Ислам әҙәбе

Әҙәп ( — әдәб) — шәриғәт нормалары менән билдәләнгән тәртиптәр ; үҙ эсенә яҡшы манераларҙы, әҙәп нормаларын, иплелекте, кешелеклелекте алаFirmage, Edwin Brown and Weiss, Bernard G. and Welch, John W. Religion and Law. 1990, page 202-3.

 Этимологияһы 
Әҙәб һүҙе тарихы ғәрәп мәҙәниәтенең исламға тиклемге осорҙан алып беҙҙең көндәргә тиклемге эволюцияһын сағылдыра. Башта ул Мөхәммәт Пәйғәмбәрҙең сөннәте синонимы тип ҡарала, «ғәҙәт», «тәртиптең мираҫ булып килгән нормаһы», ата-бабаларҙан һәм башҡа кешеләрҙән алынған «йола» мәғәнәһендә була. Дини мәғәнәлә әҙәп — үҙ өммәте өсөн Пәйғәмбәрҙең сөннәте.

 Этикет ҡағиҙәләре 
Исламдың үҙ этикет ҡағиҙәләре бар, улар мосолман тормошоноң бөтә аспекттарын үҙ эсенә ала. Мосолмандар этикетҡа әҙәплелек, ихтирам кеүек сифаттарҙы индерә һәм үҙ эсенә хәжәт үтәү әҙәбе, таҙарыныу (тәһәрәт) һ. б. ала. Имам әл-Бохариҙың Сәхих әл-жәмиғ китабындағы хәҙис буйынса, иң яҡшы кешеләр — «иң яҡшы ҡыланышлы һәм иң яҡшы холоҡло» кешеләраль-Бухари Сахих Т.8, хадис № 6029..

Ислам хоҡуғында әҙәб термины «яҙылған һәм тыйылған» (әл-әмр үә ән-нәһий) төшөнсәһенә яҡын йәки унан туранан-тура сығарылған мәғәнәгә эйә. Был мәғәнәлә ул хаж әҙәбе (хаж ҡылыу ҡағиҙәләре) йәки Ҡөрьән уҡыу әҙәбе (ҡасан ҡулға Ҡөрьән алырға, ҡайҙа уҡырға, ҡайҙа ҡуйырға һ. б.) тигән һүҙбәйләнештә ҡулланыла.

 Әҙәп әҙәбиәте 

IX быуатта ғәрәп-ислам мәҙәниәтендә әҙәбиәт аша ата-бабаларҙан мираҫ итеп алынған «маҡтаулы тәртип образы» тәрбиәләү маҡсаты ҡуйған йүнәлеш формалаша. "Әҙәп әҙәбиәте"нең иң сағыу вәкилдәре әл-Жәхиз, Ибн Ҡотайба, Әбү Хәйән әт-Тәухиди.

Әҙәп дәреслектәре уҡыусыға математика, грамматика, тарих, ғәрәп шиғриәте, ғәрәп ҡәбиләләре генеалогияһы, риторика, этика һ. б. өлкәһендә башланғыс белем бирә

Хәҙерге ғәрәп илдәрендә әҙәп нәфис әҙәбиәт тигәнде аңлата.

 Әҙәп миҫалдары 
Хәйерле ғәмәлдәрХәйерһеҙ ғәмәлдәр Ҡөрьән уҡыу тәһәрәт, мисүәк ҡулланыу;
 ҡиблаға йөҙ менән тороу;
 Тәртил һәм тәжүид менән уҡыу;
 бер кемгә лә ҡамасауламаһа, ҡысҡырып уҡыу;
 уҡыу ваҡытында илау һ. б. 
 башҡа китаптарҙан өҫтәрәк һаҡларға һәм уға башҡа китаптар ҡуймаҫҡа. Ғәүрәт асыҡ килеш уҡыу;
 Ҡөрьәнде кендектән түбән һалыу, иҙәнгә һалыу, ташлау;
 бысраҡ урындарҙа уҡыу (бәҙрәф, мунса, спиртлы эсемлектәр һатылған урындар һ. б.);
 китапты уҡыуҙы туҡтатып сит, темаға һөйләшкәндә йәки уҡыуҙы тамамлағандан һуң асыҡ ҡалдырыу;
 биттәрҙе бармағыңды төкөрөкләп әйләндереү;
 йоҡо килгәндә уҡыу.Хәжәт үтәү әҙәбе кешеләрҙең күҙенән алыҫ урынлашыу;
 һул аяҡ менән бәҙрәфкә инеү, уң аяҡ менән сығыу;
 истинжәне һул ҡул менән башҡарыу. хәжәт үтәгәндә йөҙ йәки арҡа менән ҡибла яғына боролоу;
 ҡәберҙәр, мунсалар янында, күләгәлә, юлда, торғон һыуға һ.б. бәүел итеү.
 хәжәт үтәгәндә һөйләшеү.

 Иҫкәрмәләр 

 Әҙәбиәт 
 урыҫ телендә



 башҡа телдәрҙә





Категория:Әҙәп
Категория:Ислам мәҙәниәте