Антанін Леапольд Дворжак

Антанін Леапольд Дворжак (; , Нелахазевес, Аўстрыйская імперыя — , , Аўстра-Венгрыя) — чэшскі , дырыжор, педагог; заснавальнік (разам з Б. Сметанам) чэшскай музычнай класікі, стваральнік нацыянальнай сімфоніі. Член Чэшскай акадэміі навук і мастацтваў (1890).

Міжнароднае прызнанне атрымаў пасля стварэння серыі «Славянскіх танцаў» (1877—1886). Ён быў дырэктарам Нацыянальнай кансерваторыі ў Нью-Ёрку (1892—1895). Напісаў 9 сімфоній, оперы, уключаючы «Русалку» (1900), вялікія творы для хору, «Карнавал» (1891—1892), канцэрты для скрыпкі і віяланчэлі, камерную музыку, п'есы для фартэп'яна, рамансы. Яго рамантычная музыка пашырыла класічныя традыцыі Бетховена і Брамса і паказала велізарныя магчымасці чэшскага фальклору.

 Біяграфія 

Нарадзіўся ў Нелахазевесе, прыгарадзе Прагі ў сям'і мясніка, уладальніка заезнага двара. З дзіцячых гадоў старанна займаўся ігрою на скрыпцы. У 1853 годзе пераехаў да свайго дзядзькі ў невялікае мястэчка Злоніцэ; дзе працягваў займацца музыкай, беручы ўрокі гульні на фартэпіяна, скрыпцы і альце ў Лумана. У 1857 годзе Дворжак пераехаў у Прагу і паступіў у Школу арганістаў, дзе пачаў складаць музыку. У яго першых кампазіцыях адчуваецца ўплыў кампазітараў-рамантыкаў Р. Шумана, Ф. Ліста, Р. Вагнера. Яго настаўнікамі былі І. Звонарж і Ф. Блажэк.

Скончыўшы школу, Дворжак працаваў спачатку ў пражскім канцэртным ансамблі, а затым у адкрытым у 1862 годзе чэшскім «Часовым тэатры», якім кіраваў вядомы кампазітар Б. Смятана. У 1860-х гадах Дворжак напісаў шэраг камерных і сімфанічных твораў — струнны квінтэт, струнны квартэт, сімфоніі до мінор «Злонніцкія званы» і сі-бемоль мажор, а таксама для стварэння першай оперы — «Альфрэд», завершанай у 1870 годзе.


У 1871 годзе Дворжак пакідае працу ў аркестры і прысвячае сябе цалкам кампазітарскай працы. У гэтым жа годзе адбылося першае публічнае выкананне вакальных твораў Дворжака, а на наступны, 1872-гі год — выкананне толькі што завершанай оперы «Кароль і вугальшчык» пад кіраўніцтвам Б. Смятаны і фартэпіяннага квінтэта.

У 1873 годзе А. Дворжак ажаніўся з А. Чармаковай, харысткай Часовага тэатра, з якой яны выхавалі дзевяць дзяцей. Матэрыяльныя цяжкасці прымушаюць Дворжака займацца прыватнай педагагічнай дзейнасцю, а таксама працаваць арганістам у касцёле Св. Войцеха. Аднак у гэтыя гады творчасць Дворжака паступова заваёўвае прызнанне — ў 1874 годзе была ажыццёўлена прэм'ера сімфоніі сі-бемоль мажор і другой рэдакцыі оперы «Кароль і вугальшчык», ў 1876 годзе — оперы «Ванда».

У 1875 годзе, дзякуючы садзейнічанню І. Брамса Дворжаку ўдалося атрымаць дзяржаўную стыпендыю, якая значна палепшыла яго матэрыяльны дабрабыт і дазволіла засяродзіцца на творчай дзейнасці. І. Брамс дапамог маладому кампазітару і ў публікацыі яго твораў у вядомага венскага выдаўца Зімрака. У гэтыя гады Дворжак ужо быў аўтарам шматлікіх твораў — сімфоній, опер, канцэртаў, камерных інструментальных і вакальных твораў. Ён прымаў удзел у многіх падзеях грамадскага жыцця Прагі, збліжаецца з перадавымі дзеячамі чэшскай інтэлігенцыі.

