Белоруссия сәнәғәте

Белоруссия сәнәғәтенең төп тармаҡтары: машиналар эшләү, электр энергетикаһы һәм металл эшкәртеү, калий тоҙо сығарыу, химия һәм нефть химияһы сәнәғәте, урман һәм ағас эшкәртеү, еңел һәм аҙыҡ-түлек сәнәғәте[ Светлагорскі ЦКК адкрыты для інвестараў] .

 Дөйөм характеристикаһы 
Иҡтисади ҡатмарлылыҡ индексы буйынса Белоруссия Массачусетс технология институты рейтингында донъяла 30-сы урынды биләй һәм Гарвард университетының Халыҡ-ара үҫеш үҙәге рейтингында күрше 5 илдән (Латвия, Рәсәй һәм Украина) өсәүҙе уҙып китә һәм 31-се урында тора.

Сәнәғәттең мөһим тармаҡтары (сәнәғәт етештереү күләмендә өлөшө буйынса):

 Аҙыҡ-түлек, эсемлектәр һәм тәмәке изделиелары етештереү — сәнәғәт етештереү күләмендә өлөшө 25,3 %Промышленность Беларуси. Статистический сборник. — Мн.: Национальный статистический комитет Республики Беларусь, 2017. — С. 32—33., 759 предприятие теркәлгәнПромышленность Беларуси. Статистический сборник. — Мн.: Национальный статистический комитет Республики Беларусь, 2017. — С. 29., 142 мең хеҙмәткәр (сәнәғәттә мәшғүл булғандарҙың дөйөм һанынан 15,8 %) эшләй;
 Нефть эшкәртеү һәм кокс продукттары етештереү — 12,8 процент, 34 предприятие, 12,8 мең хеҙмәткәр (1,4 процент) мәшғүл;
 Электр энергияһы, газ, пар, эҫе һыу менән тәьмин итеү — 11,5 %, 191 предприятие, 94,9 мең хеҙмәткәр (10,6 %) мәшғүл;
 Химия продукттары етештереү өлөшө — 8,2 %, 343 предприятие, 48 мең хеҙмәткәр (5,4 %) мәшғүл;
 Резина һәм пластмасса изделиелар, башҡа металл булмаған минераль продукттар етештереү өлөшө — 7,5 %, 1918 предприятие, 84,8 мең хеҙмәткәр (9,5 %) мәшғүл;
 Металлургия производствоһы, әҙер металл изделиелар етештереү өлөшө (машиналар һәм ҡорамалдарҙан тыш) — 6 процент, 1412 предприятие, 61,4 мең хеҙмәткәр (6,9 процент) мәшғүл;
 Башҡа машиналар һәм ҡорамалдар етештереү өлөшө — 5,5 %, 491 предприятие, мең хеҙмәткәр (9,7 %) мәшғүл;
 Туҡыу изделиелары, кейем, күн һәм тире изделиелары етештереү өлөшө — 4 %, 1571 предприятие, 85,5 мең хеҙмәткәр (9,6 %) мәшғүл;
 Ағас һәм ҡағыҙ изделиелары етештереү, полиграфия сәнәғәте өлөшө — 3,9 %, 2156 предприятие, 58,1 мең хеҙмәткәр (6,5 %) мәшғүл;
 Башҡа әҙер изделиелар етештереү, машиналарҙы һәм ҡорамалдарҙы ремонтлау, монтажлау өлөшө — 3,7 %, 2099 предприятие, мең хеҙмәткәр (7,4 %) мәшғүл;
 Транспорт саралары һәм ҡорамалдар етештереү өлөшө — 3,2 %, 178 предприятие, 44,8 мең хеҙмәткәр (5 %) мәшғүл;
 Электр ҡорамалдары етештереү өлөшө — 2,8 %, 326 предприятие, 33,3 мең хеҙмәткәр (3,7 %) мәшғүл;
 Һыу менән тәьмин итеү; ҡалдыҡтарҙы йыйыу, эшкәртеү һәм алып ташлау өлөшө — 1,6 %, 185 предприятие, 37 мең хеҙмәткәр (4,1 %) мәшғүл;
 Иҫәпләү, электрон һәм оптик аппаратура етештереү өлөшө — 1,6 %, 264 предприятие, 19,8 мең хеҙмәткәр (2,2 %) мәшғүл;
 Төп фармацевтик продукттар һәм препараттар етештереү өлөшө — 1,2 %, 72 предприятие, мең хеҙмәткәр (1,1 %) мәшғүл;
 Тау сәнәғәте өлөшө — 1,2 %, 36 предприятие, 10,2 мең хеҙмәткәр (1,1 %) мәшғүл.

