Танакадатэ Айкицу

Танакадатэ Айкицу (; 18 сентябрь 1856, Фукуока — 21 май 1952 (95 йәш), ) — Япония ғалимы, физигы һәм географы.

 Биографияһы 
Танакадатэ Фукуока ауылында (хәҙерге  ҡалаһының өлөшө) самурай ғаиләһендә тыуған. Ул дзицуё яугирлыҡ сәнғәте уҡытыусыһы Танакадатэ Инадзоның һәм уның ҡатыны синтоист руханиҙары ғаиләһенән Кисэйҙың улы булған. Самурайҙарҙа ғәҙәттәгесә, дүрт йәшендә ул яҙыу һәм каллиграфия өйрәнә башлаған, һигеҙ йәшендә ҡылыс менән эш итергә өйрәнә башлаған. 1872 йылда уның ғаиләһе Токиоға күсенгән.

1872 йылда Танакадатэ  уҡырға ингән, унда инглиз телен өйрәнгән, әммә уҡыу ҡиммәтселеге арҡаһында уҡыуын ташларға мәжбүр булған. Ахыр сиктә ул Токио университетына уҡырға ингән һәм уны 1882 йылда тамамлаған, физика буйынса дәрәжә алып. 1885 йылда ул «» исемле япон телен латин имләһенә транслитерациялау ысулын эшләгән. Һуңыраҡ уның системаһы нигеҙендә  япон телен романлаштырыуҙың рәсми системаһы төҙөлгән. 

Ул күп тапҡырҙар Европала булған һәм 1888 йылдан 1890 йылға тиклем Глазго университетында  һәм Берлинда башҡа ғалимдар менән эшләгәнDr. Aikitu Tanakadate: World-Renowned Geophysicist and Seismologist  by Satio Tanno (President, Aikitu Tanakadate Society). August 31, 1995. Шотландияла булғанда ул  ағзаһы итеп һайланған . 

Танакадатэ 1893 йылдан 1896 йылға тиклем Япония буйынса күп сәйәхәт иткән,  менән берлектә үткәрелгән геофизик тикшеренеүҙәр өсөн гравитация һәм  буйынса мәғлүмәттәр йыйған. Ул Токио университетында Сейсмология институтына нигеҙ һалған. Уның тәҡдиме буйынса 1899 йылда   нигеҙ һалынғанJPL Small-Body Database Browser on 10300 Tanakadate  at the Jet Propulsion Lab site. 

Танакадатэ шулай уҡ хәрби авиацияны ҡулланыу беренсе яҡлы кешеләренең береһе булған. Географик киңлектәре күҙәтеү үҙәген һәм Япония авиация институтын ойоштороусыларҙың береһе булған. 1907 йылда метрик система буйынса Париж конференцияһында Танакадатэ  осошон күргән һәм был өлкәне өйрәнеүҙе дауам итеү өсөн унда торуын оҙайтҡан. 1909 йылдың декабрендә Японияла хәрәкәтһеҙ ҡанатлы осҡостоң беренсе осошо булған, уны Танакадатэ Франция хәрби атташеһы Ив Ле Приер һәм Япония флоты лейтенанты Сиро Айбара менән берлектә төҙөгән. Үҙенең Япония лабораторияһында ул  төҙөгән. Был өлкәлә иң мөһим ҡаҙаныштарҙың береһе «Кокэнки» эксперименталь монопланын төҙөү булған, ул 1938 йылда туҡталышһыҙ 62 сәғәт оса алған, был һауала йөҙөү өлкәһендә берҙән-бер рәсми Япония рекорды булып тора. Танакадатэ 1910 йылдан алып 1916 йылға тиклем һауала йөҙөү һәм авиация буйынса япон телендә лә, француз телендә лә күп мәҡәләләр баҫтырғанBrockett, Paul. 1921.. Шулай уҡ, ул 1920 йылда Токио университетының авиация факультетына нигеҙ һалған — бындай факультеттар күп кенә көнбайыш университеттарында барлыҡҡа килгәнсе үк. Уның тәрбиәләнеүселәренең береһе  — «» осҡосоноң конструкторы булған.

Танакадатэ Халыҡ-ара ауырлыҡтар һәм үлсәүҙәр комитетының беренсе Япония ағзаһы булған һәм Японияла  рәсми ҡабул итеүгә булышҡан. 1925 йылдан 1947 йылға тиклем ул Япония парламентының  ағзаһы булған. 1944 йылда  (аэронавтика һәм геофизика буйынса) менән бүләкләнгән. Бынан тыш, ул Францияның  менән бүләкләнгән. 1952 йылдың 21 майында Токиола вафат булған.

 Бүләктәре 

 4 дәрәжә  (1902)『官報』第5572号「叙任及辞令」February 3, 1902
 2 дәрәжә  (1906) 
  Ҙур таҫмаһы (1916)『官報』第1219号「叙任及辞令」August 22, 1916
  (1943)
  (1944) 
  Ҙур таҫмаһы (1952; үлгәндән һуң)

 Хәтер 
1989 йылда уның хөрмәтенә  астероиды аталған. 2002 йылда уның хөрмәтенә иҫтәлекле почта маркаһы сығарылғанhttps://www.post.japanpost.jp/kitte_hagaki/stamp/tokusyu/2002/1105/index.html Japan Post. Нинохеда «Танакадате мемориаль фәнни музейы» урынлашҡан, унда ғалим ҡулланған ҡоралдар экспонатлана.

 Иҫкәрмәләр 

 Һылтанмалар 

 田中舘愛橘博士 
 田中舘愛橘



Категория:4 дәрәжә Сығыусы ҡояш ордены кавалерҙары
Категория:2 дәрәжә Сығыусы ҡояш ордены кавалерҙары
Категория:1 дәрәжә Изге хазина ордены кавалерҙары
Категория:Мәҙәниәт ордены кавалерҙары
Категория:Маҡтаулы легион ордены кавалерҙары
Категория:Токио университеты уҡытыусылары
Категория:Глазго университетын тамамлаусылар
Категория:Асахи премияһы лауреаттары
Категория:Алфавит буйынса физиктар
Категория:Япония физиктары
Категория:XIX быуат физиктары
Категория:XX быуат физиктары
Категория:Алфавит буйынса географтар
Категория:Япония географтары
Категория:XIX быуат географтары
Категория:XX быуат географтары
Категория:Токиола вафат булғандар