Финикия теле

Финики́я теле () — б. э. т. II—I мең йыллыҡта ҡулланылған. һәм б. э. I мең йыллығы башында йәшәгән финикиялылар теле. Семит телдәренең ханаан төркөмсәһенә ҡарай.

 Таралыуы һәм диалекттары 
Көньяҡ-Көнсығыш Европала, Сүриәлә, Испанияла, Төньяҡ Африкала, Кипрҙа лингва франка итеп ҡулланылған. Күрәһең, төньяҡ финикия, тиро-сидон, кипр, пуник диалекттарына бүленгән.

Филистимляндар һөйләшкән финикия теленең экрон диалекты орфография һәм лексика үҙенсәлектәренә эйә була һәм ҡайһы берҙә «филистим семит теле» тип билдәләнәByrne R. (2002) Philistine Semitics and Dynastic History at Ekron. Ugarit-Forschungen, 34.

 Характеристикаһы 
Морфологияһы һәм лексикаһы буйынса боронғо йәһүд теленә яҡын.

Боронғо йәһүд теленең тәүрат варианты менән сағыштырғанда финикия теленең үҙенсәлекле һыҙаттары булып:

 «оканье» (аморей, угарит һәм йәһүд теленең ā өнөнә финикия телендәге ō > ū тура килә)
 флексияны йәки ялғауҙы юғалтҡандан һуң (сағыштыр: 'abd ҡол, әммә йәһүдсә: 'äbäd), ике тартынҡылы һөҙөмтәне һаҡлау
 м. һәм ж. родтағы 3 зат берлектә -' тамамланған энклитик алмаштың булғпнлығы
 префикстар yi-, 'i- ярҙамында каузативтоҡомдарының барлыҡҡа килеүе

Б. э. т. XI быуат аҙағында финикия телендә фарингаль һәм ларингаль тартынҡылар юҡҡа сыҡҡан.

 Яҙмаһы 
Финикия текстарын яҙыу өсөн башта изге яҙма, һуңынан хәреф яҙыу системаларына башланғыс һалған махсус финикия яҙмаһы ҡулланылған. Рим тарафынан финикия биләмәләре ассимиляцияланғандан һуң юҡҡа сыҡҡан финикия телендәге текстарҙы финикия яҙмаһы урынына унан килеп сыҡҡан грек теле һәм латин телендәге яҙма менән теркәргә тырышалар. Яҙыуҙа һуҙынҡылар сифатында тартынҡы хәрефтәр (әлиф, эй, вав, йод) ҡулланған йәһүд яҙмаһынан айырмалы рәүештә, финикия яҙмалары матрес лекционисҡулланмайҙар.

 Иҫкәрмәләр 

 Әҙәбиәт 

 Gesenius, W. Scripturae linguaeque phoeniciae monumenta quotquot supersunt edita et inedita. Vol. 1, 2, 3, 1837.
 Levy M. A. Phönizisches Wörterbuch. Breslau, 1864.
 Bloch A. Phoenizisches Glossar. Berlin, 1891.
 Segert S. A. Grammar of Phoenician and Punic. München: C. H. Beck, 1976.

 Һылтанмалар 


Категория:Финикия теле