Йәйге Олимпия уйындарында футбол

Йәйге Олимпия уйындарында футбол буйынса ярыштар тәүге тапҡыр 1900 йылда Парижда үткән уйындарҙа ойошторола һәм артабан һәр береһенең программаһына индерелә башлай. 1932 йылда Лос-Анджелестағы уйындарына индерелмәй.

Башта ирҙәр ярыштар араһында үткәрелә, айырым ҡатын-ҡыҙҙар турниры 1996 йылда Атланталағы йәйге Олимпия уйындарына башлап индерелә.

 Тарихы 
Футбол спорт төрө булараҡ тәүге тапҡыр Париждағы Олимпия уйындарында барлыҡҡа килә. Франция, Бельгия һәм Бөйөк Британияның өс клубы ике уйын үткәрә. Инглиздәр француздарҙы 4:0 иҫәбе менән еңә һәм беренсе олимпия чемпионы тип иғлан ителә. Франция икенсе, Бельгия өсөнсө була.

Шулай уҡ 1904 йылда Сент-Луистағы Олимпиадала өс команда уйнай. Турнирҙа Канаданың «Галт» клубы һәм ике Америка командаһы ҡатнаша. Канадалылар чемпион була, ә АҠШ-тың ике командаһы көмөш һәм бронза миҙалдар яулай.

Әлеге ваҡытта Халыҡ-ара олимпия комитеты был ярыштарҙың икеһен дә Олимпия уйындарының рәсми программаларының бер өлөшө тип һанай, шул уҡ ваҡытта ФИФА һәм IFFHS уларҙы күргәҙмә ярыштары тип һанай һәм статистикаға индермәй.

1904 йылда ФИФА ойошторола, һәм 1908 йылда Лондонда үткән йәйге Олимпия уйындарынан башлап Олимпия уйындарында футбол ярыштары менән идара итә. Шул ваҡыттан алып футбол турнирында милли йыйылма командалар һәм илдән берешәр команда ғына ҡатнаша (1908 йылғы Уйындарҙа Францияның ике командаһының ҡатнашыуы берҙән-бер иҫкәрмә). Шулай уҡ ярыштың форматы сифатында «Олимпия системаһы» индерелә (командалар төшөп ҡала бара) һәм турнирҙа һәүәҫкәр уйынсылар ғына ҡатнаша ала тигән ҡарар ҡабул ителә.

1930 йылда футбол буйынса беренсе донъя чемпионаты үткәрелгәнгә тиклем, Олимпиядала футбол турниры ошо спорт төрө буйынса мөһим халыҡ-ара ярыш була, әммә профессиональ уйынсыларҙың ҡатнашыуы тыйылғанлыҡтан, был статус донъя чемпионатына күсә. ФИФА 1924 һәм 1928 йылғы Олимпия турнирҙарын «һәүәҫкәрҙәр араһында донъя чемпионаты», йәғни хәҙерге донъя чемпионатының тәүгеләре тип рәсми рәүештә таный.

1960 йылғы Йәйге Олимпия уйындарынан башлап ярыш форматы үҙгәртелә һәм ҡатнашыусылар һаны сикләнә. Ошо мәлдән алып 16 команда дүрт команданан торған дүрт төркөмгә бүленә һәм үҙ төркөмдәре эсендә бер-береһенә ҡаршы уйын үткәрә. Төркөмдәге иң яҡшылары плей-оффҡа сыға.

Профессиональ уйынсыларға (тик Азия, Африка, КОНКАКАФ зонаһы һәм Океания илдәре генә) 1984 йылдағы Лос-Анджелеста үткән йәйге Олимпия уйындарынан башлап ҡатнашырға рөхсәт ителә. Тыйыу 1992 йылда тулыһынса бөтөрөлә, шул уҡ ваҡытта уйынсылар өсөн өлөшләтә йәш сиге индерелә — улар 23 йәштән өлкән булырға тейеш түгел. 1996 йылдан һәр командала төрлө йәштәге өс уйынсы уйнай ала, ҡалғандары 23 йәштән өлкән булмаҫҡа тейеш.