У васьмідзясятыя гады Дворжак пачынае гастрольную дзейнасць як дырыжор-выканаўца ўласных твораў. У 1883 годзе ён здзяйсняе паездку ў Гамбург, дзе адбылася пастаноўка яго оперы «Хітры селянін». У 1884 годзе ён здзяйсняе сваю першую з дзевяці паездак у Англію, дзе ён выступае як піяніст і як дырыжор. У 1888 годзе ў Празе адбываецца знаёмства Дворжака з П. І. Чайкоўскім, што прыязджаў у Прагу. Гэта знаёмства спрыяла паездцы Дворжака ў Расію; ў 1890 годзе ён дырыжыраваў у Маскве і Пецярбургу канцэртамі са сваіх твораў. З 1891 года Дворжак вядзе педагагічную працу ў Пражскай кансерваторыі.

У 1892—1895 гадах Дворжак жыве ў ЗША, дзе ўзначальвае Нацыянальную кансерваторыю ў Нью-Ёрку. Ён дае аўтарскія канцэрты ў Бостане, выступае на сусветнай выстаўцы ў Чыкага. Значны поспех у ЗША набыла яго дзявятая сімфонія — «З Новага Свету», у аснову якой леглі інтанацыі народных негрыцянскіх і індзейскіх матываў. Асаблівую папулярнасць сярод амерыканцаў гэтая сімфонія атрымала і таму, што яна стала першым значным сімфанічным творам, у якім былі выкарыстаны амерыканскія народныя матывы.

Па вяртанні на радзіму Дворжак зноў выкладае ў Пражскай кансерваторыі, а ў 1901 годзе робіцца яе дырэктарам. У апошнія гады жыцця ён працягвае інтэнсіўную творчую працу; піша оперу ў народным духу «Чорт і Кача» (пост. 1899, Прага), паэтычную казачную оперу «Русалка» (пост. 1901, Прага), якія з поспехам ідуць і на нашай сцэне, 2-гі віяланчэльны канцэрт, які займае ганаровае месца ў рэпертуары віяланчэлістаў.

У 1894 годзе Дворжак вяртаецца на радзіму. Памёр кампазітар у Празе 1 мая 1904 года ад кровазліцця ў мозг. Пахаваны на Вышаградскіх могілках.

 Творчасць 

Разам з Берджыхам Смятанай Антанін Дворжак лічыцца выдатным прадстаўніком чэшскай кампазітарскай школы. Яго творчая спадчына ахоплівае розныя жанры — сімфоніі (самая вядомая — мі мінор «З новага свету» op. 95, 1893), струнны квартэт, оперы (самая вядомая — «Русалка»), сімфанічныя паэмы, песні, імшы, фартэпіянныя творы і інструментальныя канцэрты, у прыватнасці вядомы — віяланчэльны канцэрт сі мінор op.103, пра які І. Брамс пісаў наступнае: «Калі б ведаў, што віяланчэль здольная да такіх рэчаў, сам напісаў бы гэты канцэрт»

Дворжак шырока выкарыстаў жанравыя і рытмаінтанацыйныя асаблівасці чэшскага і мараўскага музычнага фальклору. Рысы нацыянальнай самабытнасці выявіліся ў камічнай оперы «Кароль і вугальшчык», патрыятычным гімне «Спадчыннікі Белай Гары» для хору і аркестра і вакальных «Мараўскіх дуэтах»; асабліва ярка нацыянальны характар адчувальны ў «Славянскіх танцах» (першапачаткова для фартэпіяна ў 4 рукі, пазней для аркестра, і іншых інструментаў) і «Славянскіх рапсодый».


Шэраг твораў Дворжака прысвечаны гістарычнаму мінуламу Чэхіі і нацыянальна-вызваленчым памкненням народа; сярод іх — араторыя «Святая Людміла», «Гусіцкая ўверцюра», музыка да спектакляў драматычнага тэатра, у тым ліку да п'есы «Ёзаф Каятан Тыл». Оперы Дворжака разам з операмі Б. Смятаны складаюць аснову нацыянальнага музычна-тэатральнага рэпертуару.

Амерыканскія ўражанні аддюстраваў у сімфоніі «3 Новага Свету» (1893) і іншых творах, у якіх на аснове своеасаблівага індывідуальнага стылю ўзнавіў характар і некаторыя інтанацыйныя асаблівасці негрыцянскага і індзейскага музычнага фальклору.

