Debian

Debian — аперацыйная сістэма, якая складаецца з свабоднага ПЗ з адкрытым зыходным кодам.

У цяперашні час Debian GNU/Linux — найбольш папулярны дыстрыбутыў. Таксама існуюць праекты па выкарыстанні іншых ядраў: Debian GNU/Hurd, Debian GNU/kNetBSD і Debian GNU/kFreeBSD.

Debian мае найвялікшае сярод іншых дыстрыбутываў сховішча пакетаў — гатовых да выкарыстання праграм, калі нават не па іх колькасці, то па колькасці архітэктур, што падтрымліваюцца: пачынаючы з ARM, якая выкарыстоўваецца ва ўбудавальных прыладах, найболей папулярных x86, x64 і PowerPC і заканчваючы IBM S/390, якая выкарыстоўваецца ў мэйнфрэймах.

Сховішча падзелена на тры галіны:
 стабільную (stable), яна змяшчае пакеты, якія ўвайшлі ў апошні афіцыйны дыстрыбутыў (абнаўленне пакетаў у ім адбываецца толькі для прадухілення ўразлівасцяў);
 тэставую (testing), з якой будзе фарміравацца наступны стабільны дыстрыбутыў;
 нестабільную (unstable), у якой пакеты рыхтуюцца да змяшчэння ў тэставую галіну.

Існуе таксама галіна, якую завуць эксперыментальнай (experimental); у яе змяшчаюцца пакеты, якія пераносяць асабліва вялікія змены. Для працы са сховішчам распрацаваны розныя сродкі, самае папулярнае з якіх — APT.

Debian стаў асновай цэлага шэрагу дыстрыбутываў (больш за 100). Самыя вядомыя з іх — Adamantix, Bioknoppix, Dreamlinux, Clusterix, Gnoppix, Knoppix, Ubuntu, Libranet, Linspire, MEPIS і Xandros Desktop OS.

Стабільныя версіі аперацыйнай сістэмы Debian завуцца імёнамі персанажаў мультфільма «Toy Story». Сама назва «Debian» складзена з імёнаў заснавальніка праекту Яна Мёрдака (Ian Murdock) і яго сяброўкі (пасля — жонкі, цяпер — былой) Дебры (Debra).

 Гісторыя 

Стварэнне Debian было распачата ў жніўні 1993 года Янам Мёрдакам. Ён кіраваўся жаданнем стварыць дыстрыбутыў, які будзе, з аднаго боку, адкрытым і вольным у духу Linux і GNU, і адначасова выключна дбайным і добрасумленным. Спачатку над праектам працавала невялікая згуртаваная група хакераў свету вольнага П3, якая паступова разрасталася, стаўшы вялікай арганізаванай супольнасцю распрацоўшчыкаў і карыстальнікаў.

     Версія
     Кодавая назва
     Колькасць даступных архітэктур
     Колькасць пакетаў
     Дата выхаду
     Сканчэння тэрміну падтрымкі
         Арыгінальная
     На беларускай
         0.93R6
             1
         26 кастрычніка 1995 года
             1.1
     Buzz
     Баз 
     1
     474
     17 чэрвеня 1996 года
     1996 год
         1.2
     Rex
     Рэкс
     1
     848
     12 снежня 1996 года
     1996 год
         1.3
     Bo
     Бо
     1
     974
     5 чэрвеня 1997 года
     1997 год
         2.0
     Hamm
     Хэм
     2
     ≈ 1500
     24 ліпеня 1998 года
     1998 год
         2.1
     Slink
     Слінк
     4
     ≈ 2250
     9 сакавіка 1999 года
     снежань 2000 года
         2.2
     Potato
     Патэйта (Бульба)
     6
     ≈ 3900
     15 жніўня 2000 года
     красавік 2003 года
         3.0
     Woody
     Вудзі
     11
     ≈ 8500
     19 ліпеня 2002 года
     август 2006 года
         3.1
     Sarge
     Сарж
     11
     ≈ 15400
     6 чэрвеня 2005 года
     красавік 2008 года
         4.0
     Etch
     Этч
     11
     ≈ 18000
     8 красавіка 2007 года
     люты 2010 года
         5.0
     Lenny
     Лені
     12
     ≈ 23000
     14 февраля 2009 года
     люты 2012 годаSecurity Support for Debian GNU/Linux 5.0 terminated on February 6th
         6.0
     Squeeze    
     Скуіз
     9+2
     ≈ 29000
     6 лютага 2011 годаDebian 6.0 "Squeeze" released 
     люты 2016 года
         7.0
     Wheezy    
     Ўізі
     11+2
     ≈ 37000
     4 мая 2013 года* 

