Коўна

Ко́ўна — С. 19. або Ко́ўня, таксама Ка́ўнас () — другі паводле велічыні і значэння горад Літвы, які стаіць на сутоках рэк Віліі і Нёмана. Адміністрацыйны цэнтр Ковенскага павета і Ковенскага раёна.

 Назва 
Няма агульнапрынятага тлумачэння тапоніму Коўна (ст.-бел.: Ковно, , ). Паводле Хронікі Быхаўца і Хронікі літоўскай і жамойцкайПСРЛ. Т. 32. — М., 1975. С. 16., назва паселішча ўтварылася ад імя яго заснавальніка легендарнага князя Кунаса. У 1855 годзе мовазнаўца Станіслаў Мікуцкі выводзіў назву горада ад латышскага слова kauns — 'сорам'Известия Императорской Академии наук. Т. 4. — СПб., 1855. С. 105.. Паводле другой версіі, гэтая назва паходзіць ад балцкага кораня Kau, які азначае 'нізкае, гразкае, багністае месца'. Трэцяя версія звязвае тапонім з асабістым імем, якое паходзіць ад прыметніка kaunus — 'той, хто любіць біцца'.

 Гісторыя 

 Раннія часы 

Паводле археалагічных раскопак, багатыя калекцыі пліткі і іншых артэфактаў былі знойдзены на месцы зліцця рэк Нёмана і Віліі і адносяцца да 2 і 1 тысячагоддзя да нашай эры.

 Вялікае Княства Літоўскае 

Паводле археалагічных звестак, паселішча на месцы сучаснага Коўна датуецца прынамсі X ст. Горад упершыню згадваецца ў пісьмовых крыніцах у 1361 годзе, калі тут збудавалі мураваны Ковенскі замак. У 1362 годзе замак быў захоплены і разбураны Тэўтонскім ордэнам. Камандзір замкавай залогі Войдат Кейстутавіч разам з 36 мужчынамі спрабавалі прарвацца, але былі ўзяты ў палон. Крыжацкая хроніка пад 1367, 1372 і 1391 гадамі менавала Коўну і Трокі землямі Русі (in Rusiam)А. Кузьмин. Титулованная знать Великого княжества Литовского в «Великой войне» 1409—1411 гг. против Тевтонского ордена // Вялікае княства Літоўскае і яго суседзі ў XIV—XV стст. Да 600-годдзя Грунвальдскай бітвы. Мінск, 2011. с. 46-47.

Коўна значыцца ў Спісе рускіх гарадоў далёкіх і блізкіх, складзеным у канцы XIV стагоддзяЗайкоўскі Э. Літва гістарычная // Наша Слова. № 26 (917) 1 ліпеня 2009 г., № 27 (918) 8 ліпеня 2009 г.. 

Замак быў адноўлены ў пачатку XV стагоддзя. У 1408 годзе Коўна атрымала Магдэбургскае права ад Вітаўта (у прывілеі вялося пра «хрысціянскіх мяшчан, каторыя былі ані літва, ані таксама русь, але пры старадаўняй веры» і зазначалася, каб з жыхароў горада «немцы ніводнага з літвы або русі да Магдэбургскага права не бралі»Jakubowski J. Przywilej Witolda dla miasta Kowna 1408 r. // Ateneum Wileńskie. Z. 3—4, 1930. S. 482—483.) і стала цэнтрам Ковенскага павета ў 1413 годзе ў складзе Троцкага ваяводства«Trakų vaivadija», Літоўскі інстытут гісторыі.. Самакіраванне Коўна выяўлялася ва ўтварэнні трох узаемазвязаных асноўных інстытутаў: пасады мэра, магістрата і судовага органа. Коўна пачало набіраць вядомасць, бо знаходзілася на скрыжаванні гандлёвых шляхоў і рачнога портаL.Karalius: «Europos pirkliai puikiai žinojo Kauną LDK laikais». LZinios.lt.. У 1441 годзе горад уступіў у Ганзейскі саюз, а значыць у Коўне было адкрыта камерцыйнае прадстаўніцтва саюза, якое было адзіным на той час у Вялікім Княстве Літоўскім«The Hanseatic League in the Eastern Baltic», Encyclopedia of Baltic History. University of Washington.. Да XVI стагоддзя ў горадзе пабудавалі дзяржаўную школу і шпіталь.


