Васіль Феафілавіч Купрэвіч

Васі́ль Феафі́лавіч Купрэ́віч (, КальнікіКупревич Василий Феофилович в БСЭ  — ) — беларускі савецкі біёлаг і міколаг, кандыдат навук (1934), доктар біялагічных навук (1941(1942Паводле звестак НАН РБ)), прафесар (1950), акадэмік АН БССР (1952), член-карэспандэнт АН СССР (1953).

Навуковыя працы па фізіялогіі хворых раслін, сістэматыцы грыбоў. Выявіў пазаклетачнае выдзяленне ферментаў у аблігатных паразітаў і кончыкамі каранёў вышэйшых раслін, даказаў магчымасць засвойвання раслінамі вуглекіслаты, якая трапляе ў каранёвую сістэму з вадою з глебы.

 Біяграфія 

 Сям’я і дзяцінства 
Дзед Васіля Купрэвіча меў невялікі кавалак зямлі ў в. КальнікіКальники , які не мог пракарміць сям’ю, таму бацька Купрэвіча, Феафіл Лявонавіч, быў вымушаны ўладкавацца на працу лесніком да графа Любенскага і пераехаць разам з жонкай Матронай Паўлаўнай і сваімі 4 сынаміАкадемик Василий Феофилович Купревич как один из основоположников отечественной геронтологии КУПРЕВИЧ Василий Феофилович  ў в. Сафіёўка Аршанскага раёнаНарадзіўся Васіль Купрэвіч  . Бацька браў сына з сабою ў лес на абходы. Менавіта там хлопчык атрымаў першыя веды пра грыбы і расліны.

Пасля навучання ў вясковай школе в. Дзевіна з 1906 па 1910 год Купрэвіч паступіў у сельскагаспадарчае вучылішча ў Смалянах (Аршанскі павет, Магілёўская губерня)Рукапісы не гараць. Васіль Купрэвіч . Пасля заканчэння школы ён атрымаў спецыяльнасць агранамічнага старасты, але тым часам да юнака прыйшло разуменне, што яго не прываблівае праца на пана.

В. Ф. Купрэвіч любіў чытаць і шмат часу праводзіў з кнігамі, асабліва яму падабаліся аповеды пра падарожжы, мора і далёкія краіны, што і вызначыла яго далейшыя жыццёвыя крокі.

 Маладосць 
Па сканчэнні Смалянскай вучэльні ў 1913 г. паступае ў школу юнгаў у г. Пецярбургу, потым у матроскую гімназію ў Гельсінгфорсе (Вялікае княства Фінляндскае). Захаваўся выдатны атэстат Купрэвіча і добрыя водгукі пра яго адказнасць і ўважлівасць да вучобы. У канцы навучання з нагоды пачатку імперыялістычнай вайны юнакі былі накіраваныя на баявыя караблі.

Пасля здачы іспыту на артылерыста ў 1915 годзе ў званні старшыны Купрэвіч загадваў кармавым плутонгам эскадранага мінаносца «» пры баях з нямецкім флотам у Рыжскім заліве, удзельнічаў у Маанзундскай абароне (1917), у час кастрычніцкіх падзей быў на баку бальшавікоў, разам з усёй камандай мінаносца «Самсон» прымаў удзел у штурме Зімняга Палаца ў кастрычніку 1917 годаИзвестные революционеры. КУПРЕВИЧ Василий Феофилович (род. в 1897 году) . У красавіку 1918 года некалькі караблёў Балтыйскага флоту, у тым ліку і «Самсон», знаходзілася ў лядовым паходзе.

У гэты час Васіль Феафілавіч Купрэвіч паступіў на першы курс фізіка-матэматычнага факультэта Гельсінгфорскага ўніверсітэтаКамандор навукі .

Калі, паводле Брэсцкага міру, Фінляндыя аддзялілася ад Расіі, Васіль Феафілавіч кінуў вучобу і накіраваўся ў Кранштат.

Марскія паходы падарвалі здароўе Купрэвіча, ён быў паранены і пасля лячэння ў шпіталі дэмабілізаваны і вярнуўся дахаты.

У чэрвені 1918 года ўладкаваўся настаўнікам Кляннікаўскай школы, затым выкладчыкам прыродазнаўства і хіміі ды загадчыкам беларускай 7-гадовай школы ў Смалявічах.

