Уладзімір Дубоўка

Уладзімір Мікалаевіч Дубоўка (, в. Агароднікі, цяпер , Віцебская вобласць — , ) — беларускі паэт, празаік, перакладчык, крытык.

 Біяграфія 

 Раннія гады 
Паводле метрычнага запісу Манькавіцкай праваслаўнай царквыНГАБ, ф. 2531, воп. 5, спр.16, арк. 20, 21, да якой адносілася вёска Агароднікі (Манькавіцкая воласць, Вілейскі павет, Віленская губерня), Уладзімір Дубоўка нарадзіўся 2 (15) ліпеня 1901 года; бацькі: селянін Мікалай Фёдаравіч Дубоўка і Анастасія Іванаўна«ЛіМ», 5 ліпеня 2019. — С. 3. У сям’і было 6 сыноў і адна дачка, бацька валодаў 6 дзесяцінамі зямлі.

У дзяцінстве на яго зрабіла значны ўплыў беларуская народная творчасць (казкі, песні і інш.). Паводле ўспамінаў Уладзіміра Дубоўкі («Пялёсткі»), свой першы верш ён напісаў, калі яму не было і чатырох гадоў. Маці сказала яму памаліцца, і ён паслухаўся:

Першую асвету атрымаў у Манькаўскай школе. У 1912—1914 гадах вучыўся ў Мядзельскім двухкласным вучылішчы. Тады падпісаўся на газету «Наша ніва»; бацька, які за гэта атрымаў вымову ад мясцовага ўрадніка, папрасіў суседа-камерсанта дастаўляць ім газету з паездак у Вільню.

У 1915 годзе перад наступленнем нямецкіх войскаў у часе Першай сусветнай вайны сям’я з Пастаўшчыны была эвакуявана ў Маскву. Дагэтуль, у кастрычніку 1914 года Уладзімір Дубоўка паступіў у Нова-Вілейскую настаўніцкую семінарыю, якая праз вайну была пераведзена ў Невель.

 Маскоўскі перыяд 
Па заканчэнні ў 1918 годзе Нова-Вілейскай настаўніцкай семінарыі Уладзімір Дубоўка быў прыняты студэнтам гісторыка-філалагічнага факультэта Маскоўскага ўніверсітэта, але пасля двух месяцаў вучобы быў вымушаны, каб дапамагчы бацькам, паехаць працаваць настаўнікам у Тульскую губерню.

злева|міні|Уладзімір Дубоўка, 1920-я гг.
У 1920 праходзіў службу ў асобнай тэлеграфна-будаўнічай роце Чырвонай Арміі, удзельнік польска-савецкай вайны. У 1921 годзе па дэмабілізацыі працуе ў Народным камісарыяце асветы РСФСР метадыстам і інструктарам беларускіх школ і вучыцца ў Вышэйшым літаратурна-мастацкім інстытуце імя В. Брусава. Першы верш апублікаваў у 1921 годзе. У 1922—1925 рэдактар беларускага выдання «Весніка ЦВК, СНК і СПА Саюза ССР», адначасова адказны сакратар прадстаўніцтва Беларускай ССР пры Урадзе СССР. У 1924 годзе скончыў Вышэйшы літаратурна-мастацкі інстытут імя В. Брусава.

міні|Маладнякоўцы з дударамі. У першым шэрагу справа: Язэп Пушча і дудары Нічыпар і Сымон Шыхавец. У другім шэрагу: Ілары Барашка, Уладзімір Дубоўка. Сярэдзіна 1920-х гг.
Сябра беларускага літаратурна-мастацкага аб’яднання «Маладняк» з часу яе ўзнікнення ў 1923 годзе: быў адказным сакратаром Цэнтральнага бюро (ЦБ), рэдактарам некалькіх нумароў часопіса «Маладняк». У 1924 годзе ўпершыню наведаў Менск, пасля Харкаў.