У часы вайны Маскоўскай дзяржавы з Рэччу Паспалітай у 1665 годзе Коўна некалькі разоў атакавалі маскоўскія войскі, а ў часы Вялікай Паўночнай вайны ў 1701 годзе горад заняла шведскае войска. У 1657 і 1708 гадах горад перажываў эпідэміі чорнай смерці, а ў 1731 і 1732 гадах яго частку знішчалі пажары«Kaunas», WelcomeTo.lt.

Нямецкі энцыклапедыст XVII ст. , які карыстаўся шматлікімі гістарычнымі працамі і геаграфічнымі апісаннямі, у сваім «Новым апісаннім Каралеўства Польскага і Вялікага Княства Літоўскага»Новае апісанне Каралеўства Польскага і Вялікага Княства Літоўскага… у перакладзе Алега (Давіда) Лісоўскага, Беларуская Палічка (1647 год) зазначаў, што паводле географа Давіда Фройліха, адзіны горад (замак) у Жамойці — гэта Коўня (Caunia)Zeiller M. Newe Beschreibung deß Königreichs Polen und Großherzogthumbs Lithauen. — Ulm, 1647. S. 23., а ў дапоўненым і перапрацаваным «Іншым апісанні Каралеўства Польскага і Вялікага Княства Літоўскага»Іншае апісанне Каралеўства Польскага і Вялікага Княства Літоўскага… у перакладзе Алега (Давіда) Лісоўскага, Беларуская Палічка (1657 год) удакладніў, што паводле Шымана Старавольскага, Коўна (Couna) — гэта адзіны мураваны замак ЖамойціZeiller M. Anderte Beschreibung deß Königreichs Polen und Großherzogthumbs Lithauen. — Ulm, 1657. S. 127..

 Пад уладай Расійскай імперыі 

Пасля канчатковага падзелу Рэчы Паспалітай у 1795 годзе, горад быў захоплены Расійскай імперыяй і стаў часткай Віленскай губерні. Падчас французскага ўварвання ў Расію ў 1812 годзе, Напалеонава войска прайшло праз Коўна двойчы, спусташаючы горад. З мэтай прадухілення магчымага лёгкага доступу праз горад і дзеля таго, каб абараніць заходнія межы Расіі, у канцы XIX стагоддзя пабудавалі Ковенская крэпасць. У 1843 годзе створылі Ковенскую губерню з цэнтрам у Коўне. У 1862 годзе пабудавалі чыгунку, якая злучыла Расійскую імперыю з кайзераўскай Германіяй, такім чынам горад стаў важным чыгуначным вузлом краіны. У 1861 годзе дабудавалі чыгуначны тунэль, адзін з першых у імперыі. У 1898 годзе ў горадзе пачала дзейнічаць першая электрастанцыя на тэрыторыі сучаснай Літвы«Development of Lithuanian energy sector». Lietuvos Energija.

Пасля няўдалага студзеньскага паўстання супраць Расійскай імперыі царскія ўлады перамясцілі з Ворней у Коўна Варніскую каталіцкую семінарыю і ўстановы Жамойцкай епархіі, дзе яны занялі будынкі былога кляштара бернардзінцаў і касцёл Святога Юрыя«Žemaičių vyskupystės istorinis ir dailės palikimas». Limis.lt. Толькі абраным шляхціцам было дазволена вучыцца ў семінарыі, адзіным выключэннем стаў сялянскі сын Антанас Баранаўскас, які незаконна атрымаў шляхецкія дакументы ад Караліны Праняўскайце. Пазней ён праводзіў лекцыі з выкарыстаннем літоўскай мовы і аказаў вялікі ўплыў на дух семінарыстаў. Многія яго семінарысты прымалі актыўны ўдзел у руху кніганошаў, асноўнай мэтай якога было супрацьстаянне палітыцы русіфікацыі. Ковенская духоўная семінарыя, нарэшце, стала цалкам літоўскай толькі ў 1909 годзе калі новы рэктар семінарыі Ёнас Майроніс скасаваў выкарыстанне польскай мовы ва ўстанове і зацвердзіў выкарыстанне літоўскай«Kauno kunigų seminarija — katalikybės ir lietuvybės židinys». Xxiamzius.lt..