Каштоўным укладам у сусветную музычную культуру з'яўляюцца сімфоніі Дворжака, заклалі падмурак нацыянальнага сімфанізму, канцэрт для віяланчэлі з аркестрам і камерна-інструментальныя творы (трыо «Думкі»). Многія творы Дворжака прыцягваюць жыццярадаснасцю, цёплым лірызмам, мяккім гумарам, адлюстроўваюць карціны чэшскай прыроды і побыту. Своеасаблівы свет чэшскіх казак і легенд раскрываецца ў сімфанічных паэмах «Вадзянік», «Напаўзораніця» і інш.

У Празе працуюць таварыства і музей яго імя (з 1932). У Нелахазевесе ў доме, дзе нарадзіўся Дворжак, таксама адкрыты музей. Імя Дворжака носіць адзін з пражскіх квартэтаў.

 Нумарацыя 

250px|thumb|upright|Тытульны ліст аўтографа дзевятай сімфоніі.

Многія творы Дворжака былі пранумараваны самім кампазітарам — гэта нумарацыя па опусах ( — Сачыненне). Але яна не адлюстроўвае сапраўднага парадку іх стварэння ці хаця б публікацыі. Каб дамагчыся лепшых продаж не вельмі вядомых кампазітараў, выдаўцы, у тым ліку Зімрок, які друкаваў Дворжака, часта выставлялы раннім работ большы опус, чым варта было б пры правільнай нумарацыі. З іншага боку, сам Дворжак часам даваў новаму твору ранні опус, каб прадаць яго аднаму выдаўцу ў абыход кантракту з іншым. Выдатным прыкладам апошняга выпадку з'яўляецца «Чэшская сюіта», якую ён, не жадаючы аддаваць Зімроку, апублікаваў як op. 39 замест op. 52. Яшчэ больш ускладняе арыентаванне ў спадчыне Дворжака той факт, што падобныя махінацыі прыводзілі да з'яўлення некалькіх твораў пад адным і тым жа опусам. Так здарылася, напрыклад, з op. 12: першапачаткова адносіўся да оперы «Кароль і вугальшчык» (1871), ён апынуўся пастаўлены і пад заснаванай на ёй канцэртнай уверцюрай Фа-мажор (1871), а затым таксама пад струнным квартэтам № 6 ля-мінор (1873), фурыянтам Соль мінор для фартэпіяна (1879) і думка да-мінор для фартэпіяна (1884). І, зноў жа, існуюць адваротныя выпадкі, калі адна і тая ж праца атрымлівала некалькі розных (да трох) опусаў у розных выдаўцоў.

Асабліва запутанна нумарацыя дзевяці сімфоній Дворжака. Гэта адбылося таму, што яны былі першапачаткова пранумараваны ў парадку публікацыі, а не складання. Аднак першыя чатыры былі апублікаваны пазней наступных пяці, Якія, у сваю чаргу, публікаваліся не ў парадку іх напісання. Такім чынам, сімфонія «З Новага свету» была надрукавана як № 5, затым стала вядомая як № 8 — і толькі пасля каталагізацыі 1950-х гадоў, калі была ў агульны кошт была ўключана якая лічылася страчанай першая сімфонія, стала вядомая як № 9.

Парадак публікацыі сімфоній наступны.
 № 6 (1881) — апублікаваная як № 1, хоць Дворжак надпісаў яе № 5.
 № 7 (1885) — апублікаваная як № 2, хоць Дворжак надпісаў яе № 6.
 № 5 (1888) — апублікаваная як № 3 op. 76, хоць Дворжак надпісаў яе № 4 op. 24.
 № 8 (1890) — апублікаваная як № 4, хоць Дворжак надпісаў яе № 7.
 № 9 (1894) — апублікаваная як № 5, хоць Дворжак надпісаў яе № 8.
 № 3 (1912).
 № 4 (1912).
 № 2 (1959).
 № 1 (1961).
Парадак першага выканання сімфоній таксама адрозніваецца.
 № 3 (1874).
 № 5 (1879).
 № 6 (1881).
 № 7 (1885).
 № 2 (1888).
 № 8 (1890).
 № 4 (1892).
 № 9 (1893).
 № 1 (1936).
Усе творы Дворжака былі храналагічна каталагізаваны Я. Бургхаўзерам у выдадзенай у 1960 годзе ў Празе кнізе «Антанін Дворжак. Тэматычны каталог. Бібліяграфія. Агляд жыцця і творчасці»Antonín Dvořák. Thematic Catalogue. Bibliography. Survey of Life and Work (Export Artia, Prague, 1960).. Па прозвішчы складальніка скарочана католагавы нумар пішацца з лацінскай літарай B (; напрыклад, Сімфонія № 9 op. 95 — B.178). У сучасным музыказнаўстве, аднак, разам з гэтай нумарацыяй працягваюць ужывацца і опусы — збольшага па звычцы, а збольшага для палягчэння працы са старымі выданнямі. Часцей сустракаюцца опусы ў Афішы і канцэртных праграмы.