 Навуковая дзейнасць 

 Пачатак працы 

У 1925 г. атрымаў ганаровы дыплом сельскагаспадарча-рамесніцкай выставы за складанне зельніка насення пустазелляў Смалявіцкага раёна. З 1926 года ў краязнаўчых часопісах пачынаюць з’яўляцца яго першыя нататкі як педагога і метадыста. Працуючы ў школе, В. Ф. Купрэвіч з 1928 па 1931 год адначасова завочна навучаўся на спецыяльным факультэце аддзялення аграбіялогіі Інстытута павышэння кваліфікацыі кадраў народнай адукацыі ў Маскве і скончыў яго ў 1931 годзе.

Купрэвіч праходзіў выкладчыцкую перападрыхтоўку ў Беларускай сельскагаспадарчай акадэміі, ён таксама стаў адным з першых аспірантаў АН БССР, працаваў у галіне фізіялогіі раслін, аспірантуру праходзіў у Батанічным інстытуце Акадэміі навук СССР ў Ленінградзе ў 1931-1934. Паралельна з аспірантурай В. Ф. Купрэвіч выкладаў у Ленінградскай ваенна-медыцынскай акадэміі. Ён працаваў над фізіялогіяй раслін, сістэматыкай грыбоў. Выставіў гіпотэзу пра прагрэсіўную рэдукцыю і спецыялізаваны энзімны механізм паразітычных грыбоў у час іх эвалюцыі. У 1934 годзе ён абараніў кандыдацкую дысертацыю пад кіраўніцтвам САНКТ-ПЕТЕРБУРГСКАЯ АКАДЕМИЯ НАУК   па тэме «Да фізіялогіі хворай расліны. Фізіялагічныя дадзеныя пра шкоднасць некаторых грыбных і вірусных захворванняў культываваных раслін» і прыехаў у Мінск.

В. Ф. Купрэвіч працаваў старэйшым навуковым супрацоўнікам лабараторыі фітапаталогіі, потым загадчыкам лабараторыі фізіялогіі раслін Інстытута біялагічных навук Акадэміі навук БССР. Па сумяшчальніцтве выкладаў фітапаталогію ў Вышэйшай камуністычнай сельскагаспадарчай школе ў Мінску, у БДУ, дарвінізм у Гомельскім педагагічным універсітэце і Беларускім сельскагаспадарчым інстытуце (Горкі).

Умовы для працы былі не вельмі спрыяльнымі і Купрэвіч пераехаў у Ленінград на працу ў Батанічны інстытут АН СССР.

 Вялікая Айчынная вайна 

З пачаткам Вялікай Айчыннай вайны і блакады Ленінграда В. Ф. Купрэвіч, адправіўшы жонку і сына-школьніка ў эвакуацыю, застаецца ў абложаным горадзе. Ён піша родным: «Я жыву цяпер у поўнай адзіноце. Уначы ў пакоі халодна. Тапіць печку няма чым. Учора перад нашым домам упаў самалёт. Хатка ацалела, толькі вокны і дзверы павыляталі. На шчасце, пажар не паўстаў. Страты панеслі аранжарэі. Ратуем расліны»Василий Феофилович Купревич .

Купрэвіч удзельнічаў у супрацьпаветранай абароне Батанічнага інстытута і саду, за што быў узнагароджаны медалём за ўдзел у гераічнай абароне ЛенінградаВасилий Феофилович Купревич .

Як прадстаўнік мясцкама інстытута, Купрэвіч прадпрымае ўсе меры для выратавання каштоўных калекцый раслін і элітнага насення, напрыклад, ён забраў дамоў цеплалюбівыя мексіканскія кактусы, каб «грэцца разам».

У дні, калі ўвесь горад пакутаваў ад голаду, Купрэвіч працаваў над доктарскай дысертацыяй «Фізіялогія хворай расліны ў сувязі з агульнымі пытаннямі паразітызму» і абараніў яе 20 лістапада 1941 года. Рыхтуючы дысертацыю, Васіль Феафілавіч прааналізаваў 178 навуковых прац айчынных і 554 працы замежных біёлагаў. Напісаў свае 22 навуковыя працы.

Супрацоўнікі Батанічнага інстытута, якія засталіся ў жывых, эвакуіруюцца па «дарозе жыцця» 8 лютага 1942. Васіль Феафілавіч пры росце прыкладна метр дзевяноста важыў усяго 48 кілаграмаў.

