Lauma

An Latvian Lauma o Lithuanian Laumė, o Yotvingian Łauma sarong espiritu nin kakahuyan na garo engkanto, asin espiritung bantay kan mga ilo sa mitolohiya kan Sirangan na Baltic  o mitolohiya kan Yotvingian. Sa kapinonan sarong espiritu nin kalangitan, an saiyang pakikidamay sa pagsakit nin tawo an nagdara saiya sa daga tanganing makisumaro sa samong kapaladan. Of Gods and Men: Studies in Lithuanian Mythology (Folklore Studies in Translation), Algirdas J. Greimas (1992) 248 pag. , 

 Sa mitolohiya kan Lithuania 
An mga Laumė iyo an pinakagurang na mga diosa kan mitolohiya kan Lithuania . An imahen kan mga diosang ini tibaad nabuo durante kan makasaysayan na panahon nin Mesolitiko, pakatapos sana kan Panahon nin Yelo .  An mga Laumė pwedeng maglataw sa porma nin mga hayop, bilang mga kabayo o bilang mga babaeng kanding, oso asin ayam. Kan huri, an mga Laumės nagkaigwa nin antropomorpikong itsura: sinda parati igwa nin mga kuko nin gamgam para sa mga bitis asin minalataw bilang mga babae na may payo o ibabang hawak nin sarong babaeng kanding. An ibang porma kabali an kabangang tawo/kabangang ayam o kabangang kabayo, kapareho kan mga centaur . Arog kan mga cyclops, an Laumės parati igwa sanang sarong mata. Igwa man sinda nin darakulang suso na may mga utong na gapo; an mga pidaso nin belemnitida na nakua sa daga inaapod na "Laumės nipples." 

An mga Laumė delikado, orog na sa mga lalaki. Pwede nindang kilitihon o i-tweak sinda sagkod na magadan dangan kakanon an saindang mga hawak, asin sa paaging ini, sinda kapareho kan Lamia kan mitolohiyang Griyego . An mito kan Lithuania nagsasabi man na an Laumės nag-aataman nin darakulang baka na pwedeng gatasan kan gabos na tawo. Alagad, pagkatapos nin malipot na marhay na panahon, nagadan an mga baka; an mga pidaso nin belemnitida pigkonsiderar na mga tada kan saindang mga suso . An mga Laumė natatakot sa mga kasangkapan na gibo sa batbat . 

An mga Laumė pwedeng ibilang na mga diyosa sa atmospera. Sinasabi na si Laumė sarong magayon na diosa, na nabubuhay sa mga panganoron asin may tronong brilyante. May mga mito na nagsasabi na si Laumė sarong nobya kan diyos nin daguldol na si Perkūnas ; alagad, dai sinda nagpakasal huli ta si Laumė namoot sa Bulan, na ibinibilang na dios na lalaki sa Lithuania. Sa ibang istorya, an nobya hinabon kan demonyong Velnias, na an pangaran Tuolio. Iyan an dahilan kun tano ta gusto ni Laumė an moonshine. Sa ibang mito, an nobya ni Perkūnas sarong Laumė na inaapod na Vaiva . An balangaw inaapod na laso kan Vaiva. Sa ibong kan saiyang kasal, igwa siyang sarong namomotan na parakanta na an pangaran Straublys. Hinabon ni Straublys an laso ni Vaiva. Durante kan uran, si Straublys nag-uunat kan laso ni Vaiva sa kalangitan, mantang si Perkūnas anggot asin nagkukururahaw sa daguldol.  Pigtutubodan na an balangaw an nagigin dahelan kan uran, mantang an mga pastor sa Lithuania igwa nin pamibi o sumpa na kun saen an balangaw kaipuhan na magbari asin mawara an uran. An saro pang mito nagsasabi na si Laumė namoot sa sarong magayon na hoben na lalaki. Nagkaigwa sinda nin sarong aking lalaki na an pangaran Meilius (an pangaran hale sa tataramon na 'Meilė' - pagkamoot). Si Laumė nagbaba sa kalangitan tanganing pasusuhon an saiyang aki sa panapanahon. Alagad, an pinakahalangkaw na Dios nakaaram manungod sa aki nin sakrilehiyosong pagkamoot, pinabagsak siya sa pinakahalangkaw na lugar kan kalangitan asin tinawan siya nin lugar sa pag-ultanan kan mga bitoon. Pagkatapos kaiyan, pinutol niya an mga suso ni Laumė, asin kaya, an mga pidaso nin gapo kaini makukua sa Kinaban.

