Самодий телдәре

Самоди́й телдәре — урал тел ғаиләһе составына ингән телдәр төркөмө. 

 Классификацияһы 
мини|322x322пкс|XVII быуатта (яҡынса; штриховка) һәм  XX быуат аҙағында (тулы буяулы фон) самодий телдәренең географик таралыуы
Самодий телдәре составында түбәндәге төркөмдәр айырыла:

 төньяҡ:
 ненец (ненецтар (юрактар теле)) — 21 926 һөйләшеүсе
 нещанский (язык лесных ненцев (неша, пяк) — 1000 говорящих
 энец (энецтар (енисейских самоедтары) теле) — 43 һөләшеүсе
 нганасан (нганасандар (тавги) теле) — 125 һөйләшеүсе
 юрак †
 көньяҡ:
 селькуп (селькуп (остяк-самоедтар) йәки хант теле) — 1023 һөйләшеүсе 
 саян самодийҙарының юҡҡа сыҡҡан телдәре:
 матор †
 тайгий †
 карагас †
 камасин †
 койбаль †
 сойот †

 Самодий телдәрен һаҡлау һәм тергеҙеү мәсьәләләре 
Рәсәйҙә ҡайһы бер мәктәптәрҙә самодий телдәрен уҡытыу фәне булараҡ алып барыла.

«Финляндия-Рәсәй» йәмғиәте Рәсәй педагогтарына «тел оялары» системаһы буйынса самодий (һәм фин-уғыр) телдәрен уҡытыуҙы ойоштороуҙа ярҙам күрһәтә, әммә был методика менән бәйле проблемаларҙың береһе - уны ҡулланыу өсөн юғары квалификациялы белгестәрҙең - педагогтарҙың да, шулай уҡ методистарҙың да талап ителеүендә., улар етмәй. Финляндияның Саам төбәгендә «тел оялары» программаһы етәксеһе Анника Пасанен фекеренсә, балалар телде тәбиғи рәүештә һәм ҡыҙыҡлы булған осраҡта ғына тиҙ һәм һөҙөмтәле өйрәнә ала. Шуға күрә милли аҙсылыҡ телдәрен мәктәпкәсә учреждениеларҙа, шулай уҡ мәктәптәрҙә лә һаҡларға һәм тергеҙергә мөмкин. Рәсәйҙә аҙ һанлы милләттәр йәшәгән күп кенә райондарҙың мәктәп программаларында туған телде өйрәнеүгә бүленгән аҙнаһына ике сәғәт, Пасана фекеренсә, телдәрҙе һаҡлап ҡалыу өсөн, бөтөнләй етмәй, ә мәктәптә туған телдең түбән статусы, уның һүҙҙәренсә, балалар өсөн «туған телдә концертта йырларға мөмкин, әммә белем биреү, цивилизация теле булып рус теле тора» тигән аныҡ сигнал аша еткерелә.

 Шулай уҡ ҡарағыҙ 
 Списки Сводеша для самодийских языков

 Иҫкәрмәләр 

 Әҙәбиәт 

  (в пер.)
 Коряков, Юрий Борисович Проблема язык или диалект и самодийские языки 

 Һылтанмалар 


Категория:Самодий телдәре
Категория:Урал телдәре