Беларуская мова

Белару́ская мо́ва — нацыянальная мова беларусаў, уваходзіць у індаеўрапейскую моўную сям’ю, славянскую групу, усходнеславянскую падгрупу. Пашырана ў асноўным у Беларусі. Распаўсюджана таксама і ў іншых краінах, галоўным чынам у Польшчы, Расіі, Літве, Латвіі, УкраінеТаксама па-беларуску размаўляюць у Азербайджане, Канадзе, Эстоніі, Казахстане, Кыргызстане, Малдове, Таджыкістане, Туркменістане, ЗША, Узбекістане, паводле звестак Этналога.. Беларуская мова мае шмат агульных граматычных і лексічных уласцівасцей з іншымі ўсходнеславянскімі мовамі.

Сучасная беларуская мова існуе ў літаратурнай і дыялектнай формах. Асноўны масіў падзяляецца на 2 вялікія дыялекты: паўночна-ўсходні і паўднёва-заходні, паміж якімі знаходзіцца паласа пераходных сярэднебеларускіх гаворак. Літаратурная мова гістарычна грунтуецца на гаворках цэнтральнай Беларусі.

Алфавіт літаратурнай мовы створаны на аснове кірыліцы. Гістарычна выкарыстоўваліся сістэмы запісу беларускага тэксту лацінскім (беларуская лацінка) і арабскім (беларуская арабіца) пісьмом.

У 1990-х — 2000-х гадах практычна аформілася суіснаванне дзвюх беларускіх моўных нормаў: афіцыйнай (школьнай) нормы беларускай мовы, якая развілася пасля рэформаў 1933-34, 1957-59 і 2008 гадоў, і альтэрнатыўнай нормы, распрацаванай на аснове граматыкі Браніслава Тарашкевіча і далейшай практыкі эміграцыйнага друку, так званай «тарашкевіцы».

 Гісторыя 

міні|250пкс|Этнаграфічная карта беларусаў і беларускіх гаворак, складзеная Яўхімам Карскім (1903)
Беларуская мова старажытнапісьменная, гісторыя беларускага пісьменства налічвае не менш за дзесяць стагоддзяў. Мова беларускага народа пачала складацца ў XIV—XVI стагоддзях у Вялікім Княстве Літоўскім і была канчаткова сфарміравана ў канцы XIX—XX стагоддзяў. Паводле этнаграфічных даследаванняў, на Меншчыне яшчэ ў 1886 годзе мяшчане называлі беларускую мову літоўскай.

Беларускія лінгвісты-беларусаведы падзяляюць развіццё беларускай мовы на 3 асноўныя этапы:
 Праславянскі (да XIII ст.): у гэты перыяд пачынаюць фармавацца сучасныя ўсходнеславянскія мовы. Дадаткова ў расійскім і савецкім мовазнаўстве выдзяляецца перыяд існавання агульнай старажытнай усходнеславянскай (старарускай) мовы (узнікненне каля VII—VIII ст.). Існаванне такога перыяду ставіцца навукоўцамі пад пытанне, пачынаючы з пачатку XX ст.
 Старабеларускі (XIII—XVIII ст.): абмяжоўваецца ўзнікненнем выразных адметнасцей фанетыкі (пачатак) і практычным знікненнем (канец) старабеларускай мовы з моўнай практыкі сярэдніх і вышэйшых класаў грамадства.
 Новабеларускі, або сучасны (з пачатку XIX ст.): сучасны этап беларускай літаратурнай мовы.

Сучасная беларуская літаратурная мова пачала фарміравацца з 1850-х гадоў на аснове гаворак шырокіх ваколіц МінскаНарысы па гісторыі беларускай мовы / Рэдкал.: П. Ф. Глебка [і інш.]. — Мінск : Вучпедвыд БССР, 1957. — С. 17..

 Лінгвагеаграфія 

 Колькасць носьбітаў 
Паводле перапісу 1989 года, беларускую мову лічылі роднай 77,7 % жыхароў Беларускай ССР, у тым ліку 80,2 % беларусаў.