Si Laumės naghilig hale sa kalangitan pasiring sa Kinaban. Nag-eerok sinda sa harani sa mga danaw, mga inabandonang kariguan, sa mga isla nin mga danaw o mahibog na mga kadlagan. Dakul na mga pangaran kan mga pool nin tubig sa Lithuania an nginaranan sa tataramon na Laumė. An mga Laumė gustong magtiripon harani sa mga salog, danaw, mga katubigan, sa mga kapatagan, duman an ambon nahuhulog sa banggi sa Bagong Bulan o Kabilogan na Bulan . Nagbayle sinda asin nag-ogma, na nagwawalat nin mga bilog (arog kan Fairy Ring ) sa doot. Sa parati, an mga Laumė iyo an pinakamakosog sa Biyernes kan Bagong Bulan, sa pinakamauran na mga aldaw kan bulan sa Lithuania. An mga laumės pwedeng magcausa nin graniso, bagyo o uran sa paagi nin pagkanta, pagbayle o sa paagi nin mga sumpa. An awit ni Laumės tradisyonal na pigtutugtog sa mga kasal sagkod kan ika-19 siglo. An kanta pigtugtog kan mga daragita na nagbabayle sa sarong bilog, na may saro sa tahaw. An bayle asin kanta daa nagcausa man nin uran. An encyclopedic dictionary of mythological and folkloric characters, epics, legends, etc. of most nations of the world, with particular attention to nations of the USSR. Edited by E.M. Meletinskii, S.S. Averintsev, V.V. Ivanov, R.V. Makarevich, et al. 1990. 

An Rainbow parating inaapod na sarong laso na nawara ni Laumės. Arog kaiyan an pag-asosyar sainda sa paghabol. An mga Laumė parateng minalataw sa mga grupo nin tolo. Nagigibo ninda nin perpekto an trabaho nin mga babae, siring man an mga eksperto sa paghabol asin pag-ipit. Namomotan ninda an mga aki, iginagalang an kahigosan asin tinatabangan an mga nangangaipo. Pinapadusahan ninda an mga nagtutuya sainda, asin an mga hugakon. An minasunod iyo an duwang halimbawa nin mga osipon na nagtatampok ki Laumės: 

 Laumės (mga engkanto) asin an omboy 
Sarong babae an nag-aani nin sarong higdaan nin burak asin dinara an saiyang aki. Sibot-sibot siya sa saiyang trabaho kaya an aki nagturog sa bilog na aldaw, asin binayaan niya an sadit. Ilze Vjatere. Mitoloģijas vārdnīca. Rīga : Avots, 2004. 190. lpp. 

Nagpuli an babae sa katapusan kan aldaw tanganing gatasan an mga baka asin maggibo nin pamanggihan. Naglingkod siya sa saiyang agom, na naghapot saiya "Haen an sakuyang aki?" Sa takot, naghunghong siya, "Nalingawan ko na siya!" Nagdalagan siya nin marikas sagkod sa saiyang makakaya pasiring sa lugar na saiyang binayaan an saiyang aki, na nadangog an sarong Laumé na nagtataram: " Čiūčia liūlia, nalingawan na aki." An ina, sa harayo, hinagad sa mga Laume na ibalik an saiyang aki. An engkanto nagsabi, "Madya, madya, mahal na babae, kuanon mo an saimong aki, mayo kaming ginibo saiya. Aram mi na ika nagtatrabaho nin maigot, sa kadakol na trabaho, asin na habo mong bayaan an saimong aki."