У 1924—1927 выкладчык беларускай літаратуры ў Камуністычным універсітэце народаў Захаду. У 1926—1930 рэдактар «Збору законаў і загадаў Рабоча-Сялянскага ўрада Саюза ССР». Нягледзячы на тое, што пастаянна жыў у Маскве, браў актыўны ўдзел у беларускім літаратурным руху, быў першым рэдактар часопіса «Беларускі піянер», старшынёў маскоўскай філіі «Маладняка», друкаваў вершы ў беларускім савецкім друку, а таксама ў заходнебеларускім друку («Маладая Беларусь», «Змаганне»). Быў першым рэдактарам літаратурнай старонкі на беларускай мове ў маскоўскай чыгуначнай газеце «Гудок».

міні|злева|Літаратурнае згуртаванне «Узвышша». 1 шэраг (злева направа ): В. Шашалевіч, П. Глебка, У. Дубоўка, М. Лужанін, К. Чорны, К. Крапіва; 2 шэраг: А. Адамовіч, У. Жылка, З. Бядуля, А. Бабарэка, Я. Пушча, С. Дарожны, Т. Кляшторны. 1929 г.
Увесну 1926 года разам з іншымі пісьменнікамі выходзіць з «Маладняка» і стварае новае літаратурнае згуртаванне «Узвышша» (існавала да 1931 года). Удзельнік Акадэмічнай канферэнцыі па рэформе беларускага правапісу і азбукі (лістапад 1926 г., Менск). На канферэнцыі быў ініцыятарам стварэння адмысловых літар для перадачы на пісьме ўнікальных гукаў беларускай мовы: «дж», «дз», апублікаваў у часопісе «Узвышша» некалькі артыкулаў на гэту тэму («Узвышша», 1928, №. 4—5), якія выйшлі пазней адбіткам з часопіса.

У 1927 годзе ажаніўся з Марыяй Пятроўнай Кляўс. У наступным годзе нарадзіўся сын Альгерд.

Каб пазбегнуць цэнзуры, некаторыя вершы друкаваў у заходнебеларускім часопісе «Беларуская культура», што выдаваўся ў Вільні. У 1926 годзе напісаў востры палітычны верш «За ўсе краі, за ўсе народы свету…» («На ўшанаванне новага падзелу беларускай зямлі»), які быў надрукаваны ананімна (пад псеўданімам Янка Крывічанін у часопісе «Беларуская культура» 1927, № 1). У далейшым савецкімі спецслужбамі ДПУ было выяўлена аўтарства Уладзіміра Дубоўкі, і верш быў выкарыстаны для абвінавачвання паэта па справе «Саюза вызвалення Беларусі» ў 1930 годзе.

 Рэпрэсіі 
міні|Уладзімір Дубоўка, фота з крымінальнай справы, 1930 г.
У час масавых палітычных рэпрэсій у СССР рэпрэсаваны. Арыштаваны АДПУ СССР 20 ліпеня 1930 года ў Крамлі па сфабрыкаванай справе «Саюза вызвалення Беларусі», 10 красавіка 1931 года асуджаны на 5 гадоў высылкі ў Яранск. У часе допытаў не даваў паказанняў супраць іншых асоб, адмаўляўся падпісваць пастанову аб заключэнні пад варту і абвінаваўчае заключэнне. У ліпені 1935 года тэрмін высылкі падоўжаны на 2 гады. У лістападзе 1937 года асуджаны на 10 гадоў пазбаўлення волі. Пакаранне адбываў у Кіраўскай вобласці, Чувашыі, на Далёкім Усходзе на будоўлях у Бірабіджане.

Вызваліўшыся ў 1947 годзе з лагера, Уладзімір Дубоўка выбірае сабе за месца жыхарства Грузію, бо быў пазбаўлены права вярнуцца ў Беларусь або ў Маскву. Ён селіцца са сваёй жонкай Марыяй Пятроўнай (у дзявоцтве Кляўс; адзінага сына Аліка (Альгерда) на той час ужо не было ў жывых) у горадзе Зугдыды, уладкоўваецца на працу ў саўгасную кантору рахункаводам.

Зноў арыштаваны 16 лютага 1949 года ў Грузіі. Асобай нарадай МДБ СССР у красавіку 1949 года асуджаны на 25 гадоў зняволення. Ізноў, разам з жонкай, апынуўся ў выгнанні — у Краснаярскім краі.

