Рэчыца

Рэ́чыца (, ) — горад раённага падпарадкавання ў Гомельскай вобласці Беларусі, на рацэ Дняпро. Адміністрацыйны цэнтр Рэчыцкага раёна, порт на рацэ Дняпро. За 50 км ад Гомеля. Чыгуначная станцыя на лініі Гомель — Калінкавічы, вузел аўтамабільных дарог на Гомель, Калінкавічы, Светлагорск, Жлобін, Лоеў, Хойнікі.

 Гісторыя 

 Старажытнасць 
Горад з’явіўся на землях дрыгавіцкага засялення, на шляху з вараг у грэкі. Упершыню згадваецца пад 1213 годам у Густынскім летапісе. 1-ы Наўгародскі летапіс у 1214 годзе Рэчыцу называе «чарнігаўскім» горадам, што быў разгромлены наўгародскім князем Мсціславам Мсціславічам Удатным. Назва паходзіць ад р. Рэчыцы — старажытнага прытока Дняпра. Паводле падання Рэчыцкая Васкрасенская царква была пабудавана ў 1079 годзе. У XII—XIII стагоддзях горад ужо меў умацаванні.

 У Вялікім Княстве Літоўскім 
У XIV стагоддзі пры Гедзіміне Рэчыца ўвайшла ў склад Вялікага Княства Літоўскага. У 1392—1430 гадах належала вялікаму князю Вітаўту, які пабудаваў Рэчыцкі замак. У 1511 годзе, паводле прывілея Жыгімонта I Старога, Рэчыца атрымала частковае магдэбургскае права, а ў 1561 годзе — поўнае (пацверджана ў 1596 годзе). У 1566 годзе быў утвораны Рэчыцкі павет і Рэчыца стала павятовым горадам.

 У Рэчы Паспалітай 
Рэчыцу 1603 года апісвае Джон Сміт, будучы губернатар адной з англійскіх калоній у Паўночнай Амерыцы. Паводле яго, Рэчыца — горад размешчаны на правым крутым беразе Дняпра, на самым беразе стаяў замак, які займаў тэрыторыю аднаго гектара, меў пяць вежаў у форме шматгранніку, якія былі пакрыты стрэшкамі-шатрамі. Замак злучаўся з горадам пад’ёмным мостам. Па-за замкам знаходзілася гандлёвая плошча, будынкі магістрату, дамы больш заможных гараджан, гасцінны двор. Рынак у Рэчыцы на той час быў вельмі багаты, з бліжэйшых вёсак прывозілі жыта, пшаніцу, мёд, воск, гародніну, мясныя і малочныя вырабы, з замежжа — розныя крамныя рэчы, турэцкую бакалею. Прадаваліся на рынку мясцовыя вырабы з жалеза.

У 1634 годзе менскі ваявода Аляксандр Слушка, які раней быў старастам рэчыцкім, заснаваў у Рэчыцы дамініканскі кляштар і касцёл Святой Тройцы. Кляштар меў невялікую бібліятэку ў 270 тамоў, быў скасаваны ў 1832 годзе, а драўляны касцёл згарэў у 1862 годзе. Найбольшую шкоду гораду прынеслі часы Казацкай вайны і вайны Расіі з Рэччу Паслалітай (1648—1667). Рэчыца і Рэчыцкі замак быў разбураны казакамі І. Залатарэнкі, пасля гэтага горад паступова заняпаў.

 У Расійскай імперыі 
З 1793 года ў складзе Расіі, цэнтр павета. У пачатку XIX стагоддзя ў горадзе 316 драўляных дамоў, 2 драўляныя праваслаўныя царквы, каталіцкі кляштар і сінагога. Асноўнымі заняткамі мяшчан былі земляробства, рыбалоўства, рамесніцтва і сплаў лесу. У 1886 годзе праз Рэчыцу прайшлі Палескія чыгункі, у 1890-я адкрыта прыстань. У 1908—1910 гадах дзейнічала запалкавая фабрыка «Днепр». У 1908 годзе мела лакамабіль, працавала 79 рабочых. У 1910 годзе выраблена 787 тыс. скрынак запалак.

 Беларуская ССР 
З сакавіка да пачатку ліпеня 1920 года Рэчыца занята польскімі войскамі.

