Рослаўль

Ро́слаўль () — горад (з 1755 года) у Расіі, адміністрацыйны цэнтр Рослаўльскага раёна Смаленскай вобласці. Насельніцтва 55,3 тыс. чалавек (2007). Заснаваны ў 1137 годзе.

Горад размешчаны на левым беразе ракі Асцёр (басейн Дняпра), за 123 км ад Смаленска, за 135 км ад Бранска. Лёгкая і харчовая прамысловасць, вытворчасць будматэрыялаў.

 Назва 
Рослаўль атрымаў назву ў гонар свайго заснавальніка — князя Расціслава МсціславічаСмоленская область. Энцикл. Т. 2. — Смоленск, 2003..

У 1130-х гг. Расціслаў забраў у чарнігаўскіх князёў тэрыторыі паміж Дзясной і Сажом, заснаваў гарады Рослаў і Мсціслаў, якім даў імёны, адпаведна,сваё і свайго бацькі.

У рэгіёне абапал сучаснай мяжы Беларусі і Расіі больш за два дзясяткі такіх назваў, што паходзяць ад стараславянскіх двухасноўных імёнаў (тыпу Хатовіж, Хіславічы (< Хаціславічы), Хацясловічы, Дабрахотаўка, Самахотаўка). Іх узнікненне імаверна адбылося ў той жа час і было звязанае з пасяленнямі Расціслававых дружыннікаў.

Паводле расійскага гісторыка Карамзіна, горад заснаваў муж полацкай князёўны Рагнеды — Уладзімір Святаславіч. Некаторыя гісторыкі прыпісваюць заснаванне Рослаўля Уладзіміру Манамаху.

Варыянты напісання назвы горада ў гістарычных крыніцах: Ростиславль, RostislawlKrzywicki J. .

 Гісторыя 
250px|thumb|Агульны выгляд, 1850 г.

 Ранняе Сярэднявечча 
Каля 1137 года князь Расціслаў Мсціславіч заснаваў Рослаўль як адзін з гарадоў на заваяваных у радзімічаў землях. Першы пісьмовы ўспамін пра Рослаўль датуецца 1150 годам, калі ён уваходзіў у склад Смаленскага княства.

 Паміж Вялікім Княствам Літоўскім і Маскоўскай дзяржавай 
250px|thumb|Агульны выгляд, 1858 г.

У XIV стагоддзі Рослаўль далучыўся да Вялікага Княства Літоўскага. 15 ліпеня 1410 года рослаўльская харугва брала ўдзел у Грунвальдскай бітве. У 1493 годзе горада захапілі маскоўскія войскі.

У 1503 годзе Рослаўль вярнуўся ў склад Вялікага Княства Літоўскага. У 1508 годзе ён увайшоў у склад Смаленскага ваяводства. У 1515 годзе маскоўскі гаспадар Іван IV зноў захапіў горад. Пасля яго смерці, у «смутныя часы» рослаўцы падтрымалі войскі Ілжэдзмітрыя I, прагнучы вяртання ў Вялікае Княства Літоўскае.

У 1618 годзе Рослаўль стаў цэнтрам староства ў складзе Смаленскага павета Смаленскага ваяводства. 24 сакавіка 1623 года кароль і вялікі князь Жыгімонт Ваза надаў гораду магдэбургскае праваРославль, Адміністрацыя МУ «Рослаўскі раён» і герб «у блакітным полі выява збройнага Святога Жыгімонта, у руках якога скіпетар і яблык''» С. 227.. З пачаткам вайны Маскоўскай дзяржавы з Рэччу Паспалітай у 1654 годзе Рослаўль захапілі маскоўскія войскі.

 Пад уладай Маскоўскай дзяржавы і Расійскай імперыі 
Згодна з Андрусаўскім перамір’ем 1667 года Рослаўль апынуўся ў складзе Маскоўскай дзяржавы. У 1708 годзе ён увайшоў у склад Смаленскай губерні, дзе ў 1776 годзе стаў цэнтрам павета. У 1738 годзе ў Рослаўлі адкрылася школа з навучаннем на расійскай і польскай мовах.

Паводле афіцыйных звестак за 1866 год, беларусы складалі 94,7 % насельніцтва Рослаўльскага паветаСписки населенных мест Российской империи, составленные и издаваемые Центральным статистическим комитетом Министерства внутренних дел. Вып. 40: Смоленская губерния. — СПб., 1868. С. 60.. У канцы XIX стагоддзя ў Рослаўлі дзейнічалі 7 цэркваў, сярод іх саборная славілася абразам Маці Боскай (прывезены ў 1793 годзе з вострава Мальты), працавалі 2 прагімназіі, 5 вучылішчаў, сярод якіх духоўнае і чыгуначна-тэхнічнае, 2 багадзельні, 4 лякарні і 3 аптэкі. Агулам існавала 22 прамысловыя прадпрыемствы, з якіх вылучаліся 2 алейні і столькі ж гарбарняў. Гандлявалі канапланым і льняным алеем, пянькой, зернем, скурамі, тытунем, лыкам. Пункты адпраўкі — Рыга і Цэнтральная Расія. У гэты час беларусы складалі 94 % насельніцтва Рослаўльскага павета.

