Perperuna

An Dodola (na pigbabaybay man na Dodole, Dodoli, Dudola, Dudula asin iba pa) asin Perperuna (na pigbabaybay man na Peperuda, Preperuda, Preperuša, Prporuša, Papaluga asin iba pa) iyo an mga paganong kaugalian na naggigibo nin uran na lakop sa manlaen-laen na mga tawo sa Sur-subangan na Europa sagkod kan ika-20 siglo na nakua sa Albania, Crogaria, Crogaria, Crogaria, Grecia, Hungary, Kosovo, Moldova, Montenegro, North Macedonia, Romania, asin Serbia . Ini ginigibo pa man giraray sa mga harayong etnograpikong rehiyon kan Albania, alagad sa mga pambihirang pangyayari sana, kun an tig-init mara asin mayong uran sa atmospera.

An seremonyal na ritwal sarong analogical-imitative magic rite na minakompuesto nin pagkanta asin pagbayle na ginigibo kan mga hoben na daragita o aking lalaki sa mga prusisyon na nagsusunod sa sarong mayor na paratugtog na nakagubing nin mga preskong sanga, dahon asin mga herba, na may katuyuhan na mag-apod nin uran, na parati ginigibo sa mga panahon nin tigmara, orog na sa panahon nin tig-init, mga pananom, asin buhay nin mga tawo an namemeligro mismo.

Susog sa sarong interpretasyon, an kaugalean pwedeng igwa nin ginikanan na Eslavo asin may relasyon sa diyos na Eslavo na si Perun, asin si Perperuna pwedeng sarong diyosa nin uran na Eslavo, asin an agom kan supremong diyos na si Perun (diyos nin daguldol asin panahon sa panteon kan mga Eslavo ). An mga bagong pagsiyasat nagtutuyaw sa pag-imbento nin sarong babaeng diosa na Slavic, asin nagpapahiling na posibleng pareho an mga impluwensyang Slavic asin old-Balkan. Sa mga awit sa ritwal kan Albania inaapod si Dielli (an Saldang), Perëndi (an Kalangitan, o diyos kan panahon), asin Ilia ( Elijah, na sa Kristyanong Albaniano asin South Slavic folklore sinalidahan an diyos kan Aldaw asin an diyos nin daguldol o panahon, si Drangue asin Perun).
 An mga rito sa paggibo nin uran sa pankagabsan inaapod sa banal na pigura na inaapod sa mga awit nin ritwal, siring man an aking lalaki o babae na naggigibo kan rito, na inaapod sa manlaen-laen na pangaran sa manlaen-laen na mga tawo (South Slavs, Albanianos, Greeks, Hungarians, Moldovans, Romanianos, Vlachs o Aromanians, kaiba an mga rehiyon kan Bunakobia asin Besarabia ).  An pangaran kan prototipo kan kaugalian na Slavic iyo an *Perperuna, na may mga pagkakaiba-iba:

 Preperuna, Peperuna, Preperuda/Peperuda, Pepereda, Preperuga/Peperuga, Peperunga, Pemperuga sa Bulgaria asin Norteng Macedonia

 Prporuša, Parparuša, Preporuša/Preporuča, Preperuša, Barburuša/Barbaruša sa Croatia

 Peperuda, Papaluga, Papaluda/Paparudă, Babaruta, Mamaruta sa Romania asin Moldova

 Perperouna, Perperinon, Perperouga, Parparouna sa Gresya

 Perperona/Perperone, Rona sa Albania

 Pirpirunã sa mga Aromaniano

 Dodola (kaiba an Serbia sa mga nakaaging nasyon, na may mga lokal na variant na Dodole, Dudola, Dudula, Dudule, Dudulica, Doda, Dodočka, Dudulejka, Didjulja, Dordolec/Durdulec asin iba pa).

Sa Albaniano an ritwal sa paggibo nin uran inaapod man na riti i ndjelljes së shiut ("Ritwal na Nag-aapod nin Uran"), riti i thirrjes së shiut ("Ritwal na Pag-apod nin Uran" o "Ritual nin Pag-apod kan Uran") o simpleng thirrja e shiut ("Pag-apod kan Uran"), rituwal na iyan, siring man an ritual na pag-uran riti me dordolecin o riti i dordolecit ("Dordoleci Ritual"), riti i dodolisë ("Dodoli Ritual"). 