6-9 мая 1920 года горад з рукаў бальшавікоў адбіла польскае войска — Палеская Група пад кіраўніцтвам ген. Уладзіслава Сікорскага, аднак ужо ў чэрвені 1920 горад наноў занялі бальшавікі. У 1919—1926 гадах у Гомельскай губерні РСФСР, з 1926 года ў БССР, цэнтр раёна, у 1926—1927 гадах — акругі.

18 лістапада 1943 года ў ходзе Гомельска-Рэчыцкай наступальнай аперацыі горад быў вызвалены сіламі Беларускага фронту.

 Рэспубліка Беларусь 
4 студзеня 2002 года Рэчыцкі раён і горад Рэчыца аб’яднаны ў адну адміністрацыйна-тэрытарыяльную адзінку — Рэчыцкі раён з адміністрацыйным цэнтрам горад Рэчыца.

 Насельніцтва 
У XIX стагоддзі:
 пач. ст.  1825  1863  1871  1872  1873  1877  1887  1888  1889  1890  1892  1893  1894  1897  1898 1770 2440 4596 4341 4698 5074 6429 6980 7103 7245 7511 8373 8605 8602 9280 9818
У XX стагоддзі:
 1900  1901  1903  1904  1905  1906  1907  1908  1909  1910  1911  1912  1913  1923  1926  1930  1934  1939  1959  1970  1979  1989 10054 10313 10889 11095 11259 11423 11645 11805 12027 12187 12341 12511 12677 14954 16487 20874 21500 29796 30602 48393 60327 69427

У XXI стагоддзі:
 2005  2006  2007  2009  2012  2013  2014  2015  2016  2017  2018  2019 65500 65400 65300 64731 65091 65289 65367 65624 66172 66009 65940 65873

 Эканоміка 
У 1964 годзе ў ваколіцах Рэчыцы была знойдзена нафта, што паклала пачатак развіццю нафтаздабыўнай прамысловасці ў Беларусі. У 1998 годзе была здабыта 100-мільённая тона нафты. Дзеля перапрацоўкі нафтавага газу быў пабудаваны Беларускі газаперапрацоўчы завод. На тэрыторыі Рэчыцкага раёна дзейнічаюць 15 з 21 структурнага аддзялення РУП ПА «Беларуснафта». У Рэчыцы прадпрыемствы нафтаздабываючай і газаперапрацоўчай, ААТ «Рэчыцкі метызны завод», хімічнай, будаўнічых матэрыялаў, лёгкай, харчовай прамысловасці. Гасцініцы: «Рытм», ААТ «Рэчыцадрэў» і жыллёва-камунальнай гаспадаркі. Санаторый-прафілакторый ААТ «Рэчыцадрэў».

 Культура 
 Рэчыцкі краязнаўчы музей — знаходзіцца ў маляўнічым месцы ў цэнтры горада, непадалёк ад гістарычнага гарадзішча і помнікаў архітэктуры канца XIX — пачатку XX стагоддзяў. 1 верасня 2006 года для наведвальнікаў адкрыты аддзелы «Этнаграфія», які складаецца з 3-х залаў: «Народныя промыслы і рамёствы», «Хата беларускага селяніна», «Ткацтва» і аддзел «Рэчыца на рубяжы XIX—XX стагоддзяў», адкрыта зала, прысвечаная Вялікай Айчыннай вайне.
 Карцінная галерэя.
 У цэнтры горада знаходзіцца кінатэатр «Беларусь».
 Летняя канцэртная пляцоўка з амфітэатрам на беразе ракі Дняпро.
 Парк культуры і адпачынку «Перамога»

 Адукацыя 
 Рэчыцкі дзяржаўны аграрны каледж (1957)
 Рэчыцкі дзяржаўны педагагічны каледж (1930)

 Гасцініцы 
 Гасцінічны комплекс «Рэчыцалюкс».
 Гасцініца «Рытм».

