Гомельская вобласць

Гомельская вобласць () — адна з шасці абласцей БССР і Рэспублікі Беларусь. Адміністрацыйны і культурны цэнтр вобласці — Гомель. З’яўляецца найвялікшай з абласцей Беларусі па плошчы (40,4 тыс. км²) і па колькасці насельніцтва (1 420,6 тыс. чал.). Размешчана на паўднёвым усходзе краіны, мяжуе з Расіяй і Украінай.

 Гісторыя 
Вобласць утворана 15 студзеня 1938 года, узбуйнена ў 1954 годзе. Падзяляецца на 21 раён.

На 1 студзеня 1974 года ў складзе Гомельскай вобласці 21 раён, 4 гарадскія раёны, 7 гарадоў абласнога падпарадкавання, 10 гарадоў раённага падпарадкавання, 13 гарадскіх пасёлкаў, 4 рабочыя пасёлкі, 314 сельсаветаў . Насельніцтва налічвала 1560 тыс. чалавек.. У 1984 годзе на тэрыторыі вобласці знаходзілася 17 гарадоў, 13 гарадскіх пасёлкаў, 4 рабочыя пасёлкі.

У 1995 годзе колькасць насельніцтва склала 1594,2 тыс. чал. У вобласці налічвалася 17 гарадоў у т.л. 8 абласнога падпарадкавання, 18 гарадскіх пасёлкаў, 279 сельсаветаў, 2665 сельскіх населеных пунктаў.

 Геаграфія 
Гомельская вобласць размешчана на паўднёвым усходзе Беларусі і мяжуе з Расіяй і Украінай. Па плошчы (40,4 тыс. км²) саступае толькі Мінскай вобласці. Большая частка тэрыторыі размешчана ў межах Палескай нізіны. Паўднёва-ўсходняя і ўсходняя часткі ляжаць на Прыдняпроўскай нізіне. На правабярэжжы Прыпяці размешчана Мазырская града, каля вёскі Ніжнія Жары — самы паўднёвы пункт Беларусі. Гомельская вобласць вылучаецца разнастайнасцю карысных выкапняў. Тут ёсць нафта (больш за 60 радовішчаў, пераважна ў Рэчыцкім, Светлагорскім і Акцябрскім раёнах), калійная і каменная соль, буры вугаль, гаручыя сланцы, а таксама торф, будаўнічы камень, шкловыя і фармовачныя пяскі, мел, гіпс, гліны, каалін, мінеральныя (нават поліметалічныя) воды.

Клімат умерана кантынентальны з мяккай зімой і цёплым летам. Рэкі належаць да басейна Дняпра, які цячэ па тэрыторыі вобласці з поўначы на поўдзень на працягу амаль 400 км. 3 прытокаў Дняпра найбольшымі з’яўляюцца Прыпяць, Бярэзіна і Сож. У Прыпяць упадаюць Случ, Пціч, Сцвіга, Убарць і інш. Прытокі Сажа — Іпуць і Беседзь. Самае вялікае Чырвонае возера з’яўляецца трэцім па велічыні ў Беларусі. Глебы сельскагаспадарчых угоддзяў пераважна дзярнова-падзолістыя, дзярнова-падзолістыя забалочаныя, тарфяна-балотныя, большасць мінеральных глеб складаюць глебы лёгкага механічнага складу. Балоты займаюць 4 % тэрыторыі, яны пераважна нізінныя і большасцю асушаны.

Гомельская вобласць — самы лясны рэгіён Рэспублікі Беларусь. Плошча яе ляснога фонду складае 2,3 млн га, лясістасць — 46,9 %. На аднаго жыхара Гомельшчыны прыпадае 1,3 га лясоў з запасам драўніны 278 куб. м..

Амаль 70 % плошчы Гомельшчыны забруджана радыенуклідамі з працяглым тэрмінам паўраспаду. Найбольш забруджана паўднёвая частка, дзе створаны Палескі радыяцыйна-экалагічны запаведнік — адзіны ў свеце такога тыпу. У ім вывучаюцца і захоўваюцца ў прыродным стане тэрыторыі, якія зведалі радыёактыўнае ўздзеянне пасля аварыі на Чарнобыльскай АЭС.

Сярод карысных выкапняў, якія маюць асаблівую значнасць для народнай гаспадаркі вобласці, — паліўна-энергетычная сыравіна.

У 1964 годзе паблізу Рэчыцы была здабыта першая прамысловая нафта. Сёння яе атрымана больш як 100 млн тон. Штогод здабываецца каля 1,8 млн тон.

