Laon

An Laon (an buot sabihon "an suanoy") Si Laon, na kilala man bilang Kanlaon o an demonyong Lalahon, sarong makusog na espiritu hale sa Bulkan Kanlaon sa Islang Negros. Minsan diyos nin kalayo asin ani, minsan man mapanglay na demonyo. Pwede siya magtao nin masaganang ani o magpadara nin katalastasan, arog kan peste nin balang o pagputok nin bulkan. Sa mga istorya, si Laon minsan lalaki, minsan babae an anyo.    

 Iba-ibang interpretasyon kan Laon / Lalahon 

 Lalahon: An dios nin Kalayo asin Ani kan Negros 
Sa mga harong na ulat kan mga Kastilang kolonyal, si Lalahon ipinapahiling bilang sarong babaying diyos na kaarog nin kalayo asin agrikultura. Sigun ki Miguel de Loarca sa saiyang Relación de las Yslas Filipinas (1582), pinaniniwalaan na nag-eerok siya sa sarong bulkan sa Isla kan Negros (na tinauol pang Buglas). Si Lalahon tinatawagan tanganing magkaigwa nin masaganang ani, alagad kung siya magirumdom o magdanas, nagpapadangat siya nin mga balang na nagdidistrungkar nin mga tanom bilang parusa.  

“El dios Lalahon dicen que reside en un volcán que está en la isla de Negros que hecha fuego… A este Lalahon invocan para sus sementeras y cuando no quieren dárselas buenas, échales la langosta…” — Loarca, 1582
Sinasabutan man ini ni historian na si William Henry Scott, na naglalarawan kay Lalahon bilang:"Si Lalahon iyo an diyosa nin kalayo kan Bulkan Kanlaon, na pwedeng apodan tanganing magkaigwa nin magayon na ani, pero nagpapadaba nin mga ganggasi kun siya mapagal."
— William Henry Scott, Barangay: Sixteenth-Century Philippine Culture and Society

 Laon: An Supremong Diyos kan mga Visayan  
Sa mga mas huring tala, si Padre Pedro Chirino (1604) nagsusugid na si Laon iyo an supremo o pinakataas na diyos kan mga Visayan, na kapareho ni Bathala Maykapal sa mga Tagalog. Sinabi niya na an "Laon" nagsisimbulo nin kasuod asin kaantigo-an, nagpapahiwatig nin matandang pagkamataas sa kosmolohiya kan mga Visayan:“Laon denotes antiquity and was the name of the chief and superior god of the Visayas.”
— Chirino, 1604

Siring man sa Mythological Dictionary of the Philippines, si Laon pigkakabisto sa bilog na Visayas, lalo na sa isla nin Negros, kun saen pinaniwalaan na nag-eerok siya sa Bulkan Malaspina, na ngunyan pig-aapod na Bulkan Kanlaon.

 Kanlaon: Bulkan asin Diyos  
An ngalang Kanlaon nagtutukoy sa aktibong bulkan sa isla nin Negros asin sa diyos na pinaniwaraan na nag-eerok digdi. Sa ibang mga salaysay, si Kanlaon gender-fluid: minsan lalaking diyos nin kalayo na si Laon, minsan babaying espiritu nin ani asin pagkasirang na si Lalahon. Ipinapahayag kaini an pananaw nin mga animista na an mga diyos pwedeng magpakita bilang lalaki, babae, o espiritu/demonyo.

Sa mga makabagong istorya, may mga parasira sa Negros na nagsasabing si Lallaon sarong demonyo na nag-eerok sa bulkan, nagpapadaba nin kasiraan kun dai arog makalugod:"Si Lalahon, o Laon o Lauon… sarong babayi na nag-eerok sa bulkan kan Alalaspina (Isla de Negros)... Ngonian, siring kan saro sa mga parasira sa Visayas de Negros, an demonyong Lallaon nag-eerok sa Bulkan Malaspina."
— Ferdinand Blumentritt

Laon sa Mitolohiyang Bikolano: Diyos nin Kalayo asin Pagkasira

Sa luwas kan Visayas, lalo na sa mitolohiyang Bikolano, si Laon pig-interpretar bilang sarong lalaking diyos na konektado sa kalayo asin pagkasirang. Sa mga tradisyon sa Bikol, si Laon ginagamit an kapangyarihan nin bulkan tanganing magparusa o maglinis, asin kadaklan konektado sa mga pagsabog nin bulkan asin iba pang natural na katalagman:

"Si Laon o Kanlaon iginagalang bilang marahot diyos nin kalayo asin pagkasirang." — Tradisyon nin Oral sa Bikol

 Mga Reperensya