Tataramon na Jaikó

An Jaikó (Jeicó, Jeikó, Yeico, Geico, Eyco, Zyeikó) sarong napuho nang tataramon kan habagatan-subangan na Piauí, Brasil, namidbid sana gikan sa sarong lista nin mga taga kan 1867 na may pakiaram kan mga kataraid na tataramon. Pigkokonsidera ining sarong Tataramon na Makro-Jê, alagad bako pirming yaon sa tataramon na Jê.

Klasipikasyon
Basado sa 67-taga na lista kan ika-19 siglo ni von Martius (1867, v. 2, p. 143),von Martius, Carl Friedrich Philip. 1867. Wörtersammlung Brasilianischer Sprachen. (Beiträge zur Ethnographie und Sprachenkunde Amerikas zumal Brasiliens, II.) Leipzig: Friedrich Fleischer.  minalataw na ini sarong tataramon na Jê.

Alagad, si Ramirez et al. (2015: 260–261) nagdududa sa pagkaeksakto kan listahan ni von Martius, asin nagsasabi na an listahan nin mga taga pwedeng talagang binilog nin mahiwas na pinaghalo-halong mga tataramon na pigtataram sa Piauí, kabali an gikan sa Pimenteira (Cariban) asin Masakará (Kamakã).Ramirez, H., Vegini, V., & França, M. C. V. de. (2015). Koropó, puri, kamakã e outras línguas do Leste Brasileiro. LIAMES: Línguas Indígenas Americanas, 15(2), 223 - 277.  Dawa siring, si Nikulin (2020) nakanompong pa man giraray nin nakakakumbinsir na ebidensya na an Jaikó sarong tataramon na Makro-Jê, alagad dai ini pigkokonsiderar na yaon sa laog kan sanga nin tataramon na Jê. Dai mababa sa 13 taga gikan sa lista nin mga taga ni Martius an kabali sa sarong tataramon na Makro-Jê.

Si Loukotka (1968) naglista nin nagkapirang iba pang mga tataramon, gabos na dai napatunayan, na pigtataram daa sa mga estadong Piauí asin Pernambuco asin may relasyon sa Jaikó.

 Subangan na Timbirá – kaidto pigtataram sa estado nin Piauí sa tahaw kan mga Salog Itaim asin Parnaíba.
 Aruá – dati pigtataram sa estado nin Piauí sa pag-ultanan kan mga Salog Itaim asin Jaguariba.
 Pontá – kaidto pigtataram sa sarong isla sa Salog São Francisco harani sa siyudad nin Quebrobó, estado nin Pernambuco; Portuges an pigtataram ngunyan.

Heograpikong pagkakaheras
An Jaikó pigtataram sa palibot kan aldeia (dolohan) kan Cajueiro, na namumugtak sa kun ano an ngunyan na habagatan-subangan na estado nin Piauí. An pangaran kinua sa banwaan nin Jaicós, na namumugtak sa teritoryo kan mga tawong Jaikó sa palibot kan Salog Canindé asin Salog Gurgueia.Nikulin, Andrey. 2020. Proto-Macro-Jê: um estudo reconstrutivo. Doctoral dissertation, University of Brasília.

Bokabularyo
An bilog na listahan nin mga tataramon na Geicó gikan sa von Martius (1867), na may parehong orihinal na mga gloss sa Latin asin mga itrinadusir na gloss sa Ingles dangan sa Bikol Sentral, pigreprodusir sa ibaba.

 Glosa sa Latin (orihinal)  Glosa sa Ingles (palis-taga)  Geicó  Bikol Sentral (palis-taga) aethiopissa  black woman  tacayo  itom na babaye asso, are  roast  tiloschung  maglandag, mag-ihaw audio, ire  hear  uschiegkó  dangog auris  ear  aischeroh  talinga avunculus  uncle  iquaté  mako-ama, amang saro, angkol brachium  arm  aepang  takyag brevis, e  short  nohtutudäng  halipot calidus, a, um  hot  ijahú  mainit capillus  hair  grangsché  buhok caput  head  grangblá  payo coelum  sky  maecó  langitnon collum  neck  aepurgó  liog costa  rib  aemantaelä  gusok dens  tooth  ayanté  ngipon diabolus  devil  pocklaeschü aqälé  demonyo, diablo dies  day  tipiaco  aldaw digitus  finger  aenaenongklang  muro domus  house  y(l)rouró  harong dormio, ire  sleep  uhliong  turog edo, ere  eat  tiqua  kakan, kaon femur  thigh  aecroh  hita filia  daughter  scharrepiú  aking babaye  filius  son  scharrété  aking lalaki foedus, a, um  treaty  nohmĕlĕniheh  tratado folium  leaf  arandische  dahon frigidus a, um  cold  ohntü(hl)  lipot homo albus  white man  tipiaeung homo niger  black man  tickah  itom na lalaki ignis  fire  ping  kalayo  juvenis  young  oopáung  hagbayon, huben  lavo, are  wash  namblú  hanaw lingua  tongue  aenettá  dila longus, a, um  long  nohriähniheng  laba luna  moon  paang  bulan macer, a, um  thin (person)  nohnpütü(hl)  maniwang mamma  breast  aejussi  suso manus  hand  aenaenong  kamot mater  mother  ná  ina membr. vir.  man, male  aereng  lalaki membr. mul.  woman, female  aeoaénū  babaye morior  die  nong(e)roh  gadan nasus  nose  aenecopiöh  dungo nox  night  coco  banggi occido  fall  tiuing  hulog  oculus  eye  alepuh  mata os, oris  mouth  aingko  nguso paler  stick  já  malungsi patera cucurbitina  gourd bowl  ae(e)rû  mangko nin kalabasa pectus  breast  aejussi  daghan pes  foot  aepähno  bitis pinguis, e  fat (adj.)  nohtŏnĭheh  mataba puella  girl  juckqué  daragita, aking babaye pulcher, a, um  beautiful  nohr(l)äniheh  magayon ramus  branch  arandische  sanga semiaethiops (mulatto)  mulatto  mandattú  mulato sol  sun  chügkrá  saldang, aldaw soror  sister  nempiaepiú  tugang na babaye stella  star  bräcklüh  bituon sylva  forest  oütü  kadlagan tabacum  tobacco  pâeih  tabako terra  earth  chgkü  kinaban trulla  ladle  cărá  kutsara venter  belly  aepu  tulak ventus  wind  ongkthü  duros, paros video, ere  see  u(l)epú  hiling, tanaw umbilicus  navel  aequakrüng  pusod unguis  fingernail  aenaenongsiaé  kuko

Mga toltolan

Kategorya:Dai naklasipikar na mga tataramon kan Habagatan na Amerika
Kategorya:Mga tataramon na Jê
Kategorya:Mga napuho nang tataramon sa Habagatan na Amerika
Kategorya:Mga tataramon na napuho kan ika-19 siglo