Олимпия уйындарында еңел атлетика

Еңел атлетика буйынса ярыштар тәүге тапҡыр 1896 й. Афинала үткән йәйге Олимпия уйындарында үткәрелә һәм шунан алып артабанғы һәр уйындарҙың программаһына индерелә. Башта ир-егеттәр генә ярыша, әммә 1928 йылда Амстердамда үткән йәйге Олимпия уйындарына ҡатын-ҡыҙҙар дисциплинаһы индерелә. Был спорт төрөндә ярышсылар өсөн 47 миҙал тупланмаһы әҙерләнгән.

 Ярыштар 

 Ирҙәр 
1956 йылғы Олимпия уйындарынан башлап 20 километрға спорт йөрөшө (спортивная ходьба) ярышы өҫтәлә, артабанғы олимпия уйындарында ир-егеттәр өсөн еңел атлетика программаһына үҙгәрештәр индерелмәй. Берҙән-бер иҫкәрмә булып 1976 йылғы Олимпия уйындары сиктәрендә 50 километрға ярыштың үткәрелмәүе тора. Халыҡ-ара еңел атлетика федерациялары ассоциацияһы 1976 йылдың сентябрендә еңел атлетика буйынса донъя чемпионаты үткәрә, ә 50 километрға спорт йөрөшө 1980 йылғы Олимпия уйындарында программаға кире индерелә.

Ир-егеттәр араһында миҙалдар еңел атлетика программаһының 52 төрөндә уйнатыла.

 Ғәмәлдәге программа Ярыштар  96  00  04  08  12  20  24  28  32  36  48  52  56  60  64  68  72  76  80  84  88  92  96  00  04  08  12  16  20 Йылдар 100 метр • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • 29 200 метр • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • 28 400 метров • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • 29 800 метр • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • 29 1500 метр • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • 29 5000 метр • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • 25 10 000 метр • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • 25 110 метрға ҡаршылыҡтар аша йүгереү • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • 29 400 метрға ҡаршылыҡтар аша йүгереү • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • 27 3000 метрға ҡаршылыҡтар аша йүгереү • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • 24 4×100 метрға эстафета • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • 25 4×400 метрға эстафета • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • 25 Марафон • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • 29 20 километрға спорт йөрөшө • • • • • • • • • • • • • • • • • 17 50 километрға спорт йөрөшө • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • 20 Бейеклеккә һикереү••••••••••••••••••••••••••••• 29 Өсләтә һикереү••••••••••••••••••••••••••••• 29 Бейеклеккә һикереү••••••••••••••••••••••••••••• 29 Ҡолға менән һикереү••••••••••••••••••••••••••••• 29 Йәҙрә ырғытыу••••••••••••••••••••••••••••• 29 Диск ырғытыу••••••••••••••••••••••••••••• 29 Һөңгө ырғытыу•••••••••••••••••••••••••• 26 Сүкеш ырғытыу•••••••••••••••••••••••••••• 28 Унбәйге • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • 25 Программанан алынған төрҙәр Ярыштар  96  00  04  08  12  20  24  28  32  36  48  52  56  60  64  68  72  76  80  84  88  92  96  00  04  08  12  16  20 Йылдар 60 метрға йүгереү • • 2 200 метрға ҡаршылыҡтар аша йүгереү • • 2 2500 метрға ҡаршылыҡтар аша йүгереү•1 2590 метрға ҡаршылыҡтар аша йүгереү•1 3200 метрға ҡаршылыҡтар аша йүгереү • 1 4000 метрға ҡаршылыҡтар аша йүгереү •1 Ҡатнаш эстафета • 1 3000 метрға командалар араһында • • • 3 3000 метрға командалар араһында • 1 3 милгә командалар араһында • 1 4 мили среди команд • 1 5 миль • 1 3000 метрға спорт йөрөшө • 1 3500 метрға спорт йөрөшө • 1 10 километрға метрға спорт йөрөшө • • • • • 5 10 милгә метрға спорт йөрөшө • 1 Оҙонлоҡҡа урындан һикереү•••• 4 Урындан өсләтә һикереү•• 2 Урындан бейеклккә һикереү•••• 4 56 фунтлыҡ ауырлыҡ ташлау•• 2 Ике ҡул менән йәҙрә этәреү• 1 Грек стиле менән диск ырғытыу• 1 Ике ҡул менән диск ырғытыу• 1 Ирекле стиль менән һөңгө ырғытыу• 1 Ике ҡул менән һөңгө ырғытыу• 1 Шәхси кросс••• 3 Команда кросы••• 3 Күпбәйге •1 Өсбәйге • 1 Биш бәйге • • • 3 Бөтәһе  12  23  25  26  30  29  27  22  23  23  24  24  24  24  24  24  24  23  24  24  24  24  24  24  24  24  24  24 24

 Ҡатын-ҡыҙҙар 
Ҡатын-ҡыҙҙар араһында ярыштар тәүге тапҡыр 1928 йылғы Олимпия уйындары программаһына өҫтәлә.

