Дуброўна

Дубро́ўна () — горад у Віцебскай вобласці Беларусі, адміністрацыйны цэнтр Дубровенскага раёна, цэнтр Малабахаўскага сельсавета, на рацэ Дняпро пры ўпадзенні ў яго рэк Задубровенка і Свінка. За 107 км на паўднёвы ўсход ад Віцебска, 8 км ад чыгуначнай станцыі Асінаўка на лініі Орша—Смаленск (Расія), аўтадарогамі злучаны з Оршай, Горкамі, Асінторфам.

 Назва 
На думку Вадзіма Жучкевіча, у аснове тапоніма «Дуброўна» паняцце, якое пазначае тып лесу — дубовы лес, дуброва. Таксама ёсць балцкая версія.

 Гісторыя 

 Вялікае Княства Літоўскае 
Датаванне першага ўспаміну пра Дуброўна няпэўнае. Пад 1392 або 1393 гг. у Метрыцы Вялікага Княства Літоўскага ўпамінаецца «зямля пустая Дубровенская», якую князь Дзмітрый Сямёнавіч запісаў княгіні Соф’і і яе дзецям. Аднак сучасныя даследчыкі мяркуюць, што ў дакуменце ідзе гаворка пра іншае «Дуброўна» або адбылося няслушнае датаванне падзеі. У канцы XV ст. неаднаразова ўпамінаецца воласць «Дубровенскі шлях». Расійскі гісторык М. Любаўскі лічыў, што цэнтрам гэтай воласці была вёска Дубровенка (цяпер не існуе) на захадзе Смаленшчыны, аднак цалкам магчыма, што воласць спярша мела сваім цэнтрам Дуброўна, ад якога і атрымала назву. Пагатоў, дагэтуль тут ужо збудавалі замак.

Першы дакладны пісьмовы ўпамін пра Дуброўна як «горад» у значэнні ўмацаванага паселішча датуецца 1514 г. З пачатку XVІ ст. яно стала цэнтрам воласці на мяжы Віцебскага і Смаленскага ваяводстваў. Пазней тут утварылася Дубровенскае графства. У розныя часы мясцовасць знаходзілася ў валоданні вялікіх князёў, Глябовічаў, Сапегаў, Любамірскіх і іншых.

У 1535, 1536 гг. Дуброўна пацярпела ад набегаў маскоўскіх захопнікаў. 22 кастрычніка 1564 г. Дуброўна было захоплена маскоўскімі войскамі. У 1630 г. Мікалай Глябовіч заснаваў у мястэчку касцёл і кляштар бернардзінцаў. У вайну Маскоўскай дзяржавы з Рэччу Паспалітай (1654—1667) па працяглай аблозе ў чэрвені—кастрычніку 1654 Дуброўна занялі маскоўскія войскі, якія спалілі замак і вывезлі мясцовых жыхароў у Смаленск. У 1664 напярэдадні адступлення маскоўскія акупанты зноў вывезлі з мястэчка і ваколіц вялікую колькасць мяшчан і сялян з жонкамі і дзецьмі.

У часы Вялікай Паўночнай вайны (1700—1721) у 1708 загоны казакаў і калмыкаў на чале з расійскім капітанам Салаўёвым спалілі Дуброўна. У 1732 Юрый Станіслаў Сапега атрымаў дазвол на правядзенне ў мястэчку кірмашу на дзень Святога Ільі. У 1750 тут заснавалі суконную мануфактуру.

міні|Рака Дняпро ў Дуброўне
міні|Мост цераз Дняпро
міні|Мост цераз Дняпро

 Расійская імперыя 
У выніку першага падзелу Рэчы Паспалітай (1772) Дуброўна апынулася ў складзе Расійскай імперыі, у Аршанскай правінцыі; з 1777 у Аршанскім павеце Магілёўскага намесніцтва, пазней губерні. На 1780 год у мястэчку дзейнічалі чатыры царквы і адзін касцёл, працавала паштовая станцыя, штогод праводзілася 3 кірмашы. У 1781 у Дуброўне пачала працаваць гадзіннікавая фабрыка, першая ў Расійскай імперыі. У 1785 пры кляштары піяраў (адкрыўся замест бернардзінскага ў 1774) пачаў дзейнічаць калегіум. У 1788 Іван Староў на заказ Рыгора Пацёмкіна распрацаваў праекты: сядзібнага будынка, гасцінага двара, перабудовы царквы Улетку 1789 выбітны садовы майстар-практык і мастак-праектоўнік апошняй чвэрці XVIII стагоддзя, Вільям Гульд аб’ехаў маёнткі Пацёмкіна ў Магілёўскай губерні і склаў праект парку ў Дуброўне. У 1809 Ф. К. Любамірскі збудаваў тут новы касцёл.