 Etimolohiya 
An ibang mga iskolar pigkokonsiderar an gabos na pangaran kan Balkan kan klaseng per-, perper-, peper-, papar-, asin iba pa na mga bawal na pagsalida tanganing "malikayan an pagraot kan banal na pangaran" kan paganong dios na Indo-Europeo na si *Perkʷūnos . Susog ki Roman Jakobson asin iba pa an perperuna napoporma sa paagi nin pagdodopikar kan ugat na "per-" (sa paghampak/paghampak).  An mga may ugat na "peper-", "papar-" asin "pirpir-" binago susog sa mga modernong tataramon para sa pepper-tree asin poppy plant, posible man na perper asin iba pa.  

Si Dimitar Marinov kinua ini sa tataramon na Bulgarian para sa alibangbang kun saen sa mga pagtubod kan mga tawo igwa nin supernatural na mga kapangyarihan na may relasyon sa uran, [ 19 ] alagad susog ki Jakobson an mitolohikong konteksto kan mga kaugalian asin mga sumpay nagpapaliwanag kan mga pangaran na entomolohiko sa Bulgaria.  Si Michail Arnaudov kinua ini gikan sa Slavic na berbong "pršiti" (spray). Ibinilang ni Petar Skok an prporuša na sarong metaporikal na paggikan sa Slavic na prpor/pŕpa (mainit na abo), pórusa ("kun an tubig ibinububo sa naglalaad na abo" ).  Si Stanisław Urbańczyk asin Michal Łuczyński pigkuwestiyon an teonimikong paggikan ni Jakobson, na naggikan imbes sa Proto-Slavic *perpera, *perperъka (sa Polako przepiórka ), pangaran para sa Komun na pugo, na igwa nin papel sa mga ritwal nin pag-ani kan Polaco asin an pangaran kan bayle kan nobya sa kasal. An mga ini may relasyon man sa *pъrpati (onomatopoeic), cf. Polish dial. perpotać, perpac, Old East Slavic poropriti .

An pangaran na Dodola pigsuherir na sarong kapareho kan Lithuanian Dundulis, sarong tataramon para sa "daguldol" asin saro pang pangaran kan Baltic thunder-god Perkūnas. Ini man pighuhuna na harayo an relasyon sa Griyegong Dodona asin Daedala .  An Bulgarian na variant na Didjulja kapareho kan soboot diyosang Polaco na si Dzidzilela, asin an tataramon na Polaco igwa man nin berbong dudnić ("magdaguldol"). 

An pagkadaing kasegurohan kan mga etimolohiya na itinao kan mga iskolar nagdara sa pangapudan para sa sarong "detalyado asin hararom na pagkumparar na pag-analisar kan mga pormula, mga set na frase asin mga halimbawa nin imahe sa mga awit na naggigibo nin uran gikan sa gabos na tataramon kan Balkan".

 Kapinunan 
An paggibo nin uran sarong pinag-iribang tradisyon kan mga tawong Balkan, asin bakong malinaw kun siisay an nag-utang kaini sa kiisay.  An bagay na an magkaparehong mga kaugalian sa Balkans midbid sa duwang magkaibang pangaran an mga pagkakaiba pigkokonsiderar na bakong gikan sa parehong panahon asin mga grupong etniko. An kaagid na mga kostumbre sa luwas kan Balkan naobserbaran sa Caucasus, Tahaw na Sirangan, asin Norteng Aprika.  Sinabi ni William Shedden-Ralston na si Jacob Grimm naghona na an Perperuna/Dodola "orihinal na kapareho kan mga ritwal kan Bavarian Wasservogel asin kan Austrian Pfingstkönig ". 

An mga suanoy na gawi sa paggibo nin uran lakop nang mga tradisyon sa Mediteraneo, na nadokumento na sa Balkan poon pa kan mga panahon kan Minoan asin Mycenaean . Mayo nin anuman na makusog na ebidensya sa kasaysayan para sa sarong koneksyon sa pag-ultanan kan mga pigura asin gawi kan suanoy na mga panahon asin idtong mga nagdanay sagkod sa katapusan kan ika-20 siglo, alagad, susog ki Richard Berengarten, kun hihilingon bilang "tipolohikal na parallel" na mga gawi sa suanoy na kinaban, sinda pwedeng interpretaron dawa bilang mga paraenot, dawa kun bako bilang mga direktor kan mga modernong raintorm Balkan.