Паводле даных перапісу насельніцтва Беларусі 2009 года, роднай беларускую мову пазначылі 4 841 319 этнічных беларусаў, а таксама 217 015 прадстаўнікоў іншых нацыянальнасцей краіны (сярод іх 171 287 чал. этнічных палякаў) назвалі беларускую сваёй роднай, што складае 53,22 % насельніцтва краіны. Акрамя таго, 1 009 935 этнічных беларусаў указалі яе як мову, якой яны свабодна валодаюць, а таксама 271 778 чалавек, якія належаць да іншых нацыянальнасцей, таксама ўказалі беларускую як другую мову (сярод іх 181 091 чал. этнічных рускіх), што складае каля 13,49 % насельніцтва краіны. Такім чынам, паводле перапісу, у 2009 годзе беларуская мова была роднай для 5 058 334 чал., акрамя таго, 1 281 713 чалавек валодалі беларускай мовай як другой, гэта склала каля 6 340 047 чал., якія свабодна размаўляюць па-беларуску.

Пры перапісе 2019 года беларускую мову назвалі роднай 54,1 % грамадзян краіны, мовай хатніх зносін 26 %.

У Расіі беларускую мову прызнаюць «вядомай ім мовай» 316 тыс. жыхароў, між іх 248 тыс. беларусаў (30,7 % агульнага лікуЗвесткі ўсерасійскага перапісу 2002 г.). Ва Украіне беларускую мову прызнаюць «роднай мовай» 55 тыс. беларусаў (19,7 % агульнага лікуЗвесткі ўсеўкраінскага перапісу 2001 г.). У Польшчы беларускую мову прызнаюць «мовай, на якой размаўляюць дома» 40 тыс. жыхароўЗвесткі ўсяпольскага перапісу 2002 г..

 Беларусь 

Беларуская мова з’яўляецца адной з дзвюх (разам з рускай) дзяржаўных моў у Рэспубліцы Беларусь. Як іншыя нацыянальныя мовы, сучасная беларуская мова выступае ў дзвюх разнавіднасцях: літаратурнай і народна-дыялектнай. Кожная з гэтых разнавіднасцей мае свае сферы ўжывання і свае формы бытавання. Мясцовыя гаворкі тэрытарыяльна і функцыянальна абмежаваны. Яны існуюць у вуснай форме і выкарыстоўваюцца пераважна як сродак зносін сярод сельскіх жыхароў. Літаратурная мова абслугоўвае (паралельна з рускай) розныя сферы дзейнасці беларускага народа, з’яўляецца поліфункцыянальнай. Гэта мова школы, друку, радыё, тэлебачання, мастацкай літаратуры, гуманітарнай навукі і г.д. Літаратурная мова мае складаную і разнастайную сістэму моўных сродкаў, рэгламентаваныя і пісьмова замацаваныя нормы. Яна выступае ў вуснай і пісьмовай формах, якія разлічаны на розныя віды ўспрыняцця (слыхавое і зрокавае) і, адпаведна, адрозніваюцца лексічным і граматычным афармленнем.

Нягледзячы, што 2/3 насельніцтва краіны заявілі пра свабоднае веданне беларускай мовай, колькасць грамадзян Беларусі, якія размаўляюць па-беларуску дома, складае 2 073 853 чал. сярод этнічных беларусаў і 153 271 чал. сярод іншых этнасаў (у тым ліку 120 378 чал. у этнічных палякаў), што складае 23,43 % усяго насельніцтва краіны. У параўнанні з 1999 годам гэтыя лічбы адлюстроўваюць тэндэнцыю да зніжэння выкарыстання беларускай мовы. У 1999 г. яе прызналі «мовай, на якой размаўляюць дома», 3 686 тыс. (36.7 %) жыхароў. Між іх 3 370 тыс. (41.3 %) беларусаў, 257 тыс. іншых галоўных нацыянальных груп (палякі, рускія, украінцы, татары)Звесткі ўсебеларускага перапісу 1999 г...