Народжаны ў ваколіцах Расенаў літоўскі гісторык Мечыслаў Давойна-Сільвястровіч у артыкуле «Жамойць» Геаграфічнага слоўніка Каралеўства Польскага і іншых славянскіх краёў (том 14, 1895 год) азначаў «жамойцкімі» паветамі Шавельскі, Расенскі, Цельшаўскі і заходнюю частку Ковенскага (да ракі Нявежы)Dowojna-Sylwestrowicz M. Żmudź //  S. 795., прыводзячы наступны нацыянальны склад насельніцтва Ковенскага павета: 73 тыс. жамойтаў, 6 тыс. палякаў, 4,3 тыс. рускіх, 15 тыс. яўрэяў і 1 тыс. немцаўDowojna-Sylwestrowicz M. Żmudź //  S. 801.. Найбольш архаічныя заходне-аўкштайцкія гаворкі ваколіц Коўна, Шаўляў і Клайпеды ляглі ў аснову літаратурнай літоўскай.


Да Другой сусветнай вайны Коўна, як і многія іншыя гарады ва Усходняй Еўропе, мела значны працэнт яўрэйскага насельніцтва. Паводле звестак Усерасійскага перапісу насельніцтва 1897 года, яўрэяў было ў горадзе 25 500 чалавек, гэта значыць 35,3 % ад агульнай колькасці.

 Найноўшы час 

 Міжваенны перыяд 

Пасля таго, як Вільня была акупавана бальшавікамі ў 1919 годзе, урад новаўтворанай Літоўскай Рэспублікі пераехаў у Коўна. Пазней, калі Вільня была далучана да Польшчы, Коўна атрымаў статус часовай сталіцы Літвы. Гэтае становішча ён займаў да 28 кастрычніка 1939 года, калі Чырвоная армія перадала Вільню ЛітвеSenn, Alfred Erich (2007). «Lithuania 1940: Revolution from Above». Rodopi. p. 10. .. 

Устаноўчы сход Літвы ўпершыню правёў сваё пасяджэнне ў горадзе 15 мая 1920 года, дзе прыняў шэраг важных законаў, у прыватнасці, аб зямельнай рэформе, нацыянальнай валюце, і была прынятая новая канстытуцыя. 17 снежня 1926 года ў горадзе адбыўся ваенны пераварот, у выніку дэмакратычны лад быў скасаваны, а кіраўніком дзяржавы стаў Антанас СмятонаVardys, Vytas Stanley; Judith B. Sedaitis (1997). «Lithuania: The Rebel Nation». WestviewPress. pp. 34-36. ..

У міжваенны перыяд Коўна атрымаў мянушку «Маленькі Парыж» праз багатае культурнае і навуковае жыццё. Горад і сама краіна мелі немалы ўзровень жыцця праз даволі высокія заробкі і нізкія кошты. На той час кваліфікаваныя рабочыя зараблялі амаль такую ж рэальную заработную плату як рабочыя ў Германіі, Італіі, Швейцарыі і Францыі. Краіна таксама мела высокі паказчык натуральнага прыросту насельніцтва, а прамысловая вытворчасць Літвы павялічылася на 160 % ад 1913 да 1940 года«Lietuva tarpukariu nebuvo atsilikėlė». Delfi..

Паміж сусветнымі войнамі прамысловасць у Коўне, якое на той час было найбуйнейшым горадам у Літве, квітнела. Пад кіраўніцтвам мэра Ёнаса Вілейшыса (1921—1931) Коўна хутка росло і шырока мадэрнізавалася; у горадзе была пабудавана сістэма водазабеспячэння і сцёкавых водаў, коштам больш за 15 млн літаў. Горад пашырыўся з 18 да 40 км², пабудавалі больш за 2,5 тысячы будынкаў і тры масты праз Вілію і Нёман. Усе вуліцы горада выбрукавалі, а конку замянілі на аўтобусныя лініі, заклалі новыя паркі і скверы.

Горад быў і асабліва важным цэнтрам літоўскіх узброеных сіл. У студзені 1919 года падчас войнаў за незалежнасць краіны ў ім была створана ковенская ваенная школа, якая пачала рыхтаваць вайскоўцаў«Karo mokyklos kūrimasis 1919 m». Partizanai.org.

Першапачаткова, да Другой сусветнай вайны Літва абвясціла пра свой нейтралітэтLiekis, Šarūnas (2010). «1939: The Year that Changed Everything in Lithuania’s History». New York: Rodopi. pp. 119—122. .. Аднак, 7 кастрычніка 1939 года літоўская дэлегацыя адбыла ў Маскву, дзе яна была вымушана падпісаць дагавор аб савецка-літоўскай узаемнай дапамозе ў сувязі з неспрыяльнай сітуацыяй. Дагавор прывёў да стварэння пяці савецкіх вайсковых баз, азмешчаных па ўсёй Літве ў абмен на гістарычную сталіцу Вільню.

