Мінская вобласць

Мінская вобласць () — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў Беларускай ССР і Рэспубліцы Беларусь. Размешчана ў цэнтральнай частцы краіны, выхаду да дзяржаўнай граніцы не мае.

 Гісторыя 
Вобласць створана 15 студзеня 1938 г., узбуйнена ў 1954 і 1960 г. Падзяляецца на 22 раёны.

У 1987 на тэрыторыі вобласці налічвалася 19 гарадоў, 19 гарадскіх пасёлкаў, 2 рабочыя пасёлкі, 1 курортны пасёлак.

У 1998 на тэрыторыі вобласці налічвалася 20 гарадоў, у т.л. 7 абласнога падпарадкавання, 23 гарадскія пасёлкі, 307 сельсаветаў, 5248 сельскіх населеных пунктаў.

 Прырода 
Для рэльефу Міншчыны характэрна чаргаванне ўзвышшаў і нізін. На тэрыторыі вобласці знаходзіцца самы высокі пункт Беларусі — гара Дзяржынская. Клімат вобласці ўмерана кантынентальны.

Мінская вобласць знаходзіцца на Балтыйска-Чарнаморскім водападзеле, праз яе тэрыторыю цякуць рэкі Бярэзіна, Нёман, Вілія, Свіслач, Пціч, Случ, а таксама іх прытокі. На поўначы вобласці ёсць значныя азёры, сярод іх выдзяляецца возера Нарач — самае вялікае ў Беларусі.

Сельскагаспадарчыя землі займаюць пераважна дзярнова-падзолістыя глебы (супясчаныя і сугліністыя), а таксама дзярнова-падзолістыя забалочаныя глебы і тарфяна-балотныя глебы.

Больш за трэцюю частку тэрыторыі вобласці пакрываюць лясы, у Барысаўскім, Лагойскім раёнах лясістасць дасягае 50 %. Галоўныя лесаўтваральныя пароды: хвоя звычайная, елка еўрапейская, бяроза павіслая. Поймы рэк займаюць нізінныя лугі. Балоты пераважна асушаныя.

На тэрыторыі вобласці знаходзіцца Нарачанскі нацыянальны парк, Бярэзінскі біясферны запаведнік (часткова).

11-13 ліпеня 2016 года па Мінскай вобласці прайшоў магутны шторм. На гарады абрынуўся моцны лівень, які суправаджаўся шквальным ветрам (да 25 м/с)https://telegraf.by/2017/08/46/360139-samie-silnie-uragani-v-belarusi.

Ад уздзеяння стыхіі пацярпелі 578 населеных пунктаў і каля 10 га лесу. Некалькі дзясяткаў чалавек атрымалі траўмы.

Праз год Беларусь зноў падвергнулася разбуральнаму ўздзеянню шторму. У канцы чэрвеня 2017 года над Мінскай, Брэсцкай і Гродзенскай абласцямі прайшоў магутны навальнічны фронт. Навальніца прынесла залевы і моцны парывісты вецер (да 22 м/с).

 Насельніцтва 
Для Мінскай вобласці у цэлым характэрна змяншэнне колькасці насельніцтва:
 1998 г. — 1566,2 тыс. чал.;
 2003 г. — 1513,9 тыс. чал.;
 2007 г. — 1461,8 тыс. чал.;
 2009 г. — 1422,5 тыс. чал.Афіцыйныя даныя Нацыянальнага статыстычнага камітэта РБ на 14-10-2009;
 2011 г. — 1411,5 тыс. чал.;
 2012 г. — 1401,8 тыс. чал.Афіцыйныя даныя Нацыянальнага статыстычнага камітэта РБ на 1-06-2012.
 2015 г. — 1407,9 тыс. чал.Этнокультурные процессы Центральной Беларуси в прошлом и настоящем / А. Вл. Гурко [и др.]; науч. ред. А. Викт. Гурко ; Нац. акад. наук Беларуси, Центр исслед. белорус. культуры, языка и лит., Фил. «Ин-т искусствоведения, этнографии и фольклора им. К. Крапивы». — Минск : Беларуская навука, 2016. С.409.

