Фәй (ислам)

Фәй ( «ҡайтарыу»; ) — мосолмандар тыныс юл менән башҡа дин кешеләренән алған бөтә төр һалымдар һәм бөлгөнлөккә төшкән мөлкәтте алыу.

 Тарихы 
Был термин Ҡөрьәндәге Әл-Хәшр сүрәһенең 7-се аятында барып тоташа: «мә әфә’ә Аллаһу ’әлә рәсүлиһи минһүм» (« Аллаһ Үҙенең Рәсүленә ҡайтарып биргән нәмә»):

Ғәрәп баҫып алыуҙары осоронда фәй тип һуғыш яланында баҫып алынған табышты атағандар (мәҫәлән, Ктесифонда сәсәниҙәр батшаларының һәм аҡһөйәктәренең ташлап ҡалдырылған байлығы). Фәйҙән хәмес алынған, ә ҡалған өлөшө яугирҙар араһында бүленгән.

 Әһәмиәте 
Эш хаҡы индерелгәндән һәм һалымдарҙы даими йыйғандан һуң хәл үҙгәрә. VIII быуат аҙағында уҡ ислам дине белгестәре фәй артында тәү сиратта башҡа диндәгеләрҙән алынған һалымды аңлай (жизйә, хараж), улар менән, зәкәттән һәм хәмстән айырмалы рәүештә, бөтә мосолмандар ҙа файҙаланыу хоҡуғына эйә тип ҡарала. Әл-Мәүәрди һәм Әл-Ғазали кеүек ислам ғалимдары фәйҙән хәмс алынырға тейеш, тип һанағандар, шул уҡ ваҡытта хараждан йәки жизйәнән хәмс түләнмәй. Теоретиктар булдырған фәй төшөнсәһе жизйә һәм хараж йыйыу өсөн фискаль йәһәттән әһәмиәткә эйә булмай.

 Иҫкәрмәләр 

 Әҙәбиәт 
 Большаков О. Г. Фай // Ислам: энциклопедический словарь / Отв. ред. С. М. Прозоров. — М. : Наука, ГРВЛ, 1991. — С. 248. — 315 с. — 50 000 экз. — ISBN 5-02-016941-2.



Категория:Ислам терминдары
Категория:Ислам иҡтисады