Варапаева

Варапа́ева — пасёлак гарадскога тыпу ў Беларусі, Цэнтр сельсавета Пастаўскага раёна Віцебскай вобласці. Знаходзіцца за 27 км на ўсход ад Паставаў, за 237 км на захад ад Віцебска, за 135 км на поўнач ад Мінска. Аўтамабільныя дарогі злучаюць мястэчка з Глыбокім, Паставамі; чыгуначны вузел на Лынтупы, Друю, Круляўшчыну.

 Гісторыя 
Варапаева ўзнікла ў XVI стагоддзі на месцы пасялення нейкага Станіслава Варапая, які згадваецца ў крыніцах 50-х гадоў XVI стагоддзя.

У апісанні размежавання маёнткаў Галбея і Дунілавічы, датаваным 1558 годам, згадваецца «дарога, што ідзе ад Станіслава Варапая да Дунілавічаў»Archiwum Głowne Akt Dawnych w Warszawie, Archiwum Tyzenhauzów, B 1-13, сс. 126—127.. Пазнейшае, недатаванае апісанне той жа мяжы, згадвае ў тым жа месцы «дарогу з Варапаева да Дунілавічаў», а ў іншым — «Варапаеўскія грунты», якія межавалі з грунтамі вёскі МышкіArchiwum Głowne Akt Dawnych w Warszawie, Archiwum Tyzenhauzów, B 1-13, с 128адв..

Наступны ўспамін датуецца 1667 годам. У другой палове XVII стагоддзя Варапаева было ўласнасцю старадубскага старасты Яна Казіміра БяганскагаRachuba A. Metryka Litewska. Rejestry podymnego Wielkiego Księstwa Litewskiego. Województwo wileńskie 1690. — s. 120.. У 1784 годзе двор Варапаева належаў былому падскарбію літоўскаму Антонію Тызенгаўзу, пры двары існавалі млын і тартакGawrylczyk B. Dekanat połocki w świetle opisów parafii z 1784 r. — s. 42, 44..

У 1800 годзе Варапаева пазначылі на карце Дзісенскага (у склад якога ўваходзіла паселішча) і Вілейскага паветаў Мінскай губерні. У гэты час тут існаваў фальварак, уладанне графіні Пшаздзецкай. З 1843 Варапаева ўваходзіла ў склад Віленскай губерні. У 1860-я ў фальварку, які здаваўся ў арэнду і ўваходзіў у маёнтак Паставы, працавалі цагельня, вадзяны млын з сукнавальняй і карчма (шынок). У 1896—1897 праз Варапаева праклалі чыгунку.

Згодна з Рыжскім мірным дагаворам (1921) Варапаева апынулася ў складзе міжваеннай Польскай Рэспублікі, дзе зрабілася цэнтрам гміны Дзісенскага павета Віленскага ваяводства. У мястэчку меліся лесапільня і цагельня, працавалі вадзяны, паравы і электрычны млыны. Тут адбудавалі знішчаны ў Першую сусветную вайну графскі палац, дзе налічвалася звыш 20 пакояў, у тым ліку зала для танцаў, мелася багатая бібліятэка, калекцыя зброі і музычных інструментаў (па 1939 яна трапіла ў Мінск). У 1923 у Варапаеве адкрылася пачатковая школа імя Ю. Пілсудскага, клуб моладзі. Цягам 1931—1937 у мясцовай цяпліцы і плодагадавальніку працаваў І. Сікора. 

5 студзеня 1935 віленскі арцыбіскуп Рамуальд Ялбжыкоўскі асвяціў драўляны касцёл Святога Міхала Арханёла. Будынак касцёла быў перавезены з Дунілавічаў. Пры касцёле дзейнічаў Саюз каталіцкай моладзі.
міні|332x332пкс|Касцёл Святога Міхала Арханёла ў Варапаеве, 30-я гады ХХ ст.
У 1939 Варапаева ўвайшло ў БССР, у Дунілавіцкі раён Вілейскай вобласці. У Другую сусветную вайну з чэрвеня 1941 да 4 ліпеня 1944 мястэчка знаходзілася пад нямецкай акупацыяй. У 1950 паселішча атрымала афіцыйны статус гарадскога пасёлка і зрабілася цэнтрам Дунілавіцкага раёна. 20 студзеня 1960 Варапаева ўвайшло ў склад Глыбоцкага, з 1962 Пастаўскага раёна.

 Насельніцтва 
 XIX стагоддзе: 1865 год — 465 рэвізорскіх душ у фальварку Варапаева.
 XX стагоддзе: 1969 год — 4,2 тыс. чал. (паводле іншых звестак — 3 тыс. чал.); 1992 год — 4 тыс. чал.; 1995 год — 3,7 тыс. чал.; 1999 год — 3,4 тыс. чал.
 XXI стагоддзе: 2005 год — 3,1 тыс. чал.; 2006 год — 3,1 тыс. чал.; 2009 год — 2 857 чал. (перапіс); 2016 год — 2 571 чалавек; 2017 год — 2 540 чалавек

 Інфраструктура 
У пасёлку працуюць сярэдняя і музычная школы, 2 дашкольныя ўстановы, бальніца, паліклініка, 2 бібліятэкі, дом культуры, пошта і іншыя.

 Эканоміка 
Прадпрыемствы дрэваапрацоўчай і харчовай галін прамысловасці.

 Культура 

 Традыцыйнае інструментальнае выкананне на дыятанічных цымбалах — .

 Славутасці 
 Касцёл Святога Міхаіла Арханёла (1997)
 Парк (пач. XX ст.) — 
 Фальварак (XIX ст.)
 Вадзяны млын (XX ст.)
 Дом кіраўніка Куркузовіча (1920-я)
 Арачны мост
 Царква Уваскрасення Хрыстова

 Страчаная спадчына 
 Палац Пшаздзецкіх (пач. XX ст.)
 Касцёл Святога Міхаіла Арханёла 1934 г.

 Вядомыя асобы 
 Сяргей Рычардавіч Зямчонак (нар. 1967) — беларускі палітык.
 Сцяпан Іванавіч Катовіч (нар. 1952) — беларускі мастак.

 Гл. таксама 
 Пасёлкі гарадскога тыпу Віцебскай вобласці
 Пасёлкі гарадскога тыпу Беларусі

 Зноскі 

 Літаратура 
 Зямчонак, І. Мястэчка пры гасцінцы: старонкі гісторыі Варапаева і бліжэйшых населеных пунктаў / І. Зямчонак. — Мн., 1995. — 128 с.



 Woropajewo //  S. 958.

 Спасылкі 


 г. п. Варапаева на Radzima.org
 Варапаева на Прыдзвінскі крайн: Гісторыя і сучаснасць