Галоўнай прычынай дэпапуляцыі насельніцтва з’яўляецца нізкі ўзровень нараджальнасці. У 2010 г. сумарны каэфіцыент нараджальнасці па Мінскай вобласці склаў 1,7 на адну жанчыну пры неабходнасці для простага ўзнаўлення насельніцтва каэфіцыента 2,15.

Адною з прычын нізкага ўзроўню нараджальнасці з’яўляецца крызіс інстытута сям’і. У Мінскай вобласці кожнае пятае дзіця нараджаецца па-за шлюбам, каля 77 тыс. сямей (19,2 %) з’яўляюцца няпоўнымі, у тым ліку 32 тыс. сямей з непаўналетнімі дзецьмі. Каля 5,2 тыс. дзяцей — сіроты ці засталіся без апекі бацькоў, пры гэтым 84 % — пры жывых бацькахЭтнокультурные процессы Центральной Беларуси в прошлом и настоящем / А. Вл. Гурко [и др.]; науч. ред. А. Викт. Гурко ; Нац. акад. наук Беларуси, Центр исслед. белорус. культуры, языка и лит., Фил. «Ин-т искусствоведения, этнографии и фольклора им. К. Крапивы». — Минск : Беларуская навука, 2016. С. 409—411.

На тэрыторыі вобласці размешчаны 24 гарады, 19 пасёлкаў гарадскога тыпу, 5212 сельскіх населеных пунктаў. Найбольшыя гарады: Барысаў (150,6 тыс. чал.), Салігорск (101,7), Маладзечна, Слуцк, Жодзіна (62,4 тыс. чал.).

 Нацыянальны склад 
Нацыянальны склад насельніцтва па стане на 1999 год: беларусы — 86,63 %, рускія — 9,02 %, палякі — 1,89 %, украінцы — 1,61 %ВЫНІКІ ПЕРАПІСУ НАСЕЛЬНІЦТВА РЭСПУБЛІКІ БЕЛАРУСЬ 2019 ГОДА (ТОМ 2), старонкі 237—257.

Нацыянальны склад насельніцтва па стане на 2009 год: беларусы — 88,48 %, рускія — 7,14 %, палякі — 1,26 %, украінцы — 1,25 %.

Нацыянальны склад насельніцтва па стане на 2019 год: беларусы — 88,55 %, рускія — 5,87 %, украінцы — 1,45 %, палякі — 1,07 %.

Рассяленне этнічных груп у Мінскай вобласці па перапісе 2009 года:

 Моўны склад 

Родная мова насельніцтва Мінскай вобласці па даных перапісаў насельніцтваВЫНІКІ ПЕРАПІСУ НАСЕЛЬНІЦТВА РЭСПУБЛІКІ БЕЛАРУСЬ 2019 ГОДА (ТОМ 2), старонкі 263—325Перапіс 2009 Мінская вобласць, старонкі 32—34Вынікі перапісу насельніцтва Рэспублікі Беларусь 2019 года па Мінскай вобласці , старонкі 125—132.:
Роднаямова199920092019чалавекдолячалавекдолячалавекдоляБеларуская83,58 %69,39 %59,55 %Руская15,24 %27,45 %37,27 %

Украінская мова з'яўляецца трэцяй па распаўсюджанасці роднай мовай у рэгіёне: па даных перапісу 2009 года яе такой назвалі 5 444 чалавекі ці 0,38 % насельніцтва Мінскай вобласці, па даных перапісу 2019 года — 6 987 чалавек ці 0,47 % насельніцтва Мінскай вобласці.

Паміж перапісамі 2009 і 2019 года доля сельскага насельніцтва Мінскай вобласці, якое лічыць беларускую мову роднай, скарацілася на 12,7 % (з 81,0 % да 68,3 %), у той час як доля тых, хто лічыць такой рускую — узрасла на 12,7 % (з 16,1 % да 28,8 %). Доля гарадскога насельніцтва Мінскай вобласці, якое лічыць беларускую мову роднай, скарацілася на 7,6 % (з 60,0 % да 52,4 %), у той час як доля тых, хто лічыць такой рускую — узрасла на 7,6 % (з 36,6 % да 44,2 %)СОВРЕМЕННАЯ ЯЗЫКОВАЯ СИТУАЦИЯ В БЕЛОРУССИИ И ЕЁ ДИНАМИКА В ПОСТСОВЕТСКИЙ ПЕРИОД.