2011—2016 йылдарҙа юғары технологиялы производстволар өлөшө сәнәғәт производствоһы күләме структураһында 1,7 проценттан 2,9 процентҡа тиклем, түбән технологиялы производстволар өлөшө — 26,7 проценттан 35,1 процентҡа тиклем үҫкән; түбән һәм юғары кимәлдәге уртаса технологиялы производстволар өлөшө кәмегән — 35,7 проценттан алып 25,9 процентҡа тиклем һәм 27,7 процентҡа тиклем. Эшкәртеү сәнәғәтендә өҫтәлгән ҡиммәт структураһында был осорҙа юғары технологиялы тармаҡтарҙың өлөшө 3,5 проценттан 5,6 процентҡа тиклем, түбән технологиялы тармаҡтар — 29,7 проценттан 41,9 процентҡа тиклем арта; Уртаса технологиялы түбән технологиялы һәм юғары кимәлдәге тармаҡтарҙың өлөшө ярашлы рәүештә 25,5 % һәм 41,3 % 23 % һәм 29,5 % тиклем кәмейПромышленность Беларуси. Статистический сборник. — Мн.: Национальный статистический комитет Республики Беларусь, 2017. — С. 28..
Тармаҡтар буйынса теркәлгән сәнәғәт предприятиелары һаныТармаҡтар буйынса сәнәғәт производствоһы күләме
Сәнәғәт ойошмаларының иң күп өлөшө Минскиҙа (3175, йәки 26 %), Минск өлкәһендә (2738, йәки 23 %), Иң аҙы Витебск һәм Гродно өлкәләрендә (1107 һәм 1115, йәки 9 %) теркәлгәнПромышленность Беларуси. Статистический сборник. — Мн.: Национальный статистический комитет Республики Беларусь, 2017. — С. 29.. 2016 йылда дөйөм сәнәғәт производствоһында бәләкәй предприятиелар һәм микроорганизациялар сәнәғәт производствоһы күләме 8205 миллион һум (яҡынса 10 %) тәшкил итәПромышленность Республики Беларусь. Статистический сборник. — Мн.: Национальный статистический комитет Республики Беларусь, 2017. — С. 192.. Ағас изделиелары, ҡағыҙ һәм полиграфия сәнәғәте (30,7 %), башҡа әҙер продукция етештереү, машиналар эшләү техникаһын ремонтлау һәм монтажлау (27,3 %), иҫәпләү техникаһы, электрон һәм оптик ҡорамалдар (26,7 %), металлургия һәм металл эшкәртеү (21,3 %), резина, пластик һәм башҡа металл булмаған әйберҙәр етештереү (20 %), шулай уҡ туҡыма, кейем, аяҡ кейеме етештереүҙә (17,7 %) бәләкәй предприятиеларҙың һәм микро-ойошмаларҙың өлөшө ҙурПромышленность Республики Беларусь. Статистический сборник. — Мн.: Национальный статистический комитет Республики Беларусь, 2017. — С. 193..