 Найноўшы час 
1 студзеня 1919 года згодна з пастановай I з’езда КП(б) Беларусі Рослаўль увайшоў у склад Беларускай ССР, дзе меў стаць цэнтрам павета («падраёна»). Аднак 16 студзеня горад разам з іншымі тэрыторыямі Смаленскай губерні быў перададзены ў склад РСФСР.

У Вялікую Айчынную вайну з 3 жніўня 1941 да 25 верасня 1943 года Рослаўль знаходзіўся пад нацысцкай акупацыяй.

 Геаграфія 
 Клімат 

 Насельніцтва 

 Адукацыя 
У Рослаўлі працуюць 10 сярэдніх школ.
Сярэднія спецыяльныя ўстановы адукацыі
 Рослаўскі шматпрофільны каледж
 Рослаўскі медыцынскі тэхнікум
 Рослаўскі чыгуначны тэхнікум
Вышэйшыя навучальныя ўстановы
 Маскоўскі дзяржаўны індустрыяльны ўніверсітэт (філіял)
 Маскоўскі фінансава-юрыдычны ўніверсітэт (філіял)
 Маскоўскі псіхолага-сацыяльны ўніверсітэт (філіял)
 Дзяржаўны ўніверсітэт кіравання (філіял)

 Культура 
Дзейнічаюць 2 бібліятэкі, палац і дом культуры.

 Рослаўскі гісторыка-мастацкі музей

 Прамысловасць 
 Хімічная 
 Рослаўскі хімічны завод
Харчовая
 Рослаўскі тлушчавы камбінат
 Рослаўскі агароднінасушыльны завод
 Раслаўльмяса
Машынабудаванне
 Рослаўскі аўтаагрэгатны завод
 Рослаўскі завод алмазных інструментаў
 Рослаўскі вагонарамонтны завод
 Доследна-механічны завод
 720 рамонтны завод
Шкляная
 Шкляны завод «Сітал»
Лёгкая
 Рослаўская цацка
 Рослаўская трыкатажная фабрыка «Апрель»
 Рослаўская швейная фабрыка
 Транспарт 

Праз Рослаўль праходзяць аўтамабільныя дарогі  Рудня — Арол (ад Віцебска праз Смаленск і Бранск),  (Масква — Шэры Камень і далей на Бабруйск), і .

Горад стаіць на гістарычнай чыгуначнай Рыжска-Арлоўскай лініі. Тут знаходзіцца станцыя Рослаўль-I, вузлавая, аднесеная да другога класа.

Рослаўль злучаецца прыгыраднай чыгункай з Смаленскам, Жукаўкай і Фаянсавай (г. Кіраў Калужскай вобласці). Гарадскі транспарт прадстаўляюць дзясятак аўтобусных маршрутаў, таксі і маршрутныя таксі. Гарадская аўтастанцыя суседнічае з чыгуначным вакзалам і забяспечвае працу значнай колькасці маршрутаў прыгарадных і міжгародніх аўтобусаў.

 Турыстычная інфармацыя 
У горадзе захавалася дастаткова вялікая колькасць архітэктурных пабудоў XIX стагоддзя. Сярод іх асабнякі, сядзібы, гасцініцы, жылыя дамы і гаспадарчыя пабудовы. Але і культавых збудаванняў старажытнай пабудовы ў Рослаўлі нямала. Гэта каменныя цэрквы, саборы, манастыры, большасць з якіх былі пабудаваны ў канцы XVIII стагоддзя.

 Славутасці 
 Гарадзішча «Бурцава гара»
 Гістарычная забудова (XIX — пачатак XX ст.; фрагменты)
 Касцёл Святога Яна Хрысціцеля (1905)
 Царква Казанскага Абраза Маці Божай (1833—1845)
 Царква Прачыстай Багародзіцы (1780—1790)
 Царква Раства Багародзіцы (1850-я)
 Спаса-Праабражэнскі манастыр: царква Святога Спаса (1811—1819), царква Аляксандра Неўскага (1854—1857)
 Васкрасенская царква (1816—1825)
 Спаса-Узнясенская царква (1821—1832)
 Свята-Успенская царква (1790-я)

 Страчаная спадчына 
 Царква Звеставання Багародзіцы (1779—1783)
 Свята-Духаўская царква (XIX ст.)

 Галерэя 

 Гарады-пабрацімы 

 Вядомыя асобы 

 Яўген Аляксандравіч Глебаў (1929—2000) — беларускі кампазітар, дырыжор, педагог.
 Міхаіл Кузьміч Дабрынін (1889—1955) — літаратуразнавец, доктар філасофскіх навук
 Міхаіл Міхайлавіч Дзятлаў (1937—2007) — беларускі ўрач-траўматолаг-артапед. Доктар медыцынскіх навук (2004).
 Марыя Лявонцьеўна Іткіна (1932—2020) — беларуская лёгкаатлетка.
 Валерый Мікалаевіч Малышкін (нар. 1937) — беларускі архітэктар.
 Юрый Барысавіч Мартаў (1944—2007) — беларускі вучоны ў галіне хірургіі.
 Васіль Якаўлевіч Уласаў (1896—1957) — савецкі партыйны дзеяч.

 Крыніцы 

 Літаратура 



 Спасылкі 



Катэгорыя:Гарады Смаленскай вобласці
Катэгорыя:Населеныя пункты Рослаўльскага раёна

Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў 1137 годзе