Мова хатніх зносін насельніцтва Мінскай вобласці па даных перапісаў насельніцтва:
Мовахатніхзносін199920092019чалавекдолячалавекдолячалавекдоляБеларуская58,51 %38,87 %37,36 %Руская41,28 %56,00 %60,13 %

Украінская мова з'яўляецца трэцяй па распаўсюджанасці мовай хатніх зносін у рэгіёне: па даных перапісу 2019 года яе такой назвалі 543 чалавекі ці 0,04 % насельніцтва Мінскай вобласці.

Паміж перапісамі 2009 і 2019 года доля сельскага насельніцтва Мінскай вобласці, якое ўказала беларускую мовай хатніх зносін, скарацілася на 11,0 % (з 59,9 % да 48,9 %), у той час як доля тых, хто ўказаў такой рускую — узрасла на 13,8 % (з 35,1 % да 48,9 %). Доля гарадскога насельніцтва Мінскай вобласці, якое ўказала беларускую мовай хатніх зносін, узрасла на 6,0 % (з 21,9 % да 27,9 %), у той час як доля тых, хто ўказаў такой рускую — скарацілася на 3,5 % (з 72,8 % да 69,3 %).

Родная мова насельніцтва адміністрацыйна-тэрытарыяльных адзінак Мінскай вобласці па даных перапісаў 2009 і 2019 гадоў:
 Адміністрацыйнаяадзінка ПерапісЗмяненне долінасельніцтва, якое лічыцьбеларускую мовуроднай 2009 2019 Беларуская Руская Беларуская РускаячалавекдолячалавекдолячалавекдолячалавекдоляМінская вобласць69,39 %27,45 %59,55 %37,27 %- 9,84 %горад Жодзіна51,28 %44,05 %44,60 %52,04 %- 6,68 %Бярэзінскі раён88,22 %10,74 %67,57 %31,18 %- 20,65 %Барысаўскі раён51,57 %45,49 %43,58 %53,08 %- 7,99 %Вілейскі раён84,23 %14,98 %72,53 %25,86 %- 11,70 %Валожынскі раён90,66 %8,10 %78,12 %19,00 %- 12,54 %Дзяржынскі раён66,93 %30,17 %56,95 %40,88 %- 9,98 %Клецкі раён92,40 %6,86 %85,66 %13,52 %- 6,74 %Капыльскі раён92,74 %6,23 %83,21 %15,81 %- 9,53 %Крупскі раён81,29 %16,85 %70,39 %28,45 %- 10,90 %Лагойскі раён80,83 %17,00 %69,25 %28,63 %- 11,58 %Любанскі раён90,59 %7,89 %78,77 %18,40 %- 11,82 %Мінскі раён56,14 %36,88 %53,43 %42,80 %- 2,71 %Маладзечанскі раён73,81 %23,83 %61,17 %35,20 %- 12,64 %Мядзельскі раён89,19 %9,78 %77,37 %21,12 %- 11,82 %Нясвіжскі раён82,63 %15,35 %71,18 %27,22 %- 11,45 %Пухавіцкі раён60,20 %36,40 %54,74 %41,09 %- 5,46 %Слуцкі раён68,52 %28,06 %60,95 %36,29 %- 7,57 %Смалявіцкі раён73,24 %23,78 %56,75 %39,34 %- 16,49 %Салігорскі раён62,54 %32,39 %55,76 %38,44 %- 6,78 %Старадарожскі раён80,53 %17,61 %70,51 %25,55 %- 10,02 %Стаўбцоўскі раён80,75 %18,36 %68,38 %29,77 %- 12,37 %Уздзенскі раён88,12 %10,64 %74,47 %24,19 %- 13,65 %Чэрвеньскі раён77,95 %19,73 %65,47 %32,47 %- 12,48 %