Sa iskolar parati na pigkokonsiderar na sinda igwa nin mitolohiko asin etimolohikong ginikanan na Eslavo na may relasyon sa Slavikong diyos-daguldol na si Perun, asin nagin lakop sa Sur-subangan na Europa sa paglipat kan mga Eslavo (ika-6-ika-10 siglo).    Susog sa teorya kan mga Eslavo, ini sarong (Balto-)Slavikong pamana na may ginikanan na Proto-Indo-Europeo na may relasyon sa Slavikong diyos-daguldol na si Perun. Igwa ining mga pagkakaagid sa mga pamibi sa ritwal para sa pagdara nin uran sa mga panahon nin tigmara na idinusay sa diyos nin uran-daguldol na si Parjanya na nakarekord sa Vedas asin Baltic thunder-god Perkūnas, na mga kapareho ni Perun kan Proto-Indo-European weather-god na si Perkwunos . An parehong ritwal sa sarong manuskritong Ruthenian kan amay na edad media konektado sa diyos kan Sirangan na Eslavo na si Pereplut . Susog ki Jakobson, an Novgorod Chronicle ("dožd prapruden") asin Pskov Chronicle ("dožd praprudoju neiskazaemo silen") pwedeng igwa nin "East Slavic na bakas kan Peperuda na nag-aapod kan uran", asin an Solnopan na Slavic na dios na si Pripegala nagpapagirumdom kan Preperuga/Prepelun asin pagkakaiba-iba sa Perun. An Serbo-Croatian archaic variant na Prporuša asin an berbong prporiti se ("makipaglaban") igwa man nin mga pagkakapareho sa Lumang Ruso ("porъprjutъsja").

Susog sa saro pang interpretasyon an pangaran na Perperuna pwedeng mamidbid bilang an pigreduplikar na pambabaeng pinaghalean kan pangaran kan lalaking diyos na si Perun ( per-perun-a ), na iyo an saiyang babaeng agom, agom asin diosa kan uran na si Perperuna Dodola, na nakakaagid sa mag-agom na Old Norse na Fjörgyn–Fjörgynn asin sa Lithunik Pernūk–Perunakūk.  [An laban ni Perun ki Veles huli sa pagkidnap ki Perperuna/Dodola igwa nin pagkakapareho sa pagligtas ni Zeus ki Persephone pagkatapos na darahon siya ni Hades sa irarom kan daga na nagcausa nin dakulang tigmara sa Kinaban, na nahihiling man sa pagkakaagid kan mga pangaran na Perperuna asin Persephone. An dai pa sana nahahaloy na pagsiyasat nagtutuyaw sa pag-imbento nin sarong babaeng diosa kan mga Eslavo.

An saro pang paliwanag para sa mga pagkakaiba-iba kan pangaran na Dodola iyo an relasyon sa Slavic spring godess (Dido-) Lada/Lado/Lela,  an nagkapirang iskolar pigkokonektar an Dodole sa paganong kaugalian asin mga kanta ni Lade (Ladarice) sa Hrvatsko Zagorje (inaapod na "Ladarice Dodol")  An Žumberak - Križevci para sa kaugalean kan Preperuša ginamit man na terminong Ladekarice .

An ibang mga iskolar arog ni Vitomir Belaj, huli sa heograpikong distribusyon, pigkokonsiderar na an ritwal sa paggibo nin uran pwede man na igwa nin ginikanan na Paleo-Balkan, o nabilog na separado sa pagsamba sa Perun alagad pwedeng magkapareho sa etimolohiya. sarong teorya, partikularmente, nagtutulod na an mga kaugalean kan Slavic na diyos na si Perun asin Perperuna/Dodola gikan sa Thracian,    alagad, an pangaran kan Slavic thunder-god na si Perun komun na inaako na nabuo gikan sa Proto-Slavic na ugat * "pertacheto sa pag-atake sa komun na ahente sa suffix". -unŭ, ipinaliwanag bilang "an Parahampak". An Romanian-Aromanian asin Greek etnikong ginikanan dati nang isinikwal ni Alan Wace, Maurice Scott Thompson, George Frederick Abbott asin iba pa.