У зняволенні літаратурнай працай не займаўся.

 Пасля рэабілітацыі 
Канчаткова рэабілітаваны 15 лістапада 1957 года. Сябра Саюза пісьменнікаў БССР з 1958 года,  жыў у Маскве. Часта прыязджаў у Беларусь, займаючыся тут выданнем сваіх кніг, дзе былі папраўленыя многія вершы 1920-х гадоў. Пісаў новыя творы, шмат перакладаў, напісаў казкі і аповесці для дзяцей. Лаўрэат Літаратурнай прэміі імя Янкі Купалы (1962) за кнігу паэзіі «Палеская рапсодыя».

Памёр  года ў Маскве. Пахаваны ў калумбарыі Мікола-Архангельскіх могілак Масквы (2 маскоўскі крэматорый, калумбарый, секцыя 4, рад 4, ніша 15).

 Творчасць 
міні|Вокладка кнігі У. Дубоўкі «Трысцё» (1925)
Выкарыстоўваў псеўданімы і крыптанімы (1921—1927): Ганна Аршыца; У. Гайдукевіч; У. Гайдуковіч; Ул. Гайдуковіч; Уладзімір Гайдуковіч; Б-сь Дубоўка; Бладысь Дубоўка; Уладзік Павадыр; Тупяец; В. Туянец; У. Д-ка; У. Д-на.

Першы верш надрукаваў у 1921 годзе ў газеце «Савецкая Беларусь». Паэзія Уладзіміра Дубоўкі абапіраецца на здабыткі беларускага фальклору, традыцыі Янкі Купалы, Максіма Багдановіча і інш. Яна вызначаецца ўслаўленнем чалавека працы, патрыятычным пафасам, увагай да гераічных старонак беларускай гісторыі, актыўнасцю мастацкіх пошукаў, высокай творчай культурай (вобразная асацыятыўнасць, глыбіня падтэксту, дасканаласць гукавой інструментоўкі, рытмічная гнуткасць, багацце рыфмы, моўная вынаходлівасць). Яго паэзія пашырыла выяўленчыя магчымасці беларускага вершаванага слова, узбагаціла рамантычную стылявую плынь у літаратуры свайго часуnlb.by .


Філасофская заглыбленасць, складаная сюжэтна-кампазіцыйная структура ўласцівы яго трылогіі (паэмы «Кругі», 1927; «І пурпуровых ветразей узвівы», 1929; «Штурмуйце будучыні аванпосты!», нап. 1929, апубл. 1965) — маштабнаму твору, паэтычнаму эпасу аб часе, лёсе мастацтва і шляхах яго развіцця, аб індустрыялізацыі краіны і калектывізацыі сельскай гаспадаркі.

У 1929 годзе Уладзімір Дубоўка рыхтаваў да выдання ў Дзяржаўным выдавецтве Беларусі поўны збор сваіх паэтычных твораў «Дэпешы без адрасу», што так і не быў выдадзены з-за арышту паэта і застаўся ў машынапіснай копіі, якая захоўваецца зараз у Беларускім дзяржаўным архіве-музеі літаратуры і мастацтва. Вершы і паэмы Дубоўкі гэтага перыяду былі ўвасабленнем на практыцы эстэтычнай платформы «Узвышша», апублікаванай у першым нумары часопіса. Асноўнай была ўстаноўка на дасканаласць мастацкай формы, якую дапамагалі ствараць «культура беларускай мовы; жыццёвая сымболіка мастацкая твора; яго канцэнтрацыйная вобразнасць; дынамічнасць кампазіцыі; беларуская жанравасць; адзінства творча-мастацкай ідэі; разнастайнасць фармальных рэальнасцей; аквітызм — як тая імклівасць, якою прасякаецца мастацкі твор у сваім ідэале» («Узвышша», 1927, № 1).

