Тэмпература

Тэмпература — мера цеплыні або халоднасці аб’екта. У больш строгім фізічным азначэнні гэта скалярная фізічная велічыня, што характарызуе сярэднюю кінетычную энергію часціц макраскапічнай сістэмы, якая знаходзіцца ў стане тэрмадынамічнай раўнавагі.

Вызначае напрамак цеплавога патоку, бо цяпло заўсёды перамяшчаецца ад матэрыі з большай тэмпературай да матэрыі з меншай тэмпературай.

 Адзінкі вымярэння 
У навуцы для вымярэння тэмпературы прынята выкарыстоўваць шкалу Цэльсія (адзінка — градус Цэльсія, скарачэнне — °C) або шкалу Кельвіна (кельвін, K). У сістэме СІ асноўная адзінка тэмпературы — кельвін.

Шкала Цэльсія пабудавана такім чынам, што тэмпература плаўлення вады на ўзроўні мора роўная 0 °C, а тэмпература кіпення — 100 °C.

Шкала Кельвіна мае такі ж самы «памер» кельвіна, як і градус у шкале Цэльсія, але за нуль прынята мінімальная магчымая тэмпература, роўная 0 K = −273.15 °C. Гэтая тэмпература таксама завецца абсалютным нулём. Для пераводу паміж градусамі Цэльсія і кельвінамі выкарыстоўваецца наступная формула:



У Злучаных Штатах Амерыкі тэмпературу часта вымяраюць у градусах Фарэнгейта. На гэтай шкале вада замярзае пры 32 °F і кіпіць пры 212 °F. Шкала Фарэнгейта звязана са шкалой Цэльсія наступнай формулай:



 Параўнанне тэмпературных шкал 
+ Параўнанне тэмпературных шкал Апісанне Кельвін Цэльсій Фарэнгейт Ранкін Дэліль Ньютан Рэамюр Ромер Абсалютны нуль 0−273.15−459.67 0 559.725−90.14−218.52−135.90 Тэмпература раставання сумесі Фарэнгейта (соль і лёд у роўных колькасцях) 255.37−17.78 0 459.67 176.67−5.87−14.22−1.83 Тэмпература замярзання вады (Звычайныя ўмовы) 273.15 0 32 491.67 150 0 0 7.5 Сярэдняя тэмпература чалавечага цела ¹ 310.0 36.6 98.2 557.9 94.5 12.21 29.6 26.925 Тэмпература кіпення вады (Звычайныя ўмовы) 373.15 100 212 671.67 0 33 80 60 Плаўленне тытана 1941 1668 3034 3494−2352 550 1334 883 Паверхня Сонца 5800 5526 9980 10440−8140 1823 4421 2909
¹
Звычайная сярэдняя тэмпература чалавечага цела — 36.6 °C ±0.7 °C, ці 98.2 °F ±1.3 °F. Значэнне 98,6 °F, якое звычайна прыводзіцца — гэта дакладнае пераўтварэнне ў шкалу Фарэнгейта прынятага ў Германіі ў XIX стагоддзі значэння 37 °C. Аднак гэта значэнне не ўваходзіць у дыяпазон звычайнай сярэдняй тэмпературы цела чалавека, бо тэмпература розных частак цела рознаяПра розныя вымярэнні тэмпературы цела .

Некаторыя значэнні ў гэтай табліцы былі акруглены.

 Эмпірычная, абсалютная і тэрмадынамічная тэмпературы 

Тэмпература не можа быць вымераная непасрэдна. Аб змене тэмпературы судзяць па змене іншых фізічных уласцівасцяў цел (аб’ёму, ціску, электрычнага супраціву, ЭРС, інтэнсіўнасці выпраменьвання і інш.), Адназначна з ёй звязаных (так званых тэрмаметрычных уласцівасцяў). Колькасна ж тэмпература вызначаецца ўказаннем спосабу яе вымярэння з дапамогай таго ці іншага тэрмометра. Такое вызначэнне яшчэ не фіксуе ні пачатак адліку, ні адзінку вымярэння тэмпературы, таму любы метад вымярэння тэмпературы звязаны з выбарам тэмпературнай шкалы. Эмпірычная тэмпература — гэта тэмпература, вымераная ў абранай тэмпературнай шкале. 

Якія даюцца фенаменалагічнай тэрмадынамікі вызначэння тэрмадынамічнай тэмпературы не залежаць ад выбару термометріческого ўласцівасці, выкарыстанага для яе вымярэння; адзінку вымярэння тэмпературы задаюць з дапамогай адной з тэрмадынамічных тэмпературных шкал. 

У тэрмадынаміцы ў якасці аксіёмы прымаецца заснаванае на вопыце палажэнне аб тым, што раўнаважкая тэрмадынамічная тэмпература ёсць велічыня, для ўсіх сістэм абмежаваная з аднаго боку, прычым тэмпература, адпаведная гэтай мяжы, аднолькавая для ўсіх тэрмадынамічных сістэм і, такім чынам, можа быць выкарыстана ў якасці натуральнай рэпернай точкі шкалы тэмператур. Калі гэтай рэпернай кропцы прысвоіць роўнае нулю значэнне тэмпературы, то тэмпературы ў шкале, якая базуецца на дадзеным Рэперы, заўсёды будуць мець адзін і той жа знакБазаров И. П., Термодинамика, 2010, с. 62.. Прыпісваючы другі рэперныя кропцы станоўчае значэнне тэмпературы, атрымліваюць абсалютную тэмпературную шкалу з станоўчымі тэмпературамі; тэмпературу адлічваецца ад абсалютнага нуля, называюць абсалютнай тэмпературайАбсолютная температура (рус.). БСЭ, 3-е изд., 1969, т. 1.. Адпаведна Тэрмадынамічныя тэмпературу, адлічваецца ад абсалютнага нуля, называюць абсалютнай тэрмадынамічнай тэмпературай (гл. Шкала тэмператур Кельвіна). Прыкладам эмпірычнай тэмпературнай шкалы з адлікам тэмпературы ад абсалютнага нуля служыць міжнародная практычная тэмпературная шкала.

 Характарыстыка фазавых пераходаў 
Для апісання пунктаў фазавых пераходаў розных рэчываў выкарыстоўваюць наступныя значэнні тэмпературы:
 Тэмпература плаўлення
 Тэмпература кіпення
 Тэмпература адпалу
 Тэмпература спякання
 Тэмпература сінтэзу
 Тэмпература паветраных мас
 Тэмпература глебы
 Гомалагічная тэмпература
 Патройны пункт
 Тэмпература Дэая (Характарыстычная тэмпература)
 Тэмпература Кюры

 Гл. таксама 
 Абсалютная шкала тэмператур
 Адмоўная абсалютная тэмпература
 Каляровая тэмпература
 Яркасная тэмпература
 Антэнная тэмпература
 Цеплавая помпа
 Віртуальная тэмпература
 Тэмпература паветра
 Тэмпература цела
 Тэрмометр
 Гіпалімніон

 Крыніцы 

 Літаратура 



Катэгорыя:Вікіпедыя:Істотныя артыкулы