Смалявічы

Смаляві́чы () — горад у Мінскай вобласці Беларусі, адміністрацыйны цэнтр Смалявіцкага раёна. За 35 км на ўсход ад Мінска; чыгуначная станцыя на лініі Мінск — Орша. Аўтадарогі злучаюць горад з Чэрвенем, Лагойскам, Смілавічамі.

 Гісторыя 

 Вялікае Княства Літоўскае 
Упершыню згадваюцца каля 1448 года як валоданне Доргевіча. З 1508 года мястэчка ў Менскім ваяводстве Вялікага Княства Літоўскага, валоданне князёў Астрожскіх, затым Радзівілаў, Вітгенштэйнаў, Гагенлоэ. Мястэчка моцна пацярпела падчас вайны Расіі з Рэччу Паспалітай (1654—1667) і Паўночнай вайны (1700—1721).

 У складзе Расійскай імперыі 
У 1793 годзе мястэчка адыйшло ў склад Расійскай імперыі, з 1795 года — цэнтр воласці Барысаўскага павета.

У канцы XVIII — пачатку XIX стагоддзяў дзейнічалі 2 фабрыкі (Смалявіцкія лесапільныя прадпрыемствы): лесапільная і дрэваапрацоўчая (1894—1914), лесапільная і мукамольная (1890—1910) і мануфактура (1895—1902). Выраблялі дошкі, шавецкія шпількі, муку і крупы. Мелі паравыя машыны і паравыя катлы. У 1899—1900 гадах працавала ад 40 чалавек (на мануфактуры) да 68 чалавек (на фабрыках).

У 1909—1915 гадах у Смалявічах дзейнічаў шклозавод «Вікторыя» па вырабу ліставога шкла і бутэлек. У 1910 годзе на ім працавала 160 рабочых, у 1913 годзе — 95 рабочых.

У пачатку XIX стагоддзя ў мястэчку змяшчаўся палац, які згарэў у 1819 годзе. У 1871 годзе каля Смалявічаў была пабудавана чыгуначная станцыя Вітгенштэйнаўская. У 1863 годзе — земскае народнае вучылішча, паштова-тэлеграфнае аддзяленне, бровар, рамесныя майстэрні па вытворчасці вопраткі і абутку, кузні.

 Найноўшы час 
25 сакавіка 1918 года згодна з Трэцяй Устаўной граматай Смалявічы абвяшчаліся часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. З 1 студзеня 1919 года ў адпаведнасці з пастановай І з’езда КП(б) Беларусі Смалявічы ўвайшлі ў склад Савецкай Беларусі, з 27 лютага 1919 — у ЛітБел ССР. У жніўні 1919 — ліпені 1920 года пад акупацыяй Польшчы.

З 31 ліпеня 1920 года ў БССР. У 1924 годзе Смалявічы зрабіліся цэнтрам раёна, з 1938 года атрымалі статус гарадскога пасёлка. У гады Вялікай Айчыннай вайны акупанты знішчылі тут 2 тыс. жыхароў, у створаным гета расстралялі каля 3 тыс. чалавек. З 1968 года гарадскі пасёлак атрымаў статус горада. У 1998 годзе Смалявічы атрымалі герб.

20 кастрычніка 1995 года адміністрацыйныя адзінкі Смалявіцкі раён і горад Смалявічы, якія маюць агульны адміністрацыйны цэнтр, аб’яднаны ў адну адміністрацыйную адзінку — Смалявіцкі раён.

У 2008 годзе ў склад горада ўвайшлі вёскі Крыніца, Рабы Слуп, Уборкі Решение Минского областного Совета депутатов от 18 июня 2008 г. № 115 Об изменении границ Жодинского, Плисского сельсоветов и г. Смолевичи Смолевичского района.

 Насельніцтва 

 XIX стагоддзе: 1897 — 3037 чал. (2757 жыхароў, 299 двароў).
 XX стагоддзе: 1939 — 6,8 тыс. чал.; 1970 — 9,6 тыс. чал.; 1995 — 14,3 тыс. чал.
 XXI стагоддзе: 2001 — 14,0 тыс.— чал.; 2006 — 14,2 тыс. чал.; 2007 — 14,2 тыс. чал.; 2014 — 15 605 чал.; 2015 — 15 861 чал.; 2016 — 16 547 чал.; 2017 — 16 643 чал..

 Эканоміка 
Прадпрыемствы машынабудавання, будаўнічых матэрыялаў, харчовай, лясной і дрэваапрацоўчай прамысловасці. Гасцініцы «Вясна» і «Прыазёрная».

 Славутасці 
 Касцёл Святога Валянціна
 Свята-Мікалаеўская царква

 Памятныя мясціны 

 Брацкая магіла (1941–1944 гады), вул. Сацыялістычная — .
 Брацкая магіла (1941–1944 гады), вул. Сацыялістычная — .
 Брацкая магіла.

 Узнагароды 
У 2025 годзе да 80-й гадавіны заканчэння Вялікай Айчыннай вайны горад Смалявічы ўзнагароджаны вымпелам «За мужнасць і стойкасць у гады Вялікай Айчыннай вайны».

 Галерэя 

 Вядомыя асобы 

 Уладзімір Алейнік (нар. 1959) — скакун у ваду, прызёр Алімпійскіх гульняў.
 Уладзімір Данец (нар. 1945) — беларускі архітэктар.
 Віктар Зайцаў (нар. 1955) — беларускі архітэктар.
 Пятро Краўчанка (нар. 1950) — беларускі палітык, дыпламат і гісторык.
 Аляксандр Кулінковіч (1972—2018) — беларускі рок-музыкант, журналіст, паэт, заснавальнік і вакаліст гурта Neuro Dubel.
 Марына Лобач (нар. 1970) — беларуская гімнастка, алімпійская чэмпіёнка.
 Аляксандр Матусевіч (1937—1998) — вучоны ў галіне кампазіцыйных матэрыялаў і апрацоўкі металаў, доктар тэхнічных навук.
 Гаўрыіл ЦіхаўЦіхаў Гаўрыіл Андрыянавіч // на pawet.net (1875—1960) — астраном, член-карэспандэнт АН СССР, ганаровы акадэмік АН БССР.
 Міхась Юдэлевіч (1914—1941) — драматург і тэатральны крытык.

 Крыніцы 

 Літаратура 
 ;



 Спасылкі 

 Надвор’е ў горадзе Смалявічы


Катэгорыя:Гарады-спадарожнікі
Катэгорыя:Мястэчкі Менскага ваяводства
Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў 1448 годзе