An mga engkanto dangan nagpadagos sa pag-ula sa omboy nin kadakol na kayamanan, igo na mga regalo tanganing padakulaon an nagkapirang aki. Nagpuli an ina kaiba an saiyang mahalagang omboy asin dara an saiyang mga regalo; sinabat siya nin dakulang kaogmahan.

An saro pang babae, kan madangog an saiyang marahay na kapaladan, nasakop kan pag-imon. Nagpoon siyang mag-isip, "Gigibohon ko man an arog niya, asin tatawan man ako nin mga regalo." Kinaagahan, pagkasirom, kinua nia an saiyang aki, binayaan sa oma asin nagpuli. Nagkakan siya nin pamanggihan, na daing pag-isip, bago nagpondo tanganing isipon an saiyang aki—asin an kayamanan.

Kan siya magrani sa oma, nadangog niya an mga engkanto, " Čiūčia liūlia, binayaan mo an saimong aki sa kahanaban." Asin an aki nagkurahaw sa grabeng kulog, huli ta siya pigkurot asin pinasakitan nin daing herak. Ipinadagos ninda an saindang pagpasakit sagkod na nag-abot an ina. Itinapok kan mga engkanto an aki sa saiyang pamitisan. Gadan na an omboy.

 An mga Engkanto naghuhula kan ngapit kan sarong bagong mamundag 
An sarong Laumė minadolok sa sarong bintana asin minakurahaw, "Gatos na namundag, ginatos an nagadan, ano an saiyang kapaladan?" An saro pa masimbag, "Pagkamundag sa banggi, kagadanan sa banggi." Asin giraray sinda nagkukururahaw asin nag-uungol sa bintana. Hale sa laog an saro masimbag, "An pagkamundag na ini sa banggi sarong dakulang trabaho na mas matali bako mas masakit, tanganing mabuhay nin marahay sa bilog na buhay." Sa giraray, nagkukururahaw sa bintana, "Gatos na namundag, ginatos an nagadan, ano an saiyang kapaladan?" Saro pang simbag: "An oras nin aga namundag magigin sarong makusog na trabahador". Asin giraray, pakalihis nin pirang panahon, nagpopoon an parehong paghapot. An simbag iyo an "An namundag sa udto sarong maogmang marhay na aki, pano nin mga bula asin pag-imon sa kun ano an bakong estriktong uyon sa kayamanan."

 Sa mitolohiya kan Latvia 
Sa mitolohiya kan Latvia si Lauma sarong katabang sa pagkamundag, na nagsisiguro kan salud asin karahayan kan ina asin aki. Kun an ina dai mabuhay o itao an aki, inaako nia an papel nin espirituwal na inampon para sa aki. Pig-iikot niya an tela nin buhay para sa aki alagad nagtatangis sa kapaladan kan nagkapira. An bagay na an tela pwedeng, sagkod sa sarong grado, maghabol kan sadiri, nagpapahiling nin mas halangkaw na kapangyarihan kisa ki Lauma. Jonas Balys, Haralds Biezais: Baltische Mythologie. In: Hans Wilhelm Haussig, Jonas Balys (Hrsg.): Götter und Mythen im Alten Europa (= Wörterbuch der Mythologie. Abteilung 1: Die alten Kulturvölker. Band 2). Klett-Cotta, Stuttgart 1973, .

Sa pag'agi nin mga taon, an saiyang imahe luway-luway na nagraot. Inakusaran nin pag-agaw nin omboy kan mga daing galang na mga agom na lalaki (huli ta dai siya kayang mangaki nin sadiring mga aki), an saiyang itsura asin kahamisan nawara, na nagin sarong maraot na gurang na babae . Nagtatangis siya sa saiyang nakatalaan na kapaladan, na naglalaom sa aldaw na siya mabalik sa saiyang dating magayon na sadiri.

 Sa mitolohiyang Yotvingian 
Sa komiks ni Karol Kalinowski na Łauma an pangenot na bida binabantayan ni Łauma, Yotvingian na bersyon ni Lauma. Łauma minalataw man sa takop.  

 Hilingon man 

 Ursitoare (mga entidad nin kapaladan sa Romania)

 Toltolan 

 Dugang na pagbasa 






Kategorya:Pages with unreviewed translations