Черногорияның Европа берлегенә инеүе

Европа берләшмәһе менән Черногория араһындағы мөнәсәбәттәр 2006 йылда дәүләт төҙөлгәндән һуң урынлаша 2005 йылдың ноябрендә. Сербия һәм Черногория дәүләт союзы Европа берләшмәһенә ҡушылыу процесын илде тотороҡландырыу һәм ассоциация процесына инеү мөмкинлеге тураһында һөйләшеүҙәрҙән башлай. 2006 йылдың майында Черногория бойондороҡһоҙлоҡ тураһында референдум үткәрә, үҙаллы дәүләткә әүерелә һәм 2006 йылдың сентябрендә Европа союзы менән үҙ һөйләшеүҙәрен башлай. 2007 йылдың 15 октябрендә стабилләштереү һәм ассоциациялар тураһында килешеүгә ҡул ҡуйыла. 2010 йылда ил кандидат статусын ала. Шул ваҡыттан башлап ил үҙенең ҡануниәтен Европа берләшмәһе талаптарына тап килтерә башлай.

2018 йылдың февралендә баҫылған Европа союзы стратегияһында билдәләнеүенсә, Черногория менән Сербия 2025 йылда Европа союзына инеүгә «потенциаль әҙер» булған фавориттар булып тора.

 Тарихы 
Черногория Европа берләшмәһенә ағзалыҡҡа кандидат булып тора. Черногория — Союзға инеүгә кандидат. Илдең бойондороҡһоҙлоғон бөтә Европа союзы дәүләттәре танығандан һуң, уның ҡабул ителеү мөмкинлектәрен Европа берлеге Советы 2006 йылдың июнендә раҫлай. 2007 йылдың 5 октябрендә Черногория тотороҡлолоҡ һәм ассоциациялар тураһында килешеүгә һәм сауҙа мәсьәләләре буйынса ваҡытлыса килешеүгә ҡул ҡуя. Беренсеһе 2010 йылдың 1 майында, икенсеһе 2008 йылдың 1 ғинуарында көсөнә инә. Ваҡытлы килешеү Черногорияға һәм ЕС-ҡа ул ваҡытта ратификация процедураһы үткән ассоциация тураһындағы килешеү положениеларын ҡулланырға мөмкинлек бирә.

Яҡтар араһында реадмиссия тураһында килешеү көсөнә 2008 йылдың ғинуарында инә. Шул ваҡытта уҡ Черногория һәм Шенген киңлеге (килешеүе) араһында визаларҙы бөтөрөү тураһында килешеүгә ҡул ҡуйыла. Үҙенең практик ҡушымтаһын ул 2009 йылдың декабрендә ала, Черногория граждандары Шенген килешеүе илдәренә визаһыҙ инеү хоҡуғы бирелә.

2008 йылдың 15 декабрендә Черногория рәсми рәүештә Европа берләшмәһенә инеүгә ғариза бирә. 2009 йылдың 22 июлендә Европа комиссары Оли Рен Черногория властарына һорау алыу ҡағыҙы тапшыра, уның бурысы — илдең Европа берләшмәһе ағзаларына йөкмәтелгән йөкләмәләрҙе үтәү әҙерләү тураһында доклад әҙерләргә ярҙам итеү. Һорау алыу ҡағыҙы Европа ҡануниәтенең бөтә өлкәләренә һәм Копенгаген критерийҙарына ҡараған 2178 һорауҙан тора. Һорауҙарға яуап Европа комиссияһының Черногорияның ағзалыҡ перспективаһы тураһындағы ҡарары өсөн нигеҙ булырға тейешEC questionnaire to Montenegro . 9 декабрҙә премьер-министр Мило Джуканович Европа комиссияһына ҡуйылған һорауҙарға яуаптар ебәрә.

2010 йылдың 9 ноябрендә Европа комиссияһы дәүләттең ағзалыҡ тураһында рәсми һөйләшеүҙәр башлау өсөн кәрәкле ҡаҙаныштарын билдәләп үтә һәм Черногорияға кандидат-ил статусын бирергә тәҡдим итә. 2010 йылдың 17 декабрендә Черногория Европа берләшмәһенә рәсми кандидат статусы ала. 2012 йылдың 29 июнендә һөйләшеүҙәр башлана.