Паводле шырэйшых мерак, 6 984 тыс. (85.6 %) беларусаў прызнаюць беларускую «роднай мовай». Іншыя крыніцы падаюць «насельніцтва мовы» як 6 715 тыс. у Беларусі і 9 081 102 па ўсім свеце.

Некаторыя сацыялагічныя даследаванні, якія ставяць за мэту вызначэнне таго, якой мовай карыстаюцца беларусы, паказваюць, што 34 % беларусаў заяўлялі пра свабоднае валоданне беларускай мовай, але толькі каля 6 % беларусаў гавораць, што ўвесь час карыстаюцца беларускай мовай, амаль 74 % увесь час карыстаюцца рускай, а 21 % не карыстаюцца беларускай мовай наогул.

У афіцыйнай сферы выкарыстанне беларускай мовы вельмі абмежаванае. Справаводства ў Беларусі амаль цалкам рускамоўнае, адзначаецца скарачэнне накладаў беларускіх выданняў (за 1998—1999 год на 27,8 %). Аляксандр Лукашэнка ўжывае амаль толькі рускую мову.

Назвы населеных пунктаў на дарожных паказальніках падаюцца ў асноўным на беларускай мове, хоць часам сустракаюцца і рускамоўныя шыльды.

На працягу першага дзесяцігоддзя XXI стагоддзя ў Беларусі штогод назіралася ўстойлівае зніжэнне колькасці школьнікаў, якія навучаюцца на беларускай мове. У 2010/2011 навучальным годзе іх частка складала 19 %, у той час як у 2001/2002 навучальным годзе на беларускай мове навучалася 27,8 % ад агульнай колькасці школьнікаў краіныАртыкул «Ці патрэбны беларусам беларускамоўныя школы?» . Па даных Нацыянальнага статыстычнага камітэта Рэспублікі Беларусь у 2023/2024 навучальным годзе са 1090,0 тысяч навучэнцаў у дзённых установах агульнай сярэдняй адукацыі толькі 93,5 тысяч (8,58 %) навучаліся на беларускай, тады як 996,5 тысяч (91,42 %) — на рускай.

Паводле перапісу насельніцтва 2019 года, беларускую мову лічаць роднай 5,094 млн чалавек (гэта прыкладна 53,2 % насельніцтва). Аднак размаўляюць на ім дома і ў паўсядзённым жыцці 2,447 млн (толькі 26 %). У параўнанні з 2009 годам гэтыя лічбы крыху выраслі: раней роднай беларускую называлі 5,058 млн чалавек, а размаўлялі на ёй 2,227 млн.

У пачатку 2020-х адзначалася некаторае павелічэнне папулярнасці мовы. У 2022/2023 навучальным годзе Акадэміяй адукацыі было праведзена даследаванне сярод выпускнікоў школ. Як высветлілася, больш за 90 % з іх лічаць беларускую роднай, каля 25 % лічаць яе вывучэнне «паказчыкам патрыятызму і грамадзянскасці». Як дадаў загадчык сектара суправаджэння нацыянальнага даследавання якасці адукацыі Вячаслаў Караткевіч, «сярод моладзі родная мова становіцца ўсё больш папулярнай, таму што з’яўляецца маркерам інтэлігентнасці». Меркаванне навукоўца падтрымала і галоўны рэдактар грамадска-палітычнага і літаратурна-мастацкага часопіса «Бярозка» Яніна Каралёва. На яе думку, беларуская ў моладзі ў трэндзеМаркер интеллигентности. Белорусский язык набирает популярность у молодежи и школьников . Гэтыя даныя дапаўняюцца звесткамі пра наведванне беларускай Вікіпедыі ў 2019—2023 гадах, апублікаванымі выданнем «Наша Ніва». Назіраўся двухразовы, а на некаторых артыкулах трох- і чатырохразовы рост. У ліку найбольш наведвальных — артыкулы пра беларускіх літаратараў, усплёскі на якіх адбываюцца адначасова з праходжаннем іх твораў у школьнай праграме. Рэдактары энцыклапедыі адзначалі, што раней такога не было, мяркуючы, што прычынамі росту папулярнасці беларускага раздзела сталі падзеі жніўня 2020 года і павышэнне якасці зместу.

