Варвара Іванаўна Бонч-Асмалоўская

Варвара Іванаўна Бонч-Асмалоўская (дзявочае: Вахоўская; , в. Качулава, Ціраспальскі павет, Херсонская губерня — , Масква), грамадска-палітычная дзяячка, публіцыстка, мемуарыстка, рэвалюцыянерка, народніца.

 Біяграфія 

 Сям’я і маладосць 
Нарадзілася ў сям’і начальніка земскага аддзела, кіраўніком спраў Падольскага губернскага праўлення і спраў губернскіх устаноў: «Камітэта грамадскага здароўя», «Асаблівай прысутнасці Падольскага губернскага камітэта аб земскіх павіннасцях» і «Падольскай губернскай камісіі народнага харчавання», надворнага дарадцы Яна-Непамуцэна-Мікалая/Івана Мартынавіча Вахоўскага (1819 р.), з патомных дваран Валынскай губерні, і Марыі Ягораўны, народжанай Качулавой (1829—1860).

Яшчэ падчас вучобы ў гімназіі ў Камянец-Падольску далучылася да рэвалюцыйнай дзейнасці. Гімназію скончыла ў 1850 годзе.

У 1872 годзе выехала ў Швейцарыю, дзе паступіла на філасофскі факультэт Цюрыхскага ўніверсітэта. Там падтрымлівала зносіны з Міхаілам Бакуніным, уступіла ў бакунінскі гурток , наведвала гурток Пятра Лаўрова. У Расію вярнулася пасля выкліку 3 чэрвеня 1873 года Расійскім урадам.

 Палітычная дзейнасць 
Па вяртанні ў Санкт-Пецярбург займалася распаўсюджваннем нелегальнай літаратуры і прапагандай сярод працоўных. Удзельніца пецярбургскага гуртка . Актыўная ўдзельніца арганізацыі «Чорны перадзел», падтрымлівала сувязі з кіраўніцтвам «Народнай волі». Мела сяброўскія адносіны з , , , Кацярына Брэшкай-Брашкоўскай. У гэтыя ж гады Варвара Іванаўна пазнаёмілася з Сяргеем Кавалікам; пазней сярэдні сын Радзівон ажаніўся з дачкой Каваліка, Марыей.

Арыштоўвалася ў пачатку 1874 і 1875 гадах. Пасля 3-гадовага турэмнага зняволення асуджаная Асобай Прысутнасцю Кіраўнічага Сената 23 студзеня 1878 года да трох гадоў турэмнага зняволення па  (судовы працэс над удзельнікамі «хаджэння ў народ», паводле якога было арыштавана каля 4 тысяч чалавек). Ва ўзросце 23-х гадоў адседзела каля 3-х гадоў у адзіночцы.

Паводле хадайніцтва бацькі была перададзена яму на парукі. Каб вызваліцца з-пад нагляду паліцыі, узяла фіктыўны (першапачаткова) шлюб з Анатолем Бонч-Асмалоўскім, пасялілася ў маёнтку Блонь Ігуменскага павета. Далейшае жыццё Варвара Іванаўна разам з членамі сваёй сям’і прысвяціла народніцкай дзейнасці.

У пачатку 1882 года выехала ў Адэсу. Арыштавана ў сакавіку 1882 года пры выкананні даручэння члена выканкама «Народнай волі» В. М. Фігнер, з восені 1882 жыла ў Блоні пад наглядам паліцыі. У сярэдзіне 1880-х гадоў разам з мужам арганізавала ў Блоні асяродак рэвалюцыйнай прапаганды, стварыла бібліятэку нелегальнай літаратуры, пры ўдзеле Адама Багдановіча, разам з мужам арганізавала у Блоні сялянскі гурток самаадукацыі Чёрный передел в Блони. .

Арыштавана ў красавіку 1908 года, у лютым 1910 года разам з мужам аддадзена пад суд. Разам з мужам і сынамі праходзіла па справе «Аб Блонскім сялянскім саюзе». Прыгаворана да 8-месячнага зняволення.

Пазней развяліся з мужам.

Апошні год жыцця правяла ў Доме ветэранаў рэвалюцыі ў Маскве. Пакінула ўспаміны. Пахавана на Новадзявочых могілках у Маскве.

 Дзеці 
Іван Анатольевіч — самы старэйшы сын — памёр у 1969-м, пражыўшы 88 гадоў.

Сын Радзівон, эканаміст, у 1930 годзе арыштаваны органамі ДПУ БССР разам з Гаўрылам Гарэцкім. Працаваў на будаўніцтве Беламорканала. У чэрвені 1938-га быў арыштаваны паўторна і расстраляны.

Сын Глеб, археолаг, рэпрэсаваны ў 1934 годзе. Пасля 3 гадоў лагераў вярнуўся пад Ленінград. У 1942 годзе рэабілітавалі. Памёр годам пазней.

Дачка Ірына, лекар, з 1933 года жыла ў Ленінградзе. Памерла ў снежні 1941 года ў час блакады ад голаду.

 Літаратура 
 Бонч-Осмоловский А. Памяти В. И. Бонч-Осмоловской // Каторга и ссылка. 1930, ?
 Клейн Б. Дело Бонч-Осмоловских // Клейн Б. В годину испытаний Ист.-лит. очерки. Мн., 1986


 Варвара Ивановна Ваховская
 Ваховская В. И. Жизнь революционерки. М., Изд-во Всесоюз. о-ва политкаторжан и ссыльнопоселенцев, 1928.
 Старик [С. Ковалик], «Был.» 1906, X, 20 (Движение 70-х г.г. по Больш. процессу).
 С. Чудновский, «Мин. Годы» 1908, V—VI, 373 (Из дальних лет).
 Н. Морозов, Повести моей жизни, III, 239.
 А. Якимова, «Кат. и Сс.» 1927, VIII (37), 13 сл. (Большой процесс).
 Клейн Б. С. «Дело Бонч-Осмоловских», «Неман», № 11, 1970 г.
 Клейн Б. С. «В годину испытаний», Минск. Издательство «Мастацкая літаратура», 1986 г.
 Словарь «Деятели революционного движения в России», нач. 20-х г.г.
 Газета «Искра», № 16, 1902 г. Статья "Политическая агитация и «классовая точка зрения», стр 12.
 СПб газета «Право», от 13 марта 1911 г.
 Журнал «Современник», статья Чирикова, 1911 год.
 «Пламя» № 7, 1925 г.
 Газета «Известия», 27 сентября 1929 г. Некролог Варвары Бонч-Осмоловской (Ваховской).
 Савіцкая Л. «Група Бонч-Асмалоўскага». «Полымя». 1967, № 5.
 Морозова О. Г. «Одна судьба», Ленинград, 1976 г.

 Спасылкі 
 Рабочее движение и создание социал-демократических организаций в Беларуси 
 Карлюкевич А. «Советская Белоруссия. Чёрный передел в Блони»
 Усадебно-парковый комплекс Бонч-Осмоловских
 ГУ «Пуховичский районный краеведческий музей» 

Варвара Іванаўна
Катэгорыя:Мемуарысты Расійскай імперыі
Катэгорыя:Рэвалюцыянеры Расійскай імперыі
Катэгорыя:Рэвалюцыянеры Расіі
Катэгорыя:Публіцысты Расійскай імперыі
Катэгорыя:Рускамоўныя пісьменнікі
Катэгорыя:Постаці Блоні
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Адэскай вобласці