертам фон Буксгёўдэнам і цыстэрцыянскім абатам . Першапачаткова ордэн называўся Браты рыцарства Хрыстовага (). Афіцыйнай яго мэтай была абвешчана абарона заснаванага ў Інфлянтах лацінскага касцёла і пашырэнне хрысціянства сярод ліваў, латгалаў і эстаў.

У 1205 годзе Папа Рымскі Інакенцій III зацвердзіў ордэн і надаў яму статут на ўзор ордэна храмоўнікаў (тампліераў). Паводле гэтага статута, члены ордэна падзяляліся на братоў-рыцараў, братоў-святароў і братоў-службовых. Браты-рыцары насілі белыя плашчы з выявай чырвонага мяча і крыжа над ім, меч над крыжам быў і на ордэнскай пячатцы (адсюль пашыраная ў сярэдневякоўі назва рыцараў — крыжакі).

Пасля паражэння Ордэна мечаносцаў у 1236 годзе ў Саўлескай бітве, 12 мая 1237 года Папа Рымскі Грыгорый IX далучыў ордэн да Тэўтонскага.

 Лівонская вайна і заняпад ордэна 

У 1421 годзе быў падпісаны гандлёвы дагавор Ноўгарада з Лівонскім ордэнам. Мір аказаўся нетрывалым, і ў 1444 годзе ўспыхнула вайна Лівоніі з Ноўгарадам і Псковам, якая доўжылася да 1448.

У 1492 годзе для барацьбы з Лівоніяй каля нямецкай крэпасці Нарвы быў заснаваны Івангорад.

У 1500 годзе быў складзена антымаскоўскі дагавор паміж ВКЛ і Лівонскім ордэнам. У час вайны 1501—1503 гг., у 1501 годзе ордэн быў разгромлены рускімі войскамі пры Гельмедзе (каля Дэрпта). Пасля перамогі Рэфармацыі магістар В. Плятэнберг не стаў далучацца да улады Рэчы Паспалітай і станаваіцца васалам польскага караля і вялікага князя літоўскага Жыгімонта Старога разам з Прусіяй у 1523 г. а абвесціў Лівонскую канфедэрацыю часткай Святой Рымскай імперыі.

Пасля Пазвольскай "вайны" 1557 г. - збора войска ВКЛ і правала мабілізацыі у Лівоніі - ордэн  аддаўся пад пратэктарат ВКЛ. З 1557 годзе Іван IV узяў курс на абвастрэнне адносін з ордэнам — ён адмовіў лівонскім паслам у прыёме. Германскі імператар не стаў умешвацца.  Сілы ордэна былі хутка разгромлены маскоўскімі войскамі большасць тэрыторыіі акупаваныя падчас Лівонскай вайны.

Апошні гросмайстар Готхард Кетлер, не бачачы сродкаў да захавання незалежнасці Ордэна, па Віленскім дагаворы  далучыў усю Лівонію ў склад ВКЛ, а сам прыняў (1561) тытул свецкага князя - герцага і тым самым спыніў існаванне Ордэна.

 Гл. таксама 
 Ордэн мечаносцаў
 Інфлянцкае княства

 Літаратура 





Катэгорыя:Рыцарскія ордэны
Катэгорыя:Дзяржавы крыжакоў