+ Размеркаванне навучэнцаў дзённых устаноў агульнай сярэдняй адукацыі паводле мовы навучання2005/062006/072007/082008/092009/102010/112011/122012/132013/142014/152015/162016/17Беларуская280,2245,9231,5211,2189,1178,4163,4150,7142,0135,1130,6128,6%23,321,5 20,9 20,0 19,2 19,0 17,8 16,6 15,5 14,5 13,7 13,3 Руская922,9898,6873,3846,4793,7761,4752,3757,7772,4795,3823,0838,4%76,778,5 79,0 80,0 80,7 80,9 82,1 83,3 84,4 85,4 86,2 86,6 Іншая0,70,60,60,60,60,60,80,7На польскай мове — 670 чалавек, на літоўскай мове — 57 чалавек.0,80,90,90,91На польскай мове — 868 чалавек, на літоўскай мове — 63 чалавекі.%0,00,0 0,1 0,0 0,1 0,1 0,1 0,1 0,1 0,1 0,1 0,1 

 Польшча 
На тэрыторыі Польшчы, паводле Закона аб нацыянальных і этнічных меншасцях ад 26 студзеня 2005 года, беларуская мова ўведзена як дапаможная ў зносінах чыноўнікаў магістрата і насельніцтва, як у гутарковым, так і ў пісьмовым варыянце на тэрыторыях:
 горад і гарадская гміна Гайнаўка (3 снежня 2007)
 гміна Орля (7 мая 2009)
 гміна Нарэўка (16 чэрвеня 2009)
 гміна Чыжы (8 лютага 2010)
 гміна Гайнаўка (28 мая 2010)Ніва № 8 (2754), 22 лютага 2009.

 Украіна 

Беларуская мова ўжываецца ў сёлах Ракітнаўскага раёна Ровеншчыны. У раёне зафіксавана найвышэйшая ва Украіне доля беларускага насельніцтва. Паводле перапісу 2001 года, беларусы складалі 15,4 % насельніцтва раёна (у 1989 — 20,0 %) і засяроджваліся пераважна ў паўночнай частцы раёна, сумежнай з Беларуссю.

 Сацыялінгвістычныя звесткі 
Літаратурная мова генетычна грунтуецца на гаворках цэнтральнай Беларусі (па сучаснай класіфікацыі — мінская гаворка сярэднебеларускай групы дыялектаў беларускай мовы), але ў працэсе свайго станаўлення сінтэзавала характэрныя для большасці беларускіх гаворак граматычныя і лексічныя рысы і ў сучасны момант не суадносіцца з пэўным тэрытарыяльным дыялектам.

 Пісьменства 

Беларускі алфавіт складзены на аснове кірыліцы, развіты з алфавіта стараславянскай мовы. Яго сучасная форма была замацавана ў 1918 годзе і складаецца з 32 літар.

 Аа Бб Вв Гг Дд Ее Ёё Жж Зз Іі Йй Кк Лл Мм Нн Оо Пп Рр Сс Тт Уу Ўў Фф Хх Цц Чч Шш Ыы Ьь Ээ Юю Яя

Гістарычна часткай славянамоўных народаў ужывалася таксама глагалічнае пісьмо (рэдка — да XI—XII ст.), але на тэрыторыі Беларусі такіх помнікаў не выяўлена.

Пазней паўсталі і функцыянавалі сістэмы запісу беларускага тэксту лацінскім (беларуская лацінка) і арабскім (беларуская арабіца) пісьмом.

Пры гэтым існуюць некалькі распаўсюджаных сістэм раманізацыі беларускага тэксту (: Раманізацыя беларускай мовы).

