Ҡаялы һырт (Кавказ)

Ҡаялы һырт — Кавказдағы тау һырты, Оло Кавказ тау системаһының төньяҡ битләүенең өсөнсө алғы рәте (таулы ил — Кавказ тауҙары, төбәк — Төньяҡ Кавказ). Өҙөлөп теҙелгән тау массивтары (ҡыҫҡа һырттар) һәм Төп Кавказ һыртынан төньяҡҡа параллель һуҙылған яйланан ғибәрәт.

 Географияһы 
Совет осоронда ҡаялы һырттың сиктәре Белая йылғаһынан (Кобан бассейны) алып Ассаға (Терек бассейны) тиклем билдәләнә. Яҡынса йүнәлеш: көнбайыш-төньяҡ-көнбайыш — көнсығыш-көньяҡ-көнсығыш. Һырт сиктәрен XXI быуат башында киңерәк алып Чекупс һәм Псебепс йылғаларынан (Кобан бассейны), Анди Койсу йылғаһына (Сулаҡ бассейны) тиклем тип билдәләйҙәр. Уның иң бейек нөктәһе — Ҡараҡая тауы (3646,0 м).

Рәсәй империяһы орографик систематикаһы осоронда ороним ҡулланылмаған. Күпмелер ваҡыт Ҡаялы һырт теҙмәһен, уға параллель рәүештә һуҙылған Көтөүлек һәм Урманлы һырттар менән бер рәттән, Ҡара тауҙар тип атағандар. Беҙҙең көндәрҙә Ҡаялы тау һырты тулыһынса Рәсәй Федерацияһы биләмәһендә урынлашҡан, Краснодар крайы, Адыгея, Ҡарасай-Черкес, Ҡабарҙы-Балҡар, Төньяҡ Осетия, Ингушетия, Чечня һәм Дағстан буйлап һуҙылған.

 Атамаһы 
Моғайын, башлап Ҡаялы һырт исеме Совет осоронда барлыҡҡа килгәндер. Оронимдың этимологияһы уның тәбиғи үҙенсәлектәренә бәйле: һырттың көньяҡ, текәрәк битләүенең өҫкө өлөшөндә, эзбизташтар ҡатламдары ҡаяларҙан торған билбау барлыҡҡа килтерә, исеме лә шунан — Ҡаялы һырт.

 Иҫкәрмәләр 

 Әҙәбиәт 


















 Һылтанмалар 
  — на поисковике сайта «Академик».

Категория:Кавказ тау һырттары
Категория:Оронимдар