Лорелея

Лореле́я ( йәки Lorelei) — Санкт-Гоарсхаузен ҡала янында Рейн йылғаһының уң яҡ ярында урынлашҡан бейеклеге 132 м тәшкил иткән романтик легендалар менән һуғарылған ҡая. Ҡая Германия территолрияһында йылғаның иң тар үҙәнендә урынлашҡан. Бында йылға 113 метрға тиклем тарая.

Топоним  (урындағы диалектта «шыбырлау») һәм ley («ҡая»). Шулай итеп, «Лорелея» ҡасандыр «шыбырлаусы ҡая» тип тәржемә ителгән. XIX быуат башына тиклем был урындағы йылға тупһаһы шыбырлау тауышы сығарған.

 Йылға ҡыҙы 
слева|мини|180x180пкс|Лорелея статуяһы
справа|мини|230x230пкс|Монахтарҙың Лорелеяны ҡарғауы ( Йохан Кёлер картинаһы 1887)
Ҡаяның яңғырауыҡлы исеме һәм уның хозур ерҙә урынлашыуы менән ҡыҙыҡһынған шағир Клеменс Брентано 1801 йылда «Бахарахалағы Рейнда» балладаһын ижад итә, һуңынан ул әҫәр «Волшебный рог мальчика» йыйынтығына ингән. Боронғо грек мифологияһындағы сирена кеүек, диңгеҙҙә йөҙөүселәрҙе ҡаяларға әйҙәүсе Рейн ҡыҙҙарының береһе булараҡ, Лорелеяны яңыртып һүртләй. Клеменс үҙенең алтын сәстәрен тарап ултырған һәм йыры менән караптарҙы ҡаяларға тартҡан нимфа — Лорелея образын тыуҙырған. Рейн төбәгенең был өҙөгөндәге көслө ағымы һәм ҡаялы яры, ысынлап та, борон заманда йыш ҡына карап һәләкәттәренә шарттар булдырған.

Лорелея тураһында Брентано яҙған миф бик күп художестволы кәүҙәләнеш алды. Иң билдәлеһе — Генрих Гейненың 1824 йылда яҙылған «Ich weiß nicht, was soll es bedeuten…» шиғыры, Александр Блок уны рус теленә тәржемә иткән. Композиторҙар Фридрих Зильхер һәм Ференц Лист Гейненың шиғырҙарын музыкаға һалған. Үлер алдынан Феликс Мендельсон шул уҡ сюжетҡа ҡоролған опера өҫтөндә эшләй.

Бронзанан ҡойолған Лорелея скульптураһыДар скульптора Н. А. Юсуповой (1983)Санкт-Гоарсхаузен ҡалаһының ҡышҡы йылға портында  янында ҡуйылған. Скульптура ҡалҡыулыҡта («ҡая»ла) ултырған рейн нимфаһын һынландыра: ул үҙе һәләк иткән балыҡсыларҙың береһенең кәүҙәһе өҫтөндә эйелгән.

Лорелей астероиды (165) ҡая/һыу ҡыҙы хөрмәтенә аталған. Ҡайһы берҙә Лорелея һынын биналарға төшөргәндәр. Мәҫәлән, архитектор Шехтель Мәскәүҙә, Старопанский тыҡрығындағы 5-се йорттоң тәҙрә аркаһы өҫтөндә Лорелея һынын һүрәтләгән.

 Популяр мәҙәниәттә 
Төрлө жанрҙа заманса башҡарыусылар үҙ йырҙарында Лорелея образын туранан-тура ла, метафорик рәүештә лә файҙаланғандар.

Улар араһында:

 Dschinghis Khan
 Scorpions
 Blackmore’s Night
 Theatre of Tragedy
 L’Arc~en~Ciel
 Tom Tom Club
 Styx (төркөм)
 Cocteau Twins
 Fleet Foxes
 The Pogues
 Wishbone Ash
 Comeback Kid
 Deluhi
 Corpus Delicti
 Lord of the Lost
 Gathering Of Kings
 Сны Саламандры
 Зимовье Зверей
 Бахыт-Компот
Күп халыҡтар мифологияһында ер һәм һыу илаһтары, эйәләре йәки рухтары бар.

Герман-скандинав мифологияһында, боронғо грек мифологияһындағы сирена кеүек, алтын сәстәрен тарап ултырыусы һәм йыры менән караптарҙы ҡаяларға татҡан нимфа — Лорелея булһа, Норвегияла нёкки (Nøkken) иблистәр менән бәйле ҡурҡыныс һәм яуыз заттар тип һынландырыла.

никстар һыу менән бәйле рухтар араһында үҙенсәлекле урын биләй. Никстарҙы донъяны ендәр менән бәйле ҡурҡыныс, яуыз йән эйәләре итеп һүрәтләйҙәр. Улар һәр ваҡыт һыу янында тора, һәм кешеләрҙе, хайуандарҙы һыуға йәлеп итергә тырышаНиксы.

 Шулай уҡ ҡарағыҙ 
 Санкт-Гоарсхаузен

 Иҫкәрмәләр 

 Әҙәбиәт 




Категория:Фольклор
Категория:Герман мифологияһы
Категория:Рейнланд-Пфальц географияһы
Категория:Һыу рухтары
Категория:Рейн
Категория:Германия тауҙары