Оптыка

О́птыка — раздзел фізікі, які вывучае святло. Святло — адзін з відаў электрамагнітных хваль і адрозніваецца ад іншых відаў толькі даўжынёй хвалі, таму законы оптыкі справядлівыя для ўсіх электрамагнітных хваль і яе можна разглядаць як навуку пра электрамагнітныя хвалі.

 Прырода святла 
Оптыка была адным з першых раздзелаў фізікі, дзе праявілася абмежаванасць класічных уяўленняў пра прыроду. Была выяўлена дваістая прырода святла:
 Хвалевая тэорыя святла бярэ пачатак ад Гюйгенса («Трактат пра святло» — фр. Traité de la lumière; 1690) і разглядае святло як сукупнасць папярочных манахраматычных электрамагнітных хваляў, а назіраныя аптычныя эфекты як вынік складання (інтэрферэнцыі) гэтых хваль. Пры гэтым лічыцца, што пры адсутнасці пераходу энергіі выпраменьвання ў іншыя віды энергіі, гэтыя хвалі не ўплываюць адны на другія ў тым сэнсе, што хваля, якая выклікала ў пэўнай вобласці прасторы інтэрферэнцыйныя з’явы, працягвае распаўсюджвацца далей без змены сваіх характарыстык. Хвалевая тэорыя электрамагнітнага выпраменьвання знайшла сваё тэарэтычнае апісанне ў працах Максвела ў форме ўраўненняў Максвела. Выкарыстанне ўяўленняў пра святло як пра хвалю, дазваляе растлумачыць з’явы, звязаныя з інтэрферэнцыі і дыфракцыі, у тым ліку структуру светлавога поля (будова выяваў і галаграфію).
 Карпускулярная тэорыя святла бярэ пачатак ад Ньютана («Оптыка» — англ. Opticks; 1704) і разглядае святло як паток часціц — квантаў святла або фатонаў. У адпаведнасці з ідэяй Планка кожнае выпраменьванне адбываецца дыскрэтна. Выкарыстанне уяўленняў пра святло як пра паток часціц, тлумачыць з’яву фотаэфекту і заканамернасці тэорыі выпраменьвання.Бонч-Бруевич А. М. Оптика // Физическая энциклопедия / Гл. ред. А. М. Прохоров. — М.: Большая Российская энциклопедия, 1992. — Т. 3 Магнитоплазменный компрессор — Пойнтинга теорема. — С. 418—422. — 672 с. — 48 000 экз. — ISBN 5-85270-019-3..

 Характарыстыкі святла 
Даўжыня светлавой хвалі  залежыць ад скорасці распаўсюджвання хвалі ў асяроддзі  і звязана з ёю і частатой  суадносінамі:

дзе  — паказчык праламлення асяроддзя. У агульным выпадку паказчык праламлення асяроддзя з’яўляецца функцыяй даўжыні хвалі: . Залежнасць паказчыка праламлення ад даўжыні хвалі выяўляецца ў выглядзе з’явы дысперсіі святла.

Характарыстыкамі святла з’яўляюцца:
 спектральны склад, вызначаны дыяпазонам даўжынь хваль святла.
 шырокі клас фотаметрычных велічынь, сярод якіх па шыраце выкарыстання вылучаюцца энергетычныя і светлавыя фотаметрычныя велічыні.
 палярызацыя, вызначаная змяненнем прасторавай арыентацыі электрычнага вектара па меры распаўсюджвання хвалі ў прасторы.
 кірунак распаўсюджвання промня святла, супадае з кірункам нармалі да хвалевага фронту (пры адсутнасці з’явы двайнога праменепраламлення)Выкарыстоўваецца ў прыбліжэнні геаметрычнай оптыкі..

 Скорасць святла 
Універсальнае паняцце ў фізіцы — скорасць святла . Яе значэнне ў вакууме ўяўляе сабой не толькі гранічную скорасць распаўсюджвання электрамагнітных ваганняў кожнай частаты, але і наогул гранічную скорасць распаўсюджвання інфармацыі або кожнага ўздзеяння на матэрыяльныя аб’екты. Пры распаўсюджванні святла ў розным асяроддзі фазавая скорасць святла  звычайна памяншаецца: , дзе  — паказчык праламлення асяроддзя, які характарызуе яго аптычныя ўласцівасці і залежыць ад частаты святла: . У вобласці анамальнай дысперсіі святла паказчык праламлення можа быць і меншы за 1, а фазавая скорасць святла больш за . Апошняе сцвярджэнне не супярэчыць тэорыі адноснасці, бо перадача інфармацыі з дапамогай святла адбываецца не з фазавай, а, звычайна, з групавой скорасцю.