 Лінгвістычнае апісанне 
Арфаграфія беларускай мовы грунтуецца на фанетычным прынцыпе ў спалучэнні з марфалагічным. У цесным узаемадзеянні з ёй ішло фарміраванне беларускай арфаэпіі. У беларускай фанетычнай сістэме 5 галосных гукаў і 32 зычныя гукі. Марфалогія беларускай сінтэтычная з рысамі аналітызму. Усе словы размяркоўваюцца па 10 часцінах мовы, якія падзяляюцца на знамянальныя (апрача прыслоўя, маюць формы словазмянення) і службовыя. Спецыфіку сінтаксісу надаюць галоўным чынам адметнасці ў дзеяслоўным і прыназоўнікавым кіраванні. У аснове беларускай графікі — рускі грамадзянскі шрыфт, утвораны ў выніку рэформы кірыліцы. Беларускі алфавіт налічвае 32 літары.

 Лексіка 

Беларуская лексіка сілкуецца з дзвюх асноўных крыніц: сваёй асабістай прыроджанай беларускай і замежнай. Усе лексічныя адзінкі падзяляюцца на спрадвечна беларускія і запазычаныя. Спрадвечна беларускія словы не з’яўляюцца аднароднымі. Другія спрадвечна беларускія лексемы паходзяць з агульнаславянскай моўнай крыніцы і ўласцівыя або ўсім, або большасці славянскіх моў. Трэція беларускія словы з’яўляюцца агульнымі для ўсіх усходніх славян. Чацвёртая група спрадвечна беларускіх лексем адносіцца да ўласнага набытку нашага народа, не ўжываецца нават у блізкароднасных мовах.

Усе зазначаныя групы спрадвечна беларускай лексікі гістарычна, па часе ўзнікнення характарызуюцца ў прыведзеным парадку іх пералічэння. Беларуская пісьменнасць усталёўваецца ў XIII—XIV ст., або ўсяго каля сямісот гадоў таму. Індаеўрапейскі пласт лексікі адзначаецца ў індыйскіх, іранскіх, германскіх, раманскіх, балтыйскіх, славянскіх і іншых моўных групах, якія з’яўляюцца роднаснымі, але ў рознай ступені, што адзначаецца ў неаднолькавым падабенстве знешняй формы слова.

 Фанетыка 

Фанетычная сістэма сучаснай беларускай мовы складаецца з 45 (54) фанем (гукаў): 6 галосных і 39 (48)Звычайна падаецца лік 39, без уліку 9 падоўжаных варыянтаў зычных як «простых варыянтаў». Часам не ўлічваюцца таксама рэдкія зычныя, таму можна сустрэць яшчэ меншы лік зычных. Лік 48 ахоплівае ўсе зычныя гукі, разам з варыяцыямі і рэдкімі, якія могуць мець фанетычнае значэнне ў сучаснай беларускай мове. зычных.

 Граматыка 

Беларуская мова флектыўная, г. зн. словы ў беларускай мове змяняюцца па граматычных катэгорыях з дапамогай адмысловых марфем.

Выдзяляюцца часціны мовы:
 Назоўнік
 Прыметнік
 Лічэбнікі (колькасныя і парадкавыя)
 Займеннік
 Дзеяслоў з дзвюма іменнымі формамі: дзеепрыметнікам і дзеепрыслоўем
 Прыслоўе
 Прыназоўнік
 Злучнік
 Часціца
 Выклічнікі і гукаперайманні

Іменныя часціны маюць катэгорыі склону, роду і ліку.

Дзеяслоў мае катэгорыі часу, асобы і ліку, а ў асобных формах — стану, роду і склону.

 Дыялекты 

Гістарычна навукоўцы падзяляюць беларускую мову на два асноўныя дыялекты, паўночна-ўсходні і паўднёва-заходні, размежаваныя сярэднебеларускімі гаворкамі. Розныя варыянты адрозніваюцца характарам акання, наяўнасцю мяккага «р», дыфтонгаў, дзекання і цекання і г. д. Таксама існуюць змешаныя гаворкі па суседстве з украінскімі, паўночна- і паўднёварускімі.