2012 йылдың 10 октябрендә Европа комиссияһы Черногория тураһында сираттағы доклад баҫтыра. Ул һөйләшеүҙәрҙән һуң беренсеһе була. Комиссия, ил баҙар иҡтисадын булдырыуын дауам итә, кандидаттарҙың сәйәси критерийҙарына яуап бирә һәм Европа берләшмәһенә ағзалыҡ бурыстарын үҙ өҫтөнә алыу мөмкинлеген арттыра, тип һығымта яһай.

Европа союзы — Черногорияның төп сауҙа партнеры. 2009 йылда илгә импорттың 40 проценттан ашыуы һәм экспорттың 48 проценты Европа берләшмәһе менән бәйле була. Берләшмәнең финанс ярҙамын Черногория 1998 йылдан алып ала. 1998 йылдан 2006 йылға тиклем Черногорияға 277,2 миллион евро бирелә, ә 2007—2013 йылдарҙа 235,7 млн евро берләшеүгә әҙерләнеү өсөн ала.

Программаға инеү мөхите буйынса Европа институтының интеграцияһындағы тикшеренеүҙәрҙә ҡатнашыуы, өсләшеү, Серияның үҙгәреүенә булышлыҡ итә. Ассоциация тураһындағы килешеү Черногорияға берләшмә программаларында ҡатнашырға мөмкинлек бирә. 2007—2013 йылдарҙа ил өс программала: Тикшеренеүҙәр һәм технологик үҫеш буйынса етенсе рамлы программала, Эшҡыуарлыҡ һәм инновациялар программаһында һәм Мәҙәниәт буйынса программала ҡатнаша.

2013 йылдың авгусында «Евробарометр» үткәргән социологик тикшеренеүҙәр күрһәтеүенсә, Черногория граждандарының күпселеге илдең Европа берләшмәһенә инеүен хуплай, әммә 2013 йылдың яҙынан уны яҡлаусыларҙың һаны 50 проценттан түбән була. Әммә һорау алыусыларҙың күпселеге илдең файҙа аласағына ышана(54 %), 30 % кире фекерҙә (алдағы һорау алыу менән сағыштырғанда +5 %).

2017 йылдың 5 июнендә Черногория НАТО-ға рәсми рәүештә инә.

 Евроны бер яҡлы индереү 
Черногорияның милли валютаһы юҡ. Сербия һәм Черногория дәүләт союзы составында рәсми валюта булып Югославия динары тора. 1999 йылдың ноябрендә Черногория хөкүмәте бер яҡлы тәртиптә динар менән бер рәттән әйләнешкә немец маркаһын индерә. 2001 йылдың 1 ғинуарында динар Черногорияла законлы түләү сараһы булыуҙан рәсми рәүештә туҡтай. Немец маркаһын евро алмаштыра һәм ҡулланыла башлай. Европа комиссияһы һәм Европа Үҙәк банкы евроны бындай бер яҡлы индереү билдәләнгән процедураға һәм Европа ҡануниәтенә тап килмәй тип белдерә . Евросоюз Маастрихт критерийҙарын теүәл үтәүҙе талап итә (мәҫәлән, ике йылға Европа курсы механизмында ҡатнашыу). Черногорияға евронан баш тартырға һәм Евросоюзға, ә һуңынан Еврозонаға инеү өсөн үҙ валютаһын индерергә кәрәкме тигән һорау әлегә тиклем хәл ителмәгән.