 Ritwal 
An Perperuna asin Dodola pigkokonsiderar na magkaparehong marhay na mga paganong kaugalian na may parehong ginikanan, na an mayor na pagkakaiba iyo an pinaka-komun na kasarian kan sentral na karakter (posibleng may relasyon sa sosyal na hirarkiya kan partikular na etniko o rehiyonal na grupo ), mga liriko na berso, minsan relihiyosong laog, asin presensya o kawaran nin koro. Sinda esensyal na kabali sa mga ritwal na may relasyon sa pagkamainaki, alagad sa pag'agi nin panahon naiiba sa sarong partikular na porma na konektado sa tubig asin mga tinanom. Sinda nagrerepresentar nin sarong grupo nin mga ritwal na may sarong kolektibong tawo na nagdadalagan sa sarong prusisyon sa palibot kan mga harong asin oma kan sarong baryo, alagad may sarong sentral na buhay na karakter na nagpapalaen sa sainda sa ibang kaagid na mga ritwal na kolektibong sa parehong rehiyon asin panahon ( Krstonoše, Poklade, Kolade, German, Ladarice, idtong mga panahon kan Jurjevo asin Ivandan asin iba pa). Sa kababan kan Skopje sa Norteng Macedonia an Dodola ginibo kan Huwebes na iyo an aldaw ni Perun. Sa Hungaria an ritwal parateng ginigibo sa Aldaw ni San Jorge .  An pinakaubod kan kanta pirming nagsasambit nin sarong klase nin uran asin listahan kan mga pananom sa rehiyon.  An enot na nasusurat na mga pagsambit asin paglaladawan kan paganong kaugalian gikan sa ika-18 siglo ni Dimitrie Cantemir sa Descriptio Moldaviae (1714/1771, Papaluga ),  dangan sa sarong libro nin ley kan Griyego gikan sa Bucharest (1765, ini nag-apod kan ika-62 na Kanyon tanganing pugulan an kaugalian kan Papaluga  asin kan Paparuda  An hieromonk na Bulgaro na si Spiridon Gabrovski na napag-araman man na may relasyon ki Perun (1792, Peperud ). 

An mga South Slav asin mga tawong bakong Slavic parehong nag-oorganisar kan ritwal na Perperuna/Dodola sa mga panahon nin tigsoli asin orog na sa mga tigmara sa tig-init, kun saen sinda nagsasamba sa diyos/diosa asin namimibi saiya para sa uran (asin pagkamainaki, na kan huri naghagad man nin iba pang mga bendisyon sa oma asin harong). An pangenot na karakter kan seremonya ni Perperuna parati sarong hoben na lalaki, mantang si Dodola parati sarong hoben na babae, parehong nasa edad na 10-15 taon. An kadalisayan mahalaga, asin minsan magin mga ilo. Sinda magigin huba, alagad bako nang sa pinakabagong porma kan ika-19-20 siglo, na nakasulot nin palda asin bado na mahibog na gibo sa preskong berdeng hinabol na mga poon nin ubas, dahon asin burak kan Sambucus nigra, Sambucus ebulus, Clematis flammula, Clematis vitalba, pako asin iba pang saradit na sanga nin ubas asin mga dahon na ubas, , Oak asin iba pa. An berdeng takop sa primero nakatahob sa bilog na hawak kaya an pigura kan sentral na tawo haros dai na mamidbid, alagad arog kan pangangaipo nin direktang pakikipag-ulay sa kublit sa mga berde, ini man nagbaba na gayo asin simpleng marhay sa modernong panahon. Nag-iikot sinda asin sinundan nin sarong sadit na prusisyon nin mga kaakian na naglalakaw asin nagbabayle kaiba ninda sa palibot kan parehong baryo asin mga oma, minsan may darang mga sanga nin roble o beech, nag-aawit kan ritwal na pamibi, nag-uuntok na magkairibahan sa lambang natad kan harong, kun saen an mga kag-imbitar magwiwirik nin tubig sa piniling aking lalaki/babae na mag-uyugyog asin sa siring magwiwirik sa gabos asin gabos na bagay sa palibot kaini ( [ ] .  An piniling aking lalaki/babae inaapod sa saro sa mga variant kan pangaran kan ritwal mismo, alagad sa Istria midbid man bilang Prporuš asin sa Dalmatia - Boka Kotorska bilang Prpac/Prpats asin parehong rehiyon an saiyang mga kairiba bilang Prporuše,    [ 93 ] mantang sa Distrito nin South Serbia Nišat harani sa linderos kan Bulgaria inaapod na dodolće asin preperuđe, asin siring sa Macedonia an duwang pangaran minalataw sa parehong kanta. 
too|thumb| Peperuda na pigtugtog ni Romani sa Dobruja, Bulgaria, 1950s.
too|thumb| Pag-aling-aling kan kaugalian kan Perperuna sa Etar Architectural-Ethnographic Complex sa Bulgaria, 2012 (video).
Kan ika-20 siglo an mga komun na ritwal kaidto haros nawara na sa Balkans, dawa ngani an mga pambihirang halimbawa nin praktis masusog sagkod kan mga taon 1950-1980 asin nagdanay sa memorya kan mga tawo. Sa nagkapirang lokal na lugar, arog kan sa Albania, pwedeng maobserbaran bilang pambihirang mga pangyayari dawa sa ika-21 siglo.