 Ғәмәлдәге программа Ярыштар  28  32  36  48  52  56  60  64  68  72  76  80  84  88  92  96  00  04  08  12  16  20 Йылдар 100 метрға йүгереү • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • 22 200 метрға йүгереү • • • • • • • • • • • • • • • • • • • 19 400 метрға йүгереү • • • • • • • • • • • • • • • 15 800 метрға йүгереү • • • • • • • • • • • • • • • • • 17 1500 метрға йүгереү • • • • • • • • • • • • • 13 5000 метрға йүгереү • • • • • • • 7 10 000 метрға йүгереү • • • • • • • • •9 100 метрға ҡаршылыҡтар аша йүгереү••••••••••••• 13 400 метрға ҡаршылыҡтар аша йүгереү•••••••••• 10 3000 метрға ҡаршылыҡтар аша йүгереү•••• 4 4×100 метрға эстафета•••••••••••••••••••••• 22 4×400 метрға эстафета••••••••••••• 13 Марафон • • • • • • • • • • 10 20 километрға спорт йөрөшө • • • • • • 6 Оҙонлоҡҡа һикереү • • • • • • • • • • • • • • • • • • • 19 Өсләтә һикереү • • • • • • • 7 Бейеклеккә һикереү • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • 22 Ҡолға менән һикереү • • • • • • 6 Йәҙрә ырғытыу • • • • • • • • • • • • • • • • • • • 19 Диск ырғытыу • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • 22 Һөңгө ырғытыу••••••••••••••••••••• 21 Сүкеш ырғытыу • • • • • • 6 Етебәйге • • • • • • • • • • 10 Программанан сығарылған төрҙәр Ярыштар  28  32  36  48  52  56  60  64  68  72  76  80  84  88  92  96  00  04  08  12  16  20 Йылдар 80 метрға ҡаршылыҡтар аша йүгереү • • • • • • • • 8 3000 метрға йүгереү••• 3 10 километрға спорт йөрөшө•• 2 Бишбәйге • • • • • 5 Бөтәһе 5 6 6 9 9 9 10 12 12 14 14 14 17 18 19 20 22 22 23 232323

 Рекордтар 
Еңел атлетика буйынса олимпия рекордтары — Олимпия уйындарында спортсы күрһәткән иң юғары һөҙөмтәләр. Хәҙерге Йәйге Олимпия уйындары 1896 йылдағы беренсе Уйындарҙан алып дүрт йылға бер тапҡыр үткәрелә, Олимпия рекордтары Халыҡ-ара олимпия комитеты тарафынан раҫлана. Әлеге ваҡытта Олимпия уйындарында ҡатын-ҡыҙҙар — 23, ә ир-егеттәр 24 дисциплинала ярыша, уларҙан 21 дисциплина ике енес өсөн дә уртаҡ. Айырмаларҙан: ир-егеттәр генә 50 саҡрымға йөрөүҙә ярыша. Ҡатын-ҡыҙҙар етебәйгелә көс һынаша, ә ир-егеттәр — унбәйгелә; ҡатын-ҡыҙҙар ҡаршылыҡтар менән 100 метр, ә ир-егеттәр ҡаршылыҡтар менән 110 метр арауыҡты йүгерә.

Еңел атлетикала иң элеккеке олимпия рекорды — Боб Бимондың оҙонлоҡҡа һикереүҙәге рекорды, ул уны 1968 йылда йәйге Олимпия уйындарында ҡуйған. Уйындарҙа 8,90 метрға һикерә, олимпия һәм донъя рекорды ҡуя, ағымдағы рекордты 54 см-ға яҡшырта. Артабан оҙонлоҡҡа һикереү буйынса донъя рекордын Майк Пауэлл 1991 йылда донъя чемпионатында яҡшырта.

