Tataramon na Äynu

An tataramon na Äynu iyo an sarong kriptolekto na Turkiko na ipinagtataram sa Kasulnopan na nasyon na Tsina. Kabali an tataramon sa Karluk asin itinuturing na sarong diyalekto kan tataramon na Uyghur. Inaapod ini kan pirang mga linguwista nin tataramon na halo, nin huli ta sa pagkakaigwa kaini nin kadaklan nin gramatikang Turkiko, esensyalmente an tataramon na Yugur (harani sa Gurang na Uyghur), alagad an leksikon kaini igwa nin sarong dakulaon na proporsyon nin panginot na Iranyano kung pagbabasehan an mga nilalaog na bokabularyo kaini sa tataramon. Samakatuwid, parating naitatakod an tataramon na ini sa grupo kan mga Iranyano sa pamilya nin mga tataramon kan Indo-Europyano.

An ibang mga linguwista nakikipag-iwalan na dai kaini nasusustehiran an mga teknikal na pangangaipuhan kan sarong halo-halong tataramon. Ipigtataram ini kan mga Äynu, sarong nomadikong mga tawo, na piggagamit ini tanganing mamantinir an saindang komunikasyon na sekreto gikan sa mga tagaluwas.

 Pangaran kan tataramon
Midbid an tataramon sa kadakol na manlainlain na mga baybay, kabali digdi an Abdal, Aini, Ainu, Ayni, Aynu, Eyni asin Eynu. An baybay na Abdal (ئابدال) parating ginagamit sa mga mapagkukuanan nin Uyghur. An mga gunuan nin Ruso naggagamit nin Eynu, Aynu, Abdal (Эйну, Айну, Абдал) asin an mga Intsik naggagamit nin pagbaybay na Ainu. An mga Äynu  pig-aapod ninda an saindang tataramon na Äynú (ئەينۇ, ).

Pagheheras nin Heograpiko
Pigtataram an Äynu sa Kasulnopan na Tsina kasabay kan mga Muslim na Alevi sa Xinjiang sa gilid kan Disyerto nin Taklimakan sa Basin nin Tarim.

Paggamit bilang sekretong tataramon
Bilingwal an gabos na Einu ; nanunudan ninda an tataramon na Uyghur dawa sa pagkaaki, na piggagamit ninda sa anuman na panluwas na pakikipag-takudan.

An mga natatadang mga parataram kan Äynu iyo an mga adultong kalalakihan, na nahiling na nagtataram kaini sa luwas kan saindang iniirokan tanganing magkipag-ulayan nin dai nasasabutan kan iba. Pigtataram an Uyghur sa mga tagaluwas na dai nagtataram nin Äynu asin sa harong pag dai na ini kaipuhanan na itago an pagtaram.

Palatanugan

Gikan sa ponolohikal asin punto de vista kan gramatika, akmang akma an tataramon na Aynu sa diyalektong Uyghur, kung sain ini isinasaalang-alang sa sarong pagkakataon. Parati, halimbawa, tultol na na paghihiras nin mga indicator na sinubli gikan sa Uyghur: .lar / .ler (plural), .da / .de / .ta / .te (lokatibo), .raq / .rek (comparative degree), atbp. [Lee-Smith 1996b: 856], cf.:
 Äynu  Uyghur  Pagpalistaramon - xana.da  oj-dа  ‘sa harong’ - aeb.de  tunda  ‘sa banggi’ - xurd.raq  kichik.rak  ‘dikit’ - kemte.rek  yash.raq  ‘hubin’

Mga katanog
+Mga ponemang katanog   Labial Alveolar Palatal Velar Uvular Glottal Plosive                        Affricate                              Fricative                         Nasal                     Flap/Tap                            Lateral                            Approximant                        

Mga patanog

Mga pabilang
An mga pabilang kan Äynu sinublian gikan sa Persyano:
+ Mga pabilang sa tataramon na Äynu Numero Tataramon na Äynu  Tataramon na Bikol Sentral 1  yäk saro 2  du  duwa 3  si  tolo 4  čar  apat 5  pänǰ  lima 6  šäš  anom 7  häp(t)  pito 8  häš(t)  walo 9  noh  siyam 10  dah  sampulo 20  bist  bente  duwampulo 100  säd  sanggatos  sarong gatos 1000  hazar  sangribo  sarong ribo

Mga tala

Mga toltolan






Mga panluwas na takod
 Mga pabilang sa Äynu 

Kategorya: Agglutinatibong mga tataramon
Kategorya:Mga tataramon na Turkikong Siberyano
Kategorya:Mga tataramon kan Tsina
Kategorya:Mga tataramon na Kant