An mayor na rason iyo an pag-uswag kan agrikultura asin huli kaini an kawaran nin praktikal na pangangaipo para sa pag-eksister nin mistikong koneksyon asin mga kaugalian sa naturalesa asin panahon. An simbahan Kristiyano nagprobar man na mabawasan an mga paganong pagtubod asin kaugalean, na nagresulta sa "dual na pagtubod" ( dvoeverie ) sa mga populasyon sa bukid, sarong may pag-aram na pagpreserbar kan mga pagtubod asin gawi bago an Kristiyano kaiba an Kristiyanismo. Sa mga kaugalean asin kanta igwa nin mga pinaghalo-halong elemento gikan sa ibang mga ritwal kabali an Kristiyanismo, alagad ini man nakaimpluwensya sa pagmukna nin mga kanta asin pamibi na Kristiyano na nag-aapod kan uran na ginamit bilang sarong haraning alternatibong Kristiyano (an pagluya mas marikas daa sa mga Katoliko. Susog ki Velimir Deželić Jr. kan 1937, sarong lumang kaugalean na "an mga Kristiyano inaprobaran ini, kinua ini asin orog pang pinadalisay ini. Kan mga lumang panahon, an Prporuša garo baga sarong diosnon na ritwal, kan huri sana an mga lider - Prpac - nagpoon na maghambog nin labi-labi, asin si Prporuš mas interesado sa magagayon na regalo kisa sa magagayon na regalo pagkanta asin pamibi".  Depende sa rehiyon, imbes na mga aking lalaki asin babae sa baryo an paganong ritwal kaidto kadaklan ginigibo kan mga nagmimigrar na mga tawong Romani hale sa ibang mga baryo asin para sa sainda ini nagin sarong propesyonal na pagganap na motibado nin mga regalo, na minsan sinusundan nin mga miyembro na dukha sa pinansiyal hale sa ibang mga grupong etniko.    Huli sa Anti-Romani na sentimyento, an pakikisumaro sa Romani nagcausa man nin pagkaanggot, kasusupgan asin ignoransiya sa mga huring henerasyon kan mga miyembro kan mga grupong etniko na orihinal na naggibo kaini. Sa kahurihurihi, nagdara ini sa sarong dikotomiya nin pagmidbid sa sadiring tradisyonal na pamana, Kristiyanismo asin mga estereotipo manungod sa pangkukulam na Romani.

Sa presenteng mga aldaw, an mga gurang na henerasyon nin mga Albaniano nagpapahiling kan komun na gawi nin mga ritwal sa paggibo nin uran sa saindang buhay, alagad an mga bagong henerasyon sa pankagabsan nahihiling sinda bilang sarong bagay na pig-aplikar kan nakaagi, sarong tradisyon na inagihan kan saindang mga magurang. Dawa siring, an mga gurang nag-iiba pa man giraray sa mga prusisyon nin mga aking lalaki asin babae, na naggigibo kan rito nin paggibo nin uran na nakagubing kan saindang pinakamarahay na tradisyonal na gubing apwera sa mayor na aking lalaki o babae, na nakagubing nin bilog na preskong mga sanga, dahon asin mga herba. An mga pampublikong eksibisyon kan ritwal parati na ginigibo sa mga kapiyestahan kan Albania, parati para sa mga lokal na paradalan, alagad pati na sa Gjirokastër National Folk Festival, saro sa pinaka-importanteng pangyayari kan kulturang Albania.