 Сәнәғәт продукцияһының мөһим төрҙәрен етештереү динамикаһы 
Сәнәғәт продукцияһының мөһим төрҙәрен етештереүБССР // Ежегодник БСЭ — 1985. — М., 1985. — С. 104БССР // Ежегодник БСЭ — 1990. — М., 1990. — С. 110Статистический бюллетень. Январь-сентябрь 2004. — Мн.: Минстат РБ, 2004. С.82-88.Годовые данныеПроизводство важнейших видов промышленной продукции в 2011году (оперативные данные)Статистический ежегодник Республики Беларусь, 2013. — С. 291—320. Промышленность Беларуси. Статистический сборник. — Мн.: Национальный статистический комитет Республики Беларусь, 2017. — С. 86—148.Промышленность Республики Беларусь. Статистический сборник. — Мн.: Национальный статистический комитет Республики Беларусь, 2018. — С. 87—148.:
Параметрҙар, күрһәткестәр1984198819891995200020052006200720082009201020112012201320162017Электроэнергия, млрд кВт•сәғәт33,138,238,524,926,131,031,831,835,130,434,932,030,631,533,634,5Нефтте беренсел эшкәртеү, млн. т391985 годн/д39,41990 год13,113,519,821,321,321,321,616,520,521,721,218,618,1Автомобиль бензины, мең тн/д196433303498318133303272315831353729368236213611Дизель яғыулығы, мең тн/д3847642666166693672071066137884211667779368136687Ҡара металдарҙың әҙер прокаты мең тн/д614139718392047219223852298245824572599215920472201Автомобилдәр һәм ауыл хужалығы машиналары өсөн шиналар, мең шт.н/д4575За 1990 год1292244030523563479250685073481851645732556836123710Минерал ашламалар, мең т5600670063003349405656695469588058703390617662885858528071988157шул иҫәптән азот ашламалары, мең т597684711751728728761798814833843854шул иҫәптән фосфор ашламалары, мең т87141153157175177192185213204175201шул иҫәптән калий ашламалары, мең т337248444605497249672485522353064831424361807102Металл ҡырҡыу станоктары, мең шт.н/д4,75,43,74,74,64,62,53,74,34,2н/д2,6Станки для обработки металлов3Йөк автомобилдәре, мең. шт.н/д42,012,914,722,323,225,526,311,513,322,825,94Исключая самосвалы для эксплуатации в условиях бездорожья и автомобилей спецназначенияЕңел автомобилдәр, мең шт0н/д2,79,78,710,43,9Карьер үҙбушатҡыстары, шт.н/д942143816301814186169897814441671н/д493827Троллейбустар, шт.08310914717631144638828320717211865102Автобустар, шт.06291412632104216021961520208021632124234213161261Тракторҙар, мең шт.94,7н/д100,728,022,541,549,259,665,145,344,459,171,0Цифры за 2012 году включают мини-тракторы и тракторы с дистанционным управлением62,634,438,2Кер йыуыу машиналары, мең шт.н/д33,188,136,712,7163,3216,5236,4273,8310,8323,6324220152Һыуытҡыстар һәм туңдырғыстар, мең шт.н/д81299510501072110610071106119712631201988779Үткәргесле һәм дуға разрядлы лампалар, млн шт.н/д75,3168,8146,6147,1158,3138161,1183,7190,817810581Телевизорҙар, тыс. шт.н/д1302н/д53213081067702717352446404594245169359Ағас-таҡта материалдары, мең. м3н/д1702224327372507246125292379257128082808263030523274Ҡағыҙ, мең т (2012 йылдан— картонды ла индереп)19820320427446963575670103111382332265297Цемент, мең тн/д22581235184731313495382042194350453146254906505745034490Ит продукттары, мең тн/д152175190195197232233223225247263257Сусҡа ите продукттары, мең. тн/д116166191206217230235250272296267287Ҡош ите продукттары, мең тн/д61113144161187216253290344365451477Колбаса, мең тн/д151257278273307295317290299293276280Ярым әҙер ит продукцияһы, шул иҫәптән ҡош ите, мең дана.н/д4885110122140142164168195164157177Май, мең тн/д65858882981169910411399118120Һөткә күсереп иҫәпләгәндә, айыртылмаған һөт продукцияһы, мең тн/д95411221282132613321306149516431776185919712002Сыр, мең тн/д4182101110128134146142147134191193Үҫемлек майы, мең тн/д1742444982127161182189257151170Шәкәр, мең тн/д565864814656708759816986863853847738Алкоголһеҙ эсемлектәр, млн декалитрн/д192934363532394647484042Дистиллирланған алкоголле эсемлектәр, млн декалитрн/д10,88,710,712,614,414,715,218,119,41714,115,6Ферментланған эсемлектәр (емеш шараптары һ.б.), млн декалитрн/д23,722,220,82220,719,120,118,414,6н/д8,47,6Вино, млн декалитрн/д0,81,01,01,01,11,21,51,61,7н/д1,51,5Һыра, млн декалитрн/д23,727,133,235,635,433,739,947,243,242,543,247,2Тәмәке, млрд шт.н/д10,41215,718,719,521,115,129,633,2н/дн/д
мини|350x350пкс|2008 йылда БР сәнәғәт производствоһы структураһы.
Сәнәғәт продукцияһы етештереү буйынса предприятиеларҙың уртаса йыллыҡ ҡеүәтен файҙаланыуСтатистический ежегодник Республики Беларусь, 2013. — С. 298.:
Тауар төрө20082009201020112012Йөк автомобилдәр85 %37 %43 %73 %83 %Тракторҙар97 %76 %71 %92 %88 %Подшипниктар27 %13 %14 %18 %25 %Прокат әҙер100 %98 %100 %99 %100 %Минераль ашламалар99 %56 %99 %98 %80 %Цемент96 %93 %96 %96 %81 %Һыуытҡыстар99 %99 %99 %99 %99 %Телевизорҙар51 %33 %40 %32 %51 %Йыуыу машиналары87 %86 %88 %90 %99 %Трикотаж изделиелар63 %65 %77 %78 %80 %Аяҡ кейеме62 %60 %68 %71 %69 %Һөт продукцияһы70 %69 %72 %74 %77 %

