Baruch Spinoza

Si Baruch (de) Spinoza (24 November 1632 – 21 February 1677)Jonathan Israel in his various works on the Enlightenment, e.g.,  (in the index "Spinoza, Benedict (Baruch) de") and  iyo an sarong Dutch na pilosopong may lahing Portuges na Hudyong Sephardiko. Si Spinoza an saro sa pinakapangenot na tagapagbusol kan Rasyonalismo kaidtong ika-17 siglo asin saro sa amay na mga intelektwal na Panahon kan Kaliwanagan. asin modernong kritisismo sa BibliyaYovel, Yirmiyahu, Spinoza and Other Heretics: The Adventures of Immanence (Princeton University Press, 1992), p. 3 kabali an modernong conceptions kan sadiri asin kan uniberso, Natawan siya nin inspirasyon kan mga ideya ni René Descartes asin nagin sarong pangenot na pigura sa Bulawanon na panahon na Dutch. Duminakula siya sa sarong sosyodad na Hudyong Espanyol-Portuges asin nagbusol nin mga idea manungod sa pagigin totoo kan Bibliya asin naturalesa kan Diyos. An mga autoridad na Hudyo nag-isyu kay Spinoza nin herem tumang sa saiya na nagpatalsik asin isinikwal kan mga Hudyo sa edad na 23 kabali an saiyang  pamilya. Pagkatapos kan saiyang kagadanan, an saiyang mga libro idinugang sa Index Librorum Prohibitorum(Talaan kan mga ipinagbabawal na libro) kan Simbahan Katoliko Romano. Bagaman tinawag siyang isang ateista ng kanyang mga kontemporaryo, wala sa kanyang mga akda ay nangangatwiran ng laban sa pag-iral ng Diyos.https://digitalcommons.usu.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1036&context=imwjournal http://www.faculty.umb.edu/gary_zabel/Courses/Spinoza/Texts/Spinozac.pdf  

Namuhay siya nin simple bilang pararunot nin mga lente asin nakipagtabangan sa pagdisenyo nin mikroskopyo asin teleskopyo kaiba ninda Constantijn asin Christiaan Huygens. Sinayumahan niya an mga gawad asin mga parangal sa saiyang bilog na buhay kabali an mga prestihiyosong mga posisyon sa pagtukdo. Nagadan siya sa edad na 44 kaidtong 1677 huli sa helang sa baga na posibleng huli sa tubercolosis o silicosis huli sa pagsinghot nin mga alpog nin mga salming mantang pigrurunot an mga lente. Ilinubong siya sa sarong lubongan na Kristiyano sa Nieuwe Kerk sa The Hague.

An obra maestra niyang Ethics pinublikar pagkatapos kan saiyang kagadanan. Sa akdang ini, kinontra niya an pilosopiya ni Descartes na dualismo kan isipan-hawak asin nagtao kay Spinoza sa Solnopan na Pilosopiya bilang saro sa mga mahalagang intelektwal.

Toltolan