Беларуская фаналогія

Фаналагічная сістэма беларускай мовы: фанемны лад беларускай літаратурнай мовы складаецца з 40 фанем (паводле акадэмічнай кадыфікацыі ў выданні 2007 года; існуюць і іншыя думкі — гл. праблемы вызначэння).

{ class=wikitable width=100% border=1 cellpadding=2 style="border-collapse: collapse; float:left;"
+ Фанемны лад у акадэмічнай кадыфікацыі (2007)
-

        п  
        п'  
        б  
        б'  
        м  
        м'  
        ф  
        ф'  
        в  
        в'  

-

        й  
        т  
        ц'  
        д  
        дз'  
        дз  
        с  
        с'  
        з  
        з'  

-

        н  
        н'  
        л  
        л'  
        ц  
        ш  
        ж  
        ч  
        дж  
        р  

-

        г  
        г'  
        х  
        к  
        к'  











-

        а  
        о  
        е  
        у  
        і  











}

У параўнанні з узорным наборам 45 гукаў беларускай літаратурнай мовы, паводле кадыфікацыі 2007 года асобных фанем не прадстаўляюць гукі [ы] (як увасабленне /i/), [ў] (/в/), [х'] (/х/), [g], [g'] (/г/ і /г'/). Выбухныя гукі [g] прадстаўляюць факультатыўную фанему, якая замяняецца на /г/. Гукі [э] і [ы] — пазіцыйныя варыянты фанем /е/ і /і/Кароткая граматыка..., С.13–15.. Гук [ў], незалежна ад паходжання, ёсць варыянт /в/.Кароткая граматыка..., С.11,12.

Праблемы 
Дакладны фанемны склад літаратурнай беларускай мовы вызначаны не да канца. У залежнасці ад метадалогіі, у ім налічваюць 37 (32+5)Колькасць асноўных фанем, без уліку фанем маргінальных. Падлужны. Фаналагічная сістэма беларускай мовы, Мн., 1969; Беларуская мова // БелСЭ, Т.1., 39 (33+6)Такі лік падаецца як асноўны, напрыклад, у дапаможніках серыі «Сучасная беларуская мова», 2006., 40 (35+5)Раздзел «Фаналогія» аўтарства Падлужнага ў акадэмічнай «Кароткай граматыцы беларускай мовы», 2007., 54Пададзены, напрыклад, у дапаможніку «Беларуская мова», 1991. фанемы.

Асноўнымі фактарамі разыходжання з'яўляюцца фанемная прыналежнасць гукаў [к], [х], фрык. [γ] і выб. [g], [ў], [ы], [й].

Так, у 37-фанемным складзе (погляд, які пераважаў на пач. 1970-х гг.) не ўтвараюць асноўных фанем гукі [ы] (увасабл. /і/), [ў] (/в/, /в'/, /л/), [дз], [х'] (/х/), [к'] (/к/), усе варыянты [γ] і [g] (/г/).

У 39-фанемным складзе ўсе гукі [γ] і [g] лічацца 4 варыянтамі адной фанемы /г/, а гукі [дз'], [к'], [х'], — увасабленнямі, адпаведна, фанем /дз/, /к/, /х/; фанал. сістэма ўтвараецца, т.ч., з 6 галосных фанем (якім адп. 6 галосных гукаў) і 33 зычных фанем (якім адп. 39 зычных гукаў).

У 54-фанемным складзе лічацца фанемамі ўсе гукі беларускай мовы, у т.л., рэдкія гукі і 9 падоўжаных варынтаў зычных.

 Літаратура 


Фаналогія
Катэгорыя:Фаналогія