Скорасць

Ско́расцьВучэбныя праграмы: Фізіка VI—XI класы. Астраномія XI клас. — Мн.: Нацыянальны інстытут адукацыі, 2012.Скорасць // Беларуская энцыклапедыя т. 14, с. 467—468., або ху́ткасць — фізічная велічыня, якая паказвае, наколькі скора змяняецца палажэнне (радыус-вектар) матэрыяльнага пункта ў прасторы.

 Сярэдняя і імгненная скорасць 

Сярэдняя скорасць матэрыяльнага пункта на некаторым адрэзку часу Δt ёсць дзеллю перамяшчэння, зробленага ім за гэты час, на працягласць гэтага адрэзку:

Сярэдняя скорасць — гэта вектар, аднанапраўлены з вектарам перамяшчэння.

Імгне́нная ско́расць матэрыяльнага пункта ў некаторы момант часу — гэта ліміт яго сярэдняй скорасці пры . Імгненную скорасць можна вызначыць як вытворную радыус-вектара па часе:

Вектар імгненнай скорасці матэрыяльнага пункта накіраваны ўздоўж прамой, датычнай да траекторыі яго руху.

 Праекцыі скорасці ў дэкартавай сістэме каардынат 

У прамавугольнай дэкартавай сістэме каардынат

У той жа час, , таму

Такім чынам, каардынаты вектара скорасці — гэта скорасці змянення адпаведных каардынат матэрыяльнага пункта:

 Радыяльная і трансверсійная скорасць 

Калі запісаць радыус-вектар як , то (у двухмернай сістэме каардынат):

,

дзе  — вугал між радыус-вектарам і оссю абсцыс;  — орт нармалі да радыус-вектара.

Такім чынам,

,

дзе  — радыяльная скорасць,  — трансверсійная скорасць.

Велічыня радыяльнай скорасці паказвае скорасць змянення велічыні радыус-вектара, а па кірунку радыяльная скорасць супадае з ім; у той жа час радыяльная скорасць з’яўляецца праекцыяй вектара скорасці на напрамак радыус-вектара.

Трансверсійная скорасць паказвае скорасць змянення напрамку радыус-вектара; па кірунку яна перпендыкулярная яму.

 Лінейная і вуглавая скорасць 

Пры вярчэнні цела разглядаецца вуглавая скорасць як вытворная па часе вугла яго павароту. У такім разе, каб пазбегнуць блытаніны, «звычайную» скорасць цела (кропкі) называюць лінейнай скорасцю. Лінейная скорасць матэрыяльнага пункта звязана з вуглавой наступным чынам:

Увогуле, тэрмінам «скорасць» можа называцца вытворная па часе ад той ці іншай велічыні.

 Вымярэнне скорасці 

Адзінкай вымярэння скорасці ў сістэме СІ ёсць метр за секунду (м/с). 1 м/с адпавядае скорасці, пры якой за 1 секунду цела пройдзе адлегласць 1 метр.

У штодзённым жыцці скорасць часцей вымяраюць у кіламетрах за гадзіну. У навігацыі традыцыйнай мерай скорасці з’яўляецца вузел (марская міля за гадзіну).

Скорасць можна вымяраць як простым, так і ўскосным шляхам. Просты спосаб: вымераць адлегласць, якую праходзіць цела, і адрэзак часу, за які гэтае перамяшчэнне зроблена, а потым знайсці іх дзель.

Ускосны шлях палягае ў вымярэнні велічынь, якія залежаць ад скорасці руху. Напрыклад, дзеянне прылад для вымярэння скорасці марскіх і паветраных суднаў засноўваецца на вымярэнні напору воднага (паветранага) патоку.

 Некаторыя скорасці 

 Касмічныя скорасці 
 Касмічная скорасць
 1-я касмічная скорасць
 2-я касмічная скорасць
 3-я касмічная скорасць
 4-я касмічная скорасць

 Скорасці распаўсюджання ўзбурэнняў 
 Скорасць гравітацыі
 Скорасць гуку
 Скорасць святла

 Кампаненты скорасці 
 Папярочная скорасць
 Радыяльная скорасць

 Гл. таксама 
 Паскарэнне

 Зноскі 

 Літаратура 
 Скорасць //  С. 467—468.


Катэгорыя:Кінематыка
Катэгорыя:Вікіпедыя:Істотныя артыкулы