 Сімфоніі 
Пры жыцці Дворжака былі выдадзены толькі пяць апошніх яго сімфоній, хоць папярэднія тры і былі выкананы. Першую ж сам аўтар лічыў незваротна страчанай. Гэта занесла блытаніну ў нумарацыю, і толькі ў сярэдзіне XX стагоддзя была ўсталявана верная паслядоўнасць напісання.

 Сімфонія № 1 да мінор B.9 была складзена Дворжакам у дваццацічатырохгадовым узросце для конкурсу ў Германіі. Яна паказвае яго яшчэ неспрактыкаваным, але шматабяцальным кампазітарам. У ёй прасочваецца вялікае фармальнае падабенства з пятай сімфоніяй Бетховена: напрыклад, аднолькавая танальнасць усіх чатырох частак (да мінор, ля-бемоль мінор, да мінор і до мажор). З іншага боку, гармонія і інструментоўка імкнуцца да стылю, выпрацаваным Ф. Шубертам. Пазней Дворжак даў сімфоніі назву «Злонніцкія званы», па назве вёскі ў Багеміі, дзе ён жыў у 1853—1856 гадах. Частка яе матэрыялу была выкарыстана ў «сілуэт» op. 8.
 Сімфонія № 2 Сі-бемоль мажор op. 4 пабудавана ўсё яшчэ з аглядкай на Бетховена, хоць мае больш яркія, светлыя і пастаральныя вобразы.
 Сімфонія № 3 Мі-бемоль мажор op. 10 паказвае, які хуткі і глыбокі ўплыў аказала на Дворжака знаёмства з музыкай Р. Вагнера і Ф. Ліста. Адсутнічае скерца. Другая частка гэтай сімфоніі была выкарыстана ў шосты «Легендзе» op. 59.
 Сімфонія № 4 рэ мінор op. 13 выяўляе паварот, які адбываецца ў творчасці Дворжака. Хоць яна нясе ў сабе відавочныя сляды ўплыву Вагнера (асабліва другая частка, якая адбываецца з уверцюры да «Тангейзера»), адначасова ўводзіцца нацыянальная чэшская музыка — у скерца.
 Сімфонія № 5 Фа мажор op. 76 і Сімфонія № 6 Рэ мажор op. 60 становяцца ўжо вельмі пастаральнымі па характары і адкідваюць цалкам Вагнераўскі стыль. Шостая пісалася, мабыць, пад вялікім уплывам другой сімфоніі І. Брамса, асабліва першая і апошнія яе часткі. Але гэта падабенства руйнуецца трэцяй часткай — традыцыйным чэшскім фурыянтам. Менавіта дзякуючы шосты сімфоніі Дворжак стаў сусветна вядомы як сімфанічны кампазітар. Яна ж стала першай апублікаванай яго сімфоніяй (1880).
 Сімфонія № 7 рэ мінор op. 70 часам лічыцца такой, што выражае стыль Дворжака з яго фармальнай калянасцю і велізарнай імпэтам больш, чым дзевяты. Можа быць, гэта звязана з асабістымі перажываннямі кампазітара падчас яе напісання: ён як раз спрабаваў «праціснуць» свае чэшскія оперы ў Вене, ад яго патрабавалі пісаць іх па-нямецку. Адначасова Дворжак увязаўся ў спрэчку з выдаўцом. Чарнавікі сёмай сімфоніі паказваюць, колькі высілкаў каштавала яму яе стварэнне.
 Сімфонія № 8 Соль мажор op. 88 моцна адрозніваецца ад сёмай: яна цяплей і аптымістычней. Часам яе параўноўваюць з працамі Г. Малера. Некаторыя даследчыкі лічаць яе лепшай сімфоніяй Дворжака (падобна таму, як некаторыя — сёмую). Гэта, вядома, паказальна для таго, як неверагодная папулярнасць дзевятай сімфоніі засланіла сабою ўсе папярэднія сачынення.
 Сімфонія № 9 мі мінор op. 95 «З Новага свету» была напісана ў студзені-маі 1893 у Нью-Ёрку. Хоць спачатку Дворжак казаў, што выкарыстаў у ёй амерыканскую музыку, такую як негрыцянскія спірычуэлс або песні індзейцаў, пазней ён стаў адмаўляць гэта. Сола флейты-пікала ў першай частцы сімфоніі нагадвае спірычуэлс «Swing Low, Sweet Chariot». Адзін з вучняў Дворжака заяўляў, што другая частка адлюстроўвае плач Гаяваты. Разам з тым, яна так падобная са спірычуэлс, што В. Фішэр напісаў да яе словы і даў назву «Вяртанне дадому» (). Сам Дворжак пісаў, што толькі выкарыстаў асаблівасці індзейскай музыкі, але ўсё мелодыі сімфоніі належаць яму.

