Ясноткавыя

Ясноткавыя (Lamiaceae), або губакветныя (Labiatae) — сямейства раслін, уключае каля 210 родаў і каля 3500 відаў, сярод якіх такія шырока выкарыстоўваныя ў кулінарыі расліны, як базілік, мята, размарын, палын, чабер, маяран і чабор. На Беларусі 54 віды ў 26 родах.

 Біялагічнае апісанне 
Велізарная большасць яснатковых — аднагадовая і шматгадовая трава, радзей паўхмызнякі і хмызнякі і толькі трохі дрэвападобных формаў.

Першапачатковая назва губацветныя (Labiatae Juss.) была дадзена з-за таго, што кветка ў большасці двугубая, падобна на расчыненую зяпу або пашчу з дзвюма вуснамі, накіраванымі ўверх і ўніз, а часам падзеленымі на розныя лопасці.

Плод звычайна чатырохдзельны, пагружаны ў кубачак, які застаецца пасля адцвітання; рэдка плод з 1 або 3 арэшкаў, па недаразвіцці іх часткі, але ніколі не бывае ні коробчатым, ні ягадным або іншага выгляду.

Сцёблы часцей за ўсё чатырохгранныя, у нешматлікіх круглявыя; лісце заўсёды супраціўнае, а пары іх размешчаныя накрыж, суцэльныя або розна рассечаныя. Прылісткаў няма. У кутах лісця кветкі адзінкавыя, парныя або сабраныя ў нешматлікія суквецці на кароткіх ножках; кожная пара такіх суквеццяў, датыкаючыся крайнімі кветкамі, утварае ілжывае кальцо кветак, а пры цесным размяшчэнні такіх кольцаў у верхняй частцы сцябла ўвесь збор колераў прымае выгляд ілжывага коласа (так, напрыклад, у мяты, катовіка, ільвінага хваста і інш.), прычым верхнія лісце значна паменшаныя і прымаюць ужо характар прыкветкаў. У лісці ўтрымоўваюцца араматычныя эфірныя алеі.
Кубачак заўсёды застаецца пры плёне, як ужо сказана, звычайна калакольчатая і пяцізубная, да часу сталасці плёну цвярдзее, і зубцы яе становяцца калючымі; радзей двугубая. Вяночак заўсёды трубчасты, але на канцы моцна вар'іруе: то ясна двугубый з моцна развітымі лопасцямі (шалвея, глухая крапіва, зябер і інш.), то неполнагубы або аднагубы (жывучка, дубніца), то абрэзаны амаль правільна і зусім не губаты (мята). Тычачак 4, рэдка 2, прымацаваных да трубкі вяночка, з якім яны і адвальваюцца разам; яны то ўтоеныя пад увагнутай верхняй губою вяночака, то выстаўляюцца наружу, калі вяночак непаўнагубы або зрэзаны.

Заўважана, што некаторыя яснатковыя з выбітнымі вонкімі тычачкамі і мала развітым вяночкам, маюць свой адмысловы раён распаўсюджвання, пераважна ў сярэдняй і ўсходняй Азіі, усходняй Еўропе, паўночнай Афрыцы і Паўночнай Амерыцы, што і залежыць, па ўсёй верагоднасці, ад аднастайнага жа размеркавання некаторых насякомых.

 Роды 
 Acanthomintha
 Achyrospermum

 Acrocephalus
 Acrotome
 Acrymia
 Aeollanthus
 Agastache

 Ajugoides
 Alajja
 Alvesia
 Amethystea
 Anisochilus
 Anisomeles
 Antonina
 Asterohyptis

 Basilicum
 Becium
 Benguellia
 Blephilia
 Bostrychanthera
 Bovonia
 Brazoria
 Bystropogon
 Calamintha
 Capitanopsis
 Capitanya
 Catoferia
 Cedronella
 Ceratanthus
 Chamaesphacos
 Chaunostoma
 Chelonopsis
 Cleonia

 Colebrookia
 Coleus*
 Collinsonia
 Colquhounia
 Comanthosphace
 Conradina
 Craniotome Cuminia
 Cunila
 Cyclotrichium
 Cymaria
 Dauphinea
 Dicerandra
 Dorystaechas

 Drepanocaryum
 Eichlerago
 Elsholtzia
 Endostemon
 Englerastrum
 Eremostachys
 Eriope
 Eriiophyton
 Eriopidion
 Eriothymus
 Erythrochlamys
 Eurysolen
 Fuerstia

 Geniosporum

 Glechon
 Gomphostemma
 Gontscharovia
 Hanceola
 Haplostachys
 Haumaniastrum
 Hedeoma
 Hemiandra
 Hemigenia
 Hemizygia
 Hesperozygis
 Heterolamium
 Hoehnea
 Holocheila
 Holostylon
 Horminium
 Hoslundia
 Hymenocrater
 Hypenia
 Hypogomphia Hyptidendron
 Hyptis

 Isodictyophorus
 Isodon
 Isoleucas
 Keiskea
 Kinostemon
 Kudrjaschevia
 Kurzamra
 Lagochilus
 Lagopsis

 Lamiastrum
 Lamiophlomis


 Leocus
 Leonotis

 Lepechinia
 Leucas
 Leucosceptrum
 Limniboza
 Lophanthus
 Loxocalyx

 Macbridea
 Marmoritis

 Marsypianthes
 Meehania

 Melittis

 Meriandra
 Mesona
 Metastachydium
 Microcorys
 Micromeria
 Microtoena
 Minthostachys
 Moluccella
 Monarda Monardella
 Mosla
 Neoeplingia
 Neohyptis

 Neustruevia
 Nosema
 Notochaete
 Ocimum
 Octomeron
 Ombrocharis

 Orthosiphon
 Otostegia
 Panzerina
 Paraeremostachys
 Paralamium
 Paraphlomis
 Peltodon
 Pentapleura

 Perovskia
 Perrierastrum
 Phlomis
 Phlomoides
 Phyllostegia

 Piloblephis
 Pitardia
 Platostoma
  — С. 387.
 Pogogyne
 Pogostemon
 Poliomintha
 Prasium
 Prostanthera

 Pseuderemostachys
 Puntia
 Pycnanthemum
 Pycnostachys
 Renschia
 Rhabdocaulon
 Raphidion Rhododon

 Rostrinucula
 Roylea
 Rubiteucris
 Sabaudia
 Saccocalyx
  — у тым ліку Шалфей вешчуноў
 Satureja
 Schizonepeta


 Siphocranion
 Skapanthus
 Solenostemon
 Stachyopsis
  — у тым ліку Stachys byzantina
 Stenogyne
 Sulaimania
 Suzukia
 Symphostemon
 Synandra
 Syncolostemon
 Tetradenia

 Thorncroftia
 Thuspeinanta
 Thymbra
 Thymus
 Tinnea
 Trichostema
 Vitex
 Wenchengia
 Westringia
 Wiedemannia
 Wrixonia
 Zataria
 Zhumeria
 Ziziphora