Вязынка (Маладзечанскі раён)

Вя́зынка. Сустракаецца таксама варыянт Вя́зынь (, ) — вёска ў Маладзечанскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Радашковіцкага сельсавета.

Аб'яднаная вёска ўтворана і названа Вязынкай да 90-годдзя дня нараджэння Янкі Купалы па былым фальварку, у якім нарадзіўся класік беларускай літаратуры.

 Геаграфія 
Вёска стаіць на рацэ Вязынцы, прытоку Іліі. Размешчана за 38 км паўночным захадзе ад Мінска, 40 км ад Маладзечна і 7 км ад шашы Мінск — Маладзечна.Энцыклапедычны даведнік «Янка Купала». Артыкул «Вязынка». — Мн., БелСЭ, 1986. — С. 137. Станцыя Вязынка знаходзіцца на маладзечанскай лініі Беларускай чыгункіhttp://www.rw.by/ .

150px|left|thumb|Дарожны ўказальнік.
Аўтамабільная дарога ад Мінска да Вязынкі цалкам асфальтаваная — спачатку гэта маладзечанская шаша, потым 6 км дарогі мясцовага значэння. У вёску рэгулярна ходзяць прыгарадныя аўтобусы і маршрутныя таксі. Да вёскі можна даехаць і па чыгунцы: электрацягніком Мінск—Маладзечна да станцыі «Вязынка».

 Назва 
Адно з найбольш распаўсюджаных тлумачэнняў назвы ракі і мясціны выводзіць яе са слова «вязаць». Магчыма, мелася на ўвазе месца, дзе ў старыя часы вязалі плыты (для сплаву па рэчцы) або платы. Іншая версія бачыць крыніцай сучаснай назвы вёскі вязы, якія ў вялікай колькасці раслі ў ваколіцах.

 Гісторыя 
На левым беразе ракі Вязынкі за 100—200 м на ўсход ад вёскі захаваўся курган-гарадзішча культуры штрыхаванай керамікі II—V стагоддзяў (мясцовая назва «Замэчак»). Яшчэ адно гарадзішча знойдзена за 500 м на паўночны ўсход ад вёскі на левым беразе Вілейска-Мінскай воднай сістэмы.Энцыклапедыя гісторыі Беларусі, Т. 2. — Мн.: БелЭн, 1994. — Артыкул «Вязынка (гарадзішчы)» / Аўтар А.Мітрафанаў. — С. 385—386

Упершыню Вязынка згадана пад 1528 годам. Фальварак Вязынка Менскага павета да 1815 года належаў Пшаздзецкім (Przeździecki), а потым — Замбжыцкім (Zambrzycki). Станіслаў Замбжыцкі (1823—1907) быў інвалідам і здаваў свой фальварак у арэнду. Станіслаў Замбржыцкі захапляўся вывучэннем мясцовых курганоў і першым апісаў гарадзішча ў Вязынцы.Янка Купала: Энцыкл. даведнік. — Мн., БелСЭ, 1986. — Артыкул «Замбржыцкі» — С. 239.

У 1909 годзе ў фальварку было чатыры двары і 26 жыхароў.

З 1920 года фальварак у складзе Сярэдняй Літвы, а з 1922 года — Польшчы.

У 1920—1930-я гады тут жыла Алімпія Свяневіч з Замбжыцкіх, яна збірала народныя песні ў ваколіцах, арганізоўвала ў Маладзечна, Радашковічах, Вільні выстаўкі беларускіх тканін і нацыянальнага адзення, даследавала творчасць Адама Міцкевіча.

З пачаткам 2-й сусветнай вайны фальварак адышоў да БССР. У 1940—1960 гадах у складзе Радашковіцкага раёна, са студзеня 1960 года — у складзе Маладзечанскага раёна.

У 1972 годзе ў гонар 90-годдзя дня нараджэння Янкі Купалы былы фальварак, вёскі Верамейкі, Гурнавічы і Сяледчыкі аб’яднаны ў адну вёску Вязынка.Указ Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР ад 11 кастрычніка 1972 г. Аб перайменаванні вёскі Гурнавічы Валодзькаўскага сельсавета Маладзечанскага раёна Мінскай вобласці // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1972, № 29 (1367).

 Насельніцтва 
 2009 год — 341 чалавек
 1999 год — 390 чалавек
 1997 год — 428 чалавек, 181 дворБеларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 4 // Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн., БелЭн, 1997. — С. 341.

