Tuatara

An tuatara (Sphenodon punctatus) sarong klase nin reptilya na yaon sa New Zealand. Sa ibong kan haraning pagkakaagid kaini sa mga tuko, ini talaga an solamenteng nagdadanay na miyembro kan sarong laen na linyada, an dati manlaen-laen na marhay na orden na Rhynchocephalia. An pangaran na tuatara gikan sa tataramon na Māori asin boot sabihon "mga alitoktok sa likod".

An solong nagdadanay na klase nin tuatara iyo sana an natatadang miyembro kan orden kaini, na laen-laen na gayo sa panahon kan Mesozoic. An mga Rhynchocephalian enot na naglataw sa rekord kan fossil durante kan Triassic, mga 240 milyon na taon na an nakaagi, asin nakaabot sa bilog na kinaban na distribusyon asin pinakahalangkaw na pagkakaiba-iba durante kan Jurassic, kan sinda nagrerepresentar kan dominanteng grupo nin saradit na reptilya sa kinaban. An mga Rhynchocephalian nagluya sa panahon kan Cretaceous, na an saindang pinakahoben na mga rekord sa luwas kan New Zealand nagpoon pa kan Paleocene. An saindang pinakaharaning nabubuhay na paryentes iyo an mga squamate (mga tuko asin halas). An mga Tuatara interesante sa pag-adal kan ebolusyon kan mga reptilya.

An mga tuatara kolor berdeng kayumanggi asin abohon, asin may sukol na sagkod sa 80 cm (31 pulgada) poon sa payo sagkod sa poro kan ikog asin may gabat na sagkod sa 1.3 kg (2.9 lb) na may tunok na alitoktok sa likod, orog na nahihiling sa mga lalaki. Igwa sinda nin duwang hilera nin ngipon sa itaas na panga na nag-oorog sa sarong hilera sa ibabang panga, na kakaiba sa mga nabubuhay na klase. Nakakadangog sinda, dawa mayo nin panluwas na talinga, asin igwa nin mga pambihirang tampok sa saindang kalabera.

An mga Tuatara minsan inaapod na "mga buhay na fossil".

Toltolan