 Mga kanta nin Perperuna 
Si Ioan Slavici nagbareta kan 1881 na an kaugalean kan Paparuga "nawara na gayo" sa Romania. Si Stjepan Žiža kan 1889/95 nagbareta na an dating komun na ritwal haros nawara sa Sur-sulnupan asin Sentral-Sirangan na Istria, Croatia. Si Ivan Milčetić nagrekord kan 1896 na an kaugalean kan Prporuša haros nawara man sa isla kan Krk sa Norteng Adriatiko, dawa ngani haros dai pa sana nahahaloy ini midbid na gayo sa gabos na parte kan Solnopan kan Croatia, mantang sa ibang parte bilang Dodola .  An linggwistang Croatia na si Josip Ribarić nagrekord kan 1916 na ini buhay pa sa Sur-sulnupan na Istria asin Ćićarija (asin ikinonektar ini sa paglipat kan ika-16 na siglo hale sa Dalmatia kan mga parataram kan diyalektong Sur-sulnupan na Istria ).  Sa isla nin Krk midbid man bilang Barburuša/Barbaruša/Bambaruša (an pangyayari duman posibleng may relasyon sa paglipat kan ika-15 siglo na kabali apwera sa mga Croats man an mga pastor na Vlach - Istro-Romanian .Ini man lakop sa Dalmatia (lalo na sa Zadar hinterland, baybayon asin mga isla), Žumberak (bisto man bilang Pepeluše, Prepelice ) asin Sulnupan na Slavonia (Križevci).    Ini ginibo sa Istria sagkod kan mga taon 1950, sa Žumberak sagkod kan mga taon 1960, mantang susog sa sarong istorya sa Jezera sa isla nin Murter an mga huring nangyari kan huring parte kan ika-20 siglo.  Sa Serbia, an Perperuna nakua sana sa Kosovo, Sur asin Sirangan na Serbia harani sa linderos kan Bulgaria. Susog ki Natko Nodilo an pagkakaiba sa distribusyon sa pag-ultanan kan duwang nasyon na ini naggigibo nin ideya na an orihinal na Perperuna sarong Croatiano mantang an Dodola sarong kaugalean na Serbiano. Garo baga mayo ini sa Slovenia, Norteng Croatia, haros gabos na Bosnia asin Herzegovina asin Montenegro (paminsan-minsan sana sa Boka Kotorska ). Si Luka Jovović gikan sa Virpazar, Montenegro nagbareta kan 1896 na sa Montenegro igwa nin nagkapirang kaugalean sa koleda para sa mga tigmara sa tig-init, alagad bihira asin poon kan mga taon 1870 dai na ginigibo. 

Susog sa mga pagtubod kan mga Albaniano, an Saldang ( Dielli ) nagpapapanganuron o nagpapalinaw kaini. An mga Albaniano dati nag-aapod sa Saldang sa paagi nin paggibo nin uran asin mga ritwal sa pagpatalubo kan daga. Sa mga ritwal sa paggibo nin uran gikan sa Albanian Ionian Sea Coast, an mga Albaniano namimibi sa Saldang, partikularmente an pag-atubang sa Bukid Shëndelli (Bukid "Banal na Aldaw"), sa paagi nin pag-apod kan mga pangaran na Dielli, Shën Dëlliu, Ilia o Perëndia . An mga aki dati binabadoan an sarong aking lalaki nin mga preskong sanga, na inaapod siyang dordolec . An sarong tipikal na awit nin pag-apod na inutro nin tolong beses sa laog kan ritwal iyo an: Pagkatapos, an mga tawo nagsasabi: Do kemi shi se u nxi Shëndëlliu ("Magkakaigwa kita nin uran huli ta nagdiklom an Shëndëlliu ").  An Aldaw dati inaapod man kun minalataw giraray pagkatapos kan uran, namimibi para sa paglangkaw kan produksyon sa agrikultura.

 Hilingon man 

 Caloian
 Paganismong Eslavo
 Paganismo kan Albania
 Folklore kan Romania

 Mga Toltolan 

Kategorya:Pages with unreviewed translations