Шаркаўшчына

Ша́ркаўшчына (, мясц. дыял.: Шарко́ўшчына) — гарадскі пасёлак у Віцебскай вобласці Беларусі, цэнтр Шаркаўшчынскага раёна, на рацэ Дзісна. За 197 км ад Віцебска. Чыгуначная станцыя на лініі Крулеўшчына—Друя, аўтамабільнымі дарогамі звязаная з Глыбокім, Браславам, Міёрамі і іншымі. Насельніцтва 6 330 чал. (2017).

 Назва 
На думку А. Адамковіча, назва балцкая, ад літоўскага šarkа «сарока». У раёнах па абодва бакі беларуска-літоўскай мяжы дастаткова шмат населеных пунктаў з назвамі тыпу Шаркішкі (Браслаўскі р-н), Шаркуці (Іўеўскі р-н), Шаркамедзь (Ашмянскі р-н), таксама шмат літоўскіх антрапонімаў тыпу ŠarkaАдамковіч А. Літоўскія назвы ў тапаніміцы нашага рэгіёна. Паставы, 2018. С. 9-12..

На думку В. Жучкевіча, назва Шаркаўшчына ўтворана ад прозвішча, вытворнага ад слова шэры, шаркоВ. А. Жучкевич. Краткий топонимический словарь Белоруссии. Минск, 1974. С. 407..

На думку А. Рогалева, у аснове назвы мянушка або прозвішча Шаркі ці Шарка, Шарко, якія можна супаставіць з дзеясловам шаркаць і тлумачыць у значэннях «той, хто шаркае нагамі» ці «чалавек, які зневажальна ставіцца да іншых», «непрыемны чалавек, які мае схільнасць зласловіць, абгаворваць»А. Ф. Рогалеў. Назвы Бацькаўшчыны (тапанімія Беларусі). Гомель, 2008. С. 66..

На думку У. Юрэвіча, назву пасёлку даў дзяслоў шаркаць, якім выяўляецца звычка шляхты для праявы пашаны пры вітанні адводзіць правую нагу ўбок, і шаркаючы, прыстаўляць да левайУ. М. Юрэвіч. Слова жывое, роднае, гаваркое… Дапам. для настаўнікаў. Мінск, 1998. С. 186..

 Гісторыя 
Вядома з 1503 года ў ВКЛ як маёнтак Зяновічаў, пазней належала Сапегам, Дамброўскім, Лапацінскім. У 1767 годзе побач на правым беразе Дзісны ўзнікла мястэчка Новая Шаркаўшчына, якое ў пачатку ХХ стагоддзя злілося са Старой Шаркаўшчынай. З 1793 года ў складзе Расійскай імперыі, мястэчка Дзісненскага павета. З 1921 года ў складзе Польшчы. У пачатку Другой сусветнай вайны ў 1939 годзе занята Чырвонай Арміяй і далучана да БССР, з 15 студзеня 1940 года цэнтр Шаркаўшчынскага раёна, з 12 кастрычніка 1940 года — гарадскі пасёлак. З 30 чэрвеня 1941 да 1 ліпеня 1944 года акупіраваны нацыстамі, якія загубілі ў Шаркаўшчыне 865 жыхароў. З 20 студзеня 1944 года ў Полацкай, з 8 студзеня 1954 года ў Маладзечанскай, з 20 студзеня 1960 года Віцебскай вобласці. У 1962—1966 гадах у Мёрскім раёне, з 30 ліпеня 1966 года зноў цэнтр раёна.

 Насельніцтва 
 XIX стагоддзе: 1866 — 0,5 тыс. чал. у Новай Шаркоўшчыне, 150 чал. у Старой Шаркоўшчыне; 1881 — 215 чал. у Старой Шаркоўшчыне; 1897 — 1038 чал. у Новай Шаркоўшчыне, 127 чал. у Старой Шаркоўшчыне
 XX стагоддзе: 1939 — 1802 чал.; 1995 — 8,7 тыс. чал.
 XXI стагоддзе: 2005 — 7,3 тыс. чал.; 2006 — 7,2 тыс. чал.; 2008 — 7,0 тыс. чал.; 2009 — 6,9 тыс. чал.; 2010 — 6,9 тыс. чал.; 2016 — 6424 чал.; 2017 — 6330 чал.

 Эканоміка 
Прадпрыемствы харчовай і будаўнічых матэрыялаў прамысловасці. Гасцініца.

Буйнейшыя прадпрыемствы:
 Шаркаўшчынскі кансервава-агароднінасушыльны завод
 Шаркаўшчынскі камбінат кааператыўнай прамысловасці

 Адукацыя і культура 
У Шаркаўшчыне працуюць 2 сярэднія, спартыўная дзіцяча-юнацкая, дзіцячая школа мастацтваў.

Дзейнічаюць 2 бібліятэкі, дом культуры, цэнтр рамёстваў.

 Дажынкі 
29-30 верасня 2023 г. у Шаркаўшчыне прайшоў абласны фестываль-кірмаш «Дажынкі».

 Славутасці 
 Царква Усіх Смуткуючых Радасць (1897)
 Шаркаўшчынскі сядзібны дом
 Свята-Успенская царква (1912)
 Касцёл Узвіжання Святога Крыжаalt=Свята-Успенская царква. Фота пачатку ХХ стагоддзя.|міні|Свята-Успенская царква. Фота пачатку ХХ стагоддзя.

 Вядомыя асобы 
 Павел Міхайлавіч Верхаловіч — савецкі военачальнік.
 Віктар Гардзеевіч Гінько — беларускі лёгкаатлет.
 Герман Кірылаў — беларускі пісьменнік.
 Вінцэнт Ключынскі — каталіцкі царкоўны дзеяч, Архібіскуп Магілёўскі.
 Міхаіл Пятроўскі — ксёндз, служыў у Шаркаўшчыне ў 1917—1919, падтрымліваў беларускі рух.
 Павел Сямёнавіч Грынчук (нар. 1976) — беларусі вучоны ў галіне цеплафізікі, стварэння энергаэфектыўных тэхналогій. Член-карэспандэнт Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі (2017), доктар фізіка-матэматычных навук (2014).
  (1895—1945) — французскі бізнесмен.

У Шаркаўшчыне памёр і пахаваны дзяржаўны дзеяч Вялікага Княства Літоўскага Ян Нікадзім Лапацінскі (1747—1810).

 Гл. таксама 
 Пасёлкі гарадскога тыпу Віцебскай вобласці
 Пасёлкі гарадскога тыпу Беларусі

 Зноскі 

 Літаратура 



 Спасылкі 

 Шаркаўшчына — westki.info 
 Здымкі на Radzima.org

 Шаркаўшчына сустракае абласны фестываль-кірмаш "Дажынкі-2023"


Катэгорыя:Мястэчкі Віленскага ваяводства