 Прызнанне 

У 1950-х гадах у Чэхаславакіі было выдадзена поўны збор твораў Дворжака (гал. рэдактар А. Шоурэк, з 1956 — Ф. Барташ). У Празе існуе таварыства Дворжака, а таксама яго музей, музеі Дворжака былі заснаваны і ў іншых гарадах Чэхаславакіі, у прыватнасці ў Нелахазевесе ў доме, дзе нарадзіўся кампазітар. Імя Дворжака носіць адзін з струнных квартэтаў Прагі. Творы А. Дворжака ўвайшлі ў рэпертуар многіх музычных калектываў, а дзявятая сімфонія стала таксама неад'емнай часткай навучальнага рэпертуару маладых дырыжораў-сімфаністаў.

 Творы 

 Оперы 
 «Альфрэд» (Alfred, 1870).
 «Кароль і вугальшчыкі» (Král a uhlíř, 1871, другая рэдакцыя 1874, трэцяя 1887).
 «Упартыя» (Tvrdé palice, 1874).
 «Ванда» (Vanda, 1875, другая рэдакцыя 1879, трэцяя 1883).
 «Хітры селянін» (Šelma sedlák, 1877).
 «Дзмітрый» (Dimitrij, 1881—1882, другая рэдакцыя 1883, трэцяя 1885, чацвёртая 1894—1895).
 «Якабінец» (Jakobín, 1887—1888, другая рэдакцыя 1897).
 «Чорт і Кача» (Čert a Káča, 1898—1899).
 «Русалка» (Rusalka, 1900).
 «Арміда» (Armida, 1902—1903).

 Для сімфанічнага аркестра 
 9 сімфоній
 Сімфонія № 1, c-moll «Zlonické zvony», 1865
 Сімфонія № 2, B-dur, op. 4, 1865
 Сімфонія № 3, Es-dur, op. 10, 1873
 Сімфонія № 4, d-moll, op. 13, 1874
 Сімфонія № 5, F-dur, op. 76, 1875
 Сімфонія № 6, D-dur, op. 60, 1880
 Сімфонія № 7, d-moll, «Лонданская», op. 70, 1885
 Сімфонія № 8, G-dur, op. 88, 1889
 Сімфонія № 9, e-moll, «З Новага свету», op. 95, 1893.
 Сімфонія, «Нептун», 1893 (няскончаная)
 Сімфанічная паэма (Рапсодія a moll), op. 14, 1874
 Сімфанічныя варыяцыі для аркестра, op. 78, 1877
 Славянская рапсодія, op. 45 (D dur, g moll, As dur), 1878
 Чэшская сюіта, op. 39, 1879
 Легенды, op. 59, 1881
 Гусіцкая, драматычная ўверцюра op. 67, 1883
 Карнавал, канцэртна ўверцюра op. 92, 1891
 Scherzo capriccioso, op. 66, 1883
 Сюіта A dur, op. 98B, 1895
 Vodník, сімфанічная паэма за баладай К. Я. Ербена, op. 107, 1896
 Polednice, сімфанічная паэма за баладай К. Я. Ербена, op. 108, 1896
 Zlatý kolovrat, сімфанічная паэма за баладай К. Я. Ербена, op. 109, 1896
 Holoubek, сімфанічная паэма за баладай К. Я. Ербена, op. 110, 1896
 Багатырская песня (Píseň bohatýrská), сімфанічная паэма op. 111, 1899
 Славянскія танцы op. 46 a 72 — I.řada, op. 46, 1878

