Капіталізм

Капіталізм — гэта эканамічная сістэма, заснаваная на прыватнай уласнасці на сродкі вытворчасці, свабодным рынку, канкурэнцыі і прынцыпе атрымання прыбытку як галоўнай матывацыі эканамічнай дзейнасці.

 Асноўныя рысы 
 Прыватная ўласнасць — асноўныя сродкі вытворчасці належаць асобным людзям або кампаніям.
 Свабода прадпрымальніцтва — грамадзяне могуць вольна адкрываць і весці бізнес.
 Рынак — цэны і вытворчасць рэгулююцца праз узаемадзеянне попыту і прапановы.
 Акумуляцыя капіталу — накапленне і інвеставанне капіталу дзеля павелічэння прыбытку.
 Найманая праца — большасць людзей працуе за заробак на прадпрыемствах, якія ім не належаць.

 Тыпы капіталізму 
 Ліберальны (рынкавы) капіталізм — мінімальнае дзяржаўнае ўмяшанне ў эканоміку.
 Сацыяльны капіталізм — рынак спалучаецца з сістэмай сацыяльнай абароны і рэгулявання.
 Дзяржаўны капіталізм — буйныя сектары эканомікі кантралююцца або належаць дзяржаве.
 Кланавы капіталізм — эканоміка, у якой капітал і кантроль над ім канцэнтруюцца ў руках абмежаванай групы.

 Гісторыя 
 Вытокі капіталізму звязаныя з развіццём гандлю ў Познім Сярэднявеччы і эпоху Рэфармацыі.
 У XVII–XVIII стагоддзях з развіццём пратэстанцкай этыкі, індустрыялізацыі і каланіяльнай экспансіі капіталізм стаў дамінуючай сістэмай у Еўропе.
 У XIX–XX стагоддзях капіталізм распаўсюдзіўся па ўсім свеце, хоць і з рознымі мадэлямі (англасаксонскай, сацыяльна-рынкавай, кітайскай і інш.).

 Крытыка 
Капіталізм часта крытыкуецца за:
 эканамічную няроўнасць;
 эксплуатацыю працоўнай сілы;
 экалагічныя наступствы;
 цыклічныя крызісы;
 меркантылізацыю ўсіх аспектаў жыцця.

Крытыкі капіталізму прапаноўваюць альтэрнатывы: сацыялізм, камунізм, анархізм або эканоміка ўдзелу.

 Прыхільнікі 
Прыхільнікі сцвярджаюць, што капіталізм:
 забяспечвае эфектыўнасць і інавацыі;
 стымулюе рост і дабрабыт;
 грунтуецца на індывідуальнай свабодзе і ініцыятыве.

 У сучасным свеце 
Большасць краін сёння мае змешаную эканоміку з дамінаваннем капіталістычных прынцыпаў, але з рознай ступенню дзяржаўнага рэгулявання і сацыяльных гарантый.

 Гл. таксама 
 Сацыялізм
 Рынак
 Капітал
 Індустрыялізацыя
 Карл Маркс

 Літаратура 
 Capitalism on In Our Time at the BBC  
 Capitalism at Encyclopædia Britannica Online.
 Smith, Adam. The Wealth of Nations (1776)  
 Weber, Max. The Protestant Ethic and the Spirit of Capitalism  

Катэгорыя:Грамадскі лад
Катэгорыя:Эканамічныя сістэмы
Катэгорыя:Капіталізм
Катэгорыя:Эканамічныя вучэнні, кірункі і школы