Дыялектная беларуская мова захоўваецца пераважна сярод сельскага насельніцтва. Яна ўключае асноўны масіў гаворак і т. зв. палескую (заходне-палескую) групу гаворак. Асноўны масіў падзяляецца на 2 вялікія дыялекты: паўночна-ўсходні і паўднёва-заходні. Паміж імі знаходзіцца паласа пераходных, або сярэднебеларускіх гаворак (з паўночнага захаду на паўднёвы ўсход).

 Сродкі масавай інфармацыі на беларускай мове 
Беларуская мова ў сферы сродкаў масавай інфармацыі прадстаўлена як дзяржаўнымі, так і недзяржаўнымі рэсурсамі, аднак яе доля ў агульнай інфармацыйнай прасторы краіны застаецца значна меншай у параўнанні з рускай мовай. Акрамя СМІ, якія працуюць непасрэдна ў Беларусі, існуе развітая сетка беларускамоўных медыя ў замежжы, якія гістарычна выконвалі функцыю захавання нацыянальнай культуры і свабоды слова.

 Друкаваныя выданні 
Гісторыя беларускай перыёдыкі пачынаецца з газет «Мужыцкая праўда» (1862—1863), «Наша доля» (1906) і «Наша ніва» (1906—1915), якія адыгралі ключавую ролю ў фарміраванні сучаснай літаратурнай мовы і нацыянальнай свядомасці беларусаў. У савецкі час існавала разгалінаваная сістэма беларускамоўнага друку, аднак з 1990-х гадоў назіраецца тэндэнцыя да скарачэння тыражоў і пераходу многіх выданняў на рускую мову ці ў інтэрнэт-фармат.

Сярод дзяржаўных газет адзіным штодзённым выданнем, якое цалкам выходзіць на беларускай мове, з’яўляецца газета «Звязда». Таксама на беларускай мове выдаюцца штотыднёвік «Літаратура і мастацтва», газета «Культура» і шэраг часопісаў: «Полымя», «Маладосць», «Вясёлка» (для дзяцей).

Недзяржаўны сектар друку быў прадстаўлены такімі выданнямі, як «Наша ніва» (з 2018 года выходзіць толькі ў інтэрнэце), «Новы Час», «Народная Воля». У выніку палітычнага крызісу пасля 2020 года большасць незалежных друкаваных выданняў у Беларусі спынілі выхад або былі вымушаныя пераехаць за мяжу.

 Радыёвяшчанне 

У радыёэфіры беларуская мова гучыць як на дзяржаўных, так і на замежных хвалях.

 Дзяржаўныя радыёстанцыі: Уваходзяць у структуру Белтэлерадыёкампаніі. Найбольшая доля беларускамоўнага кантэнту прыпадае на Першы Нацыянальны канал Беларускага радыё, канал «Культура» і радыёстанцыю «Сталіца». Рэгіянальныя дзяржаўныя радыёстанцыі таксама маюць беларускамоўныя сегменты.

 Замежнае вяшчанне: Перыядычна ўзнікалі і функцыянавалі замежныя беларускамоўныя радыёстанцыі або службы ці блокі на радыё іншых краін:
 Беларуская служба Радыё «Свабода» (Прага, Вільнюс) — найстарэйшы іншамоўны вяшчальнік (з 1954 года), які трансфармаваўся ў мультымедыйную платформу.
 Беларуская служба Польскага радыё (Варшава) — вяшчае з 1992 года, уваходзіць у структуру Польскага Радыё.
 Беларускае Радыё Рацыя (Беласток) — створана ў 1999 годзе, вяшчае на памежныя раёны Беларусі і ў інтэрнэце.
 Еўрапейскае радыё для Беларусі (Варшава) — музычна-інфармацыйная станцыя, заснаваная ў 2006 годзе.
 Беларуская рэдакцыя Ватыканскага радыё — голас Святога Пасада, працуе з 1950 года (цяпер частка партала Vatican News).

 Тэлебачанне 

Нацыянальныя тэлеканалы Беларусі вяшчаюць пераважна на рускай мове. Беларуская мова выкарыстоўваецца ў асобных выпусках навін, культурна-асветніцкіх праграмах і дакументальных фільмах.