Купрэвіч быў эвакуіраваны ў Казань (Татарстан), затым у Сыктыўкар (Комі) і Таджыкістан. Увесь гэты час Купрэвіч не пакідае сваёй навуковай дзейнасці. Падчас эвакуацыі ён працуе над вывучэннем хвароб вінаграду. У Казані Васіль Феафілавіч вёў фларыстычныя і батанічныя працы ў складзе аграбіялагічнага аддзела (заг. аддзела С. А. Каспарава). У гэтым аддзеле распрацоўвалася тэма «Біяхімічнае і фізіялагічнае абгрунтаванне паводзін сельскагаспадарчых культур у перыяд вегетацыі і захоўвання»Василий Феофилович Купревич  .

У гады Вялікай Айчыннай вайны фашысты жорстка расправіліся з бацькамі Васіля Феафілавіча. У 1942 годзе бацька быў па-зверску забіты на вачах Матроны Паўлаўны. У 1944 г. ад ран і голаду памерла маці — Матрона ПаўлаўнаНа родине Купревича В. Ф.  .

 Пасляваенны час 
250 px|thumb|Я. Колас і дырэктар Батанічнага інстытута АН СССР Васіль Купрэвіч падпісваюць Стакгольмскі заклік. 1950
З 1949 па 1952 год працуе дырэктарам Батанічнага інстытута АН СССР. У 1950 атрымаў званне прафесара. У студзені 1952 г. абраны акадэмікам і прэзідэнтам АН БССР, у 1953 — членам-карэспандэнтам АН СССР. У час працы ў Інстытуце біялогіі і Аддзеле фізіялогіі і сістэматыкі ніжэйшых раслін АН БССР выявіў пазаклеткавае выдзяленне ферментаў у аблігатных паразітаў і кончыкамі каранёў вышэйшых раслін, даказаў магчымасць засвойвання вуглекіслаты для фотасінтэзу, што трапляе ў корань з глебы разам з вадой.

Па ініцыятыве В. Ф. Купрэвіча ў рамках АН БССР былі створаныя Інстытуты фізікі, матэматыкі, ядзернай энергетыкі, цепла- і масаабмену, тэхнічнай кібернетыкі, генетыкі і цыталогіі. Праўленне Купрэвіча было адзначана бурным ростам Акадэміі Навук. У 1959 г. у ёй працавала 900 чалавек, а літаральна праз некалькі гадоў, калі прэзідэнтам стаў Купрэвіч, супрацоўнікаў стала 12 тысячИнтеллигент первого поколения  .

З 1958 В. Ф. Купрэвіч стаў загадчыкам Аддзелу фізіялогіі і сістэматыкі ніжэйшых раслін АН БССР.

Адкрыў існаванне глебавых энзімаў, якімі апартуністычна сілкуюцца вышэйшыя расліны праз свае каранёвыя сістэмы. Абгрунтаваў магчымасць практычнага выкарыстання актыўнасці глебавых энзімаў, заснаваў новы кірунак глебазнаўства — глебавую энзімалогію.

У 1966 годзе выйшла кніга «Почвенная энзимология» (), якая пабольшыла даследаванні ў гэтай галіне. Гэтая праца В. Ф. Купрэвіча атрымала высокую ацэнку і шырокую падтрымку ў навуковых колах. У сваёй кнізе Купрэвіч дае поўнае вызначэнне прадмета глебавай энзімалогіі як навукі. Гэта дае магчымасць казаць пра Васіля Купрэвіча як пра заснавальніка новага кірунку ў біялогіі і біяхіміі глебы.

На думкуВ. Губарев. Воспоминания о вселенной   , В. Ф. Купрэвіч адыграў вырашальную ролю ў станаўленні навуковых даследаванняў на Беларусі.

Навуковая дзейнасць В. Ф. Купрэвіча была вядомая і за межамі СССР. Ён удзельнічаў у працы Міжнароднага батанічнага кангрэса ў Парыжы ў 1954 годзе. У 1955 Васіль Феафілавіч ўзначаліў дэлегацыю БССР на міжнароднай канферэнцыі ў Жэневе па мірнаму выкарыстанню атамнай энергіі. Пазней, у 1958—1960 гг., В. Ф. Купрэвіч ў складзе парламенцкай групы наведаў Вялікабрытанію, Бельгію, Бразілію і Афрыку.

Купрэвіч — аўтар больш за 100 навуковых прац, у т.л. 7 манаграфій7-ы прэзідэнт НАН Беларусі КУПРЭВІЧ Васілій Феафілавіч . Падрыхтаваў шэраг кандыдатаў і дактароў навук.

 Уклад у геранталогію 
В. Ф. Купрэвіч стварыў сектар геранталогіі ў АН БССР, які пачаў актыўную працу па вывучэнні механізмаў старэння.

