Темников кенәзлеге

Темников кенәзлеге йәки Төмән ханлығы ( Karamzin, Nikolai Mikhailovich. History of the Russian State. St. Petersburg: printed in the Military Printing Office of the General Staff of His Imperial Majesty, Vol. 8, 1816, итал. Tartari di Mordua — мордва татарҙары), шулай уҡ Беханид Төмән кенәзлеге тип тә билдәле — Көнсығыш Мишәр Йортондағы (Темников һәм Ҡаҙым өйәҙҙәре) Мишәр һәм Муҡшы p.94 кенәзлеге. Дәүләт Бөйөк Мәскәү кенәзлеге менән тығыҙ союздаш булған.

 Этимологияһы 
 һәм  һүҙҙәре түмән башлығын аңлата һәм ҡалаға нигеҙ һалыусы кенәз Тениш Кугушевҡа йәки уның яҡын ата-бабаларына ҡарай.
Башҡа ғалимдар М. Сәфәрғәлиев, П. Черменский Темниковты Мухшанан һуң әһәмиәте буйынса икенсе олоҫ үҙәге тип иҫәпләй, сөнки топонимдың этимологияһы үҙе үк Алтын Урҙа түмән башлығының штаб-фатирына күрһәтә.Сәфәрғәлиев М.Г. Алтын Урҙаның тарҡалыуы. Саранск, 1960. (Урыҫса)

 Тарихы 
Кенәзлеккә 1388 йылда кенәз Бехан нигеҙ һалған.
Кенәзлек һуңыраҡ киңәйгән һәм Төньяҡ, Көнбайыш һәм Көнсығыш Муҡшы илендәге Ока—Цна—Сура йылғалары араһындағы биләмәләрҙе үҙ эсенә алған. Темников, Ҡаҙым, Сакон һәм Андреев ҡаласыҡтары XV быуаттың тәүге ун йыллыҡтарында Мәскәү кенәзлегенең һәм Рязань кенәзлегенең яуҙары осоронда емертелгән булған һәм һуңыраҡ яңы урындарҙа яңынан төҙөлгән. Был 1960-сы йылдарҙағы археологик табылдыҡтар менән раҫланған. pp. 235–249

 Генетика 
Family TreeDNA проектында Темников кенәзлегенән кенәз Беханға үҙҙәренең [кенәз] нәҫелен күҙәтеүсе ағзалар Рәсәй дворяндарының ДНК проектында (07 Татар кенәздәре — Беханидтар) тип төркөмләнәләр. Бөтә ағзалар Y-гаплотөркөм J2b-L283 > Y12000-гә ҡарай.

 Төмән кенәздәре 
 Кугушевтар — Мишәр династияһы
 Расттар — Муҡшы династияһы (ҡайһы ваҡыт яңылыш "Себер" тип аталалар, сөнки Темников (Төмән) менән Тюмень (Төмән) буталған). Йәғфәр Тарихында Расттарҙы "Себер кенәздәре" тип телгә алына, был "Муҡшыларҙан йәки Көнсығыш венгрҙарҙан йәки Венгр сығышлы" тигәнде аңлатаText of the Cäğfär Taríxı. Vol.1.
Урыҫ сығанаҡтарында Мордва кенәздәре тип телгә алыналар.

 Административ ҡоролошо 
Кенәзлек беляктарға бүленгән.

 Халҡы 
Был ерҙә башлыса муҡшылар, мишәрҙәр һәм эрзәләр йәшәгән. Ҡайһы бер бортастар Төньяҡ Муҡшы иленә күсеп ултырған, һәм һуңғыраҡ урыҫ документтарында посоп татарҙары тип телгә алынғандар, сөнки улар кенәз ғәскәренә икмәк менән тәьмин итеп торған һәм икмәк яһағы түләгән. pp. 43–48.

 Иҫкәрмәләр 

 Сығанаҡтар 

Категория:Алтын Урҙа
Категория:Урта быуаттар тарихи дәүләттәре
Категория:Тарихи кенәзлектәр