 Миҙалдар иҫәбе (2016 йылғы Олимпиаданан һуң) 
 Дөйөм миҙалдар иҫәбеУрын  Ил Алтын Көмөш Бронза Бөтәһе 1    333  261  205  799 2    64  55  74  193 3    55  80  66  201 4    48  35  31  114 5    38  36  35  109 6    30  37  25  92 7    24  25  25  74 8    24  19  14  57 9    23  32  22  77 10    22  9  22  53 11    20  27  26  73 12    19  21  41  81 13    19  15  26  60 14    18  24  38  80 15    14  25  28  67 16    14  15  30  59 17    12  14  17  43 18    11  14  10  35 19    11  8  5  24 20    10  14  16  40 21    10  13  18  41 22    10  3  11  24 23    8  14  6  28 24    8  5  14  27 25    7  12  11  30 26    7  11  3  21 27    7  8  11  26 28    7  5  8  20 29    6  5  8  19 30    6  4  6  16 31    5  8  6  19 32    5  3  7  15 33    5  2  4  11 34    5  1  5  11 35    4  18  8  30 36    4  6  8  18 37    4  6  2  12 38    4  3  2  9 39    4  2  4  10 40    4  2  0  6 41    3  6  2  11 42    3  5  5  13 43    3  3  13  19 44-45    3  1  1  5   3  1  1  5 46    2  4  9  15 47    2  3  0  5 48    2  1  3  6 49    2  1  0  3 50    2  0  2  4 51    2  0  1  3 52    2  0  0  2 53    1  4  8  13 54    1  3  3  7 55    1  3  1  5 56    1  2  4  7 57    1  2  1  3 58-59    1  1  1  3   1  1  1  3 60-64    1  1  0  2   1  1  0  2   1  1  0  2   1  1  0  2   1  1  0  2 65    1  0  2  3 66    1  0  1  2 67-70    1  0  0  1   1  0  0  1   1  0  0  1   1  0  0  1 71    0  6  2  8 72    0  4  1  5 73    0  4  0  4 74    0  3  4  7 75-79    0  2  0  2   0  2  0  2   0  2  0  2   0  2  0  2   0  2  0  2 80    0  1  2  3 81-83    0  1  1  2   0  1  1  2   0  1  1  2 84-93    0  1  0  1   0  1  0  1   0  1  0  1   0  1  0  1   0  1  0  1   0  1  0  1   0  1  0  1   0  1  0  1   0  1  0  1   0  1  0  1 94-95    0  0  2  2   0  0  2  2 96-101    0  0  1  1   0  0  1  1   0  0  1  1   0  0  1  1   0  0  1  1   0  0  1  1

 Алтын миҙалдар һәм Олимпия уйындарында сығыш яһау буйынса лидерҙар 

 4 алтын миҙал һәм унан күберәк 
 №  Спортсы  МОК  Уйындар      Бөтәһе  Пааво Нурми  1920—1928 9 3 0 12  Карл Льюис  1984—1996 9 1 0 10  Рэй Юри  1900—1908 8 0 0 8 Усэйн Болт  2008—2016 8 0 0 8  Эллисон Феликс  2004—2016 7 3 1 11  Вилле Ритола  1924—1928 5 3 0 8 Элейн Томпсон-Хера2016—2020 5 1 0 6  Эмиль Затопек  1948—1952 4 1 0 5 Ханнес Колехмайнен  1912, 1920 4 1 0 5 Мелвин Шеппард  1908—1912 4 1 0 5 Эвелин Эшфорд  1984—1992 4 1 0 5  Саня Ричардс-Росс  2004—2012 4 0 1 5  Фанни Бланкерс-Кун  1948 4 0 0 4 Бербель Вёккель  1976—1980 4 0 0 4 Лассе Вирен  1972—1976 4 0 0 4 Майкл Джонсон  1992—2000 4 0 0 4 Харрисон Диллард  1948—1952 4 0 0 4 Бетти Катберт  1956—1964 4 0 0 4 Роберт Корженёвский  1996—2004 4 0 0 4 Элвин Крэнцлайн  1900 4 0 0 4 Эл Ортер  1956—1968 4 0 0 4 Джесси Оуэнс  1936 4 0 0 4 Мо Фара  2012—2016 4 0 0 4

 6 һәм унан күберәк Олимпия уйындарында 
СпортсыМОКЙәшәгән йылдарыУйындарИҫәпОсор 20px|Алтын 20px|Көмөш 20px|БронзаБөтәһе Хесус Анхель Гарсия Брагадо    1969—  1992—2020  8 29 0  0  0  0 Мерлин Отти  (6)   (1) 1960— 1980—2004  7 24 0  3  6  9 Лиа Манолиу   1932—1998  1952—1972  6  20 1  0  2  3 Тереза Сэндерсон   1956—  1976—1996  6  20 1  0  0  1 Мария Мутола  1972—1988—20086201012 Жуан Н’Тьямба  1968—1988—20086200000 Драгутин Топич   (1)   (3)   (2) 1971—  1992—2012  6  20 0  0  0  0 Мелина Робер-Мишон  1979— 2000—2020 6 21 0  1  0  1