14 чэрвеня 1940 года незадоўга да поўначы адбылося апошняе пасяджэнне літоўскага ўрада ў Коўне, на якім абмярковаўся савецкі ўльтыматум да Літвы. Згодна з умовамі СССР патрабаваў павялічыць савецкі ваенны кантынгент у Літве, а літоўскі ўрад павінен быў быць распушчаны. Прэзідэнт Антанас Смятона катэгарычна адмаўляўся прыняць большасць патрабаванняў ультыматуму і прыводзіў довады на карысць ваеннага супраціву, аднак у выніку ўрад быў вымушаны прыняць умовы ўльтыматуму. Урад сышоў у адстаўку, прэзідэнт пакінуў краіну«Didžiosios tautos aukos». Partizanai.org.. Пасля акупацыі СССР адразу ж прынў жорсткія меры супраць высокапастаўленых службовых асоб дзяржавы. Многіх дзяржаўных дзеячаў краіны расстралялі або выслалі ў Сібір.

 Савецкая і нацысцкая адміністрацыі 
У чэрвені 1940 года Савецкі Саюз акупаваў і анексіраваў Літву ў адпаведнасці з пактам Молатава — РыбентропаI. Žiemele. «Baltic Yearbook of International Law, 2001». 2002, Vol.1 p.10K. Dawisha, B. Parrott. «The Consolidation of Democracy in East-Central Europe». 1997 p. 293.. Рэальную ўладу ў краіне атрымаў савецкі эмісар Уладзімір Дэканозаў. На тэрыторыі Літвы была ўтворана Літоўская ССР.

Пасля развязвання рэпрэсіўнага махавіку савецкай улады, ранкам 22 чэрвеня 1941 года, у першы дзень вайны Трэцяга Рэйха супраць Савецкага Саюза, Літоўскі фронт актывістаў распачаў чэрвеньскае паўстанне ў Коўне. Неўзабаве паўстанне перакінулася на Вільню і іншыя гарады Літвы. Галоўнай мэтай паўстанцаў было не змаганне супраць Саветаў, а забеспячэнне бяспекі ў гарадох і абвяшчэнне незалежнасці. Да вечара 22 чэрвеня літоўцы кантралявалі Прэзідэнцкі палац, пошту, тэлефоную і тэлеграфную станцыі і радыёстанцыю. Некалькі дывізій Чырвонай арміі, дыслакцыраваных у ваколіцах Коўна, былі вымушаны адступіць на тэрыторыю Латвійскай ССР.

26 чэрвеня 1941 года нямецкае ваеннае камандаванне загадала распусціць і раззброіць паўстанцкія групыBubnys, Arūnas (1998). «Vokiečių okupuota Lietuva (1941—1944)». Vilnius: Lietuvos tautinis kultūros fondas. p. 38. .. Праз два дні літоўскія ахоўнікі і патрулі былі таксама вызваленыя ад сваіх абавязкаў. Зноўку сфарміраваны літоўцамі Часовы ўрад, па словах нямецкага камандавання, быў непрымальны для немцаў. Ён павінен быў ператварыцца ў Нацыянальны камітэт або савет нямецкай ваеннай улады«Kodėl J. Brazaičio perlaidojimo ceremonija sukėlė tiek aistrų?» Delfi.. Часовы ўрад, не пагадзіўшыся стаць прыладай у руках нямецкіх акупантаў, самастойна быў расфарміраваны 5 жніўня 1941 года. Нацыскія ўлады сфарміравалі Рэйхскамісарыят Остланд, які ахопліваў краіны Балтыкі і вялікую частку Беларусі.

Пачынаючы з 1944 года Чырвоная армія пачала наступ на нямецкія пазіцыі, у выніку чаго тэрыторыі балтыйскіх краін былі зноў вернутыя пад савецкі кантроль. Коўна зноў стаў галоўным цэнтрам супраціву супраць савецкага рэжыму. Ад самага пачатку літоўскай партызанскай вайны, найбольш важнымі раёнамі размяшчэння партызанаў былі ваколіцы горада.

14 мая 1972 года 19-гадовы Ромас Каланта здзейсніў у Коўне акт самаспалення, выступаючы з асуджэннем савецкага падаўлення нацыянальных і рэлігійных правоў«Protests in Lithuania not Isolated». Lituanus.. Падзея вылілася ў палітычна зараджаны бунт, які быў гвалтоўна разагнаны КДБ і савецкай міліцыяй. Гэта прывяло да з’яўлення новых формаў супраціву — пасіўнае супраціўленне. Коўна разам з Вільняй сталі арэнай амаль сталых дэманстрацый супраць савецкага прыгнёту.

