Космодром

Космодром («йыһан» һәм боронғо грек телендә δρόμος «йүгереү өсөн урын») — осош участкаһында йыһан тәғәйенләнешендәге ракеталарҙы осороу һәм контролдә, әҙерлек кимәлендә тотоу, эшләтеп ебәреүгә әҙерләү, осошто контролдә тотоу өсөн тәғәйенләнгән ҡоролмалар комплексы урынлашҡан биләмәГОСТ Р 53802-2010 Системы и комплексы космические. Термины и определения. Исеме самолёттар өсөн тәғәйенләнгән аэродромға оҡшаш бирелгән. Ғәҙәттә, космодромдар ҙур майҙанды биләй һәм, осош ваҡытында айырылған бүлкәттәр торлаҡтарға йәки күрше осоу майҙансыҡтарына зыян килтермәһен өсөн, халыҡ тығыҙ йәшәгән урындарҙан алыҫта урынлаша.

Космодром өсөн отошло урын экваторҙа, бында ракета-йөрөтөүсе Ерҙең әйләнеү энергияһын тулыраҡ файҙалана ала. Урта киңлектәрҙәге космодромдан осоролған ракета менән сағыштырғанда экваторҙан ебәрелгән ракета яғыулыҡтың яҡынса 10 процентын экономиялай ала. Шуға ярашлы, шул уҡ йөрөтөүсе орбитаға күберәк файҙалы йөк сығара ала. Экваторҙан орбитаға теләһә ниндәй ауышлыҡ менән осорорға мөмкин. Экваторҙа йыһанға ракеталар осорорға һәләтле дәүләттәр шул тиклем күп булмағанлыҡтан, диңгеҙҙә урынлашҡан космодромдар проекттары барлыҡҡа килә.

 Статистика 
2019 йылда планета космодромдарынан йыһан ракеталарын осороу иҫәбе түбәндәгесә булды:
 Осоу урыныИлОсороуҙар һаныИҫкәрмәләрБөтәһеУңышлыУңышһыҙӨлөшләтә. уңышлы.Сичан1313Байконур1313Канаверал Мороно1212Тайюань1091Цзюцюань981Куру981Плесецк88Rocket Lab LC-166Шрихарикота66Ванденберг базаһы33КЕННЕДИ КЦ33MARS22Семнан22Утиноура11 Һары
диңгеҙҙәге мобиль платформа11Көнсығыш1111«Старгейзер» самолеты11Вэньчан11

 Космодромдар 
Курсив менән эшен туҡтатҡан космодромдар айырып күрһәтелә.

