Вячка (князь кукенойскі)

Вячка або Вячаслаў (, , ; 1175—1180 — , Юр’еў, цяпер  ў Эстоніі) — князь кукейноскі.

 Паходжанне 

Асноўная біяграфічная крыніца пра Вячку — «Хроніка Лівоніі» Генрыха Латвійскага. Генрых тытулуе Вячку «каральком» (regulus), як нікога з мясцовай племянной арыстакратыі, князем яго тытулуе і наўгародскі летапіс, чаго не магло быць, калі б Вячка не належаў да ўладарнай дынастыі Рурыкавічаў. Тытулаванне Генрыхам таксама сведчыць пра ўладарніцкі статус Вячкі над сваім княствам, хоць напэўна і залежны ад полацкага князя Уладзіміра, паводле Генрыха, «караля» (reges або нават magnus rex). Паходжанне ж Вячкі з пэўнай галіны Рурыкавічаў дыскусійнае, найчасцей яго выводзяць з Ізяславічаў Полацкіх, пры гэтым атаясняюць з Вячкам, сынам полацкага князя Бырыса Давыдавіча ад першага шлюбу, які разам з бацькам і братам Васількам згадваецца Васілём Тацішчавым у г. зв. «Аповесці пра Святохну». Ёсць і іншыя думкі, паводле Алега Рапава Вячка мог паходзіць з роду смаленскіх князёў Расціславічаў.

 Біяграфія 

На пачатку XIII стагоддзя княжыў у Кукенойсе на Заходняй Дзвіне. Генрых Латвійскі паведамляе, што ў Вячкі не ставала сіл змагацца з літоўцамі, у 1207 годзе ён прыехаў да Рыгі і прапанаваў біскупу Альберту палову свайго княства і горада, калі той возьмецца абараняць яго. Біскуп з радасцю пагадзіўся, аднак, з далейшага апавядання Генрыха не відаць, каб біскуп адразу скарыстаўся пранановай. Тым часам паміж Вячкам і біскупскім васалам, рыцарам Даніілам фон Леневардэнам, здарыўся канфлікт і апошні ўначы знянацку напаў на Кукенойс, захапіў без супраціву, паланіў жыхароў, у т. л. князя Вячку, забраў маёмасць. Біскуп дазнаўся пра гэта і загадаў Даніілу неадкладна вызваліць Вячку, вярнуць горад і маёмасць; потым запрасіў Вячку да сябе, прыняў з гонарам, багата адарыў коньмі і адзеннем, памірыў з Даніілам і нагадаў ранейшае абяцанне даць палову княства, адправіў у Кукенойс атрад — рыцараў і арбалетчыкаў, агулам 20 чалавек, для абароны і некалькіх муляраў для ўмацавання горада. Вячка выехаў з Рыгі (6 красавіка 1208), паводле Генрыха, вясёлы, але праз нейкі час, думаючы, што біскуп з крыжаносцамі ўжо ў моры, па радзе з дружынай, забіў усіх немцаў у горадзе. Немцы спусціліся ў ямы, дзе здабывалі камень для пабудовы замка, мячы і іншую зброю пакінулі наверсе, княжыя дружыннікі захапілі зброю і забілі іх. Трое, аднак, выратаваліся і ўцяклі да Рыгі, усё расказалі. Тым часам Вячка паслаў да полацкага князя Уладзіміра нямецкіх коней і зброю з заклікам як мага хутчэй ісці да Рыгі. Полацкі князь пачаў збіраць войскі, але вятры затрымалі караблі біскупа Альберта ў дзвінскім вусці, і, калі да Рыгі прыйшла вестка пра здарэнне ў Кукенойсе, ён вярнуўся разам з крыжаносцамі. Немцы са ўсёй Лівоніі сабраліся ў Рызе. Тады Вячка, з разуменнем немагчымасці супрацьстаяць злучаным сілам лівонскіх немцаў і крыжаносцаў, спаліў Кукенойс і адышоў на РусьГенрих Латвийский. Хроника Ливонии. Введение, перевод и комментарии С. А. Аннинского. 2-е изд. Издательство Академии Наук СССР, М. — Л., 1938..

