Mga tataramon na Gbaya

An mga tataramon na Gbaya, midbid man sa apod na Gbaya–Manza–Ngbaka, sarong pamilya nin tibaad sarong dosenang mga tataramon na pigtataram orog na sa sulnopan na Republikang Sentral Aprikano asin sa ibong kan linderos sa Kameron, na igwang sarong tataramon (Ngbaka) sa Demokratikong Republika kan Kongo, asin nagkapirang mga tataramon na dikit an mga parataram sa Republika kan Kongo. Dakul sa mga tataramon an pig-aapod na etnikong pangaran na Gbaya, dawa ngani an pinakadakula, na igwang sobra sa sarong milyon na parataram, inaapod na Ngbaka, sarong pangaran na pinaghiras sa mga tataramon na Ngbaka kan pamilyang Ubangi.

Uusipon
Si Moñino (1995:22) nagproponer na an Proto-Gbaya na dagang tinubuan namumugtak sa sarong lugar sa palibot kan Carnot, Republika nin Katahawan nin Aprikano,Moñino, Yves. 1995. Le proto-Gbaya: Essai de linguistique comparative historique sur vingt-et-une langues d'Afrique centrale. (SELAF, 357.) Paris: Peeters. xiv+725pp. (Publication of PhD dissertation, Université de Paris V). iyo man an mga tawong Gbaya sa sulnopan na parte kan Habagatan na Sudan orog na sa Dem Zebeer sagkod Raga sagkod sa Boro sa linderos kan Sentral Aprika.

Karayarayan
An mga tataramon na Gbaya tradisyonal na pigrarayaray bilang parte kan pamilyang Ubangi.

Si Moñino (2010), na sinundan ni Blench (2012), nagproponer na sinda tibaad imbes na pinakaharaning relasyon sa mga tataramon na Katahawan na Gur, o tibaad magbilog nin sarong independiyenteng sanga kan Niger–Kongo, alagad na sinda dai nagpoporma nin sarong pugro na may Ubangi.Roger Blench, Niger-Congo: an alternative view  An mga koneksyon sa Bantu kadaklan limitado sa bokabularyo kultural, asin nagkapirang mga tataramon sa Katahawan na Sudaniko nagsusuherir na an mga proto-Gbaya mga paraayam-paratipon na nagkua nin agrikultura gikan sa mga Sara.Moñino (2010), The position of Gbaya-Manza-Ngbaka group among the Niger-Congos 

An bokabularyong Proto-Gbaya na pinaghiras sa mga tataramon na Adamawa kabali an bokabularyo sa pag-oma nin millet, siring man an mga termino para sa elepante, guineafowl, Parkia biglobosa, Khaya senegalensis, asin Ceiba pentandra, na nagpapahiling nin sarong pagpapadagos nin tataramon na subo sa sarong kapalibutan nin sabana.Kleinewillinghöfer, Ulrich (2018). The northern fringe of the Jos Plateau, a prehistorical contact zone of Benue-Plateau and Adamawa-Gurs: The evidence of the cultural vocabulary. Kramer & Kießling (eds.) Current approaches to Adamawa and Furs, Cologne 20l8, 193-225.

Mga tataramon
Si Moñino (2010) pighirahay an proto-Gbaya asin nagproponer kan minasunod na poon kan pamilya:

An nagkapira sa mga klaseng ini pwedeng magkasabotan, arog kan Ngbaka, Ngbaka Manza, asin Manza.

Igwa nin saro o duwa pang saradit na tataramon na Gbaya na nakawarak sa Kongo asin sa linderos kan Kameron, arog kan Bonjo.

Hilingon man
Listahan kan mga rekonstruksyon kan Proto-Gbaya (Wikiksyonaryo)

 Mga toltolan 

Mga panluwas na takod
Proto-Gbaya Swadesh list  (Moñino 1995)


Kategorya:Mga tataramon kan Republika nin Katahawan na Aprikano
Kategorya:Mga tataramon kan Kameron
Kategorya:Mga tataramon na Niger–Kongo