Міхал Эльвіра Андрыёлі

Міхал Эльвіра Андрыёлі (, , ; , Вільня — , Налэнчаў) — мастак (жывапісец і графік) і ілюстратар, які працаваў у Літве, Польшчы, Францыі; прадстаўнік рамантызму. Удзельнік паўстання 1863—1864 гадоў.

 Біяграфія 
Бацька Міхала Эльвіра Андрыёлі, італьянец Франчэска Андрыёлі (1794—1861), служыў у арміі Напалеона і, патрапіўшы ў палон да рускіх, пасяліўся ў Вільні. Жывапісец, разьбяр і дойлід, ён працаваў скульптарам (рэстаўраваў скульптуры кафедральнага сабора).

Свайго сына ён адправіў у Маскву вучыцца медыцыне (1855). Але Міхал Эльвіра супраць волі бацькі, услед за сваім сябрам, мастаком Вінцэнтам Сляндзінскім перайшоў у Вучылішча жывапісу і скульптуры Маскоўскага мастацкага грамадства, дзе займаўся пад кіраўніцтвам земляка, мастака Сяргея Заранкі, а таксама вядомага расійскага мастака-перасоўніка Аляксея Саўрасава.. У 1857—1859 гадах вучыўся ў імператарскай Акадэміі мастацтваў у Санкт-Пецярбургу, затым удасканальваўся ў Акадэміі святога Лукі ў Рыме (1860—1861).


Вярнуўся ў Літву і ўдзельнічаў у Паўстанні 1863 года, ваяваў у атрадзе Людвіка Нарбута. Пасля паразы паўстання хаваўся ў Вільні, Коўна, Маскве, але быў арыштаваны і пасля суда адпраўлены адбываць заключэнне ў Рыгу. Здолеў выбрацца за мяжу і праз Швецыю і ў Данію з’ехаў у Англію. Абгрунтаваўся ў Лондане, затым перабраўся ў Парыж.

На радзіму вярнуўся як эмісар Камітэта польскай эміграцыі, у 1866 быў схоплены і сасланы ў Вятку. У Вятцы прабыў з 1868 па 1871; жыў у доме Новікавай (цяпер вуліца Валадарскага, 85). Распісваў кафедральны сабор; памочнікам у яго быў будучы вядомы рускі мастак В. М. Васняцоў. У Вятцы Андрыёлі напісаў некалькі партрэтаў (у тым ліку ўладыкі Апалоса).

У Вятцы Андрыёлі пастаянна быў чым-небудзь заняты: распісваў кафедральны сабор, пісаў партрэты архірэяў, купцоў і шляхетных вяцічаў, гравіраваных свае малюнкі, змайстраваў ветразную лодку і г. д. «Я ніколі не бачыў яго сумным або без справы», — успамінаў Л. М. Васняцоў.

Даваў прыватныя ўрокі малявання. Сярод яго вучняў быў малодшы брат Віктара Васняцова А. М. ВасняцоўАпполинарий Михайлович Васнецов.

З уласцівым Андрыёлі энтузіязмам ён прымаў актыўны ўдзел у лёсе будучага мастака, завіхаўся пра пасылку юнака ў Пецярбург для навучання жывапісу на ахвяраванні духоўных асоб або губернатара, раячы яму кінуць вучэнне ў духоўным вучылішчы. Аднак паездка за кошт «дабрачынцаў» не адбылася.

Памілаваны ў 1871 годзе, пераехаў у Варшаву, дзе працаваў ілюстратарам для часопісаў «Тыгоднік Ілюстраваны» (), «Kłosów» і іншых выданняў; ілюстраваў творы Адама Міцкевіча, Юльюша Славацкага, У. Сыракомлі, Э. Ажэшкі, Ю. Крашэўскага і іншых польскіх пісьменнікаў і паэтаў. Яго ілюстрацыі, створаныя пад уплывам рамантызму, адметныя тэхнічнай виртуознасцю, багаццем фантазіі.