 Тау сәнәғәте 
Белоруссияның тау-ҡаҙылма сәнәғәте сәнәғәт производствоһының дөйөм күләменең 1,2 процентын етештерә, был файҙалы ҡаҙылма ятҡылыҡтарының булмауына бәйле. Калийлы тоҙ сығарыу химия сәнәғәте тураһындағы бүлектә телгә алына.

2016 йылда нефть сығарыу йылына 1645 мең тонна, тәбиғи газ 215 млн м³ тәшкил итәПромышленность Беларуси. Статистический сборник. — Мн.: Национальный статистический комитет Республики Беларусь, 2017. — С. 82.. Нефть һәм газ сығарыу сәнәғәт һәм торлаҡ фонды ихтыяждарын ҡәнәғәтләндермәй. Белоруссияла йән башына 22,7 м3 сығарыла (Рәсәйгә ҡарағанда 200 тапҡырға кәмерәк) һәм нефть Әзербайжан, Ҡаҙағстан һәм Рәсәйгә ҡарағанда 20 — 25 тапҡырға аҙыраҡ)Промышленность Беларуси. Статистический сборник. — Мн.: Национальный статистический комитет Республики Беларусь, 2017. — С. 82.Промышленность Беларуси. Статистический сборник. — Мн.: Национальный статистический комитет Республики Беларусь, 2017. — С. 205—206..

2011—2016 йылдарҙа торф сығарыу ике тапҡырға кәмей, 3,1 миллиондан 1,5 миллион тоннаға тиклем (88 процент яғыулыҡ ихтыяжына, 11 процент ауыл хужалығы өсөн). Аҡбур сығарыу икеләтә арта, 100 мең тоннанан 196 мең тоннаға тиклем (аҡбур Гродно өлкәһендә — 22 процент, Могилёвта 77 процент аҡбур сығарыла).

 Шулай уҡ ҡарағыҙ 
 Белоруссияның тышҡы сауҙаһы

 Әҙәбиәт 


 Һылтанмалар 
 Рост промышленного производства выдохся (рост реального объема промышленного производства в Беларуси, который наблюдался в 2017 г. и первой половине 2018 г., в последние шесть месяцев сменился вялотекущим снижением) // ekonomika.by, июнь 2019

 Иҫкәрмәләр 

Категория:Белоруссия иҡтисады
Категория:Белоруссия сәнәғәте