Узорам, які задаваў тон і на які арыентаваліся ўзвышаўцы, выпрацоўваючы гэтыя тэзісы, была паэзія «чыстай красы» Максіма Багдановіча. Сціплы васілёк быў сімвалам радзімы, сімвалам паэта ў Багдановіча. Сціплая кветка шыпшыны, якая традыцыйна ўпрыгожвала беларускія вясковыя і прыгарадныя сядзібы, стала сімвалам айчыны ў паэтыцы Уладзіміра Дубоўкі:

У стылі багдановічаўскай паэтыкі з’явіўся пазней і вобраз сціплага, але дарагога сэрцу вераса. У вершы «Ты ляжыш на руцэ маёй, верас» (1958) развіваецца матыў сціплай кветкі-вераса як сімвала роднага краю:

Выйшлі з друку паэма «Палеская рапсодыя» (1961), «Вершы» (1970). Уладзімір Дубоўка рабіў апрацоўкі фальклорных сюжэтаў (кніжкі вершаваных казак для дзяцей «Цудоўная знаходка», 1960; «Кветкі — сонцавы дзеткі», 1963; «Казкі», 1968; «Залатыя зярняты», 1975). Таксама выдаў казкі «Як сінячок да сонца лётаў» (1961), «Дзівосныя прыгоды» (1963), «Мілавіца» (1964).

Аўтар навукова-прыгодніцкіх аповесцей для дзяцей «Жоўтая акацыя» (1967) і «Ганна Апенька» (1969), «Як Алік у тайзе заблудзіўся» (1974), якія папулярызуюць дослед, вучаць па-гаспадарску ставіцца да прыроды. Аўтабіяграфічныя апавяданні-абразкі склалі кнігу «Пялёсткі» (1973).

Выступаў з крытычнымі, публіцыстычнымі і навуковымі артыкуламі па пытаннях беларускай мовы, літаратуры, культуры.

Перакладчык на беларускую мову твораў Уільяма Шэкспіра («Санеты», 1964), Джорджа Байрана (паэмы «», «Бронзавы век», містэрыя «Каін» у зборніку «Выбранае», 1963), вершаў Уладзіслава Сыракомлі, Паўла Тычыны, Уладзіслава Бранеўскага, Юльюша Славацкага, Юлюса Яноніса, , , Карла Каладзэ, Егішэ Чарэнца, Ду Фу, Валерыя Брусава, Аляксандра Пракоф’ева і інш.

 Ацэнкі 
Пісьменнік Альгерд Бахарэвіч пра першы верш Уладзіміра Дубоўкі, напісаны ім у дзяцінстве: «каб перасягнуць такое, некаторым і цэлага жыцця не хопіць — не кажучы пра тое, каб дапісаць»Альгерд Бахарэвіч. Гамбурскі рахунак Бахарэвіча. — Радыё Свабодная Эўропа / Радыё Свабода, 2012.

Паэт Рыгор Барадулін заўважыўБарадулін, Р. Аратай, які пасвіць аблокі. Сяброўскае слова, эсэ і некананізаваныя ўспаміны. — Мн.: Мастацкая літаратура,1995. — С. 22:

У сістэме сродкаў мастацкага паказу прыкметнае месца займаюць аўтарскія наватворы. Шмат выкарыстаных ім слоў пашырылася ў літаратурным ужытку: агораць, аберуч, апантаны, ашчаперыць, веславаць, водар, волкі, вохкі, дойлід, збочыць, збунтаваць (змяшаць, пераблытаць), знічка, імклівасць, наканаваны, нелюдзь, непрыдатны, не ставаць, праставаць, столка, строма, талака, удубальт, шэрань і інш.Беларуская мова: Энцыклапедыя. — Мн.: БелЭн, 1994 — С. 183.

 Памяць 
міні|злева|Памятная дошка ў Паставах
У гонар Уладзіміра Дубоўкі названы вуліцы ў Паставах і Варапаеве.

У 1996 і 1999 гадах у Пастаўскім раёне (вёска Дзеравянкі) праводзіліся літаратурныя фестывалі «Даўжанскія вечары», прысвечаныя творчасці Уладзіміра Дубоўкі.