 Исемлек 
Төҫ менән космодром статусына етмәгән старт комплекстары һәм майҙансыҡтар бүленгән (2016 йылдың ноябренә ҡарата).
 Атамһы Тулы атамаһы Ҡайһы илдеке Урынлашыуы Координаталар Сафҡа индереү Беренсе осороуПервый удачный орбитальный запуск, произведённый с данного космодрома Ябыу Арнем «Арнем» Йыһан үҙәге  Төньяҡ биләмә 12.381389 ? 2022 Вумера -  Көньяҡ Австралия штаты 30.9553 1947 1967 1976 Алкантара -  Мараньян штаты 02.3652 1990 1990 - Пальмахим ЯвнеБаза25  Үҙәк округ 31.8848 1971Приблизительная дата основания авиабазы  1988 - Шрихарикота Сатиш Дхаван исемендәге Йыһан үҙәге  Андхра-Прадеш штаты 13.7199 1971 1980 - Аль-Анбар Al Anbar, Аль-Анбар йыһан үҙәге  Аль-Анбар мухафазаһы 32.7822 1989 (?) 1991 (?)1991 СемнанНазвание и местоположение являются предположительными. -  Семнан остан 35.2222 2008 2009 2015 Сан-МаркоХәҙерге көндә — Луиджи Брольо исемендәге Йыһан үҙәге  Залив Формоза,  территория һыуҙары 02.9408 1964 1967 1988Вэньчан Хайкоу, Хайнань  Хайнань утрауы19.617 2012Предположительная  дата окончания строительства космодрома. Уже существующий ракетный полигон был построен в середине 1980-х. 2013Предположительная дата первого пуска - Сичан 27-се база  Сычуань провинцияһы 28.2460 1970 1984 - Тайюань Учжай(Wuzhai)  Шаньси провинцияһы 38.8487 1968 1988 -Цзюцюань 10-сы база, Донгфенг элек — Чанчэньцзэ, Шуанчэньци  Аймак Алашань(Эске Монголия) 40.957778 1958 1970 - Тонхэ Квандай ракета һынау полигоны  Хамгён-Пукто провинцияһы 40.855556 1984 -Произведены два космических запуска в 1998 и 2009 годах, данные об их успешности разнятся. - Сохэ Сохэның Көнбайыш һынау полигоны  Пхёнан-Пукто провинцияһы 39.660075 1990—2000-е 2012 - Наро Наро Йыһан үҙәге (Naro Space Center) Корея Венародо (Oenaro) утрауы, Чолла-Намдо провинцияһы 34.431867 2009 2013 -Байконур Байконыр, Тюратам,элек — Ленинск  Ҡыҙылурҙа,  45.966111 1957 1957 - Капустин Яр 4-се Дәүләт үҙәк төр-ара полигон (4ГЦМП), Знаменск  Әстерхан өлкәһе 48.5655 1946 1962 - Плесецк 1-се Дәүләт һынау космодромы, ГИК-1, ГНИИП-53 Архангел өлкәһе 62.960044 1959 1966 - Свободный 2-се Дәүләт һынау космодромы, ГИК-2, Свободный-18  Амур өлкәһе 51.7935 1996 1997 2007На базе ЗАТО Циолковский (ранее — Свободный-18, Углегорск) к 2016 году планируется построить новый космодром — Восточный Ясный «Ясный» старт базаһы, Домбаровский  Ырымбур өлкәһе 51.2071 1964 2006 -ВосточныйРоссийский гражданский космодром на Дальнем ВостокеАмур өлкәһе51.79352016 (1я очередь)2016 Ванденберг Көнбайыш һынау майҙансығы, Тымыҡ океан полихотаһы  Санта-Барбара округы ,Калифорния штаты 34.7297 1957 1959 - Кадьяк «Кадьяк» эшләтеп ебәреү комплексы,(Kodiak Launch Complex, KLC)Мыс Нэрроу (Narrow Cape)  Кадьяк утрауы,Аляска штаты 57.435833 1998 2001 - Кваджалейн Испытательный полигон Рейгана, Reagan Test Site (RTS), ранее — U.S. Army Kwajalein Atoll (USAKA), Kwajalein Missile Range (KMR)  Остров Омелек, атолл Кваджалейн,  08.9995 1964 2008 - Космический центр Кеннеди Восточный испытательный полигон  Бревард округы,Флорида штаты 28.5850 1962 1967 - Мыс Канаверал Көнсығыш һынау полигоһыCape Canaveral Air Force Station (CCAFS)  Бревард округы,Флорида штаты 28.4889 1949 1958 - УоллопсС 2006 года часть полигона арендована частной аэрокосмической корпорацией и используется для коммерческих запусков под названием «Среднеатлантический региональный космопорт» ( — ) Wallops, Испытательный центр на о. Уоллопс(Wallops Island Test Center, WITC, WFF, WAL, KWAL)  Аккомик округы ,Вирджиния штаты 37.8330 1945 1961 - КуруКосмический центр в Гвиане(Guiana Space Centre)  Евросоюз  05.2393 1968 1970 - Хаммагир Тәүҙә — ракета һынау үҙәге Колон-Бешар   30.8935 1947 1965 1967 Танегасима Танегасима (TNSC) Йыһан үҙәге  Танегасима утрауы, Кагосима префектураһы 30.3995 1969 1975 - Утиноура Утиноура Йыһан үҙәге (USC), Кимоцуки  Кагосима префектураһы 31.2510 1962 1970 - Rocket Lab Махия ярымутрауында 1-се старт майҙансығы  Төньяҡ утрау 31.2510 2017 2018 -

 Мобиль космодромдар 
Русса атамаИнглизсә атамаИлТәүге осороуЕбәрелгән районРакета-йөрөтөүсеТөшөү урыны(«Боинг» B-52B,рег. номеры 52-008)Balls81990 (5 апрель)36.0000Тихий океан (бейеклек )ПегасPegasusЭдвардс авиабазаһы«Старгейзер» самолеты(модифиц. «Локхид» L-1011-100,рег. номеры N140SC)Stargazer1995 (3 апрель)36.0000Тымыҡ океан (бейеклек яҡынса)ПегасPegasus-HPegasus-XLPegasus-XL HAPS Ванденберг базаһы«Новомосковск»һыу һыу аҫты кәмәһеSubmarine K-407Novomoskovsk1998 (7 июль)69.5000Баренц диңгеҙеШтиль-1НГаджиево, Мурманск өлкәһе(«Одиссей») диүгеҙҙән стартыSea launch(Ocean Odyssey)1999 (28 март)00.0003Тымыҡ океан, Рождество утрауҙары районыПорт Славянка, Диңгеҙ буйы крайы«Екатеринбург» һыу аҫты кәмәһеSubmarine К-84Ekaterinburg2006 (26 май)69.5000Баренц диңгеҙеШтиль-1НГаджиево, Мурманск өлкәһе
2018 йылдың 25 декабрендә S7 Space компанияһы алыҫ йыһанға осҡанға тиклем караптарҙы хеҙмәтләндереү өсөн орбиталь космодром булдырыу проектын тормошҡа ашырыу тураһында иғлан итә.

 Шулай уҡ ҡарағыҙ 

 Иҫкәрмәләр 

 Һылтанмалар 
 Китайские космодромы
 Космодромы по классификации НАСА
 Энциклопедия «Astronautix»

Категория:Йыһанға осоу
Категория:Йыһанға осороуҙар исемлеге