Юзэфа Фларыянаўна Мацкевіч

Юзэфа Фларыянаўна Мацкевіч (2 жніўня або 27 ліпеня , в. Ухлё, Сенненскі павет, Магілёўская губерня — , Мінск) — беларускі мовазнавец, доктар філалагічных навук (1963), член-карэспандэнт НАН Беларусі (1969Першая з ліку супрацоўнікаў Інстытута мовазнаўства.).

 Біяграфія 
Нарадзілася 2 жніўня або 27 ліпеня 1911 года ў в. Ухлё Сенненскага павета Магілёўскай губерні (цяпер —  Віцебскай вобласці). Пасведчанне аб нараджэнні было згублена ў час Вялікай Айчыннай вайны. Дзень 2 жніўня падаецца паводле словаў самой Ю. Ф. Мацкевіч, а 27 ліпеня — умоўная дата ў адноўленых дакументах.

Скончыла Магілёўскі педагагічны тэхнікум (1931), працавала настаўніцай пачатковай школы ў вёсцы Гулькі Клімавіцкага раёна (1931—1933). Скончыла падрыхтоўчыя курсы ў Магілёве (1933—1934), факультэт мовы і літаратуры Мінскага педагагічнага інстытута (1934—1938). Па рэкамендацыі лінгвіста праф. К. І. Гурскага вучылася ў аспірантуры Інстытута мовы і літаратуры АН БССР пад кіраўніцтвам праф. Е. С. Істрынай, спецыялізавалася па гісторыі беларускай мовы. Кандыдат філалагічных навук (1946).

Падчас Вялікай Айчыннай вайны жыла ў Смалявічах і была сувязной партызанскай брыгады «Смерць фашызму».

З 1945 года працавала ў Інстытуце мовы, літаратуры і мастацтва АН БССР. Узначальвала сектарЗ 1986 — аддзел. дыялекталогіі Інстытута мовазнаўства (1950—1986У 1950—1952 гадах выконвала абавязкі загадчыка.) і фактычна ачольвала ўсю дыялекталагічную работу ў Беларусі. У 1986—1991 гадах вядучы навуковы супрацоўнік-кансультант Інстытута мовазнаўства.

 У навуцы 
Аўтар больш як 100 навуковых прац у галіне мовазнаўства. Кандыдацкая дысертацыя на тэму «Літоўскі статут 1529 г. як помнік беларускай літаратурнай мовы XV — пачатку XVI стагоддзя» (1946), манаграфія і доктарская дысертацыя «Марфалогія дзеяслова ў беларускай мове» (1963).

Удзельнічала ў складанні «Руска-беларускага слоўніка» пад рэд. К. Крапівы (1953). Разам з Р. І. Аванесавым выпусціла працу «Лінгвістычная геаграфія і групоўка беларускіх гаворак» (1968—1969). Сумесна з іншымі аўтарамі падрыхтавала «Хрэстаматыя па беларускай дыялекталогіі» (1962), «Нарысы па беларускай дыялекталогіі» (1964), «Мікратапанімія Беларусі» (1974).

Удзельнічала і кіравала стварэннем прац «Дыялекталагічны атлас беларускай мовы» (1963), «Слоўнік беларускіх гаворак паўночна-заходняй Беларусі і яе пагранічча» (1979—1986, 5 тамоў), «Лексічны атлас беларускіх народных гаворак» (1993—1998, 5 тамоў; збор матэрыялаў адбываўся з 1971).

Кіравала і ўдзельнічала ў зборы беларускіх матэрыялаў для «Агульнаславянскага лінгвістычнага атласа» (з 1960).

 Бібліяграфія 
 Нарысы па гісторыі беларускай мовы. Мн., 1957 (у сааўт.);
 Марфалогія дзеяслова ў беларускай мове. Мн., 1959;
 Нарысы па беларускай дыялекталогіі. Мн., 1964 (у сааўт.);
 Мікратапанімія Беларусі. Мн., 1974 (у сааўт.)

 Узнагароды і прэміі 
Заслужаны дзеяч навукі БССР (1978), лаўрэат Дзяржаўнай прэміі СССР (1971) за ўдзел у выпуску комплексу прац «Беларуская лінгвістычная геаграфія», у ліку якіх быў «Дыялекталагічны атлас беларускай мовы» і Дзяржаўнай прэміі Рэспублікі Беларусь (2000, у аўтарскім калектыве) — за цыкл прац «Лексічны атлас беларускіх народных гаворак» у 5-ці тамах. Узнагароджана ордэнам Дружбы народаў (1981), медалямі.

 Літаратура 
 Ф. Д. Клімчук. Юзэфа Фларыянаўна Мацкевіч — класік беларускай лінгвістычнай навукі // Жывое наша слова: Дыялектал. зб.: (Да 90-годдзя чл.-кар. НАН Беларусі Ю. Ф. Мацкевіч). НАН Беларусі. Ін-т мовазнаўства імя Якуба Коласа / Рэд. Л. П. Кунцэвіч, І. Я. Яшкін. — Мн.: Беларуская навука, 2001. — 352 с. ISBN 985-08-0472-6. — С. 5—22.


 Спасылкі 
 Памяці вучонага. Мацкевіч Юзэфа Фларыянаўна // Сайт НАН Беларусі
 Юзэфа Фларыянаўна Мацкевіч у базе даных «История белорусской науки в лицах» Цэнтральнай навуковай бібліятэкі імя Якуба Коласа НАН Беларусі
 Мацкевіч Юзэфа Фларыянаўна // Прыдзвінскі край: гісторыя і сучаснасць

Катэгорыя:Мовазнаўцы Беларусі
Катэгорыя:Мовазнаўцы СССР
Катэгорыя:Дыялектолагі
Катэгорыя:Партызаны Вялікай Айчыннай вайны