 Беларусь 3 — сацыякультурны тэлеканал Белтэлерадыёкампаніі, які мае найбольшы працэнт беларускамоўнага вяшчання сярод дзяржаўных тэлеканалаў. Ён транслюе спектаклі, канцэрты, дакументальныя стужкі і праграмы пра культурную спадчыну.

 Белсат — першы незалежны ад беларускай дзяржавы спадарожнікавы тэлеканал, які вяшчаў цалкам на беларускай мове (пасля 2017 таксама мае рускамоўныя і ўкраінскамоўныя блокі). Канал створаны ў 2007 годзе і з’яўляецца структурнай часткай Польскага тэлебачання (TVP). Штаб-кватэра знаходзіцца ў Варшаве..

 Інтэрнэт-СМІ 

У XXI стагоддзі значная частка беларускамоўнага кантэнту перамясцілася ў інтэрнэт. Буйныя парталы, такія як Наша ніва, Беларуская служба Радыё «Свабода» сталі мультымедыйнымі платформамі. Існуюць спецыялізаваныя культурныя рэсурсы, напрыклад, грамадская кампанія «Будзьма беларусамі!».

Пасля 2020 года назіраецца росквіт беларускамоўных YouTube-каналаў і тэлеграм-каналаў, якія ствараюцца як прафесійнымі журналістамі ў эміграцыі, так і блогерамі.

 Беларуская Вікіпедыя 

Важным сродкам пашырэння і функцыянавання беларускай мовы ў Сеціве з’яўляецца Беларуская Вікіпедыя. Вікіпедыя на беларускай мове была запушчана вясной 2004 года. Першы запіс па-беларуску на галоўнай старонцы гэтага раздзела з’явіўся 6 красавіка 2004 года, першыя артыкулы — 12 жніўня. Пасля гэтага на працягу двух з паловай гадоў у беларускай Вікіпедыі суіснавалі розныя арфаграфіі беларускай мовы. Гэта самая буйная па колькасці артыкулаў энцыклапедыя на беларускай мове, якая ствараецца добраахвотнікамі.

Унікальнай асаблівасцю беларускай Вікіпедыі з’яўляецца існаванне двух асобных раздзелаў. Неўрэгуляванасць у 2004-2006 пытанняў суіснавання ў раздзеле некалькіх арфаграфій выклікала канфлікты і «войны правак». 27 сакавіка 2007 года па рашэнні Фонда Wikimedia існуючы (агульны) беларускі раздзел, які налічваў каля 6 700 артыкулаў, быў перанесены на адрас be-x-old.wikipedia.org, паўсталі два асобныя раздзелы:
 Беларуская Вікіпедыя (дамен be.wikipedia.org) — асноўны раздзел, які выкарыстоўвае афіцыйны правапіс. Станам на 13 студзеня 2026 года ў беларускай Вікіпедыі больш за 255 000 артыкулаў. 
 Беларуская Вікіпедыя (тарашкевіца) (дамен be-tarask.wikipedia.org) — раздзел, які выкарыстоўвае альтэрнатыўную норму беларускай мовы. Ён  вылучыўся ў асобны праект у 2007 годзе пасля нарматыўнага падзелу ўнутры супольнасці.

Вікіпедыя адыгрывае значную ролю ў фіксацыі і развіцці сучаснай беларускай тэрміналогіі, а таксама ў забеспячэнні доступу да свабодных ведаў на роднай мове.

 Гл. таксама 
 Правілы беларускай арфаграфіі і пунктуацыі (2008)
 Беларуская мова ў свеце
 Гісторыя беларускай мовы
 Старабеларуская мова
 Трасянка
 Славянскія мовы
 Усходнеславянскія мовы
 Мяккая беларусізацыя
 Русіфікацыя Беларусі

 Зноскі 

 Літаратура 
 Беларуская мова: Энцыклапедыя / Беларус. Энцыкл.; пад. рэд. А. Я. Міхневіча; рэдкал Б. І. Сачанка (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелЭн, 1994. — 654 с. ISBN 5-85700-126-9.