 Оптыка іншых дыяпазонаў 
Электрамагнітны спектр прынята дзяліць на радыёхвалі, інфрачырвонае, бачнае, ультрафіялетавае, рэнтгенаўскае і гама-выпраменьванні. Гэтыя ўчасткі спектру адрозніваюцца не па сваёй прыродзе, а па спосабе генерацыі і прыёму выпраменьвання. Таму паміж імі няма рэзкіх пераходаў, самі ўчасткі перакрываюцца, а мяжы паміж імі ўмоўныя.

Хвалевыя і квантавыя заканамернасці з’яўляюцца агульнымі для ўсяго спектру электрамагнітнага выпраменьвання. У залежнасці ад даўжыні хвалі, на першы план выступаюць розныя з’явы, розныя метады даследавання і розныя практычныя прымянення. Таму на оптыку нельга глядзець як на замкнёную дысцыпліну, якая вывучае толькі бачную вобласць спектру, аддзеленую ад іншых абласцей выразнымі межамі. Заканамернасці і вынікі, знойдзеныя ў гэтых іншых галінах, могуць аказацца прыдатнымі ў бачнай вобласці спектру і наадварот.

Аналагічныя з’явы сустракаюцца ў распаўсюджванні рэнтгенаўскага выпраменьвання і радыёхваль, у мікрахвалевых печах і да т. п. Оптыка, такім чынам, можа разглядацца як раздзел электрамагнетызму. Некаторыя аптычныя з’явы залежаць ад квантавай прыроды святла, што звязвае некаторыя вобласці оптыкі з квантавай механікай. Практычна, вялізная большасць аптычных з’яў могуць разглядацца, як электрамагнітныя ваганні, апісаныя ўраўненнямі Максвела.

 Раздзелы оптыкі 
 Класічная оптыка
 Геаметрычная оптыка
 Фізічная оптыка
 Хвалевая оптыка
 Глядзельнае ўспрыманне
 Лазеры
 Нелінейная оптыка
 Квантавая оптыка
 Градыентная оптыка

 Класічная оптыка 
Да з’яўлення квантавай оптыкі оптыка ў цэлым грунтавалася на класічным электрамагнетызме. Класічная оптыка дзеліцца на дзве галоўныя галіны: геаметрычная оптыка і фізічная оптыка.

 Геаметрычная оптыка 

Геаметрычная оптыка (Оптыка промня) не займаецца разглядам пытання пра прыроду святла, а асноўваецца толькі на эмпірычных законы яго распаўсюджвання. Цэнтральнае паняцце геаметрычнай оптыкі, з дапамогай якога апісваецца распаўсюджванне святла, — светлавы прамень, які ўяўляе сабой лінію, уздоўж якой пераносіцца энергія святла. У аднастайным аптычным асяроддзі светлавыя промні ўяўляюць сабой прамыя лініі.

Геаметрычная оптыка дазволіла паспяхова растлумачыць многія з’явы, якія назіраюцца пры праходжанні святла ў розным асяроддзі. Да такіх з’яў адносяцца, напрыклад, скрыўленне промняў у зямной атмасферы, з’яўленне вясёлак і міражоў. Геаметрычная оптыка дазваляе вывучаць і вызначаць заканамернасці і правілы будовы выяў. Яе метады шырока выкарыстоўваюцца пры разліках і канструяванні разнастайных аптычных прыбораў.

Разам з тым у набліжэнні геаметрычнай оптыкі немагчыма растлумачыць паходжанне многіх важных аптычных эфектаў, такіх, напрыклад, як дыфракцыя, інтэрферэнцыя і палярызацыя святлаБ. М. Яворский и А. А. Детлаф Справочник по физике. — М.: Наука, 1971..

 Фізічная оптыка 

Фізічная оптыка — раздзел оптыкі, які вывучае аптычныя з’явы, якія выходзяць за рамкі набліжэння геаметрычнай оптыкі. Да такіх з’яў ставяцца дыфракцыя, інтэрферэнцыя святла, палярызацыйныя эфекты, а таксама эфекты, звязаныя з распаўсюджваннем электрамагнітных хваль у нелінейных і анізатропных асяроддзях.

Фізічнай оптыкай у вузкім сэнсе таксама часам называюць апісанне працэсу распаўсюджвання аптычных хваляў, заснаванае на ўжыванні тэорыі абурэнняў да геометрооптіческому набліжэнню. У квантавай механіцы аналагам такога набліжэння з’яўляецца Борновское набліжэнне.

Фізічная оптыка або оптыка хвалі грунтуецца на прынцыпе Гюйгенса і мадэлюе распаўсюджванне складаных франтоў імпульсу праз аптычныя сістэмы, уключаючы і амплітуду і фазу хвалі. Гэты падзел оптыкі тлумачыць дыфракцыю, інтэрферэнцыю, эфекты палярызацыі, аберацыі і прыроду іншых складаных эфектаў.https://spravochnick.ru/fizika/fizicheskaya_optika/

 Гл. таксама 
 Лінза
 Фотаэлектрычныя прыёмнікі

 Заўвагі 

 Літаратура