 Інструментальныя канцэрты 
 Канцэрт A-dur для віяланчэлі і фартэпіяна, 1865
 Раманс f-moll для скрыпкі з аркестрам, op. 11, 1873/1877
 Канцэрт для фартэпіяна з аркестрам g-moll, op. 33, 1876 (revize 1919)
 Канцэрт для скрыпкі з аркестрам a-moll, op. 53, 1879 (revize 1880)
 Канцэрт для віяланчэлі з аркестрам h-moll, op. 104, 1895

 Вакальна-інструментальныя творы 
 Гімн Спадчыннікі Белай гары, op. 30, 1872 (рэдакцыя 1880 і 1885)
 Stabat mater, op. 58, 1877
 Псалм 149, op. 79, 1879 (1887 přepracováno pro smíšený sbor a orchestr)
 Вясельныя сарочки, op. 69, 1884
 Святая Людміла, op. 71, 1886
 Меса D dur, op. 86, 1887 (verze s varhanním doprovodem), 1892 (з оркестром)
 Рэквіем b-moll, op. 89, 1890
 Te Deum, op. 103, 1892

 Камерныя творы 
 Струнны квінтэт G-dur, op. 77, 1875
 Фартэпіянны квінтэт A-dur, op. 81, 1887
 Струнны квінтэт Es-dur, op. 97, 1893
 Струнны квартэт Es-dur «Славянски», op. 51, 1879
 Струнны квартэт F-dur «Амерыкански», op. 96, 1893
 Струнны квартэт As-dur, op. 105, 1895

 Для фартэпіана 
 Сілуэты, op. 8, 1879** Мазурки, op. 56, 1880
 Dumka a furiant, op. 12, 1884
 Poetické nálady, op. 85, 1889
 Сюіта A dur, op. 98, 1894 (později též orchestrální verze)
 Гумаркескі, op. 101 (nejznámější č.7 Ges dur)
 Славянскія танцы, op. 46 — I.řada, 1878
 Славянскія танцы, op. 72 — II. řada, 1886
 Легенды, op. 59, 1881

 Песні і рамансы 
 Чатыры песні, op. 82, 1888 (ч.1 Kéž duch můj sám)
 Любоўныя песні, op.83, 1888 (ч.2 V tak mnohém srdci mrtvo jest)
 Біблейскі песні, op. 99, 1894
 Ave Maria, op. 19B, 1877
 Ave Maris Stella, op. 19B, 1879
 Мараўскія дуэты, op. 20 (сапрана, тэнар + фартэпіяна), 1875
 Мараўскія дуэты, op. 29, 32 (сапрана, альт + фартэпіяна), 1876
 Мараўскія дуэты, op. 38 (сапрана, альт + фартэпіяна), 1877
 Чэшскія народныя песні, op. 41, 1877
 Славянскія народныя песні, op. 43, 1878
 Пяць рамансаў на літоўскія народныя тэксты, op. 27, 1878
 Чатыры раманса, op. 29, 1876
 На прыродзе, op. 63, 1882

 Мультымедыя 

 Літаратура 
 Дворжак // 
 John Clapham (1979), Dvořák, ISBN 0-7153-7790-6
 New Grove Dictionary of Music and Musicians: Dvořák, Antonín Gervase Hughes (1967), Dvořák, His Life & Music'', Casell, London
 Smaczny, Jan. Dvorak: Cello Concerto. Cambridge Music Handbooks. Cambridge University Press, Cambridge, 1999.
 Белза И. Антонин Дворжак — Л.1949
 Егорова В. Н. А. Дворжак. М., 1997

 Спасылкі 

 Усё пра Дворжака

 Сайт, прысвечаны кампазітару (чеська, англ.)

 Старонка на сайце peoples.ru
 Старонка на сайце ccl.mv.ru

Катэгорыя:Скрыпачы Чэхіі
Катэгорыя:Альтысты Чэхіі
Катэгорыя:Оперныя кампазітары
Катэгорыя:Рамантычныя кампазітары
Катэгорыя:Вікіпедыя:Істотныя артыкулы