У паўднёва-ўсходняй частцы Прыпяцкай упадзіны разведаны паклады каменнага вугалю. У 100 млн тон ацэньваюцца запасы бурага вугалю ў Жыткавіцкім і Брынёўскім радовішчах. Разведана амаль 1500 радовішчаў торфу. У Ельскім раёне выяўлена радовішча гаручых сланцаў.

Разведаныя запасы каменнай солі перасягаюць 22 млрд тон. На базе Мазырскага радовішча створана буйнейшая ў краіне вытворчасць па выпуску солі (ААТ «Мазырсоль»).

У вобласці ёсць перадумовы для выяўлення і падрыхтоўкі да прамысловага асваення новых відаў сыравіны — гіпсу, базальтавых валокнаў, мінеральных сарбентаў, ёдабромных расолаў.

 Прырода 
Паверхня вобласці раўнінная, пераважае нізінны рэльеф. Клімат умерана кантынентальны.

Праз тэрыторыю Гомельскай вобласці цячэ Дняпро і яго прытокі: Прыпяць, Бярэзіна (справа), Сож (злева). Найбольшае па плошчы возера Чырвонае.

Асноўную частку сельскагаспадарчых зямель складаюць дзярнова-падзолістыя глебы (супясчаныя і пясчаныя), а таксама дзярнова-падзолістыя забалочаныя глебы і тарфяна-балотныя глебы, у далінах рэк распаўсюджаны поймавыя глебы.

Амаль палову тэрыторыі Гомельшчыны пакрываюць лясы. Самая высокая лясістасць (больш за 70 %) у Лельчыцкім раёне. Галоўная лесаўтваральная парода — хвоя звычайная, характэрны таксама бяроза павіслая, вольха чорная, дуб звычайны. Поймы рэк займаюць нізінныя лугі. Балоты, пераважна нізінага тыпу, большай часткай асушаныя.

На тэрыторыі вобласці знаходзяцца Прыпяцкі нацыянальны парк і Палескі радыяцыйна-экалагічны запаведнік.

 Насельніцтва 
Для вобласці характэрна змяншэнне колькасці насельніцтва:
 1995 год — 1594,2 тыс.
 2003 год — 1516,1 тыс.
 2006 год — 1476 тыс.
 2009 год — 1440,7 тыс.Афіцыйныя даныя Нацыянальнага статыстычнага камітэта РБ на 14-10-2009.
 2011 год — 1432,3 тыс.Афіцыйныя даныя Нацыянальнага статыстычнага камітэта РБ на 1-08-2011.
 2017 год — 1420,6 тыс.
 2024 год — 1338,6 тыс.

Гарадское насельніцтва:
 2003 год — 69,8 %
 2008 год — 71,7 %

Гарады з найбольшай колькасцю насельніцтва (01.01.2017): Гомель (535 229 чал.), Мазыр (111 801), Жлобін (76 068), Светлагорск (68 550), Рэчыца (66 009).

 Нацыянальны склад 
Нацыянальны склад насельніцтва па стане на 1999 год: беларусы — 84,22 %, рускія — 10,95 %, украінцы — 3,27 %ВЫНІКІ ПЕРАПІСУ НАСЕЛЬНІЦТВА РЭСПУБЛІКІ БЕЛАРУСЬ 2019 ГОДА (ТОМ 2), старонкі 237—257.

Нацыянальны склад насельніцтва па стане на 2009 год: беларусы — 88,22 %, рускія — 7,71 %, украінцы — 2,15 %.

Нацыянальны склад насельніцтва па стане на 2019 год: беларусы — 87,23 %, рускія — 7,83 %, украінцы — 1,81 %.

Рассяленне этнічных груп у Гомельскай вобласці па перапісе 2009 года:

 Моўны склад 

Родная мова насельніцтва Гомельскай вобласці па даных перапісаў насельніцтваВЫНІКІ ПЕРАПІСУ НАСЕЛЬНІЦТВА РЭСПУБЛІКІ БЕЛАРУСЬ 2019 ГОДА (ТОМ 2), старонкі 263—325Перапіс 2009 Гомельская вобласць, старонкі 32—34Вынікі перапісу насельніцтва Рэспублікі Беларусь 2019 года па Гомельскай вобласці , старонкі 123—129.:
Роднаямова199920092019чалавекдолячалавекдолячалавекдоляБеларуская75,24 %54,58 %47,01 %Руская22,68 %41,84 %49,96 %

Украінская мова з'яўляецца трэцяй па распаўсюджанасці роднай мовай у рэгіёне: па даных перапісу 2009 года яе такой назвалі 9 275 чалавек ці 0,64 % насельніцтва Гомельскай вобласці, па даных перапісу 2019 года — 8 206 чалавек ці 0,59 % насельніцтва Гомельскай вобласці.