 Бібліяграфія 

 Строма: Вершы. Вільня, 1923
 Там, дзе кіпарысы: Паэма. Менск, 1925
 Трысцё: Вершы. Менск, 1925
 Credo: Вершы. Менск, 1926
 Наля: Вершы. Масква, 1927
 Праект літар для згукаў «дз» і «дж». Менск, 1928
 Лацінка ці кірыліца: Да праекту рэформы беларускага альфабэту. Менск, 1929
 Выбраныя творы Мінск, 1959
 Цудоўная знаходка: Паводле народных матываў: [Казка]. Мінск, 1960
 Палеская рапсодыя: Вершы. Мінск, 1961
 Як сінячок да сонца лётаў: Палеская казка. Мінск, 1961
 Дзівосныя прыгоды: Казка. Мінск, 1963
 Мілавіца: Казка. Мінск, 1964
 Выбраныя творы: У 2 т. Мінск, 1965
 Жоўтая акацыя: Аповесць. Мінск, 1967
 Казкі. Мінск, 1968
 Ганна Алелька: [Аповесць]. Мінск, 1969
 [Вершы]. Мінск, 1970
 Пялёсткі: Апавяданні-ўспаміны. Мінск, 1973
 Як Алік у тайзе заблудзіўся: Маленькая аповесць. Мінск, 1974
 Залатыя зярняты: Казкі. Мінск, 1975
 О Беларусь, мая шыпшына. Творы. Мн., 2002
 На Беларусь малюся. Мінск: Беларусь, 2025. – 91 с. – (Бібліятэка паэзіі)

 Заўвагі 

 Крыніцы 

 Літаратура 

 Бугаёў Дз. Уладзімір Дубоўка. — Мн., 1965
 Лойка А., Пшыркоў Ю. Пясняр высокіх дум і глыбокіх пачуццяў // На высокай хвалі. — Мн., 1980
 Дубоўка Уладзімір // Беларускія пісьменнікі : біябібліяграфічны слоўнік : у 6 т. / пад рэд. А. В. Мальдзіса; рэдкал. : І. Э. Багдановіч [і інш.]. — Мн., 1993. — Т. 2. — С. 378—384.
 Міхнюк У. Вязень сумлення // Полымя. 1996, № 2
 Дубоўка Уладзімір Мікалаевіч //  — С. 306.
 Дубоўка Уладзімір Мікалаевіч // Памяць: гісторыка-дакументальная хроніка Пастаўскага раёна / рэдкал. : Г. К. Кісялёў [і інш.]. — Мн., 2001. — С. 513—518.



 Бугаёў Д. Уладзімір Дубоўка: Кн. пра паэта. — Мн., 2005.
 Грахоўскі С. «Паэт — заўсёды паэт» //www.grahouski.org/ (Успаміны. Публіцыстыка)

 Спасылкі 

 Якуб Колас і Уладзімір Дубоўка: асабістыя і творчыя стасункі  // Дзяржаўны літаратурна-мемарыяльны музей Якуба Коласа, 17.07.2020
 «Не быть подлым в жизни и в текстах». Тюрьмы, ссылки и лагеря белорусского поэта
 Жыццёвы і творчы шлях Уладзіміра Дубоўкі  — Нацыянальная бібліятэка Беларусі
 Вершы Уладзіміра Дубоўкі — Беларуская Палічка
 10 фактаў пра вязьня сумленьня Ўладзімера Дубоўку, які ненавідзеў Сталіна і стукачоў — Беларуская служба Радыё «Свабода»
 Уільям Шэкспір. Санэты. Перакладчык — Уладзімір Дубоўка. Выканаўца — Васіль Белацаркоўскі (аудыё)

Катэгорыя:Крытыкі Беларусі
Катэгорыя:Крытыкі паводле алфавіта
Катэгорыя:Паэты Беларусі
Катэгорыя:Пісьменнікі Беларусі
Катэгорыя:Перакладчыкі Беларусі
Катэгорыя:Беларускамоўныя паэты
Катэгорыя:Беларускамоўныя пісьменнікі
Катэгорыя:Асуджаныя па справе «Саюза вызвалення Беларусі»
Катэгорыя:Рэпрэсаваныя савецкай уладай
Катэгорыя:Рэабілітаваныя ў СССР