Мова хатніх зносін насельніцтва адміністрацыйна-тэрытарыяльных адзінак Мінскай вобласці па даных перапісаў 2009 і 2019 гадоў:
 Адміністрацыйнаяадзінка ПерапісЗмяненне долінасельніцтва, якое ўказалабеларускую мовумовай хатніхзносін 2009 2019 Беларуская Руская Беларуская РускаячалавекдолячалавекдолячалавекдолячалавекдоляМінская вобласць38,87 %56,00 %37,36 %60,13 %- 1,51 %горад Жодзіна7,53 %86,42 %23,82 %73,53 %+ 16,29 %Бярэзінскі раён54,95 %44,21 %39,47 %59,89 %- 15,48 %Барысаўскі раён16,26 %80,07 %22,23 %75,07 %+ 5,97 %Вілейскі раён61,38 %37,24 %50,59 %48,31 %- 10,79 %Валожынскі раён80,51 %16,39 %65,28 %32,39 %- 15,23 %Дзяржынскі раён34,05 %62,19 %32,18 %66,43 %- 1,87 %Клецкі раён85,49 %13,69 %68,89 %30,74 %- 16,60 %Капыльскі раён81,46 %15,96 %64,54 %35,00 %- 16,92 %Крупскі раён57,77 %37,70 %46,96 %52,49 %- 10,81 %Лагойскі раён55,48 %40,26 %47,64 %50,95 %- 7,84 %Любанскі раён71,14 %22,37 %57,20 %40,45 %- 13,94 %Мінскі раён16,62 %73,27 %32,77 %64,20 %+ 16,15 %Маладзечанскі раён41,06 %54,61 %36,98 %60,13 %- 4,08 %Мядзельскі раён75,68 %22,58 %63,07 %35,90 %- 12,61 %Нясвіжскі раён68,33 %26,64 %53,00 %45,92 %- 15,33 %Пухавіцкі раён30,92 %64,47 %27,24 %69,76 %- 3,68 %Слуцкі раён35,01 %59,84 %36,02 %61,83 %+ 1,01 %Смалявіцкі раён34,58 %58,11 %31,22 %65,59 %- 3,36 %Салігорскі раён27,64 %64,08 %34,80 %59,92 %+ 7,16 %Старадарожскі раён50,54 %45,13 %39,62 %57,21 %- 10,92 %Стаўбцоўскі раён55,53 %42,59 %47,94 %50,87 %- 7,59 %Уздзенскі раён61,38 %35,93 %44,67 %54,61 %- 16,71 %Чэрвеньскі раён47,13 %46,36 %40,54 %58,00 %- 6,59 %

Паводле афіцыйных даных, 69,7 % жыхароў Мінскай вобласці, якія мелі права голасу, прынялі ўдзел у галасаванні на рэферэндуме 1995 года, з іх 80,7 % падтрымалі наданне рускай мове роўнага з беларускай статусу дзяржаўнай мовы.

Паводле даных Нацыянальнага статыстычнага камітэта Рэспублікі Беларусь, у перыяд з 2012/13 па 2018/19 навучальны год у Мінскай вобласці доля вучняў, якія атрымліваюць агульную сярэднюю адукацыю на беларускай мове, скарацілася з 28,9 % да 20,1 %, тады як доля вучняў, якія атрымліваюць агульную сярэднюю адукацыю на рускай мове — узрасла з 71,1 % да 79,9 %. Мінская вобласць мела найвышэйшы сярод абласцей Беларусі працэнт школьнікаў з беларускай мовай навучання.

 Органы кіравання 
Прадстаўнічая ўлада: Мінскі абласны Савет дэпутатаў. Адрас: Мінск, вул. Энгельса, 4.

Выканаўчая ўлада: Мінскі абласны выканаўчы камітэт. Адрас: Мінск, вул. Энгельса, 4.

