Янка Нёманскі

Янка Нёманскі, сапр.: Іван Андрэевіч Пятровіч (, в. Шчорсы Навагрудскага пав., цяпер  — , , НКУС; Псеўданімы: Нёманскі, Нёманский; Крыптанімы: І. П., И. П., Я. Н-скі) — беларускі празаік, публіцыст, эканаміст, грамадскі дзеяч.

 Біяграфія 
Нарадзіўся ў сялянскай сям’і. Маці памерла зусім маладой, калі ён быў яшчэ дзіцем. Жыў з бацькам Андрэем Мікалаевічам і дзедам, вучыцца пачаў дома з імі і з дзядзькам Астапам. Вучыўся ў школцы ў роднай вёсцы.

Скончыў Нясвіжскую настаўніцкую семінарыю (1909); у 1915—1916 і 1918 гадах вучыўся на гісторыка-філалагічным факультэце Петраградскага ўніверсітэта. Далучыўся да рэвалюцыйнага руху. У другой палове 1916 года мабілізаваны ў армію, накіраваны ў школу прапаршчыкаў, быў на фронце малодшым афіцэрам роты. У 1918 годзе сакратар культурна-асветнага аддзела, потым загадчык выдавецкага аддзела Беларускага нацыянальнага камісарыята. У 1918—1920 гадах член Беларускага вольна-эканамічнага таварыства. У 1918—1919 гадах разам з Ц. Гартным выдаваў газету «Дзянніца», дзе з 1918 года пачаў друкаваць публіцыстычныя творы. У ліпені 1918 удзельнік і сакратар з’езда бежанцаў з Беларусі. У 1919—1921 гадах у Чырвонай Арміі, быў на розных франтах.

З 1922 года жыў у Мінску; працаваў у планава-эканамічных органах. Намеснік старшыні Дзяржплана БССР. У 1927—1932 гадах член праўлення літаратурнага аб’яднання «Полымя». Член Інбелкульта. Акадэмік БелАН з 1928 года. У 1929—1931 гадах неадменны сакратар БелАН. З 1931 года загадчык аддзела эканомікі НДІ прамысловасці. З 1931 па 1932 год — дырэктар Інстытута эканомікі БелАН. У 1933—1936 гадах узначальваў кафедру фінансавых дысцыплін у Беларускім дзяржаўным інстытуце народнай гаспадаркі.

Ведаў нямецкую, французскую, англійскую мову. Сабраў багатую бібліятэку.

Пражываў у Трэцім Доме Саветаў па вуліцы Горкага, д. 21/52, кв. 25. Арыштаваны 26 красавіка 1937 года ва ўласнай кватэры. Асуджаны тройкай НКУС 29 кастрычніка 1937 года ў 10.00 як «член нацыянал-фашысцкай арганізацыі» да ВМП з кан­фіскацыяй маёмасці. Расстраляны. Рэабілітаваны ваеннай калегіяй Вярхоўнага суда СССР 16 сакавіка 1957 года.

 Сям’я 
4 лістапада 1937 у Мінску па адрасе: вул. 11 ліпеня, д. 18/7, кв. 2 арыштавана старшы эканаміст Наркамата лясной гаспадаркі БССР, маці траіх дзяцей Глафіра Дзмітрыеўна Пятровіч (н. 26.4.1892 у г. Нараўчат Пензенскай губерні, цяпер райцэнтр Пензенскай вобл., Расія; атрымала вышэйшую адукацыю), жонка Янкі Нёманскага. 28.11.1937 асобай нарадай пры НКУС асуджана як «член сям’і расстралянага ворага народа» і «саўдзельніца ягоных контррэвалюцыйных злачынстваў» да 8 гадоў ППК. 24.1.1938 прыбыла з Оршы ў Акмолінскае аддзяленне Карагандзінскага канцлагера НКУС Казахскай ССР. Вызвалена 25.11.1945. Пасля вызвалення жыла ў Віцебску ў дачкі Лідзіі. Неаднаразова звярталася ў АН БССР і КДБ з прашэннем прызначыць ёй пенсію за беспадстаўна рэпрэсаванага мужа, але адказу не дачакалася. Рэабілітавана трыбуналам БВА 6.3.1956. Асабовая справа П. № 6643-с знаходзіцца ў архіве КДБ БеларусіНЁМАНСКІ Янка // Ахвяры і карнікі : [аб палітычных рэпрэсіях 1937―1938 гадоў] / Леанід Маракоў. — Мінск, 2007. — 439 с..