Паміж перапісамі 2009 і 2019 года доля сельскага насельніцтва Гомельскай вобласці, якое лічыць беларускую мову роднай, скарацілася на 18,1 % (з 78,5 % да 60,4 %), у той час як доля тых, хто лічыць такой рускую — узрасла на 17,4 % (з 19,2 % да 36,6 %). Доля гарадскога насельніцтва Гомельскай вобласці, якое лічыць беларускую мову роднай, скарацілася на 2,8 % (з 45,7 % да 42,9 %), у той час як доля тых, хто лічыць такой рускую — узрасла на 3,8 % (з 50,2 % да 54,0 %)СОВРЕМЕННАЯ ЯЗЫКОВАЯ СИТУАЦИЯ В БЕЛОРУССИИ И ЕЁ ДИНАМИКА В ПОСТСОВЕТСКИЙ ПЕРИОД.

Мова хатніх зносін насельніцтва Гомельскай вобласці па даных перапісаў насельніцтва:
Мовахатніхзносін199920092019чалавекдолячалавекдолячалавекдоляБеларуская34,55 %22,65 %14,49 %Руская65,03 %72,02 %83,27 %

Паміж перапісамі 2009 і 2019 года доля сельскага насельніцтва Гомельскай вобласці, якое ўказала беларускую мовай хатніх зносін, скарацілася на 25,2 % (з 55,7 % да 30,5 %), у той час як доля тых, хто ўказаў такой рускую — узрасла на 28,7 % (з 38,8 % да 67,5 %). Доля гарадскога насельніцтва Гомельскай вобласці, якое ўказала беларускую мовай хатніх зносін, скарацілася на 0,8 % (з 10,4 % да 9,6 %), у той час як доля тых, хто ўказаў такой рускую — узрасла на 3,7 % (з 84,4 % да 88,1 %).

Родная мова насельніцтва адміністрацыйна-тэрытарыяльных адзінак Гомельскай вобласці па даных перапісаў 2009 і 2019 гадоў:
 Адміністрацыйнаяадзінка ПерапісЗмяненне долінасельніцтва, якое лічыцьбеларускую мовуроднай 2009 2019 Беларуская Руская Беларуская РускаячалавекдолячалавекдолячалавекдолячалавекдоляГомельская вобласць54,58 %41,84 %47,01 %49,96 %- 7,57 %горад Гомель33,75 %61,45 %41,13 %55,54 %+ 7,38 %Брагінскі раён85,64 %12,23 %75,11 %23,25 %- 10,53 %Буда-Кашалёўскі раён80,30 %16,29 %57,91 %39,19 %- 22,39 %Веткаўскі раён60,31 %38,50 %50,77 %47,41 %- 9,54 %Гомельскі раён56,58 %39,18 %41,93 %53,05 %- 14,65 %Добрушскі раён41,89 %55,81 %23,37 %75,25 %- 18,52 %Ельскі раён82,08 %16,15 %51,09 %45,94 %- 30,99 %Жыткавіцкі раён82,94 %15,12 %55,97 %42,48 %- 26,97 %Жлобінскі раён54,59 %40,59 %39,44 %58,70 %- 15,15 %Калінкавіцкі раён70,89 %26,10 %62,12 %34,82 %- 8,77 %Кармянскі раён85,88 %13,26 %50,04 %48,74 %- 35,84 %Лельчыцкі раён88,35 %10,54 %72,42 %26,31 %- 15,93 %Лоеўскі раён87,05 %11,60 %71,90 %27,06 %- 15,15 %Мазырскі раён56,86 %39,76 %50,13 %45,68 %- 6,73 %Нараўлянскі раён70,50 %28,06 %60,97 %37,58 %- 9,53 %Акцябрскі раён90,82 %7,61 %65,32 %32,34 %- 25,50 %Петрыкаўскі раён83,53 %14,09 %73,27 %22,72 %- 10,26 %Рэчыцкі раён57,47 %40,22 %40,61 %57,04 %- 16,86 %Рагачоўскі раён70,19 %24,96 %56,47 %42,07 %- 13,72 %Светлагорскі раён58,54 %39,04 %46,46 %48,80 %- 12,08 %Хойніцкі раён81,11 %16,90 %64,80 %33,81 %- 16,31 %Чачэрскі раён86,24 %13,05 %66,13 %32,91 %- 20,11 %