 Гаспадарка 

У гаспадарчым комплексе важнае значэнне мае прамысловасць. Мінская вобласць спецыялізуецца на здабычы калійнай солі; прамысловасць мае шматгаліновы характар і ўключае: хімічную, лёгкую, машынабудаванне (грузавікі, станкі)
будаўнічыя матэрыялы (бетон), электроніку, мэблю. Значная доля прамысловасці сканцэнтравана ў пяці гарадах (працэнт прамысловасці вобласці пазначаны ў дужках): Салігорск (25,5 %), Барысаў (19,8 %), Жодзіна (13,95 %), Слуцк (7,2 %), Маладзечна (6 %).http://www.belarus.by/by/about-belarus/geography/minsk-region 

Мінская вобласць з’яўляецца буйнейшым сельскагаспадарчым рэгіёнам Беларусі. У большасці раёнаў развіта мяса-малочная жывёлагадоўля, птушкагадоўля, вытворчасць збожжа. У вобласці вырошчваюцца збожжавыя (жыта, ячмень, авёс, пшаніца, кукуруза), кармавыя культуры, цукровыя буракі, лён, бульба, гародніна.

У структуры перавозак важнейшае месца займаюць чыгуначны і аўтамабільны транспарт. Чыгуначная сетка вобласці злучае Расію і Еўропу, краіны Балтыі і паўднёвыя дзяржавы СНД.

 Сродкі масавай інфармацыі 
 Абласная прэса прадстаўлена газетай «Мінская праўда», заснавальнік — Мінскі абласны выканаўчы камітэт. Выдаецца з 1 лістапада 1950 г. Наклад — 13 тыс. 735 асобнікаў (май 2013).
 «Рэгіянальная газета». Распаўсюджваецца ў чатырох раёнах вобласці: (Маладзечанскі, Вілейскі, Мядзельскі і Валожынскі). Выдаецца ў Маладзечне. Наклад —  асобнікаў (май 2013). Уваходзіць у склад «Асацыяцыі выдаўцоў рэгіянальнай прэсы „Аб’яднаныя Масмедыі“».
 Абласная FM-радыёстанцыя «Минская волна» (існуе ад 2004 года). Акрамя таго, у Мінскай вобласці працуюць 20 рэдакцый мясцовага радыёвяшчання. Усе яны уваходзяць у структуру рэдакцый гарадскіх і раённых газет. Заснавальнікамі рэдакцый радыёвяшчання з'яўляюцца гарадскія і раённыя выканаўчыя камітэты і Саветы дэпутатаўМяcцовыя радыёстанцыі Мінскай вобласці .
 Развіваецца кабельнае тэлебачанне. Праграмы ўласнай вытворчасці ствараюцца чатырма аператарамі кабельнага тэлебачання: ў Барысаве, Салігорску, Маладзечне і пасёлку Беразінскае Маладзечанскага раёна.

 Культура 
У вобласці знаходзяцца Мінскі абласны краязнаўчы музей, Мінскі абласны драматычны тэатр, Мінскі абласны тэатр лялек «Батлейка». Усё ў Маладзечне.

Праводзіцца больш 30 культурных мерапрыемстваў, у т.л. рэспубліканскі тэатральны фестываль «Маладзечанская сакавіца». Ад 1999 года вобласць (разам з Гродзенскай) стала месцам правядзення фестывалю «Адна зямля»«Адна зямля» сцірае межы// «Рэгіянальная газета», 16 ліпеня 1999 г., № 29 (221)«Адна зямля» ў Маладзечне // «Рэгіянальная газета», 21 ліпеня 2006 г., № 29 (583)Даша Атрошанка атрымала Гран-пры «Адной зямлі»  // «Рэгіянальная газета».

 Гл. таксама 
 Менскае княства
 Менскае ваяводства
 Мінская губерня
 Герб Мінскай вобласці
 Сцяг Мінскай вобласці

 Крыніцы 

 Спасылкі 
 Мінскі аблвыканкам 
 Мінская вобласць, гарады і вёскі. Фота славутасцей
 Мінская вобласць на афіцыйным сайце Рэспублікі Беларусь 
 Official Website of the Republic of Belarus  
 Мінская вобласць на афіцыйным інтэрнэт-партале Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь
 Мінск і вобласць на Акавіце 
 Карта Мінскай вобласці на emaps-online 
 Славутасці на партале globustut.by 
 Нацыянальнае агенцтва па турызму  
 Карта найвышэйшых геаграфічных кропак Мінскай вобл.
 Газета «Мінская праўда» 
 Тыднёвік «Рэгіянальная газета» 
 Радыёстанцыя «Минская волна» 


Катэгорыя:З’явіліся ў 1938 годзе