 Һөйләшеүҙәр барышы 
БүлектәрҺөйләшеүҙәр алдынан баһаБүлек асыҡБүлек ябыла1. Тауарҙарҙың ирекле хәрәкәтеҺиҙелерлек реформалар үткәреү кәрәк2017-06-20 -2. Эшсе көсөнөң ирекле күсеп йөрөүеРеформаларҙы дауам итеү кәрәк2017-12-11 -3. Хеҙмәттәр булдырыу һәм хәрәкәт итеү азатлығыРеформаларҙы дауам итеү кәрәк2017-12-11 -4. Капиталдың ирекле хәрәкәтеРеформаларҙы дауам итеү кәрәк2014-06-24 -5. Дәүләт һатып алыуҙарыРеформаларҙы дауам итеү кәрәк2013-12-18 -6. Корпоратив хоҡуҡРеформаларҙы дауам итеү кәрәк2013-12-18 -7. Интеллектуаль милек хоҡуғыҺиҙелерлек реформалар үткәреү кәрәк2014-03-31 -8. Конкуренция сәйәсәтеРеформаларҙы дауам итеү кәрәк2020-06-30 -9. Финанс хеҙмәттәреРеформаларҙы дауам итеү кәрәк2015-06-22 -10. Мәғлүмәт йәмғиәте һәм киң мәғлүмәт сараларыРеформаларҙы дауам итеү кәрәк2014-03-31 -11. Ауыл хужалығы һәм ауыл биләмәләрен үҫтереүҺиҙелерлек реформалар үткәреү кәрәк2016-12-13 -12. Аҙыҡ-түлек хәүефһеҙлеге, ветеринария һәм фитосанитария сәйәсәтеҺиҙелерлек реформалар үткәреү кәрәк2016-06-30 -13. БалыҡсылыҡҺиҙелерлек реформалар үткәреү кәрәк2016-06-30 -14. Транспорт сәйәсәтеРеформаларҙы дауам итеү кәрәк2015-12-21 -15. ЭнергетикаРеформаларҙы дауам итеү кәрәк2015-12-21 -16. ҺалымЕтди проблемалар юҡ2015-03-30 -17. Иҡтисади һәм аҡса-кредит сәйәсәтеРеформаларҙы дауам итеү кәрәк2018-06-25 -18. СтатистикаҺиҙелерлек реформалар үткәреү кәрәк2014-12-16 -19. Социаль сәйәсәт һәм мәшғүллекҺиҙелерлек реформалар үткәреү кәрәк2016-12-13 -20. Сәнәғәт сәйәсәте һәм эшҡыуарлыҡЕтди проблемалар юҡ2013-12-18 -21. Трансъевропа селтәрҙәреРеформаларҙы дауам итеү кәрәк2015-06-22 -22. Төбәк сәйәсәте һәм структура инструменттарын яйлауҺиҙелерлек реформалар үткәреү кәрәк2017-06-20 -23. Суд һәм төп хоҡуҡтарҺиҙелерлек реформалар үткәреү кәрәк2013-12-18 -24.Ғәҙеллек, азатлыҡ һәм именлекҺиҙелерлек реформалар үткәреү кәрәк2013-12-18 -25. Фән һәм тикшеренеүҙәрЕтди проблемалар юҡ2012-12-182012-12-1826. Мәғариф һәм мәҙәниәтЕтди проблемалар юҡ2013-04-152013-04-15 27. Тирә-яҡ мөхит һәм климаттың үҙгәреүеЕвропа берлеге ҡануниәтенә тулыһынса тап килмәй2018-12-10 -28. Ҡулланыусылар хоҡуҡтарын яҡлау һәм һаулыҡ һаҡлауНеобходимы дальнейшие реформы2014-12-16 -29. Таможня берлегеЕтди проблемалар юҡ2014-12-16 -30. Тышҡы бәйләнештәрЕтди проблемалар юҡ2015-03-302017-06-2031. Тышҡы сәйәсәт, оборона һәм хәүефһеҙлек сәйәсәтеЕтди проблемалар юҡ2014-06-24 -32. Финанс контролеҺиҙелерлек реформалар үткәреү кәрәк2014-06-24 -33. Бюджет мәсьәләләреЕтди проблемалар юҡ2014-12-16 -34. ИнституттарЮҡ - -35. Башҡа мәсьәләләрЮҡ - -Үҙгәреш33-тән 3333-тән 3

 Иҫкәрмәләр 

 Һылтанмалар 
 THE EUROPEAN UNION IN MONTENEGRO THE EUROPEAN UNION IN MONTENEGRO Montenegro’s path towards the EU
 Montenegro 2013 Progress Report

Категория:Европа берләшмәһе
Категория:Европа берләшмәһе ағзалары
Категория:Европа берләшмәһенең өсөнсө илдәр менән мөнәсәбәттәре
Ч
Категория:Черногорияның ике яҡлы мөнәсәбәттәре