 Інфраструктура 
Аснову сучаснай забудовы Вязынкі складаюць старыя дамы сядзібнага тыпу, але апошнім часам з’явілася цэлая вуліца сучасных катэджаў. Цэнтральная вуліца вёскі асфальтаваная, на астатніх вуліцах — гравійнае пакрыццё. Вязынка не мае цэнтральных камунальных камунікацый — вадой жыхароў забяспечваюць свідравіны і калодзежы. Каналізацыя мясцовая. Прыродны газ да вёскі не падведзены. Вязынка забяспечана асноўнымі аб’ектамі сацыяльнай інфраструктуры: у вёсцы працуюць школа, амбулаторыя, паштовае аддзяленне, бібліятэка.

 Вязынка і Янка Купала 

«У хатцы маленькай радзіўся паэт,
Дзе чадна дыміла лучына.
Раз першы адгэтуль ён глянуў на свет
Праз вокны вось гэтай хаціны».Канстанцыя Буйло «У Вязынцы»
Вязынка — малая радзіма Янкі Купалы. Пасля пераезду ў 1881 годзе з Паморшчыны бацька будучага паэта Дамінік Луцэвіч разам са сваім братам Міхалам арандаваў зямлю ў Вязынцы ў Станіслава Замбржыцкага. У Вязынцы тады жылі родзічы Янкі Купалы па бацьку: дзядзькі Антон, Юльян, Міхал і Адам, бабуля Валерыя, цёткі Марыя, Эмілія і Садалія Луцэвічы. У Вязынцы 7 ліпеня (25 чэрвеня паводле старога стылю) 1882 года ў сям’і Дамініка Луцэвіча і Бянігны Валасевіч нарадзіўся сын Янка, будучы паэт Янка Купала. Прабыла ў Вязынцы пасля нараджэння Янкі сям’я Луцэвічаў няпоўны год — пасля заканчэння арэнды Луцэвічы пераехалі ў 1883 годзе ў маёнтак Юзафова.

Філіял Дзяржаўнага літаратурнага музея Янкі Купалы ў Вязынцы з’яўляецца першай і найбольш вядомай з усіх філіялаў музея. Утворана ў жніўні 1945 года. Ініцыятарам увекавечання месца, дзе нарадзіўся вялікі беларускі паэт, была яго жонка і першы дырэктар музея Янкі Купалы Уладзіслава Луцэвіч. Мемарыяльная дошка была ўсталявана на доме паэта 30 чэрвеня 1946 года. Філіял музея адкрыўся для наведвальнікаў 20 чэрвеня 1948 года.

Агульная плошча будынкаў філіяла музея (хата, свіран, хатка дваровых) — больш за 230 м². Плошча экспазіцыі — 185 м². Экспазіцыя складаецца з мемарыяльнай і гісторыка-літаратурнай часткаў.

У мемарыяльнай частцы філіяла музея ўзноўлены інтэр’ер сялянскай хаты канца 19 стагоддзя (печ, мэбля, калыска, хадунок, посуд), экспануюцца асабістыя рэчы бацькоў Янкі Купалы. З дапамогай навуковых архіўных апісанняў, успамінаў сучаснікаў, фотаздымкаў, чарцяжоў і планаў тут усё ўзноўлена ў такім выглядзе, як гэта было ў гады жыцця маладой сям’і Луцэвічаў.

У другой палове хаты, дзе некалі жыў брат паэта Міхал, створана гісторыка-літаратурная экспазіцыя аб дзяцінстве і юнацтве будучага першага народнага паэта Беларусі (абноўлена ў 2002 годзе). Тут зберагаюцца аўтабіяграфічныя матэрыялы, рукапісы, кнігі, копіі архіўных дакументаў, фотаздымкі, графічныя працы мастакоў Э. Агуновіча, Я. Раманоўскага, В. Шаранговіча, якія распавядаюць пра сям’ю Луцэвічаў, дзіцячыя, юнацкія гады і пачатак літаратурнай дзейнасці Янкі Купалы. У экспазіцыі прадстаўленыя радавод Луцэвічаў да 17 стагоддзя, адноўлены дзедам паэта Ануфрыем, і герб «Навіна», які належаў роду Луцэвічаў.

У красавіку 1972 года адначасова з утварэннем вёскі Вязынка створаны Купалаўскі мемарыяльны запаведнік з плошчай 21 га. Аўтарамі праекта запаведніка былі архітэктары С. Мусінскі і А. Канаваленка.

 У мастацтве 
«Толькі Вязынку, хату Купалы
Наш народ захавае навек,
Бо і сёння адгэтуль нямала
Пачынаецца песенных рэк». Пімен Панчанка «Вязынка»
Вязынцы як калысцы славутага беларускага песняра прысвяцілі свае вершы шматлікія паэты Беларусі (Рыгор Барадулін, Канстанцыя Буйло, Анатоль Вялюгін, Сяргей Законнікаў, Еўдакія Лось, Сяргей Панізнік, Пімен Панчанка, Пятро Прыходзька, Максім Танк, Станіслаў Шушкевіч і інш.), Украіны (М. Луконін, М. Камісарава, Л. Хаўстаў), Латвіі (Ю. Ванаг), Арменіі (А. Грашы), Вялікабрытаніі (Уолтэр Мэй), Балгарыі (А. Тодараў), Польшчы (Я. Гушча) і інш.