15.11.1937 у Мінску арыштаваны вучань Мінскага дарожна-механічнага тэхнікума Андрэй Іванавіч Пятровіч (н. 10.7.1922 у Ноўгарадзе, Расія), сын Янкі Нёманскага і Глафіры Пятровіч. 28.11.1937 «тройкай» НКУС асуджаны як «член сям’і ворага народа» да 5 гадоў ППК. Этапаваны ў Паўночна-Уральскі канцлагер НКУС Свярдлоўскай вобл. Загінуў у зняволенні ў 15 гадоў. Рэабілі­таваны 9.5.1956 трыбуналам БВА. Асабовая справа П. № 6594-с з фотаздымкам захоўваецца ў архіве КДБ Беларусі.

Дачка — Лідзія Іванаўна Міхайлава.

 Творчасць 
Дэбютаваў апавяданнем «Над Кроманню» ў 1922 годзе (часопіс «Полымя»). Аўтар аповесці «Партызан» (1927), рамана «Драпежнікі» (1928—30). Другая частка рамана мела назву «У віры», к 1937 была завершана, рукапіс быў спалены супрацоўнікамі НКУС пасля арышту.

 Бібліяграфія 
 К культурна-прасветным задачам Беларусі // Зажынкі. Масква, 1918. С. 99-108.
 Нацыянальныя задачы Беларусі // Там жа. С. 136—145.
 На зломе: Апавяданні. Мн., 1925.
 Творы. Мн., 1984.
 Раман 1920—1930-х гадоў. Мінск, 2019. ISBN 978-985-02-1874-2

 Літаратура 




 Строева Т. Адзін з пачынальнікаў // ЛіМ. 1980, 4 крас.
 Савік Л. Янка Нёманскі // Гісторыя беларускай літаратуры XX стагоддзя : у 4 т. / НАН Беларусі, Аддзяленне гуманітарных навук і мастацтваў, Інстытут літаратуры імя Я. Купалы. — Мінск, 1999. — Т. 2. — С. 615—631.
 Платонаў Р. Лёсы. — Мн., 1998.


 Спасылкі 

 Янка Нёманскі: Прычынай чалавечай трагедыі ў Беларусі з’яўляецца адсутнасць сваёй інтэлігенцыі
 Петрович Иван Андреевич (Янка Нёманский)  // 
 Янка Нёманскі ў базе даных «История белорусской науки в лицах» Цэнтральнай навуковай бібліятэкі імя Якуба Коласа НАН Беларусі 
 Біябібліяграфічны паказальнік у рэпазіторыі Цэнтральнай навуковай бібліятэкі імя Якуба Коласа НАН Беларусі 
 Расстраляныя літаратары. Янка Нёманскі, акадэмік зь лірычнай душой, забіты за «шкодніцтва» // Радыё Свабода, 23 кастрычніка 2017

Катэгорыя:Грамадскія дзеячы Беларусі
Катэгорыя:Пісьменнікі СССР
Катэгорыя:Эканамісты СССР
Катэгорыя:Публіцысты СССР
Катэгорыя:Пісьменнікі Беларусі
Катэгорыя:Эканамісты Беларусі
Катэгорыя:Публіцысты Беларусі
Катэгорыя:Беларускамоўныя пісьменнікі
Катэгорыя:Рэпрэсаваныя савецкай уладай
Катэгорыя:Расстраляныя ў СССР
Катэгорыя:Рэабілітаваныя ў СССР
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Навагрудскім павеце (Расійская імперыя)
Катэгорыя:Акадэмікі Акадэміі навук Беларускай ССР