 Жураўскі, А. І. Беларуская мова / А. І. Жураўскі // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі: у 6 т. / Беларус. Энцыкл.; Рэдкал.: М. В. Біч і інш.; Прадм. М. Ткачова; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мінск : БелЭн, 1993. — Т. 1: А — Беліца. — С. 377—382.
 Жураўскі, А. І. Беларуская мова / А. І. Жураўскі // Этнаграфія беларусаў: Энцыкл. — Мінск : БелСЭ, 1989. — С. 56—58.
 Каліта І., Садоўская А., Старавойтава Н. Фразеалагічны мінімум беларускай мовы: задачы і перспектывы. Ústí nad Labem: PF UJEP, 2021. 210 с., с. 9-98. ISBN 978-80-7561-324-0. DOI: 10.21062/B/FMBJ/2021.02
  Каліта І. У. Трасянка як моўны і культурны нігілізм // Личность — слово — социум: материалы VIII Международной науч.-практ. конф. 28-29 апреля 2008 г., Минск: в 2 ч. / отв. ред. Т. А. Фалалеева. — Минск : Паркус-Плюс, 2008, ч. 1., 256 с., ISSN 2076-4588, c. 105—110.
 Калита И. В. Современная Беларусь: языки и национальная идентичность. Ústí nad Labem, ISBN 978-80-7414-324-3, 2010, 300 s. s. 112—190.
 Калита И. Беларусский язык как специфический родной язык. In: Usta ad Albim BOHEMICA, 2009, roč. IX, č. 1., 244 s., s. 94-101. ISSN 1802-825X.https://www.pf.ujep.cz/wp-content/uploads/2018/06/KBO_casopis2009-1.pdf
 Каліта І. Беларуская мова і праблемы яе функцыянальнасці. In: Нацыянальная мова і нацыянальная культура: аспекты ўзаемадзеяння (да 95-годдзя з дня нараджэння прафесара Ф. М. Янкоўскага). (Рэд.: Андарала і інш). Мінск: БДПУ імя М. Танка, 2013. 396 s., s. 75-78. ISBN 978-985-541-152-0.

 Нарысы па гісторыі беларускай мовы : Дапаможнік для студэнтаў ВНУ / Рэдкал.: П. Ф. Глебка [і інш.] ; АН Беларускай ССР. Ін-т мовазнаўства імя Якуба Коласа. — Мінск : Вучпедвыд БССР, 1957. — 450 с.
 Півторак Г. П. До питання про українсько-білоруську мовну взаємодію донаціонального періоду: (Досягнення, завдання і перспективи досліджень) // Мовознавство. — 1978. — № 3. — С. 31-40.
 Півторак Г. П. Українська, білоруська, російська: Три мови — три історії // VІ Міжнародний конгрес україністів (Донецьк, 26 черв. — 1 лип. 2005 р.): Доповіді та повідомлення. — Кн. 5: Мовознавство. — К., 2007. — С. 521—529.
 Півторак Г. П. Походження українців, росіян, білорусів та їхніх мов: Міфи і правда про трьох братів слов’янських зі «спільної колиски».  — К.: Академія, 2001. — 152 с. (2-ге вид., доп. — К.: Арістей, 2004. — 180 с.).
 Типология двуязычия и многоязычия в Беларуси / Нац. акад. наук Беларуси. Ин-т языкознания им. Я. Коласа, Бел. респ. фонд фундамент. исслед. ; под ред. А. Н. Булыко, Л. П. Крысина. — Минск : Беларуская навука, 1999. — 246 с.
 Шакун, Л. М. Гісторыя беларускай літаратурнай мовы / Л. М. Шакун. — Мінск : Выд-ва М-ва вышэйш., сярэд. спец. і праф. адукацыі БССР, 1963. — 339 с.

 Спасылкі 

 Правілы беларускай арфаграфіі і пунктуацыі



Катэгорыя:Беларусы
*
Катэгорыя:Мовы Латвіі
Катэгорыя:Мовы Літвы
Катэгорыя:Мовы Польшчы
Катэгорыя:Мовы Расіі
Катэгорыя:Мовы Украіны