Беларуская сістэма мер

Беларуская сістэма мер — неметрычная сістэма мер, якая ўжывалася ў Вялікім Княстве Літоўскім, а пэўны час пасля паздзелаў Рэчы Паспалітай — і на былых землях ВКЛ.

У розных мясцовасцях Беларусі ў розныя часы існавалі свае меры, якія адрозніваліся ад ніжэй названых.

 Меры даўжыні 
 міля = 5 вёрст;
 вярста = 798 сажняў = 1559,7 м;
 вялікая вярста = 1000 сажняў = 1948,8 м;
 сажань = 3 локці = 6 стоп = 72 цалі = 194,88 см;
 локаць = 2 стапы = 24 цалі = 64,96 см;
 стапа = 12 цаляў = 32,5 см;
 цаля = 2,7 см;
 гоні (гон) = 80—100 м (мера ніколі не была афіцыйнай);
 стая = каля 80 м;
 страленне (стрэльбішча) = 60—70 м;
 шнур (даўжыні) = 75 локцяў = 10 прутоў (прэнтаў) = 100 прэнцікаў = 48,7 м;
 прут (даўжыні) = 7,5 локця = 4,87 м
 прэнцік (даўжыні) = 48,7 см

 Меры плошчы 
 валока = 3040 маргоў у 1586, 33 маргі ў 1557. маргоў = 9000 кв. прутоў = 67 500 кв. локцяў = 21,36 га;
 морг = 3 кв. шнуры = 0,71 га;
 шнур = 100 кв. прутоў = 0,237 га;
 прут (прэнт) = 100 кв. прэнцікаў = 23,7 м²;
 прэнцік = 0,237 м²;

 Ланы 
 франконскі большы лан = 50 маргоў = 35,5 га;
 франконскі меншы лан = 40 маргоў = 28,4 га;
 нямецкі лан = 43 маргі = 30,5 га;
 польскі кмецкі большы лан = 21 морг = 14,91 га;
 польскі кмецкі меншы лан = 6 маргоў = 4,26 га;
 польскі кмецкі большы лан = 21 морг = 14,91 га;
 рэвізскі лан = 30 маргоў = 21,36 га;
 хелмінскі (кракаўскі) лан = 90 маргоў = 63,9 га;

 Меры аб’ёму 
 віленская бочка (для сыпкіх рэчываў) = 4 чвэрці (карцы) = 8 асьмін = 16 шаснастак = 72 вялікія гарцы = 144 малыя гарцы = 406,7 л;
 бочка (для вадкасці) = 4 чвэрці (карцы) = 12 чашаў = 144 малыя гарцы = 288 паўгарцаў = 376 квартаў = 752 паўкварты = 406,54 л;
 паўбочак = 8 чвэрцяў (карцоў) = 813 л;
 вядро = 4 гарцы = 11,28 л;
 Пінск 16 ст.:
 вядро = 2 ліпечні = 20 каўшоў;
 ліпечня = ½ вядра = 10 каўшоў;
 коўш = 1/20 вядра;
 Берасце 16 ст.?:
 вядро = 2 ручкі;
 ручка = ½ вядра;
 малы (шынковы) гарнец = 2,8237 л;
 вялікі (цэхавы) гарнец = 5,6474 л;
 кварта = ¼ гарца = 0,7057 л;
 чвэрць (карэц) = ¼ бочкі = 2 асьміны = 36 гарцаў = 102 л;
 лукно = 10 пудоў;
 мядніца = 12 гарцаў = 33,84 л;
 салянка = 1/6 бочкі = 67,75 л;
 чаша = 12 гарцаў = 33,84 л;
 стары шанак = 48 гарцаў;
 лаштавы шанак = 24 гарцы;
 лашт = 8 віленскіх бочак.

 Маса масы (вагі) 
 беркавец (цэнтнар) = 5 камянёў = 200 фунтаў = 74,96 кг;
 камень = 40У 16 ст. 36 фунтаў. фунтаў = 14,993 кг;
 фунт = 32 лоты = 374,82 ці 374,8 г;
 лот = 1/32 фунта = 11,71 г;
 пуд = 40—50 фунтаў;
 бязмен = 5—6 фунтаў = 1,87—2,24 кг;
 кантар = 100 фунтаў = 37,84 кг;
 ока = 3 фунты = 1,02 кг;
 грыўна = 195,5 г;
 кап (вашчаны пуд) = 12 пудоў (у XV стагоддзі);
 літра = 280,8 г;
 пундзель = 25 фунтаў = 9,24 кг;

 Адзінкі лічэння 
 капа = 60;
 сорак = 40;
 пара = 2;
 саха (валы, нарогі для сох) = 2;
 пасма (у ткацтве) = 30 нітак;
 лібра = 25 аркушаў паперы;
 рэз = 20 лібраў = 500 аркушаў паперы;
 тузін, тахер = 12;
 фаска = 500;
 паўчварта (гістар. полчварта) = 3,5 (напрыклад, грашовых адзінак)Сустракалася ў старабеларускіх крыніцах. Бач  С.195.

 Літаратура 




 Сементовский А. М. (сост.) О мерах и весе, употребляемых в Витебской губернии, Витебск, 1874.
 Гольдштейн С. М. Польско-литовские древности, Спб, 1913.
 Скурат К. У. Метрычная сістэма на Беларусі, 


Катэгорыя:Руская сістэма мер