В. Ф. Купрэвіч абгрунтаваў старэнне і смерць як працэс нарастання парушэнняў міжклеткавых узаемадзеянняў, што прыводзіць да дэзынтэграцыі структуры і парушэння функцый біялагічнага аб’екта, што ў канчатковым выніку прыводзіць да смерці. З гэтых пазіцый акадэмік В. Ф. Купрэвіч разглядаў смерць не як агульна-біялагічны працэс, а як свайго роду захворванне, супраць якога можна знайсці лячэнне.

Васіль Феафілавіч Купрэвіч спрабаваў даследаваць такую з’яву, як працягласць чалавечага жыцця (пры гэтым ён абапіраўся на працы такіх навукоўцаў як А. Вейсман і Іван Паўлаў). Купрэвіч зрабіў выснову, што механізм смерці паўстаў у працэсе эвалюцыі.

 Філасофскія даследаванні 

Купрэвіча-філосафа адносяць да прадстаўнікоў рускага касмізму. Філасофскія працы Купрэвіча прысвечаныя праблеме жыцця і яго індывідуальнага канца. Ён прытрымліваўся таго пункту погляду, які праводзіў Фёдараў яшчэ ў канцы XIX стагоддзі: смерць не першапачатковая ў прыродзе, яна з’явілася прыстасавальным эфектам, выпрацаваным у працэсе эвалюцыі. Але ў чалавеку гэты найэфектыўнейшы механізм удасканалення роду — праз змену пакаленняў — не проста вычэрпвае сябе, праз яго ўжо не дасягаецца міжвольнага прагрэсу, бо ўступае актыўная сіла, якая пераўтварае свет і сябе — розум, які самой сваёй існасцю патрабуе асабістага і бясконцага ўдасканалення. Бо смерць больш усяго непрымальная менавіта з пункта погляду асобы, надзеленай пачуццямі і свядомасцю. Купрэвіч разумее, што ўсведамленне непазбежнасці смерці, адчуванне бяссілля перад безданню, у якой бясследна знікаюць жывыя, якія адчуваюць, думаючыя істоты, нараджае ўнутраны трагізм свядомасці і існаванні чалавека, які можа і павінен быць пераадолены.

 Рэдактарская праца і грамадская дзейнасць 
В. Ф. Купрэвіч быў галоўным рэдактарам наступных выданняў: «Ботанический журнал» (1959—1966), «Микология и фитопатология» (1967—1969), «Доклады АН БССР» (1952-69).

Васілій Феафілавіч Купрэвіч з вялікай цікавасцю ставіўся да фатаграфіі і спрыяў стварэнню фотаклуба «Мінскага таварыства фатографаў-аматараў», з 1927 года ён быў абраны яго ганаровым старшынёйАльбом фатаграфій НФК «Мінск». Таксама ў рукапісах Купрэвіча захаваліся малюнкі, выкананыя яго рукойМалюнкі В. Ф. Купрэвіча, зробленыя падчас пасяджэння 47-ай канферэнцыі Міжпарламенцкага Саюза. 1958 г..

У Цэнтральнай навуковай бібліятэцы захоўваецца асабісты архіў В. Ф. Купрэвіча, які складаецца з 2405 адзінак захавання. Ён быў перададзены Алегам Васільевічам Купрэвічам, сынам акадэміка, у 1989 годзеВасіль Купрэвіч .

Дэпутат ВС БССР (1951—1955) і СССР (1954—1969).

 Некаторыя біялагічныя віды, апісаныя В. Купрэвічам 
В. Ф. Купрэвіч апісаў 179 відаў паразітарных і сапрафітных грыбоў канюшыны і люцэрны (1954) і 180 відаў іржавых грыбоў, якія наносяць шкоду хлебным злакам і дзікарослым карысным раслінам (1957)EOLКУПРЕВИЧ Василий Феофилович  .

Некаторыя з іх:














 Уплыў на масавую культуру 
Валянцін Пікуль згадаў мужнага камандора Васіля Купрэвіча у сваім рамане «Маанзунд».

Распавядаючы пра свой фільм «Касмічная адысея» у 1968 годзе, Стэнлі Кубрык прывёў словы Купрэвіча: «Я перакананы, што мы знойдзем спосаб адключыць механізмы старэння клетак»Playboy Interview: Stanley Kubrick .

 стварыў скульптурны партрэт Васіля Феафілавіч, які захоўваецца ў зборы Смаленскага музея С. Т. Канёнкава. Пад уплывам ідэй В. Ф. Купрэвіча паўстала класічная п’еса «Брама неўміручасці» вядомага беларускага паэта Кандрата Крапівы, у якой закранаецца праблема этыкі ўзаемаадносін паміж людзьмі, якія атрымалі дар неўміручасці.