 Адноўленая незалежнасць 
Пасля абвяшчэння незалежнасці Літвы ў 1990 годзе, савецкія спробы здушыць паўстанне былі засяроджаны на радыёстанцыі СуткунайA «Chronicle of the Events of January 1991 and Later Months». Lietuvos Respublikos Seimas.. Яна абаранялася грамадзянамі Коўна. Папа Рымскі Ян Павел II правёў святую імшу для вернікаў Ковенскага архібіскупства ў Ковенскім кафедральным саборы, а таксама правёў сустрэчу з моладдзю на стадыёне «Дарус ір Гірэнас», падчас свайго візіту ў Літву ў 1993 годзе.

Ураджэнцы Коўна Вітаўтас Ландсбергіс і Валдас Адамкус станавіліся кіраўнікамі дзяржавы ў 1990 годзе, і, адпаведна, у 1998 і 2004 гадах. З моманту аднаўлення незалежнасці былі ўсталяваны ў асноўным паветраныя і наземныя транспартныя сувязі з Заходняй Еўропай, што зрабілі Коўна лёгка даступным для замежных турыстаў. Коўна добра вядомы дзякуючы свайму легендарнаму баскетбольнаму клубу «Жальгірыс», які быў заснаваны ў 1944 годзе і быў адным з самых папулярных у краіне, асабліва ў матчах супраць маскоўскага клуба ЦСКА.

 Геаграфія 
Размешчаны каля ўпадзення ракі Віліі (Нярыс, ) у Нёман (Нямунас, ). Плошча 157 км². Паркі, гаі, сады, прыродныя запаведнікі, а таксама сельскагаспадарчыя ўгоддзі займаюць 83,29 км²«Baltic University Programme Urban Forum City Status Report V». Baltic University Programme.. У заходняй частцы горада, паблізу правага берага Нёмана, размешчана возера Лампедзіс.

 Клімат 
Коўна мае вільготны кантынентальны клімат згодна з класіфікацыяй клімату Кёпена. Сярэдняя гадавая тэмпература складае прыкладна 6 °C.

Незважаючы на тое, што Коўна з’яўляецца паўночным горадам, клімат у горадзе адносна мяккі ў параўнанні з іншымі месцамі ў тых жа шыротах, у асноўным дзякуючы блізкасці Балтыйскага мора. З-за сваёй шыраты, светлавы дзень цягнецца 17 гадзін у сярэдзіне лета, і толькі 7 гадзін прыпадае на светлавы дзень у сярэдзіне зімы. Лясы каля суседняга горада Казлова Руда на захад ад Коўна ствараюць асобны мікраклімат вакол горада, рэгулюючы вільготнасць і тэмпературу паветра, і абараняючы горад ад моцных заходніх вятроў.

Лета ў Коўна цёплае і прыемнае з сярэднімі дзённым тэмпературным максімумам 21—22 °C і мінімумам — каля 12 °C. Аднак тэмпература можа дасягаць 30 °C на некалькі дзён. Зімы адносна халодныя, а часам снежныя з сярэдняй тэмпературай у дыяпазоне ад −8 да 0 °C. Узімку тэмпература зрэдку апускаецца ніжэй за −15 °C. Вясна і восень, як правіла, прахалодныя і мяккія.

 Эканоміка 
Коўна з’яўляецца буйным цэнтрам прамысловасці, гандлю і паслуг у Літве. Найбольш развітыя галіны прамысловасці ў горадзе — вытворчасць прадуктаў харчавання і напояў, тэкстыльная і лёгкая прамысловасць, хімічная прамысловасць, выдавецкая справа і перапрацоўка, фармацэўтычная, металургічная, дрэваапрацоўчая і мэблевая прамысловасці. У апошні час значна пашыраецца сектар інфармацыйных тэхналогій і электронікі. Акрамя таго, значную долю таксама складае будаўнічая галіна, якая ўключае ў сябе камерцыйнае, жыллёвае і дарожнае будаўніцтва.

