Акісляльнік

Акісля́льнік – атам, малекула, іён, якія далучаюць электроны падчас акісляльна-аднаўленчай рэакцыі. Сам А. пры гэтым аднаўляецца.

Тыповымі моцнымі А. з’яўляюцца простыя рэчывы: фтор, кісларод, азон, хлор, а таксама пераксіды, іоны і злучэнні металаў (напрыклад, жалеза, марганцу, хрому) і неметалаў (напрыклад, серы, азоту, хлору) у высокай ступені акіслення.

 Залежнасць ступені акіслення ад канцэнтрацыі акісляльніка 
Чым актыўней метал, які рэагуе з кіслатой, і чым больш разведзены яе раствор, тым паўней працякае аднаўленне.
У якасці прыкладу — рэакцыя азотнай кіслаты з цынкам:
 Zn + 4HNO3(канц.) = Zn(NO3)2 + 2NO2 + 2H2O
 3Zn + 8HNO3(40 %) = 3Zn(NO3)2 + 2NO + 4H2O
 4Zn + 10HNO3(20 %) = 4Zn(NO3)2 + N2O + 5H2O
 5Zn + 12HNO3(6 %) = 5Zn(NO3)2 + N2 + 6H2O
 4Zn + 10HNO3(0.5 %) = 4Zn(NO3)2 + NH4NO3 + 3H2O

 Моцныя акісляльнікі 

Моцныя акісляльныя ўласцівасці мае «царская гарэлка» — сумесь аднаго аб'ёму азотнай кіслаты і трох аб'ёмаў салянай кіслаты. 
 HNO3 + 3HCl ↔ NOCl + 2Cl + 2H2O
Хлорысты нітразіл, які ўтвараецца ў ім, распадаецца на атамарны хлор і монааксід азоту:

NOCl=NO + Cl

Царская гарэлка з'яўляецца моцным акісляльнікам дзякуючы атамарнаму хлору, які ўтвараецца ў растворы.
Царская гарэлка акісляе нават высакародныя металы — золата і плаціну.

Яшчэ адзін моцны акісляльнік — перманганат калію. Ён здольны акісляць арганічныя рэчывы і нават разрываць вугляродныя ланцугі:
 С6H5-CH2-CH3 + [O] → C6H5COOH + CH3COOH
 C6H6 + [O] → HOOC-(CH2)4-COOH

Сіла акісляльніка пры рэакцыі ў разведзеным водным растворы можа быць выяўлена стандартным электродным патэнцыялам: чым вышэй патэнцыял, тым мацней акісляльнік.

 Гл. таксама 
 Акісляльна-аднаўленчыя рэакцыі

*