     31 мая 2018
         8.0
     Jessie    
     Джэсі
     10
     ≈ 43000
     25–26 красавіка 2015
     30 чэрвеня 20209.0StretchСтрэтч10≈ 5100017 чэрвеня 201730 чэрвеня 202210BusterБастэр10≈ 590006 ліпеня 201930 чэрвеня 202411BullseyeБулзай95955114 жніўня 2021чэрвень 202612BookwormБукворм96441910 чэрвеня 2023чэрвень 202813Trixieбудзе абвешчана пазнейбудзе абвешчана пазнейбудзе абвешчана пазнейбудзе абвешчана пазнейбудзе абвешчана пазней14Forkyбудзе абвешчана пазнейбудзе абвешчана пазнейбудзе абвешчана пазнейбудзе абвешчана пазнейбудзе абвешчана пазней

    Умоўныя абазначэнні:
         запланавана / у распрацоўцы

     бягучая версія
     падтрымліваецца
     не падтрымліваецца

 Стадыі распрацоўкі 

Пакеты праграмнага забеспячэння, якія знаходзяцца ў распрацоўцы, першапачаткова пападаюць у дыстрыбутыў праекту пад назвай unstable (таксама вядомы як sid), або ў рэпазітарыі experimental. Версіі П3 у unstable дастаткова стабільныя для ўжывання, па меркаванні іх распрацоўшчыкаў, але яны ўжо маюць спецыфічныя змены, занесеныя ў рамках праекту Debian, у тым ліку інфармацыю для стварэння пакета дыстрыбутыва. Гэтыя змены могуць быць новымі і не тэставанымі. ПЗ, не гатовае да выпуску, звычайна змяшчаецца ў experimental.

Пасля таго, як версія П3 прабудзе ў unstable некаторы час (у залежнасці ад колькасці змен), пакет аўтаматычна пераходзіць у дыстрыбутыў testing. Пераход адбываецца, толькі калі пакет не змяшчае крытычных багаў і ўсе астатнія патрэбныя пакеты задавальняюць умовам пераходу ў testing.

Паколькі абнаўленні пакетаў Debian паміж афіцыйнымі рэлізамі не ўключаюць у сябе новую функцыянальнасць, некаторыя распрацоўшчыкі выкарыстоўваюць пакеты з unstable і experimental для новых версій сваіх прадуктаў. Аднак гэтыя дыстрыбутывы тэстуюцца не так дбайна, як stable, і могуць не атрымліваць своечасова важныя выпраўленні бяспекі. Часам няўважлівае абнаўленне (пакеты з unstable) можа сур’ёзна парушыць працу П3.

Пасля таго, як пакеты ў testing даспелі, і мэты, пастаўленыя перад наступным рэлізам, дасягнутыя, testing становіцца наступнай стабільнай версіяй.

 Дыстрыбутывы, заснаваныя на Debian 

Debian і вытворныя ад яго дыстрыбутывы (больш за 100) выкарыстоўваюць фармат пакетаў .deb і менеджар пакетаў dpkg.
 Галіна распрацоўкі  Дыстрыбутыў Stable  MEPIS, Kanotix, CrunchBang Linux, Floppix, DoudouLinux Testing  Ubuntu LTS, MEPIS, antiX , Parsix, Linux Mint (Debian edition) Unstable  Ubuntu,aptosid, Semplice Linux Невядома  Damn Small Linux, Xandros, Knoppix, BackTrack ён жа KaliLinux, Linspire, LinEx, Vyatta і іншыя

 Крыніцы 

Катэгорыя:Linux
Катэгорыя:Аперацыйныя сістэмы

Катэгорыя:Праграмнае забеспячэнне, распрацаванае ў 1993 годзе