 Илдәр 
Һәр графалағы һан ҡатнашҡан еңел атлеттар һанын аңлата.
 Страна 189619001904190819121920192419281932193619481952195619601964196819721976198019841988199219962000200420082012 Бөтәһе 952 11249745181776283524222721302835608442405025 1212742291515398121561161016111263724 444235 1222216 4991298212012610 21347107322411 1222116 365221127 11122227 810105823439 1071182416246692724811811920 232245 221215 2522226 12388814118201916182014 144221218 27996841133411 1361261198 224554223210 34314147445 624217321318216121015152519151371299171423 1964522229 62284543112212 43113 424899181947222117221915816 413263222210 4242226 7665669739 81910121065132811202024401834413020 421611228 1123 143423228 765235 36422227 5931266141655524527966556162687052618510291777254586927 392192716265251235192631313316271524223735201825 747661011346541314 2123 1217242222211 212422228 3227101323344413 124124336423313 1035922228 7712813151181518103313 653716754610 325421228 222225 47625882585 56220246227773979856471537115 633341112210 4333151269 2245238199 30210125912137141511619571212810611254356322327 223245 62222227 34814189102101611294613323537453626 35532227 522225 19224332561111 267222228 21427174224612 53794444422312 2346776867311 7185221644854314 21 13774488811132841185262417141423 13111551522212 52222227 2114621222210 12181341211261014 1110410239751377171819243211162320 1411927234747743623319 141310713610111721263459565856544619 212122436242132253321472226403226513839504735453325 3321226 321124 18252119255 21122237 4222226 114495781175212 45271814273229282722181615273255616348393621294225 6811912101468 851118223233384336313712 345810767 68754 212 224433312652667 233346468 1524447745851311111416 42224 213482138 6768699582111 113523318192617344633334316 2268264145211 71552227 106277161715169 1523692249 441574582310 121233122210 172141228 58141812186 2222233321111 26346673631131131118 433126437 2642226 337325673212 2223 1155422228 121083221322311 732 2113233322211 7552226 211222228 8438311131724222611 21 1111253521552611771621241522272320 973312218 71112144 311122228 2111116 11122212322212 336345 91 2215571222211 23332227 9108141519161723143228172214 23112217 191112050718221010812759131815109201422 7552121229 2136334914149161014613188131020 2112116101331120195116513101312913129923 21 7411116 4390973 991 75414127 2111226 5161712652374222214 2223 11224 1441121112211 356662228 2153322229 9934315212522314 14157177292349353145324821242335456019 33312475316631428363021262720 41077669101457583515 266676221210 132851091151046 1351259121118162195252523261717 36743327 61 1042222228 212225 2122511119 22224 101462911788 135542228 21 242 95422227 12912101011129799212 6682226 102244 53134 2102 82473 1141312229 1121313228 141612184 4101919175 552 2132226 37542227 7775818470747099839 226333324810 112232222210 1041198841099096988277767181818691959211011411712111611612125 2125811122229 12224 88818441041881231113 122346511710122722315 437161264548711 233452218 2422226 3368101091135615142313 21 11634221693411 12224 245131313443254235131517 34838610134454713 122210124 435450664 521132112243313 2223 71 12122487712212 1216114711461643222219 152326523522373669192617103231262218262623231923 523119255970501240655429363840494431435557495355481 67875458475 231512105 111852228 233364421210 21 232436294 161811331112016281213271422231816 16238101515643821653473621 1111317931920282112222871517191523139723 18311066433299375045172616182619162411191714121225 31111134276134214 3113574381110 46752227 34103 7104175125151410 85592025151624242711 5412115197229816131461015 3671312941461397162223322317 967617421147111713181714 31 107615152114163226283843414515 2118163446192020641919152229313240383720 Илдәр һаны: 223  10  15  11  20  27  25  40  40  34  43  53  57  59  72  80  92  104  79  70  124  148  156  190  193  196  200  Спортсылар һаны  64  117Шуларҙан 5 спортсы шулай уҡ ҡатнаш команда өсөн көс һынаша.  227Из них 5 спортсменов также соревновались за смешанную команду. Шуларҙан 5 спортсы шулай уҡ ҡатнаш команда өсөн көс һынашты. Уларҙың береһе Америка өсөн шәхси ярыштарҙа сығыш яһаған Франция вәкиле була  431  534  509  660  706  386  776  745  963  720  1016 1018  1027  1330  1006  960  1280  1617  1726  2057  2137  1995  2057 

 Иҫкәрмәләр 

 Һылтанмалар 
 Лёгкая атлетика на Олимпийских играх
 Легкая атлетика на Олимпийских играх 1896—2016