Кішынёў

Кішынёў ( ) — сталіца і самы буйны горад Малдовы, на рацэ Бык (прыток Днястра). Цэнтр чыгунак і аўтадарог, міжнародны аэрапорт. Насельніцтва складае 780 000 жыхароў (2008).

 Гісторыя 
Упершыню згадваецца як сяло ў даравальнай грамаце маладаўскага гаспадара Стэфана III Вялікага баярыну Вайкулу (1466). Быў вотчынай баяр, з 1641 года — Яскага манастыра. Горад з 1712 года. З пачатку 16 стагоддзя да 1812 года пад уладай Турцыі. Неаднаразова разбураны (у канцы 17 стагоддзя татарамі, у 1739, 1787, 1791 туркамі). У Руска-турэцкую вайну 1735-39 тут адбылося антытурэцкае паўстанне. На мяжы 18-19 стагоддзяў у Кішынёве 22 гарбарныя, 18 свечачных, 5 гарбарных майстэрняў. З 1812 года ў складзе Расійскай імперыі, з 1818 года цэнтр Бесарабскай вобласці (з 1873 года губерні). У 1820-23 гадах у Кішынёве адбываў ссылку А.С.Пушкін. У пачатку 19 стагоддзя Кішынёў — адзін з цэнтраў па падрыхтоўцы антытурэцкага паўстання на Балканах пад кіраўніцтвам А.Іпсіланці. У 1833 годзе адкрыта гімназія і друкарня. Развіццю прамясловасці (у 1903 годзе каля 60 прадпрыемстваў) садзейнічала будаўніцтва чыгункі.

У горадзе ў 1874—1917 гг. жыў і працаваў беларускі этнограф, пушкініст А. Н. Шыманоўскі.

У студзені 1918 года Кішынёў у складзе Румыніі. З 1940 года ў складзе СССР, сталіца Малдаўскай ССР. У Другую Сусветную вайну (ліпень 1941-жнівень 1944) акупаваны нямецка-фашысцкімі войскамі. З 1991 года сталіца незалежнай Рэспублікі Малдова.

 Насельніцтва 

 Архітэктура 
Кішынёў падзяляецца на Ніжні горад з сярэднявечнай планіроўкай і Верхні горад з рэгулярнай планіроўкай. Сярод помнікаў: Царква Раства Маці Божай (Мазаракіеўская, 18 стагоддзе), кафедральны сабор (1830-35, архітэктар А.І.Мельнікаў), трыумфальная арка.

У 1918-40 гг. Кішынёў забудоўваўся невялікімі асабнякамі з цэглы і вапняку. У 2-ю Сусветную вайну моцна пашкоджаны. Паводле генплана 1947 года (кіраўнік А.Шчусеў) рэканструяваны цэнтр горада, пракладзены праспекты, узведзены адміністрацыйныя будынкі, забудавана Прывакзальная плошча. У 1955-80 гг. створаны добраўпарадкаваныя жылыя раёны (Рышканаўка, Батаніка, Баюканы).

 Прамысловасць 
Машынабудаванне, харчасмакавая (вінаробныя, пладоваагароднінакансервавая), дрэваапрацоўчая, лёгкая (гарбарна-абутковая, трыкатажная).

 Адукацыя 
 Дзяржаўны аграрны ўніверсітэт Малдовы
 Дзяржаўны ўніверсітэт Малдовы
 Кішынёўскі дзяржаўны педагагічны ўніверсітэт імя Іона Крангэ
 Тэхнічны ўніверсітэт Малдовы
 Акадэмія эканамічнай адукацыі Малдовы

 Тэатры і музеі 
 Нацыянальны тэатр оперы і балета Рэспублікі Малдова
 Нацыянальны музей гісторыі Малдовы
 Нацыянальны музей выяўленчага мастацтва Рэспублікі Малдова
 Дом-музей А.Пушкіна

 Транспарт 
Дзейнічае міжнародны аэрапорт Кішынёў, чыгуначны вакзал і 3 аўтавакзалы (Цэнтральны, Паўночны і Паўднёвы). Грамадскі транспарт прадстаўлены тралейбусамі, аўтобусамі і маршрутным таксі.

 Гарады-пабрацімы 
Станам на 2013 год, у Кішынёва маецца 16 гарадоў-пабрацімаў:

  Грэнобль, Францыя (1977)
  Рэджа-нель-Эмілія, Італія (1989)
  Мангейм, Германія (1989)
  Сакрамента, ЗША (1990)
  Адэса, Украіна (1994)
  Бухарэст, Румынія (1999)
  Кіеў, Украіна (1999)
  Ерэван, Арменія (2000)
  Мінск, Беларусь (2000)
  Тэль-Авіў, Ізраіль (2000)
  Анкара, Турцыя (2004)
  Ясы, Румынія (2008)
  Тбілісі, Грузія (2011)
  Алба-Юлія, Румынія (2011)
  Ашдод, Ізраіль (2013)Ашдод і Кішынёў сталі гарадамі-пабрацімамі
  Чарнаўцы, Украіна (2014)

 Вядомыя асобы 

 Віярэл Антонавіч Балаган
 Іван Іванавіч Бодзюл
 Дойна Алдзя-Тэадоравіч
 Іён Алдзя-Тэадоравіч
 Майсей Эмануілавіч Кашук (1899—1961) — урач-афтальмолаг, доктар медыцынскіх навук.

 Гл. таксама 
 Cronograf
 Алея Класікаў
 Бюст Францыска Скарыны (2018)
 Харлампіеўская царква

 Крыніцы 

 Літаратура 


Катэгорыя:Гарады Малдовы
Катэгорыя:Сталіцы дзяржаў