Алисылар

Алисылар (; ) - Али ибн Әбү Талип вариҫтары. Алисылар хәрәкәте имам хакимлығының илаһилығын раҫлаусы шиғый мистик тәғлимәтен тыуҙыра. Ҡораллы көрәш барышында Алисыларҙың төрлө тармаҡтары ислам донъяһының төрлө төбәктәрендә власҡа килә ала: Марокко, Төньяҡ Африка, Яҡын Көнсығыш, Йәмән һәм .

 Нигеҙ һалыусы 
Риүәйәт буйынса, Али ибн Әбү Талиптың балалары күп — 8 йәки 9 ҡатындан 14 (йәки 18) улы һәм 19 (йәки 17) ҡыҙы була. Алиҙың иң билдәле улдары  Хәсән һәм Хөсәйен Мөхәммәт Пәйғәмбәрҙең ҡыҙы Фатиманан, һәм  бәнү хәнифә ҡәбиләһенән Хәүлә бинт Жәғәфәрҙән тыуған улы Мөхәммәт ибн әл-Хәнәфиә була. Тап ошо өс тармаҡ Хәлифәлектә юғары власҡа дәғүә итә. Шиғый-имамсылар  таныған ун ике имамдың туғыҙын Хөсәйен тармағын биргән.

 Тарихы 
Ислам тарихының бөтә дауамында тиерлек Алисылар йәки улар яҡлылар Хәлифәлек һәм башҡа мосолман дәүләттәре властарына ҡаршы ҡораллы һәм идеологик көрәш алып бара. Али тарафдарҙары уның тоҡомоноң  имаматҡа айырым хоҡуҡтарын яҡлай, улар власҡа килеү менән ерҙә тыныслыҡ һәм ғәҙеллек батшалығы хакимлыҡ итәсәгенә ышана. Алисылар хәрәкәте имам хакимлығының илаһилығын раҫлаусы шиғый мистик тәғлимәтен тыуҙыра . Шиғыйҙар «йәшерен» имам миссияһына- Алиҙың вафат булмаған вариҫының ҡайтып, шиғыйҙарҙы етәкләргә тейешлегенә айырыуса ҙур әһәмиәт бирә. Һәр шиғый сектаһы үҙенең лидерын «йәшерен» имам итеп күрә

Хәҙерге ваҡытта Алисыларҙың күп һанлы вариҫтары бөтә ислам илдәрендә йәшәй. Уларҙы сәйеттәр йәки шәрифтәр тип атайҙар. Иң билдәле Алисыларҙың ҡәберҙәре бөтә донъя шиғыйҙары өсөн хаж ҡылыу объекты булып тора.