Да 1880 года Андрыёлі жыў у Стасінуве (цяпер частка Мінска-Мазавецкага), дзе купіў маёнтак з садам у сям’і Тарчыньскіх. Пазней пераехаў на поўнач ад Карчава ў фальварак Анелін, набыты ў Жыгімонта Куртца. У сваім маёнтку над ракой Свідэр выбудаваў, акрамя свайго катэджа, паўтара дзясятка дамоў у арэнду па ўласных праектах, у спецыфічным стылі, які спалучае элементы мазавецкага стылю, традыцыйнага рускага дойлідства і альпійскіх дамоў. Для гэтага стылю распаўсюдзілася вызначэння назву «свідэрмаер» (, па аналогіі з бідэрмаерам), прыдуманае паэтам Канстанты Ільдэфонсам Галчынскім. У 1883—1886 гадах працаваў у Парыжы. У 1891—1892 наведаў Літву.

Пахаваны на могілках у Налянчуве (Люблінскае ваяводства).

 Творчасць 
Ілюстрацыя да «Пана Тадэвуша» (кн. 11; 1881)|thumb
Аўтар кардонаў для альбома «Жанчыны рускіх пісьменнікаў» (1876) і вялікага цыклу па матывах твораў Адама Міцкевіча (1882—1893). Па заказе львоўскага выдаўца Альтэнберга (1881) выканаў 24 старонкі ілюстрацый, 10 віньетак і 24 ініцыяла для рэпрэзентацыйнага выдання паэмы Міцкевіча «Пан Тадэвуш» (гравіраваў іх Анджэй Зайкоўскі), якія неаднаразова перадрукоўваўся ў выданнях паэмы ў розных краінах на розных мовах (напрыклад, на рускай мове ў СССР у 1954 годзе).
Ілюстрацыя да «Пана Тадэвуша» (кн. 6; 1881)|thumb
Дом Перкуна ў Коўна|thumb
Вядомасцю карыстаецца, дзякуючы шматлікім рэпрадукцыям у падручніках гісторыі, даведніках і іншых выданнях, гістарычная кампазіцыя «Гедзімін будуе Віленскі замак» (1882). Іншая, меней папулярная гістарычная кампазіцыя Андрыёлі — «Смерць Кейстута».

Стварыў ілюстрацыі да твораў С. Гашчынскага, Ю. І. Крашэўскага, А. Мальчэўскага, Э. Ажэшка, Ю. Славацкага, Уладзіслава Сыракомлі, І. Ходзька, Уладзіслава Бэлзы і іншых польскіх пісьменнікаў і паэтаў. Апроч ілюстрацый да «Пана Тадэвуша», асабліва вядомыя ілюстрацыі Андрыёлі таксама да паэм Міцкевіча «Гражына» і «Конрад Валенрод», створаныя ў 1879—1882 гадах. З 1883 па 1886 год працаваў у Парыжы для выдавецтва «Фірман — Дзідо» () над ілюстрацыямі да твораў Уільяма Шэкспіра і Дж. Ф. Купера (цыкл з 137 ілюстрацый да «Апошняга з магікан»; раман неаднаразова выдаваўся ў СССР і Расіі з ілюстрацыямі Андрыёлі). Ілюстраваў, акрамя таго, раман «Графіня дэ Мансаро» Аляксандра Дзюма, «Гісторыю адной маці» Г. Х. Андэрсана і творы іншых пісьменнікаў.

Андрыёлі таксама аўтар маляўнічых партрэтаў, шматлікіх малюнкаў, рэлігійных кампазіцый, у прыватнасці, карцін для касцёлаў у Коўна, пейзажаў, якія пісаліся ім у Налэнчаве. Творчасць мастака адрозніваецца прыкметным уплывам рамантызму, тэхнічнай лёгкасцю, дакладнасцю ў адлюстраванні гістарычных дэталяў, багаццем фантазіі.

 Спасылкі 

 Міхал Эльвіра Андрыёлі  Спадчына Беларусі
 Міхал Эльвіра Андрыёлі (Michal Elwiro Andriolli) ў Юркавым куточку 
 Андрыёлі Міхал Эльвіра
 Michael Elviro Andriolli (Mykolas Elvyras Andriolis, 1836—1895) 
 Міхал Эльвіра Андрыёлі
 E. M. Andriolis ir Kaunas  
 Elvyras Mykolas Andriolis — between the chains of prison and European glory  

Катэгорыя:Мастакі Літвы
Катэгорыя:Удзельнікі паўстання 1863—1864 гадоў
Катэгорыя:Мастакі Польшчы
Катэгорыя:Мастакі Беларусі