Жыта

Жы́та (Secale) — род адна- і шматгадовых травяністых раслін сямейства злакаў. 6 — 8 відаў.

 Гісторыя культуры 
Продкам культурнага жыта была травяністая расліна — горнае жыта (Secale montanum), абарыген паўночнай Афрыкі і горных раёнаў Блізкага Усходу. Каля 3 тыс. да н.э. яго пачалі вырошчваць на захадзе Турцыі, у Арменіі і поўначы Ірана. Продкам славянскіх народаў яно пачаткова было вядомае як пустазелле ў пасевах пшаніцы, і толькі падчас прасоўвання каланізацыі на поўнач (на мяжы н.э) на жыта звярнулі ўвагу як на самастойную культуру. З усіх злакавых раслін азімае жыта — самае марозаўстойлівае: расце ў арктычных раёнах Скандынавіі, а ў Гімалаях — да вышыні 4250 м. Народы поўдня Еўропы, маючы больш спрыяльныя кліматычныя ўмовы для вырошчвання жыта, традыцыйна грэбавалі ім і жытнім хлебам, але ў германскіх і славянскіх народаў на працягу каля 2000 гадоў жытні хлеб заставаўся асноўным прадуктам харчавання.

 Віды 
Паводле базы даных The Plant List, род складаецца з 9 відаў, у тым ліку адзін гібрыдныSecale : информация в базе данных The Plant List (2010, Version 1).:
 . Від з Паўднёвай Афрыкі.

 . Важная сельскагаспадарчая культура.




 . Аднагадовая расліна, распаўсюджаная ў Еўропе, у Малой Азіі, на поўдні Заходняй Сібіры, у Сярэдняй Азіі.
 . Аднагадовая расліна з Турцыі, Арменіі і Ірана.

 Ужыванне 
Жыта ўтрымлівае мала глютэну, таму жытні хлеб больш шчыльны, «ацеслівы», чым пшанічны, але больш бяспечны для хворых на цэліякію.

Жыта — выдатная сыравіна для моцных алкагольных напояў, асабліва гарэлкі.

 Літаратура 


*
Катэгорыя:Збожжавыя культуры
Катэгорыя:Вікіпедыя:Істотныя артыкулы