Әһәмәниҙәр

Әһәмәниҙәр () — Боронғо Фарсы иле Әһәмәниҙәр дәүләтенең (705(?) — б. э. т. 330) батша династияһы.

Династия Әһәмәниҙән, фарсы ҡәбиләләре союзы юлбашсыһынан, башланған. Әһәмәни вариҫтары Парсала һәм Аншанда (Төньяҡ Элам) (б. э. т. 558—530) идара иткән Бөйөк Кир II (б. э. т. 558—530) Яҡын һәм Урта Көнсығыш илдәренең күпселеген берләштергән ҙур Фарсы империяһына нигеҙ һалған. Б. э. т. 330 йылда Искәндәр Зөлҡәрнәй армияһы баҫымы аҫтында Әһәмәниҙәр дәүләте йәшәүҙән туҡтай. Дарий Iнең Әһәмәниҙәр династияһына ҡарағанлығы иҫбат ителмәгән, үҙен Артаксеркс V исемле батша тип иғлан иткән Бесстың Әһәмәниҙәр менән бәйләнеше тағы ла күберәк икеләнеү тыуҙыра.

Мысырҙы баҫып алған Камбис II-нән башлап, Әһәмәниҙәр династияһы хакимдарын тарихсы Манефон фирғәүендәр сифатында XXVII Боронғо Мысыр династияһына ҡарата.

 Династия вәкилдәре 
Урыҫ тарихи традицияһында Әһәмәни батшалары исемдәрен уларҙың грек варианттары менән атау ҡабул ителгән. Был дөйөм ҡабул ителгән эллинлаштырылған формаларҙан тыш, исемлектә ысын фарсы исемдәре лә бирелгән.

 Ахемен (Һаһаманиш, , Haxāmaniš) Әһәмәни (? — б. э. т. 675)
 Теисп (Чишпиш, , Čišpiš) (б. э. т. 675—640)
 Аншанлы Кир I (Куруш, , Kuruš) (б. э. т. 640—580)
 Камбис I (Камбуджия, , Kambūjiya) (б. э. т. 580—559)
 Бөйөк Кир II (Куруш, , Kuruš) (б. э. т. 559—530), Фарсы империяһына нигеҙ һалған, массагеттар менән һуғышта һәләк булған
 Камбис II (Камбуджия, , Kambūjiya) (б. э. т. 530—522), йәнәһе үҙенә ҡул һалып ғүиерен өҙгән 
 Смердис (Бардия, , Bardiyā) (б. э. т. 522 йылдың март — сентябре), сторонниками Дарий I яҡлылар уны узурпатор-маг (законһың рәүештә сихыр ярҙамында власҡа килеүсе) Гаумата тип танытҡан
 Бөйөк Дарий I, Гистасп(ид) (Дараяваһуш, , Dārayavahuš) (б. э. т. 522—486)
 Ксеркс I (Хшаярша, , Xšayāršā) (б. э. т. 486—464)
 Артаксеркс I, Макрохейр (Артахшасса, , Artaxšaçā) (б. э. т. 464—424)
 Ксеркс II (Хшаярша, , Xšayārša) (б. э.т. 424 йылдың май — июле)
 Секудиан (Сеһудон, sekhudon), 6 ай (б. э. т. 423)
 Дарий II Ох, Нот (Дараяваһуш Вахаука, , Dārayavahuš) (б. э. т. 423—404)
 Артаксеркс II Арсак, Мнемон (Артахшасса Арсак, , Artaxšaçā ) (б. э. т. 404—358)
 Артаксеркс III Ох (Артахшасса Вахаука, , Artaxšaçā) (б. э. т. 358—337)
 Артаксеркс IV Арс (Артахшасса, , Artaxšaçā ) (б. э. т. 337—335)
 Дарий III Кодоман (Дараяваһуш, , Dārayavahuš) (б. э. т. 335—330), Бесс, Дарий III Кодоманды үлтереп, урынын биләгән.
 Артаксеркс V Бесс (Артахшасса, , Artaxšaçā ) (б. э. т. 330—329)

 Генеалогияһы 

 Иҫкәрмәләр 

 Шулай уҡ ҡарағыҙ 
 Әһәмәниҙәр дәүләте
 Әһәмәниҙәр архитектураһы
 Петубаст III
 Псамметих IV

 Һылтанмалар 


 Richard Nelson Frye. Handbuch der Altertumswissenschaft: Alter Orient-Griechische Geschichte-Römische Geschichte. Band III,7: The History of Ancient Iran. 1984. S. 359. ISBN 3-406-09397-3, 9783406093975


27
*
*
Категория:Боронғо Яҡын Көнсығыш нәҫелдәре