 Узнагароды 
Герой Сацыялістычнай Працы, званне «Заслужаны дзеяч навукі БССР» (1967)т. 5. Биографический справочник. Мн: Издательство «Белорусская советская энциклопедия» имени Петруся Бровки, 1982. 29 с., два ордэны Леніна (1967, 1969), ордэн Працоўнага Чырвонага Сцяга (1957), «Знак Пашаны» (1953), медалі.

 Ацэнкі і памяць 
Імем В. Ф. Купрэвіча быў названы цеплаход савецкага гандлёвага флоту «Акадэмік Купрэвіч»Фатаграфія цеплахода, яго імя наданае Інстытуту эксперыментальнай батанікі, вуліцы ў Мінску, гімназіі і вуліцы ў Смалявічах. У гімназіі створаны мемарыяльны музей акадэміка В. Ф. Купрэвіча. Стужачку пры адкрыцці музея перарэзаў яго сын, генерал-маёр Алег Васільевіч КупрэвічЕго имя носит наша гимназия  Мемориальный музей академика В. Ф. Купревича  .

Пахаваны на Усходніх могілках Мінска, надмагільны помнік уключаны ў 2007 годзе ў Дзяржаўны спіс гісторыка-культурных каштоўнасцей Рэспублікі Беларусь як аб’екты гісторыка-культурнай спадчыны рэспубліканскага значэння. У Мінску на доме, дзе жыў В. Ф. Купрэвіч, усталявана мемарыяльная дошкаНарадзіліся на СмалявіччынеПостановление Совета Министров Белорусской ССР от 18 июня 1969 г. № 214 Об увековечении памяти В. Ф. Купревича .

Да 115-годдзя была арганізавана выстаўка «Акадэмік Купрэвіч (да 115-годдзя з дня нараджэння)», якая адлюстроўвае найбольш значныя этапы навуковай, творчай, службовай і грамадскай дзейнасці В. Ф. КупрэвічаВыставка к 115-летию со дня рождения Василия Купревича расскажет о наследии ученого .

 Працы 
 Научные труды. Т. 1-4. — Мн., 1971-75
 Физиология больного растения в связи с общими вопросами паразитизма. — М.; Л., 1947
 Почвенная энзимология. — Мн., 1966 (совм. с Т. А. Щербаковой)
 Академия наук Белорусской ССР: Очерк истории и деятельности. — 3 изд. — Мн., 1968
 Купревич В. Ф., Траншель В. Г. «Флора споровых растений СССР. Т. IV. Melampsoraceae» (1957)
 В. Ф. Купревич, Болезни клевера и люцерны: определитель — 1954 — Изд-во Академия наук СССР

 Літаратура 
 У. Ліпскі Ад матроса рэвалюцыі да прэзідэнта Акадэміі //  — С. 1—3.


 М. Касцюковіч The 7th President — Vasilii F. KUPREVICH // [THE NATIONAL ACADEMY OF SCIENCES OF BELARUS]. — У Сеціве.
 Купревич В. Ф. Долголетие: реальность мечты // Литературная газета. — 4 декабря 1968. — № 49.
 Купревич В. Ф. Приглашение к бессмертию // Техника — молодёжи. — № 1. — 1965.
 Купревич В. Ф. Путь к вечной жизни // Огонёк. — № 35. — 1967.
 Ліпскі У. С. Урокі Купрэвіча: Дакум. аповесць. — Мн., 1987.

 Спасылкі 

 Профіль Васіля Феафілавіча Купрэвіча на сайце РАН
 Васіль Феафілавіч Купрэвіч у базе даных «История белорусской науки в лицах» Цэнтральнай навуковай бібліятэкі імя Якуба Коласа НАН Беларусі 
 Прэзідэнты НАНБ з 1928 года — Купрэвіч Васіль Феафілавіч
 Биография, биобиблиографический указатель и Фото  

Катэгорыя:Біёлагі Беларусі
Катэгорыя:Касмізм
Катэгорыя:Філосафы Расіі
Катэгорыя:Дактары біялагічных навук
Катэгорыя:Герантолагі Беларусі
Катэгорыя:Вучоныя Беларусі
Катэгорыя:Батанікі Беларусі
Катэгорыя:Прэзідэнты Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета БССР 3-га склікання
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета СССР 4-га склікання
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета СССР 5-га склікання
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета СССР 6-га склікання
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета СССР 7-га склікання