Мова хатніх зносін насельніцтва адміністрацыйна-тэрытарыяльных адзінак Гомельскай вобласці па даных перапісаў 2009 і 2019 гадоў:
 Адміністрацыйнаяадзінка ПерапісЗмяненне долінасельніцтва, якое ўказалабеларускую мовумовай хатніхзносін 2009 2019 Беларуская Руская Беларуская РускаячалавекдолячалавекдолячалавекдолячалавекдоляГомельская вобласць22,65 %72,02 %14,49 %83,27 %- 8,16 %горад Гомель4,07 %91,61 %8,74 %88,76 %+ 4,67 %Брагінскі раён64,47 %29,91 %37,10 %62,39 %- 27,37 %Буда-Кашалёўскі раён56,06 %33,33 %22,57 %75,04 %- 33,49 %Веткаўскі раён33,25 %65,45 %13,02 %86,03 %- 20,23 %Гомельскі раён21,13 %72,05 %12,61 %83,32 %- 8,52 %Добрушскі раён15,69 %78,63 %5,34 %94,02 %- 10,35 %Ельскі раён52,84 %44,48 %22,45 %76,65 %- 30,39 %Жыткавіцкі раён52,12 %43,81 %26,80 %72,09 %- 25,32 %Жлобінскі раён23,90 %70,28 %9,52 %89,32 %- 14,38 %Калінкавіцкі раён37,52 %55,34 %28,48 %69,19 %- 9,04 %Кармянскі раён48,89 %36,89 %15,02 %84,36 %- 33,87 %Лельчыцкі раён71,05 %27,05 %37,24 %62,47 %- 33,81 %Лоеўскі раён63,43 %32,54 %14,65 %85,06 %- 48,78 %Мазырскі раён17,90 %77,18 %13,06 %83,53 %- 4,84 %Нараўлянскі раён46,06 %52,35 %28,24 %71,33 %- 17,82 %Акцябрскі раён48,00 %45,76 %33,20 %65,42 %- 14,80 %Петрыкаўскі раён56,40 %33,88 %31,98 %64,78 %- 24,42 %Рэчыцкі раён17,34 %79,60 %13,89 %84,46 %- 3,45 %Рагачоўскі раён32,11 %55,97 %19,53 %79,52 %- 12,58 %Светлагорскі раён22,95 %72,79 %13,38 %82,70 %- 9,57 %Хойніцкі раён46,60 %42,76 %35,31 %63,87 %- 11,29 %Чачэрскі раён61,51 %37,80 %28,15 %71,46 %- 33,36 %

Паводле афіцыйных даных, 67,1 % жыхароў Гомельскай вобласці, якія мелі права голасу, прынялі ўдзел у галасаванні на рэферэндуме 1995 года, з іх 88,5 % падтрымалі наданне рускай мове роўнага з беларускай статусу дзяржаўнай мовы.

Паводле даных Нацыянальнага статыстычнага камітэта Рэспублікі Беларусь, у перыяд з 2012/13 па 2018/19 навучальны год у Гомельскай вобласці доля вучняў, якія атрымліваюць агульную сярэднюю адукацыю на беларускай мове, скарацілася з 13,8 % да 9,8 %, тады як доля вучняў, якія атрымліваюць агульную сярэднюю адукацыю на рускай мове — узрасла з 86,2 % да 90,2 %.

 Гаспадарка 
У гаспадарчым комплексе важнае месца займае прамысловасць. Гомельская вобласць спецыялізуецца на здабычы нафты і каменнай солі, вытворчасці прадукцыі нафтаперапрацоўкі, чорнай металургіі, асобных галін машынабудаўнічай, хімічнай, дрэваапрацоўчай, лёгкай і харчовай прамысловасці.

На Гомельшчыне вырошчавюцца збожжавыя (ячмень, жыта, пшаніца, кукуруза), кармавыя культуры, бульба, гародніна. Жывёлагадоўля мае мяса-малочны кірунак.

У структуры перавозак важнейшае месца займаюць чыгуначны і аўтамабільны, а таксама трубаправодны транспарт. Ажыццяўляецца суднаходства па рэках.

Большая частка тэрыторыі вобласці забруджана радыёнуклідамі пасля катастрофы на Чарнобыльскай АЭС.

 Культура 
 Гомельскі абласны драматычны тэатр
 Гомельскі абласны музей ваеннай славы
 Гомельскі дзяржаўны цырк

 Сімволіка 
 Сцяг Гомельскай вобласці
 Герб Гомельскай вобласці

 Крыніцы 

 Спасылкі 
 Гомельская вобласць, гарады і вёскі. Фота славутасцяў
 Навіны Гомеля і Гомельскай вобласці 
 Фотаздымкі архітэктурных помнікаў і краявідаў Гомельскай вобласці 
 Светлагорск — рэгіянальны партал 


Катэгорыя:З’явіліся ў 1938 годзе