Асноўныя замежныя інвестары ў Коўна — гэта кампаніі са Швецыі, ЗША, Фінляндыі, Эстоніі, Даніі і Расіі. У горадзе месцяцца штаб-кватэры некалькіх буйных міжнародных і літоўскіх кампаній, як «Kraft Foods Lietuva», найбуйнейшы вытворца джэнерыкаў у Літве кампанія «Sanitas», вытворца спартыўнага адзення «Audimas», адна з найбуйнейшых будаўнічых кампаній «YIT Kausta», «Senukai», найбуйнейшы вытворца ў краіне моцных алкагольных напояў «Stumbras», літоўская броварная кампанія з фінскім капіталам «Ragutis», «Fazer Gardesis», «Stora Enso Packaging», вытворца фармацэўтычных прэпаратаў, а таксама адзіны вытворца гомеапатычных лекаў у Літве кампанія «Aconitum». Дзякуючы свайму геаграфічнаму становішчу, Коўна лічыцца адным з найбуйнейшых лагістычных цэнтраў у дзяржаве. Буйная лагістычная кампанія, якая займаецца оптам і размеркаваннем тавараў і з’яўляецца лідарам рынкаў Літвы і Латвіі, кампанія «Sanitex» вядзе сваю дзейнасць у Коўне.

У горадзе таксама месцяцца колькі інавацыйных кампаній, як вядучы аптавік камп’ютарных кампанентаў і аператар захоўвання медыйных звестак кампанія «ACME group», інтэрнэт і ТБ-правайдар, аператар сувязі «Mikrovisata group», распрацоўшчык і вытворца арыгінальных прадуктаў для тэлевізараў «Selteka». Сумеснае літоўска-нямецкая кампанія «Net Frequency», заснаваная ў Коўне, з’яўляецца мультымедыйным пастаўшчыком паслуг. У Коўні месцяцца офісы кампаніі «Baltijos Programinė Įranga», даччынага падраздзялення амерыканскай кампаніі «No Magic», якая вырабляе праграмнае забеспячэнне для мадэлявання. Святлодыёдны зборачны завод асвятлення паўднёвакарэйскай кампаніі «LK Technology» быў адчынены ў лютым 2011 годаKoreans open LED lighting assembly plant in Kaunas. The Baltic Course.. Таксама ў горадзе размяшчаецца кампанія «Балтыйскае аўтамабільнае абсталяванне», якая з’яўляецца адным з лідараў у краінах Балтыі ў галіне вытворчасці электроннага абсталявання для аўтамабіляўAbout Baltic Car Equipment. BCE.lt. Пашырэнню эканомікі горада спрыяе Ковенская свабодная эканамічная зона, якая была створана ў 1996 годзе. Ковенская ГЭС з’яўляецца найбуйнейшым вытворцам першаснай энергіі ў краіне.

У кастрычніку 2017 года вытворца аўтамабільных дэталяў і тэхналогій кампанія «Continental AG» прыняла рашэнне інвеставаць больш за 95 млн еўра ў пабудову новага завода ў Коўне, што стала прыкладам прыцягнення рэкорднай сумы прамых інвестыцый з-за мяжы«Continental» statys gamyklą Kaune: ruošia 1 tūkst. darbo vietų. Delfi..

 Транспарт 

 Аэрапорты 
Ковенскі міжнародны аэрапорт (KUN) з’яўляецца другім паводле загружанасці аэрапортам у Літве і чацвёртым паводле загружанасці аэрапортам у Прыбалтыцы. У 2016 годзе ў ім было абслужана 740448 пасажыраў і ў дадатак апрацавана 2488 тон грузаў. Аднак пік прыпаў на 2011 год, калі было абслужана 872618 пасажыраў. У лютым 2010 года з горада пачаліся вылеты ірландскай бюджэтнай авіякампаніі «Ryanair», якая абвясціла Ковенскі аэрапорт сваёй 40-й базай і першай у краінах Цэнтральнай Еўропы. Усяго ў трох кіламетрах на поўдзень ад цэнтру горада размяшчаецца меншы аэрапорт імя Даруса і Гірэнаса, які быў пабудаваны ў 1915 годзе. Гэта адзін з найстарэйшых дзеючых аэрапортаў у Еўропе, якія на сёння выкарыстоўваецца для перавозкі пасажыраў і паветраных спартыўных мерапрыемстваў. У цяперашні час там знаходзіцца музей авіяцыі Літвы.