З наступных падзей бачна, што Вячка з’ехаў у Ноўгарад. У 1223 годзе Ноўгарад і ўладзіміра-суздальскі князь Юрый Усеваладавіч паслалі Вячку ў Юр’еў. Вячка збіраў для Ноўгарада даніну з навакольных чудскіх земляў і ўзначальваў барацьбу эстаў (чудзі) з немцамі, а таксама рабаваў немцаў у Чудзі і тых эстаў што прынялі нямецкае падданства. Немцы — рыцары Ордэна мечаносцаў, васалы біскупа, крыжаносцы, купцы, рыжскія мяшчане, а таксама ахрышчаныя лівы і латгалы, 15 жніўня 1224 года аблажылі Юр’еў з мноствам абложных машын, у т. л. пабудавалі  упоравень гарадскім сценам і павялі падкоп пад вал. Таксама немцы прапанавалі Вячку пакінуць эстаў і свабодна выйсці з горада з дружынай, коньмі і маёмасцю. Вячка чакаў падыходу наўгародскага войска і не прыняў прапанову. Абложны тур вельмі шкодзіў абаронцам, таму яны разабралі частку прасла сцяны і выкацілі адтуль вялікія запаленыя колы, каб знішчыць тур. Немцы засяродзілі ўсе сілы, каб абараніць тур ад агню, а пасля брат біскупа Іаган фон Апельдэрн павёў рыцараў на штурм. Немцы ўварвалася ў горад праз разабранае абаронцамі месца ў сцяне, Вячка з дружынай пэўны час біўся ўнутры горада, але загінуў. З узяццем Юр’ева немцамі звязана адзіная згадка Вячкі рускімі крыніцамі — Наўгародскім першым летапісамНовгородская первая летопись старшего и младшего изводов / под ред. А. Н. Насонова. — Москва; Ленинград: Издательство АН СССР, 1950; Таксама: ПСРЛ 1, III, 39. С. 61..

 Сям’я 

Пра жонку і дзяцей Вячкі з ранніх крыніц не вядома. Паводле М. А. Таўбэ, у Вячкі была адна дачка Соф’я (пам. пасля 1269), яна была ў шлюбе з 1229 года з Дзітрыхам Малодшым фон Кокенгузенам (пам. 1245/54) і з 1254 года з Бернардам дэ Гейе (пам. пасля 1254)Taube M. von. Stammtafel der freiherl. Zweiges d. Familie v. Taube aus d. Hause Maart u. Hallinap. — SPb.: 1899.. Ад Вячкі выводзяць свой радавод Тызенгаўзы (Тызенгаўзены), але дакументальная гісторыя роду вядома толькі ад XVI стагоддзя.

 У культуры 

 Дайнека Л. Меч князя Вячкі: раман: для ст. шк. узросту / Маст. У. Лукашык. — Мн.: Юнацтва, 2000. — 335 с., л.іл.
 Помнік князю Вячку і старэйшыне Меэлісу ў Тарту (Эстонія).

 Літаратура 
 M. von. Taube Stammtafel der freiherl. Zweiges d. Familie v. Taube aus d. Hause Maart u. Hallinap. — SPb.: 1899.


 Генрих Латвийский. Хроника Ливонии. Введение, перевод и комментарии С. А. Аннинского. 2-е изд. Издательство Академии Наук СССР, М. — Л., 1938.

 Новгородская первая летопись старшего и младшего изводов / под ред. А. Н. Насонова. — Москва; Ленинград: Издательство АН СССР, 1950; Таксама: ПСРЛ 1, III, 39.

  (Переиздание: М.: Ладомир, 1994)

Катэгорыя:Князі Полацкай зямлі
Катэгорыя:Военачальнікі Старажытнай Русі
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1170-я гады
Катэгорыя:Ізяславічы Полацкія