На 1860 у Дуброўне быў 1001 дом (з іх мураваных — 3), дзейнічала 6 цэркваў (з іх 3 мураваныя), мураваныя касцёл і каталіцкая капліца, драўляная сінагога і 13 іўдзейскіх "малітоўных школ". На паштовай станцыі прымалася і выдавалася розная карэспандэнцыя. Мелася вольная аптэка. У мястэчку знаходзілася кватэра прыстава 2-га стану і конны этап. 3 навучальных устаноў дзейнічалі казённае яўрэйскае вучылішча 1-га разраду і сельскае вучылішча пры Мікольскай царкве. Працавалі 3 прамысловыя прадпрыемствы, 4 талесныя фабрыкі, 4 піваварні, 2 вадзяныя млыны. Кірмашы праводзіліся ў нядзелю, сераду і пятніцу. Праз раку Дняпро хадзіў паром. На 1861 Дуброўна была цэнтрам воласці Горацкага павета Магілёўскай губерні, уласнасць Любамірскіх. У 1870 у мястэчку пачала працаваць кумыса-лекавальная ўстанова. На 1909 у Дуброўне было 869 жылых дамоў, з якіх 10 мураваных, працавалі 5 млыноў. У пач. XX ст. у мястэчку пачала працаваць ткацкая фабрыка.

 Найноўшы час 
25 сакавіка 1918 згодна з Трэцяй Устаўной граматай Дуброўна абвяшчалася часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. 1 студзеня 1919 згодна з пастановай I з’езда КП(б) Беларусі яно ўвайшло ў склад Беларускай ССР, аднак 16 студзеня мястэчка разам з іншымі этнічна беларускімі тэрыторыямі было перададзена ў склад РСФСР. У 1924 Дуброўна вярнулі БССР, дзе яно стала цэнтрам раёна (у 1962—1965 уваходзіла ў склад Аршанскага раёна). У 1925 Дуброўна атрымала статус горада. У Другую сусветную вайну з 16 ліпеня 1941 да 26 чэрвеня 1944 горада знаходзілася пад нямецкай акупацыяй.

28 лютага 2011 года быў афіцыйна зацверджаны сцяг горада.

 Насельніцтва 

 XIX стагоддзе: 1846 — 3 441 чал.; 1860 — 6 884 чал., з іх 2 623 праваслаўныя, 74 каталікі, 1 пратэстант, 4 183 іўдзеі; 1897 — 7 974 чал.; 1900 — 5 070 чал., з іх 2 567 праваслаўных, 162 каталікі, 5 пратэстантаў, 2 336 іўдзеяў
 XX стагоддзе: 1909 — 9 469 чал.; 1917 — 5 294 чал.; 1926 — 7 920 чал.; 1939 — 9,9 тыс. чал.; 1959 — 4,9 тыс. чал.; 1971 — 6,4 тыс. чал.; 1991 — 9,8 тыс. чал.; 1993 — 10,1 тыс. чал.; 1995 — 9,8 тыс. чал.; 1997 — 9,7 тыс. чал.
 XXI стагоддзе: 2006 — 8,9 тыс. чал.; 2007 — 8,8 тыс. чал.; 2008 — 8,6 тыс. чал.; 2009 — 8 041 чал. (перапіс); 2015 — 7 345 чал.; 2016 — 7 224 чал.; 2017 — 7 122 чал.

 Эканоміка 
Прадпрыемствы харчовай, лёгкай, будаўнічых матэрыялаў прамысловасці. Гасцініца. Цэнтр ганчарнага рамяства, так званай дубровенскай керамікі.

 Транспарт 
Праз Дуброўна праходзіць аўтамабільная дарога  (Орша — Буда (да )). За 8 км на поўнач ад горада — аўтамагістраль .

 Культура 
Дзейнічаюць дом культуры, дом рамёстваў, 2 бібліятэкі.

 Адукацыя 
У Дуброўне працуюць 2 сярэднія, дзіцяча-юнацкая спартыўная і музычная школы, дапаможная школа-інтэрнат, дашкольныя ўстановы, сярэдняя прафесійна-тэхнічнае вучылішча механізацыі сельскай гаспадаркі.

 Рэлігія 
У Дуброўне дзейнічаюць цэрквы Святой Тройцы і Святога Мікалая, а таксама каталіцкая капліца. Дзейнічае касцёл Маці Божай Фацімскай.

 Мас-медыя 
Выдаецца раённая газета «Дняпроўская праўда».

 Турыстычная інфармацыя 

 Інфраструктура 
Дуброўна — цэнтр традыцыйнага ганчарнага рамяства, так званай «дубровенскай керамікі». З 1993 года праводзіцца рэгіянальны фестываль музыкі Падняпроўя «Дняпроўскія галасы ў Дуброўне». Спыніцца можна ў гарадской гасцініцы.

