Mga reporma sa ortograpiyang Kapampangan

An mga reporma sa ortograpiyang Kapampangan sa iskriturang Latin nagpoon sa pag-ampon pasiring sa katapusan kan kolonyal na pamamayo kan Espanya nin sarong ortograpiyang katutubo. Sagkod kaidto, an mga normang Espanyol ginagamit sa pagsurat nin Kapampangan, na iyo man an boot sabihon na an ortograpiyang Kapampangan sakop kan pagsunod-sunod kan mga reporma na ginibo kan Real Academia Española sa ortograpiyang Espanyol.

Uusipon
Poon kan ika-10 siglo AD sagkod 1571, bago an pagsakop kan mga Kastila sa Lúsung Guo asin Kahadean nin Tondo na nagresulta sa pagmukna kan probinsya nin Pampanga, An mga Kapampangan naggamit nin sistema nin pagsurat na midbid sa apod na  o . An mga misyonerong Agustino pinag-adalan an tataramon na Kapampangan asin an sistema nin pagsurat kaini.

Kan huring parte kan 1699, labing sarong siglo pagkatapos kan pananakop kan mga Kastila, an mga Kastila nagpadagos sa pag-adal kan tataramon asin sistema nin pagsurat na Kapampangan. An mga Kastila nagpamidbid nin sarong Romanisadong ortograpiya, na midbid sa apod na ortograpiyang Bácolor.(). Nin huli sa bilang kan mga obrang nakasurat sa ortograpiyang ini, na naggagamit nin mga letrang q, c, f, ñ asin ll, pigdudub ini kan mga paragamit kaini na —"tunay na Pampangan".Pangilinan, M. R. M. (2006, January). Kapampángan or Capampáñgan: settling the dispute on the Kapampángan Romanized orthography. In Paper at Tenth International Conference on Austronesian Linguistics, Puerto Princesa City, Palawan (pp. 17-20).

Sa katapusan kan kolonyal na pamamayo kan Espanya, an , na sarong indigenisadong ortograpiya susug sa paggamit ni José Rizal nin "k" para sa "c" asin "qu" alagad na urog pa sa paagi nin paghali kan "ch", "ll" asin "ñ" asin pagliwat kan mga pankagabsan na reglamento sa pagbiaba, nakakua nin pabor sa mga nasyonalistang parasurat na Filipino sa mga Pampangan, an duwa sainda iyo si Arturo Tolentino asin Mónico Mercado. Nin huli ta kadaklan sa mga parasurat na ini, kaiba si Tolentino asin Mercado, gikan sa Guagua, an abakada namidbid sa mga Pampangan bilang , "surat Guagua". Saro pang Pampangan asin miyembro kan Institute of National Language (INL) na si Zoilo Hilario, sa huri masuporta sa pag-imponer kan , sa pagdugang kan Tagalog na "w", sa tataramon na Pampango. An aksyon na ini dai tinutuyong nagpamidbid sa eksena literaryong Pampango kan mapait na iriwal sa ortograpiya na kan panahon na idto nagpoon nang maggamot sa nasyonal na nibel sa tanga kan mga parasurat na nagsusuporta sa sarong sistema nin pagbiaba asin kan saro pa.

Kan taon 1970 (bago an saiyang pagsalin kan Bibliya sa Kapampangan), inapod ni Venancio Samson an iriwal dapit sa ortograpiyang Kapampangan sa atensyon kan Philippine Bible Society asin nagsumiter nin sarong proposisyon na may katuyuhan na ipag-uyon an luma asin an bagong pagbaybay sa pagsurat na Kapampangan sa midbid na Ámung Samson's Hybrid Orthography. An sintesis ni Samson madaling inako kan Katolikong Arkidiosesis kan Pampanga, na ginamit ini sa kadaklan kan mga publikasyon kaini sa Kapampangan durante kan amay na mga taon nin 1970.

Kan 1997, an organisasyon na Batiáuan ("sentry") nagsabi na an mayor na kaulangan sa pagpasikat kan Kapampangan iyo an grabeng iriwal dapit sa ortograpiya. An hula na an mga Kapampangan masusupsop kan mga Tagalog, dawa sa linggwistika, nahiling kan mga grupong Kapampangan bilang sarong tunay na huma, nin huli ta an mga tataramon na Tagalog minasalida sa mga subong taga sa tinataram na Kapampangan. Pigribisa ninda an  sa panurat na Kapampangan, hinahale an "w" na parehong mayo sa Kastila, asin an . Susog sa Akademyang Pampango (), an rebisyon kan Batiáuan nagpapakumplikado kan pagsurat na Kapampangan asin nagpapalibog sa mga parasunod kan saindang pigproponer na ortograpiya. Pig-iinsistir ni Batiáuan na an diyakritikal na mga marka esensyal sa nasusurat na Kapampangan, nin huli ta kadakol na mga taga an parareho an pagbiaba alagad iba an pagsasayod. Gikan sa pananaw na ini, an mga diakritikal na marka nagpapadali kan pagsabot imbes na magpakumplikado kan tataramon. An "w" poon kaidto ibinugtak giraray sa ortograpiyang Batiáwan, na ngunyan pigreregular kan Sínúpan Singsing asin pigtutulod kan mga Pampangan-kultural na sosyedad asin mga vlog.

Kan taon 2018, sa saiyang Pahayag sa Harmonisasyon kan mga Ortograpiya, an Komisyon sa Wikang Filipino nagpahayag kan saiyang katuyuhan na "pag-uruyon" an mga sistema nin pagbiaba kan gabos na mga subong tataramon sa Filipinas, sa susugan na an gabos "kabali sa sarong pamilya nin mga tataramon" asin sa susugan na an mga nakaaging ortograpiya, siring sa saiyang sinasabi, "episyente asin "Espanyol" an ginikanan. An mga parasuportar kan pag-ampon kan  nagsasambit kan daing katapusan na mga iriwal sa ortograpiya manungod sa iskriturang Latin bilang rason tanganing magbalyo sa modernisadong prekolonyal na iskriturang Brahmiko.

Hilingon man
Kulitan

Mga toltolan

Kapampangan
Kategorya:Tataramon na Kapampangan