 Аўтамабільныя дарогі 
Праз Коўна праходзіць шэраг буйных аўтамагістраляў. Еўрапейскі маршрут E67, які злучае Прагу і Хельсінкі, праходзіць праз тэрыторыю Польшчы, Коўна, Рыгу і Талін. Частка гэтай аўтамагістралі па маршруце паміж Варшавай і Талінам, на адлегласці ў 670 км, вядома пад назвай «Via Baltica». Гэта дарога натуральна злучае паміж сабой краіны Балтыі, таму мае велізарнае значэнне ў рэгіёне. Коўна таксама звязана аўтадарогай А1, гэта значыць, горад знаходзіцца на шляху паміж Вільняй на ўсходзе і Клайпедай на захадзе. Аўтадарога А6 злучае Коўна з латвійскім Дзвінскам.

 Чыгунка 
Коўна з’яўляецца важным чыгуначным вузлом у Літве. Першая чыгуначная сувязь, якая праходзіла праз горад, была пабудавана ў 1859—1861 гадах і быў адчынена ў 1862 годзеThe History of the Tunnel.Lietuvos Geležinkeliai.. Комплекс складаўся з Ковенскага чыгуначнага тунэлю і чыгуначнага моста праз раку Нёман. Чыгуначны вакзал Коўна з’яўляецца важным цэнтрам абслугоўвання прамых пасажырскіх злучэнняў у Вільню і Варшаву, а таксама як транзітны пункт некаторых агульнаеўрапейскіх маршрутаў. Міжнародны маршрут, які злучае Калінінград і Харкаў, таксама перасякае Коўна. Першая фаза стандартнай каляіны Rail Baltica ўчастка чыгункі ад Шаштокая да Коўна была завершана ў 2015 годзе.

 Грамадскі транспарт 
У горадзе дзейнічаюць 15 тралейбусных і 43 аўтобусныя маршруты. У 2007 годзе былі ўведзены новыя электронныя месячныя квіткі. Коўна таксама з’яўляецца адным з асноўных рачных партоў у краінах Балтыі і мае два пірсы, з якіх адпраўляюцца турыстычныя судны. Размешчаныя гэтыя пірсы на берагах Нёмана і Ковенскага вадасховішча — найбуйнейшага ў Літве штучнага возера«Menas valdyti energiją». Lietuvos Energija..

Ковенскі аўтавакзал быў рэканструяваны за шэсць месяцаў і зноў адчыніў свае дзверы 23 студзеня 2017 года. На сёння гэта самы вялікі і самы сучасны аўтавакзал у краіне«Atidaryta rekonstruota Kauno autobusų stotis». Verslo žinios.. «Kauno autobusai» плануе кардынальна мадэрнізаваць тралейбусны і аўтобусны паркі да сканчэння 2018 года«„Kauno autobusai“ ruošiasi kardinaliam transporto priemonių parko atnaujinimu». Kas vyksta Kaune..

 Спорт 
Спорт у Коўна мае доўгую і выбітную гісторыю. У горадзе былі створаны такія гістарычныя спартыўныя клубы, як футбольны клуб «Коўна» ў 1920 годзе, бейсбольнаы клуб «Коўна» ў 1922 годзе і баскетбольны клуб «Жальгірыс» у 1944 годзе. Першы хакейны матч у Літве быў праведзены ў 1922 годзе. Першы чэмпіянат Літвы па хакеі з шайбай складаўся з чатырох каманд і быў праведзены ў Коўне ў 1926 годзе«Ledo ritulys». Elektrėnų sporto, turizmo ir pramogų centras..

У Коўне размешчана некалькі гістарычных спартыўных арэн, сярод якіх галоўны стадыён горада — «Дарус ір Гірэнас», які цяпер з’яўляецца хатнім стадыёнам для футбольных клубаў «Каўна Жальгірыс» і «Стумбрас», а таксама на ім час ад часу праводзіць свае хатнія матчы нацыянальнай зборная Літвы. Стадыён быў пабудаваны ў 1923 годзе і некалькі разоў зведваў рэканструкцыю. Акрамя футболу, арэна часцяком прымае спаборніцтвы па лёгкай атлетыцы.

У ліпені 1938 года ў Коўне і Клайпедзе (дзе праходзілі парусныя і вяслярныя спаборніцтвы) прайшла Літоўская нацыянальная алімпіяда, якая сабрала літоўскіх спартсменаў з усяго свету«Lietuvos tautinė olimpiada ir Pasaulio lietuvių sporto žaidynės». Lietuvos olimpinis muziejus..