 Славутасці 
міні|справа|Касцёл Маці Божай Фацімскай
міні|справа|Свята-Мікалаеўская царква
У цэнтры Дуброўна і за 100 м на ўсход ад упадзення ракі Дубровенкі ў Дняпро захаваліся 2 гарадзішчы, якія з’яўляюцца помнікамі археалогіі.
 Замчышча
 Кляштар бернардзінцаў (1809) (пачатак ХІХ стагоддзя), вул. Аршанская 3 — 
 Касцёл Маці Божай Фацімскай
 Свята-Троіцкая царква (1809), вул. Чырвонаслабодская, 3 — 
 Суконна-талесная мануфактура (канец XIX ст.)
 Свята-Мікалаеўская царква (2003)
 Капліца Святых Барыса і Глеба (2-я пал. XIX ст.)
 Радавая забудова (XIX—1-я пал. XX стст.)
 Каменны крыж
 Яўрэйскія могілкі
 Брацкая магіла ў скверы (1941—1944), вул. Садовая — 
 Вежа з гадзіннікам. Устаноўлена ў цэнтры горада ў чэрвені 2018 года ў азнаменаванне 625-годдзя горада Дуброўна і ў гонар правядзення 25-га Міжнароднага фестывалю песні і музыкі «Дняпроўскія галасы ў Дуброўне»

 Страчаная спадчына 
 Касцёл бернардзінцаў
 Сінагога Высокая (XIX ст.)
 Царква Святога Мікалая (XVIII ст.)
 Палац Любамірскіх (XVIII ст.)

 Галерэя 

 Вядомыя асобы 
 Алеся Мікалаеўна Турава — беларуская спартсменка.
 Маргарыта Мікалаеўна Турава — беларуская лёгкаатлетка.
 Канстанцін Валер’евіч Сямёнаў — беларускі спартсмен.
 Казімір Семяновіч, артылерыст і вынаходнік, паводле думкі беларускіх гісторыкаў (напр., Бельскі, Ткачоў), паходзіў з ваколіц Дуброўны.
 Аляксандр Іванавіч Казарскі (1797—1833) — герой руска-турэцкай вайны 1828—1829 гадоў, капітан 1-га рангу.
 Якаў Саламонавіч Палякоў (1832—1909) — расійскі фінансіст.
 Восіп Давыдавіч Лур’е (1868—1955) — французскі філосаф і літаратуразнавец.
 Ганна-Эстар (Ганна Паўлаўна) Тумаркіна (1875—1951) — швейцарскі філосаф, першая ў Еўропе жанчына — прафесар філасофіі.
 Генадзь Пятровіч Латышаў (нар. 1946) — беларускі архітэктар.
 Юрый Навумавіч Ліпскі (1909—1978) — савецкі астраном.
 Цві Цэйтлін (нар. 1923) — амерыканскі скрыпач.
 Натан Аксельрод — ізраільскі кінарэжысёр.
 Майсей Саламонавіч Беленькі — савецкі літаратурны крытык.
 Барыс Навумавіч Гутэнтог — савецкі мастак.
 Якаў Савельевіч Шур — савецкі фізік.
 Чарлз Яфэ — амерыканскі шахматыст.
 Уладзімір Трафімавіч Кабуш
 Сямён Захаравіч Фрадкін — доктар медыцынскіх навук, прафесар.
 Мікіта Іванавіч Смарчкоў (1916—2002) — удзельнік Вялікай Айчыннай вайны, Герой Савецкага Саюза. Ганаровы грамадзянін Дуброўна. Нарадзіўся ў вёсцы Трафіменкі.
 Юрый Васілевіч Гаўрын (1943—2016) — беларускі мастак-жывапісец, манументаліст.
 Ізраіль Фрумкін (1850—1914) — яўрэйскі журналіст, перакладчык, грамадскі дзеяч Ізраіля.
 Міхл Лейві Радкінсон — пісьменнік
  (1902—1984) — канадскі юрыст.

 Гл. таксама 
 Гарады Віцебскай вобласці
 Гарады Беларусі
 Спіс вуліц Дуброўна

 Зноскі 

 Літаратура 







 Спасылкі 


 Прагноз надвор’я ў Дуброўне 
 м. Дуброўна на Radzima.org
 Дуброўна  на Прыдзвінскі крайн: Гісторыя і сучаснасць 
 Парафія Маці Божай Фацімскай у Дуброўне. Афіцыйны сайт
 Дуброўна — парафія Маці Божай Фацімскай на Catholic.by


Катэгорыя:Населеныя пункты на Дняпры
Катэгорыя:Мястэчкі Віцебскага ваяводства