 Славутасці 
 Шэраговая забудова XIX — 1-й паловы XX стст.
 Успенскі сабор (1842), вул. Савецкая, 29 — 
 Касцёл Найсвяцейшай Тройцы (1903), вул. Савецкая, 31 — 
 Свята-Пакроўская царква (1970—1980-я гг.)
 Капліца Святой Еўфрасінні Полацкай (1995)
 Гарадзішча старажытнага горада (X—XIV стагоддзі) — 
 Будынак (канец XIX — пачатак XX стагоддзяў), вул. Набярэжная, 11 — 
 Будынак паштова-тэлеграфнай канторы (канец XIX стагоддзя), вул. Савецкая, 34 — 
 Будынак (1939), вул. Савецкая, 56 — 
 Помнік Доўнар-Запольскаму
 Брацкія могілкі (1943—1944), вул. Савецкая, у скверы — 
 Брацкая магіла (1941—1944), вул. Луначарскага — 
 Брацкая магіла (1941—1944), вул. Сыдзько — 
 Брацкая магіла (1919), вул. Савецкая — 
 Брацкая магіла (1941—1944), вул. Савецкая, у парку — 

На гарадскіх землях, якія ў мінулым былі заняты дамініканскім манастыром, цяпер размешчаны парк. Разам з цэнтральным скверам, азелянёным замчышчам — былой крэпасцю з рэшткамі валоў і прыбярэжнай паласой — яны ствараюць жывапісную зону адпачынку. Традыцыйныя рысы планіроўкі цэнтра горада, які абапіраецца на Днепр, замацаваны сучаснай горадабудаўнічай практыкай.

 Узнагароды 
У 2025 годзе да 80-й гадавіны заканчэння Вялікай Айчыннай вайны горад Рэчыца ўзнагароджаны вымпелам «За мужнасць і стойкасць у гады Вялікай Айчыннай вайны».

 Вядомыя асобы 

 Эдуард Канстанцінавіч Агуновіч (1938—2020) — беларускі мастак.
 Марыям Давыдаўна Алейнік (1921—1999) — вучоны-эпідэміёлаг.
 Анжэла Пятроўна Атрошчанка (нар. 1970) — беларуская спартсменка (лёгкая атлетыка, сямібор’е).
 Анатоль Мікалаевіч Аліфірэнка (нар. 1948) — беларускі архітэктар.
 Ізраіль Рыгоравіч Герман (1910—1974) — музыкальны педагог, цымбаліст. Заслужаны настаўнік БССР (1955).
 М. В. Доўнар-Запольскі (1867—1934) — беларускі гісторык, фалькларыст і этнограф.
 Яфім Захаравіч Капелян (1912—1975) — савецкі акцёр тэатра і кіно. Народны артыст СССР.
 Яўген Канстанцінавіч Іванешка (1936—2013) — беларускі мастак і графік.
 Мікалай Піліпавіч Красоўскі — беларускі артыст балета.
 Васіль Васілевіч Кірыенка — беларускі велагоншчык.
 Леанід Цімафеевіч Крушаў (1931—1995) — вучоны ў галіне лесагадоўлі, доктар біялагічных навук, прафесар.
 Мордух Насонавіч Ліўшыц (1918—1998) — беларускі архітэктар.
 Юлій Раманавіч Лысоў (нар. 1925) — беларускі архітэктар, мастак.
 Эдуард Баляслававіч Нордман (1922—2006) — адзін з кіраўнікоў партызанскага руху ў Беларусі.
 Уладзімір Данілавіч Спасовіч (1829—1906) — юрыст, грамадскі дзеяч, гісторык і крытык польскай літаратуры.
 Уладзімір Шатон (1929—2009) — беларускі мовазнавец, педагог і перакладчык, лацініст.
 Зелік Аронавіч Іофэ — генерал-маёр інжынерна-авіяцыйнай службы.
 Леанід Васільевіч Хобатаў (нар. 1950) — беларускі жывапісец.
 Аляксандр Ігнатавіч Чыжык (1912—1985) — вучоны, канструктар.
 Сяргей Пятровіч Сцельмашок (нар. 1971) — беларускі палітык.

 Гл. таксама 
 Рэчыцкая запалкавая фабрыка
 Спіс вуліц Рэчыцы
 Рэчыцкі аўтобус

 Крыніцы 

 Літаратура 


 Спасылкі 


Катэгорыя:Населеныя пункты на Дняпры