 Призёрҙар 

 Ирҙәр 
ЙылҮткәрелеү урыныФинал3-сө урын өсөн матч1-се урынИҫәп2-се урын3-сө урынИҫәп4-се урын19001 Париж4:019041 Сент-Луис1908 Лондон2 : 02 : 01912 Стокгольм4 : 29 : 01920 Антверпен—21924 Париж3 : 01 : 1 ҡабаттан уйнау 3 : 11928 Амстердам1 : 1 ҡабаттан уйнау 2 : 111 : 31936 Берлин2 : 1Өҫтәлмә ваҡыт3 : 21948 Лондон3 : 15 : 31952 Хельсинки2 : 02 : 01956 Мельбурн1 : 03 : 01960 Рим3 : 12 : 11964 Токио2 : 1 3 : 11968 Мехико4 : 12 : 01972 Мюнхен2 : 1 һәм 
2 : 231976 Монреаль3 : 12 : 01980 Мәскәү1 : 02 : 01984 Лос-Анджелес2 : 02 : 11988 Сеул2 : 1 Өҫтәлмә ваҡыт3 : 01992 Барселона3 : 21 : 01996 Атланта3 : 25 : 02000 Сидней2 : 2 пенальти буйынса5 : 32 : 02004 Афины1 : 01 : 02008 Пекин1 : 03 : 02012 Лондон2 : 12 : 02016 Рио-де-Жанейро1 : 1 пенальти буйынса5 : 43 : 22020 Токио2 : 1  Өҫтәлмә ваҡыт3 : 1
1. Халыҡ-ара олимпия комитеты тарафынан рәсми тип танылған турнирҙар; ФИФА уларҙы күргәҙмә тип һанай, сөнки уға нигеҙ һалынмаҫ элек үткәрелгән.
2. Финал матчының беренсе яртыһында (Бельгия — Чехословакия), бельгиялылар файҙаһына 2:0 иҫәбе менән чехословак уйынсылары, арбитрға ризаһыҙлығын белдереп, майҙанды ташлап сыға, бының өсөн улар дисквалификациялана. Ике еңеүсене билдәләү өсөн өҫтәмә турнир үткәрелә, финал матчында Испания йыйылма командаһы Голландия йыйылма командаһын еңә (3:1) һәм икенсе урынды биләй. Голландтар 3-сө урында ҡала.
3. Ойоштороу комитеты ҡарарына ярашлы, бронза миҙал өсөн матчта тигеҙ иҫәпкә уйнаған командалар өҫтәмә матчтан азат ителә, икеһе лә бронза миҙалдар менән бүләкләнә.

 Ҡатын-ҡыҙҙар 
ЙылҮткәрелеү урыныФинал3-сө урын өсөн матч1-се урынИҫәп2-се урын3-сө урынИҫәп4-се урын1996Күҙәтеү Атланта2 : 12 : 02000Күҙәтеү Сидней3 : 2 Өҫтәлмә ваҡыт2 : 02004Күҙәтеү Афины2 : 1 Өҫтәлмә ваҡыт1 : 02008Күҙәтеү Пекин1 : 0 Өҫтәлмә ваҡыт2 : 02012Күҙәтеү Лондон2 : 11 : 02016Күҙәтеү Рио-де-Жанейро2 : 12 : 12020Күҙәтеү Токио1 : 1 пенальти 3 : 24 : 3

 Миҙал иҫәбе 

 Дөйөм иҫәп 
 1    4  2  2  8 2    3  1  1  5 3    3  0  0  3 4    2  5  2  9 5    2  2  0  4 6    2  0  3  5 7    2  0  2  4 8    2  0  0  2 9    1  3  1  5 10    1  3  0  4 11    1  2  2  5 12    1  2  0  3 13   1  1  3  5 14    1  1  1  3   1  1  1  3 16    1  1  0  2   1  1  0  2 18    1  0  2  3   1  0  2  3 20    1  0  1  2   1  0  1  2 22    1  0  0  1 23    0  3  1  4 24    0  1  1  2   0  1  1  2 26    0  1  0  1   0  1  0  1   0  1  0  1   0  1  0  130    0  0  3  3 31    0  0  1  1   0  0  1  1   0  0  1  1   0  0  1  1   0  0  1  1 Бөтәһе  32  32  33  97

 Ирҙәр 
 1    3  1  1  5 2    3 0  0  3 3    2  3  2  7 4    2  2  0  4 5    2  0   3  5 6    2  0   0  2 7    1  3   1  5 8    1  3  0  4 9    1   2   0  3 10    1   1   1  3   1   1   1  3 12    1   1  0  2   1  1  0  2 14    1  0  2  3   1   0   2  3 16    1   0   1  2   1  0  1  2 18    1   0   0  1   1   0   0  1 20    0  3   1  4 21    0   1   1  2   0   1   1  2 23    0   1   0  1   0   1   0  1   0   1   0  1   0   1  0  127    0   0   3  3 28    0   0  1  1   0   0   1  1   0   0   1  1   0   0  1  1   0   0  1  1   0   0  1  1   0   0   1  1 Бөтәһе  26  26  27  79

 Ҡатын-ҡыҙҙар 
 1    4  1  1  6 2    1  0  3  4 3    1  0  2  3 4    1  0  1  2 5    0  2  0  2 6    0  1  0  1   0  1  0  1   0  2  0  2 Бөтәһе  7  7  7  21

 Иҫкәрмәләр 

Категория:Футбол
Категория:Футбол ойошмалары
Категория:Олимпия уйындары