Ціхаму і ўтульнаму хараству краявідаў Вязынкі прысвяцілі свае мастацкія творы беларускія мастакі Міхась Бельскі, Рыгор Віткоўскі, Віктар Вярсоцкі, Віктар Грамыка, Адольф Гугель, Міхаіл Даўгяла, Сяргей Каткоў, Іван Карасёў, Мікалай Кірэеў, Аляксандр Кішчанка, М. Макаранка, Яўген Красоўскі, Абрам Кроль, Пётр Крохалеў, Мікола Купава, Уладзімір Пашчасцеў, Іван Пратасеня, Іван Пушкоў, Юрый Тышкевіч, Кастусь Харашэвіч, Віталь Цвірка і інш.

 Крыніцы 

 Літаратура 
 Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 4 // Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн., БелЭн, 1997. — 480 с.: іл. — ISBN 985-11-0090-0 — Артыкул «Вязынка». — С. 341.
 Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 9 // Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн., БелЭн, 1999. — 560 с.: іл. — ISBN 985-11-0155-9; Артыкул «Купалаўскі мемарыяльны запаведнік „Вязынка“». — Аўтар — Ж. Дапкюнас. — С. 29.; Артыкул «Купалы Янкі Літаратурнага музея філіял „Вязынка“». — Аўтар — Ж. Дапкюнас. — С. 31-32.
 Энцыклапедыя гісторыі Беларусі: У 6 т. Т. 2. / Беларус. Энцыкл.; Рэдкал.: Б. І. Сачанка (гал. рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн.: БелЭн, 1994. 537 с.: іл. — ISBN 5-85700-142-0 — Артыкул «Вязынка» / Аўтар — Г. Каханоўскі. — С. 386; Артыкул «Вязынка (гарадзішчы)» / Аўтар — А.Мітрафанаў. — С. 385—386;
 Янка Купала: Энцыкл. даведнік / БелСЭ; Рэдкал.: І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн., БелСЭ, 1986. — 727 с, 26 л. іл.; Артыкул «Вязынка» / Аўтар — Ж. Дапкюнас. — С. 137; Артыкул «Замбржыцкі» / Аўтар — Г.Каханоўскі. — С. 239.
 На радзіму Янкі Купалы: Турысц. схема / [Гал. ўпр. геадэзіі і картаграфіі пры Савеце Міністраў СССР; Тэкст Я. Ю. Раманоўская ]. — Мн., 1972.
 Каханоўскі Г. А. На запаветнай зямлі: [аб радзіме беларускага пісьменніка Я. Купалы] / Мінскае абласное ўпраўленне культуры, Мінскі абласны краязнаўчы музей. — Мн., 1974.
 Вязынка: [Экспазіцыя філіяла музея Янкі Купалы / Тэкст і склад. А. А. Есакова; Маст. У. С. Басалыга. — Мн., 1974.

 Спасылкі 

 Філіял «Вязынка» Літаратурнага музея Янкі Купалы  // litmuseums.iatp.by
 Купалаўскі мемарыяльны запаведнік «Вязынка»  // Ганцавіцкі краязнаўча-інфармацыйны партал
 Філіял «Вязынка» Літаратурнага музея Янкі Купалы  // Ганцавіцкі краязнаўча-інфармацыйны партал
 Вязынка // radzima.org
 Вязынка // geocaching.su
 Вязынка. Бабіна лета. Аўтар Яўген Пясецкі // Газета «Звязда», 3 кастрычніка 2007 года
 Вязынка — брэнд Беларусі. Аўтар Марына Мазуркевіч // Радыё «Нямецкая хваля»
 Вязынка — «сталіца фермерскай рэспублікі». Аўтар Віталь Сямашка // Радыё «Свабода», 17 снежня 2007 года
 Вязынка аб’ядноўвае, Вязынка натхняе… // Філалагічны факультэт БДУ
 Вязынкаўскія калыханкі. Аўтар Уладзімір Содаль // Газета «Туризм и отдых», 12 ліпеня 2007 года

 Галерэя краявідаў Вязынкі на сайце foto-planeta.com
 Галерэя краявідаў Вязынкі  на сайце fotka.by
 Галерэя зімовых краявідаў Вязынкі на сайце picasaweb
 Фотагалерэя студэнцкага свята ў Вязынцы
 Вязынка: радзіма вялікага паэта 

Катэгорыя:Радашковіцкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Маладзечанскага раёна