Mga tataramon na Atlantiko–Kongo

An mga tataramon na Atlantiko–Kongo minabilog kan pinakadakulang ipinapahiling na pamilya nin mga tataramon sa Aprika. Igwa sinda nin mga karakteristikong sistema nin klase nin pangngaran asin minaporma kan pinakaubod kan hipotesis kan pamilyang Niger-Kongo. Binibilog ninda an bilog na Niger–Kongo apwera sa Mande, Dogon, Ijoid, Siamou, Kru, an Katla asin Rashad (dati pigklasipikar bilang Mga tataramon na Kordopanyo), asin tibaad nagkapira o gabos kan mga tataramon na Ubangyo. An "Sulnopan na Nigritiko" ni Hans Gunther Mukanovsky haros kaagimba kan modernong Atlantiko-Kongo.

Sa infobox, an mga tataramon na garo baga pinakamagkakalain ibinugtak sa itaas. An sanga kan Atlantiko tinatawan nin kahulugan sa mahiwas na kahulugan (bilang Senegambyo), mantang an dating mga sanga kan Atlantiko na Mel asin an mga suway na Sua, Gola asin Limba nababanga bilang mga panginot na sanga; sinda nasambitan na magkataid huli ta mayo nin napublikar na ebidensya na makakapahiro sainda; An Volta–Kongo bilog apwera sa Senufo asin Kru.

An Glottolog, na nakasusog ki Güldemann (2018), igwa nin mas limitadong ebalwasyon kan kun ano an ipinaheling na Atlantiko-Kongo, na binibilog sa pundamental kan Volta-Kongo asin dating Sulnopan na Atlantiko:

Atlantiko–Kongo
Gola
Limba
Sua (Mansoanka)
Mel
Senegambyo (Amihanan-Katahawan na Atlantiko)
Volta–Kongo

An Pεrε, Mprε asin Aproumu Aizi minalataw na Atlantiko–Kongo o mas partikularmenteng Volta–Kongo alagad kun bako man nagdadanay na dai naklasipikar sa laog kan pamilya.

Dugang pa, ilista ni Güldemann (2018) an mga tataramon sa Sulnopan na Atlantiko na Nalu asin Rio Nunez bilang mga tataramon na dai naklasipikar sa laog kan Niger-Kongo.

Igwa nin nagkapirang mga tataramon na bakong gayong napatunayan, arog kan Bayot asin Bung, na puwedeng magin dugang na mga sanga.

Paghihinulay kan Bokabularyo
Halimbawa nin pundamental na bokabularyo para sa mga pighirahay na proto-tataramon kan manlain-lain na sanga kan Atlantiko-Kongo:
 sanga  tataramon  mata  talinga  dungo  ngipon  dila  nguso  dugo  tulang  poon/puno  tubig  kakan/kaon  ngaran "Sulnopan na Nigritiko"(haros Atlantiko–Kongo)  Proto-"Sulnopan na Nigritiko"  *-nín-, *-nínu  *-thúi, *-thú-  *-míl-, *-míla  *-nín- (*-níghin-)  *-líma (*-líami); *-lélum- (*-lúm-)  *-níana; *-níuna (*-núa)  *-ghìá; *-kàl-  *-khwúpà  *-tí  *-lingi  *di-  *-ghínà Benue-Kongo  Proto-Benue-Kongo  *-lito  *-tuŋi  *-zua  *-nini, *-nino; *-sana; *-gaŋgo  *-lemi; *-lake    *-zi; *-luŋ  *-kupe  *-titi; *-kwon  *-izi; *-ni    *-zina Bantu  Proto-Bantu  *i=jíco  *kʊ=tʊ́i  *i=jʊ́lʊ  *i=jíno; *i=gego  *lʊ=lɪ́mi  *ka=nʊa; *mʊ=lomo  *ma=gilá; *=gil-a; *ma=gadí; *=gadí; *mʊ=lopa; *ma=ɲínga  *i=kúpa  *mʊ=tɪ́  *ma=jíjɪ; *i=diba (HH?)  *=lɪ́ -a  *i=jína Yoruboid  Tataramon na Proto-Yoruboid  *é-jú  *é-tí  *ímṵ́  *éŋḭ́  Yor. ahá̰  *ɛ́lṵ ?  *ɛ̀-gyɛ̀  *égbṵ́gbṵ́  Yor. igi  *ó-mḭ  *jɛṵ  *órú- ? Gbe  Proto-Gbe    *-tó    *aɖú  *-ɖɛ́  *-ɖũ; *-ɖũkpá  *-ʁʷũ  *-χʷú  *-tĩ́  *-tsĩ  *ɖu  *yĩ́kɔ́ Gur  Proto-Katahawan na Gur      *me (Oti-Volta, Gurunsi)  *ye (Gurunsi, Kurumfe)      *ñam, *ñim (Oti-Volta, Kurumfe)  *ʔob, *ʔo  *tɪ (Oti-Volta, Gurunsi)  *ni, *ne; *nã (Oti-Volta, Gurunsi)  *di  *yɪɗ, *yɪd (Oti-Volta, Gurunsi) Gbaya  Proto-Gbaya  *gbà.l̥í/l̥í  *zɛ̀rà  *zɔ̰̀p  *ɲín  *léɓé ~ lémbè  *nú  *tɔ̀k  *gbà̰là̰  *l̥ì  *tè  *ɲɔŋ/l̥i  *l̥ín ~ l̥íŋ

 Mga toltolan 


Kategorya:Mga tataramon na Niger–Kongo
Kategorya:Mga pamilya nin tataramon