 Алисы династиялар 
Ҡораллы көрәш барышында Алисыларҙың төрлө тармаҡтары ислам донъяһының төрлө төбәктәрендә власҡа килә ала. Алисылар етәкселегендәге имаматтар  Мароккола (Иҙрисиҙар), Төньяҡ Африкала һәм Яҡын Көнсығышта (Фатимиҙар), Йәмән (Рассисылар, Зәйдиҙәр һәм Тәбәристанда (Зәйдиҙәр).
ДинастияИлХакимлыҡ йылдарыДинастияны башлаусыСөләймәниҙәрТлемсен һәм Тенес (әмирҙәр)786—953/4Сөләймән ибн Ғабуллаһ (Хәсән ибн Алиҙың бүләһе)ИдрисиҙәрМарокко (хәлифәләр)789—974 (с перерывами)Идрис ибн Ғабдуллаһ ( Хәсән ибн Алиҙың бүләһе)АлавидыТәбәристан (әмирҙәр)864—928 (с перерывами)Хәсән ибн Зәйед (Хәсән ибн Алиҙың 6-сы быуындағы тоҡомо)  Хәсән ибн Али (Хөсәйен ибн Алиҙың 6-сы быуындағы тоҡомо)Бәнү ҮхәйдирҒәрәбстан ярымутрауы (әмирҙәр, Йәмәмә)867—1051Мөхәммәт ибн Йософ (Хәсән ибн Алиҙың 5-се быуындағы тоҡомо)Рассиды (Зәйдиҙәр)Йемен (имамдар)897—1281Яхья ибн Хөсәйен (Хәсән ибн Алиҙың 7-ом быуындағы тоҡомо)ФатимиҙарИфрикия (хәлифәләр)  Мысыр (хәлифәләр)909—1048  969—1171Ғөбәйҙуллаһ ибн Мөхәммәт (Хөсәйен ибн Алиҙың 9-сы быуындағы тоҡомо)МусабиҙарМәккә (әмирҙәр һәм шәрифтәр)967—1063Жәғәфәр ибн Ғабдуллаһ ибн Мөхәммәт ибн Муса ибн Ғабдуллаһ ибн Муса ибн Ғабдуллаһ ибн Хәсән ибн Хәсән ХәммүдиҙәрАльхесирас (әмирҙәр)  Кордова (хәлифәләр)  Малага (әмирҙәр)1013—1058  1016—1023, 1025—1027  1026—1057Али ибн Хәммүд (Мөхәммәт I ибн Идрис, Идрисиҙәр династияһының  7-ом быуыны тоҡомо)ҺашимиҙарМәккә (әмирҙәр һәм шәрифтәр)  Хижәз (королдәр)  Ираҡ (королдәр)  Сүриә (королдәр)  Иордания (королдәр)1201—1916  1906—1934  1920—1958  1920—1920  1920—…Әбү-л-Ғәзиз Ҡәтәдә ибн Идрис ибн Мүтәйн ибн Абдул-Кәрим ибн Иса ибн Хөсәйен ибн Али ибн Ғабдуллаһ ибн Мөхәммәт Әбү Жәғәфәр Мәккә әмире (967-980), Мусабиҙәр династияһынан   Хөсәйен ибн Али ( Хәсән ибн Алиҙың 37-се быуындағы тоҡомо)  Ғабдуллаһ ибн Хөсәйен ( Хөсәйен ибн Алиҙың улы)  Фейсал ибн Хөсәйен ( Хөсәйен ибн Алиҙың улы)  Ғабдуллаһ ибн Хөсәйен (Хөсәйен ибн Алиҙың улы) СөләймәниҙәрЙемен (әмирҙәр, Тихәмә һәм Асир)1063/9—XVI быуат аҙағыХәмзә ибн Ваххас (Сөлймән ибн Ғабдуллаһ, Хәсән ибн Али быуыны тоҡомо)МәхдиселәрЙемен (әмирҙәр, Зәбид)1137—1174Али ибн әл-Маәхди аәр-Руайни әл-Химйари (үҙен Али һәм Пәйғәмбәрҙәр тоҡомо тип иғлан иткән )Исхаҡ клан Сомали (шәйехтәр)ок. 1200—…Исхаҡ ибн Әхмәт Муса кланыСомали (шәйехтәр)ок. 1200—…Муса ибн МөхәммәтДжутиМарокко (султан)1465—1472Мөхәммәт ибн Али ( Идрис II тоҡомо)СәғәҙиҙәрМарокко (солтандар)1509—1659Әбү Ғабдуллаһ әл-Ҡәим (Хәсән ибн Али ейәне Мөхәммәт ән-Нәфс әз-Зәкий тоҡомо)Ҡасимиҙар (Зәйдиҙәр)Йемен (имамдар и королдәр)1597—1962Ҡасим ибн Мөхәммәт ( Йософ ибн Яхья тоҡомо, Рассиҙәрҙән)ҒәләүиҙәрМарокко (солтандар и королдәр)1631—…Мөхәммәт I ибн Али ( Хәсән ибн Алиҙың 29-сы быуындағы тоҡомо) Ҡасимиҙарәл-Кавасим (шәйехтәр)  Шәржә (әмирҙәр)  Рас-әл-Хайм (әмирҙәр)  Кальба (әмирҙәр)  Дибба (әмирҙәр) до 1700—1866  1866—…  1866—…  1871—1951  1871—1951Рахман I әл-Ҡасими  Хәлит I бин Солтан ( Рахман I тоҡомо)  Ибраһим I бин Солтан ( Рахман I тоҡомо)  Мәжид I бин Солтан (Рахман I тоҡомо)  Әхмәт I бин Солтан ( Рахман I тоҡомо)  ХөсәйениҙәрТунис (бейҙәр һәм король)1705—1957Хөсәйен ибн Али ИдрисиҙәрАсир (әмирҙәр)1906—1934Мөхәммәт ибн Али СенуссиКиренаика (әмир)  Триполитания (эмир)  Ливия (король)1916—1923, 1949—1951  1922—1923, 1947—1951  1951—1969Идрис ибн Мөхәммәт ( Али I ибн Ғүмәр тоҡомо, Идрисиҙәр династияһының 35-се быуыны)

 Иҫкәрмәләр 

 Әҙәбиәт 

 Прозоров С. М. ал-‘Алавийа // Ислам: энциклопедический словарь / Отв. ред. С. М. Прозоров. — М. : Наука, ГРВЛ, 1991. — С. 18. — 315 с. — 50 000 экз. — ISBN 5-02-016941-2.

Категория:Мосолман хакимдары династиялары
Категория:Мосолман дини лидерҙары
Категория:Ислам тарихы