У горадзе размяшчаецца баскетбольны клуб «Жальгірыс», адзін з наймацнейшых еўрапейскіх баскетбольных клубаў. У цяперашні час гуляе ў Еўралізе і чэмпіянаце Літвы. Да чэмпіянату Еўропы па баскетболе 2011 года ў горадзе была пабудавана «Жальгірыс-Арэна», якая з’яўляецца самай вялікай крытай арэнай у Літве. Арэна выкарыстоўваецца не толькі для правядзення спартыўных гульняў, але таксама прымае музычныя канцэрты. Горад з’яўляецца месцам нараджэння ці развіцця прафесійнай кар’еры шматлікіх зорак баскетболу краіны, сярод якіх варта вылучыць Арвідаса Сабоніса, Шарунаса Марчулёніса, Жыдрунаса Ілгаўскаса, Лінаса Клейзы, Донатаса Мацеюнаса і Шарунаса Ясікявічуса.

Першы гольф-клуб «Elnias» у Літве быў адкрыты ў Коўне ў 2000 годзе. Яхт-клуб працуе ў Рэгіянальным парку Ковенскага вадасховішча.

 Герб 
На гарадскіх гербавых пячатках з XV стагоддзя адлюстроўваўся тур, з канца XV стагоддзя яго дапоўніў крыж. З 1843 года герб Ковенскай губерні, якім карыстаўся і губернскі горад Коўна, адлюстроўваў усталяваны на ратушнай плошчы помнік у памяць вайны 1812 года.

2 мая 1935 года гарадская рада Коўні зацвердзіла герб з выявай на пурпурным фоне белага тура з залатымі капытамі, рагамі і крыжам паміж рагамі. З 1969 года выкарыстоўваўся герб з выявай на чырвоным фоне белага зубра. Дэкрэтам прэзідэнта Літоўскай Рэспублікі 30 чэрвеня 1993 года зацверджаны герб, які паўтарае гістарычны герб: на чырвоным шчыце белы тур з залатым крыжам паміж рагамі.

 Насельніцтва 
У 1989 годзе насельніцтва складала 418 087 чалавек, паводле звестак усеагульнага перапісу насельніцтва 2001 — 381 300, у 2004 — 368 917, у 2016 — 297 669.

 Этнічны склад 
У адрозненне ад Вільні і Клайпеды, Коўна — адзін з самых монаэтнічных гарадоў Літвы. Літоўцы складаюць амаль 93 % яго насельніцтва, асноўнымі этнічнымі меншасцямі з’яўляюцца рускія, украінцы і палякі (каля 6 %).

Этнічны склад насельніцтва Коўна паводле перапісу 2001 года:
 літоўцы — 92,9 %
 рускія — 4,4 %
 украінцы — 0,5 %
 палякі — 0,4 %
 іншыя — 1,8 %

Раней у гісторыі горада, да Халакоста і масавай дэпартацыі палякаў, асноўнымі меншасцямі ў месце былі палякі і яўрэі, на якіх у суме прыходзілася да 4/5 насельніцтва дарэвалюцыйнага Коўна.

Этнічны склад насельніцтва Коўна паводле перапісу 1939 года:
 літоўцы — 60 %
 яўрэі — 25 %
 палякі — 10 %
 усходнія славяне — 5 %

Этнічны склад насельніцтва Коўна паводле перапісу 1919 года:
 палякі — 42 %
 яўрэі — 31 %
 літоўцы — 16 %
 рускія — 1,5 %
 іншыя — 1,0 %

 Спорт 
 ФК Каўна Жальгірыс — футбольны клуб.
 ФК Стумбрас — футбольны клуб.

 Славутасці 
 Касцёл Святога Юрыя
 Дом Пяркунаса
 Ратуша

 Вядомыя асобы 

 Наталля Вішнеўская (1907—1989) — беларуская паэтэса.
 Дамінік Касакоўскі (1711—1743) — дзяржаўны дзеяч Рэчы Паспалітай.
 Кястуціс Кевалас (нар. 1972) — архібіскуп Каўнаскай архідыяцэзіі.
 Дамінікас Дамаркас (нар. 1992) — літоўскі баскетбаліст.
 Ірына Аляксандраўна Новікава (нар. 1956) — беларускі ўрач алерголаг-імунолаг. Доктар медыцынскіх навук (2002), дацэнт (2003), прафесар (2008).
 Вітаўтас Пяткявічус (1930—2008) — літоўскі пісьменнік, палітычны і грамадскі дзеяч.
 Бен Шан — амерыканскі мастак.

 Крыніцы 

 Літаратура 




 Спасылкі 



Катэгорыя:Населеныя пункты Каўнаскага павета