Карма (Кармянскі раён)

Кармá () — гарадскі пасёлак у Гомельскай вобласці Беларусі, цэнтр Кармянскага раёна, на р. Сож пры ўпадзенні ў яе р. Кармянка. За 110 км ад Гомеля, 55 км ад чыгуначнай станцыі Рагачоў на лініі Магілёў—Жлобін, аўтадарогамі злучаная з Чачэрскам і з аўтадарогамі Бабруйск—Крычаў і Гомель—Магілёў. Насельніцтва — 7 583 чал. (2017).

 Назва 
Паводле В. Жучкевіча, назва пасёлка Карма, а таксама некалькіх аднайменных беларускіх вёсак (усяго 22 назвы) паходзіць ад асновы корм — карміць; карма — агульная назва кармавых угоддзяўВ. А. Жучкевич. Краткий топонимический словарь Белоруссии. Минск, 1974. С. 175..

 Корань Karm- у літоўскім гідроніме Karmė А. Ванагас звязваў з літоўскім kermėti "густа расці"A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 148, 153.

 Гісторыя 
 Вялікае Княства Літоўскае 
Археалагічныя знаходкі на месцы сучаснага гарадскога пасёлка датуюцца 26 тысячагоддзем да нашай эры.

У пісьмовых крыніцах Карма ўпершыню ўзгадваецца ў 1665 годзе як пасёлак Рэчыцкага павета Менскага ваяводства, шляхецкае ўладанне — С. 52..

Пад 1696 годам яна значыцца ў каптуровай кнізе Рэчыцкага павета ў сувязі з перадачай у вечнае карыстанне рэчыцкаму гарадскому пісару Паўлу Квялчэўскаму.

Пад 1726 годам Карма ўзгадваецца ў інвентары Чачэрскага староства.

 Расійская імперыя 
У выніку першага падзелу Рэчы Паспалітай (1772 год) Карма была забраная ў склад Расійскай імперыі, дзе стала цэнтрам воласці Рагачоўскага павета — S. 403. Магілёўскай губерні. У гэты час маёнткам валодалі Быкоўскія; тут працавала цагельня.

На 1847 год у склад Кармянскай воласці ўваходзіла 58 навакольных вёсак; праз пасёлак праходзіў Чарнігаўскі тракт, працавалі паштовая станцыя і народнае вучылішча.

На 1880 год у Карме было 149 будынкаў, дзейнічалі царква і 3 сінагогі, працавалі 36 крамаў і вадзяны млын. На 1886 год — школа, 3 іўдзейскія малітоўныя дамы, 30 крамаў, штогод праводзіліся 3 кірмашы. У канцы ХІХ стагоддзя ў пасёлку было 200 двароў.

 Найноўшы час 
25 сакавіка 1918 года згодна з Трэцяй Устаўной граматай Карма абвяшчалася часткай Беларускай Народнай Рэспублікі.

1 студзеня 1919 года згодна з пастановай І з’езда КП(б) Беларусі яна ўвайшла ў склад Беларускай ССР, аднак 16 студзеня Масква далучыла пасёлак разам з іншымі тэрыторыямі да РСФСР.

25 лютага 1919 года тут выбухнула , у выніку якога паўстанцы занялі Карму. Аднак 26 лютага 1919 года бальшавікі здушылі выступленне.

У 1924 годзе Карму вярнулі БССР, дзе яна стала цэнтрам раёна. 27 верасня 1938 года Карме надалі афіцыйны статус гарадскога пасёлка.

У Другую сусветную вайну ў перыяд з 15 жніўня 1941 г. да 26 лістапада 1943 г. Карма была акупаваная нямецкімі войскамі.

У 1962—1965 гадах пасёлак уваходзіў у склад Рагачоўскага раёна, у 1965—1966 гадах — Чачэрскага.

20 кастрычніка 1995 года адміністрацыйныя адзінкі Кармянскі раён і пасёлак Карма, якія маюць агульны адміністрацыйны цэнтр, аб'яднаны ў адну адміністрацыйную адзінку — Кармянскі раён.

У 2007 годзе ў склад Кармы ўвайшлі вёскі Куракаўшчына, Новая Зенькавіна, Старая Зенькавіна, Сырск.

 Насельніцтва 

Дэмаграфія

 XIX стагоддзе: 1826 год — 926 чал.; 1897 год — 2649 чал.
 XX стагоддзе: 1923 год — 1,5 тыс. чал.; 1971 год — 4,1 тыс. чал.; 1995 год — 5 тыс. чал.; 1997 год — 5,1 тыс. чал.Лебедзева В. Карма //  С. 117.
 XXI стагоддзе: 2004 год — 6,2 тыс. чал.; 2006 год — 6,2 тыс. чал.; 2008 год — 7,5 тыс. чал.; 2009 год — 7448 чал.Перепись населения — 2009. Гомельская область  Нацыянальны статыстычны камітэт Рэспублікі Беларусь (перапіс); 2016 год — 7610 чал.; 2017 год — 7583 чал.

 Адукацыя 
У Карме працуюць 2 сярэднія, музычная і спартыўная школы.

 Ахова здароўя 
Медычнае абслугоўванне насельніцтва ажыццяўляе мясцовая бальніца.

 Культура 
Дзейнічаюць цэнтр культуры, 2 бібліятэкі.

 Мас-медыя 
У гарадскім пасёлку выдаецца раённая газета «Світанак над Сожам».

 Забудова 
Карма развіваецца ў адпаведнасці з генеральным планам (1976). У паўднёвай частцы пасёлка захаваўся гістарычны цэнтр з рынкам. Забудова галоўных вуліц — 2—5-павярховыя жылыя дамы. Утварыўся мікрараён з 5-павярховымі будынкамі. У цэлым пераважае драўляная забудова сядзібнага тыпу. Прамысловая зона размяшчаецца ў паўночнай частцы мястэчка.

 Эканоміка 
Прадпрыемствы харчовай, лёгкай, будаўнічых матэрыялаў прамысловасці.

 Інфраструктура 
Спыніцца можна ў гасцініцы «Карма».

 Славутасці 
 Забудова гістарычная (канец ХІХ — пачатак ХХ ст.; фрагменты)
 Іўдзейскія могілкі
 Сядзіба Дорыя-Дзерналовічаў «Стэфанава» (XIX ст.)
 Царква Святога Мікалая (1832)

 Галерэя 

 Вядомыя асобы 
 Гнэся Львоўна Дазорцава (1901—1966) — беларускі вучоны ў галіне акушэрства і гінекалогіі.
 Яўген Міхайлавіч Перлін — беларускі тэлевядоўца.
 Ірына Міхайлаўна Палякова — беларускі палітык.
 Таццяна Мікалаеўна Далініна (нар. 1963) — беларускі эканаміст. Доктар эканамічных навук.

 Гл. таксама 
 Пасёлкі гарадскога тыпу Гомельскай вобласці
 Пасёлкі гарадскога тыпу Беларусі

 Зноскі 

 Літаратура 


 Спасылкі 


Катэгорыя:Пасёлкі гарадскога тыпу Гомельскай вобласці
Катэгорыя:Мястэчкі Менскага ваяводства