Йыһат (ғазауат)

Йыһат йәки Ғазауат (;  — «көрәш», «изге һуғыш», «көс һалыу») — ислам тәғлимәтендә дин өсөн изге һуғыш (көрәш), киңерәк мәғәнәлә — Аллаһ юлында тырышлыҡ һалыу.

Мосолман йәмғиәте үҫеш алған һайын, һүҙҙең мәғәнәһе лә үҙгәреш кисергән.
справа|мини|200x200пкс|Йыһат байрағы
Мөхәммәт Пәйғәмбәр етәкселегендә Мәҙинә мосолмандарының Мәккә мәжүсиҙәренә һәм Мәҙинәләге йәһүдиҙәргә ҡаршы көрәш алып барыу тактикаһы үҙгәреп тороу сәбәпле, мосолмандарҙың мөһим дини бурысы тип күрһәтелгән йыһатты аңлатыу Ҡөрьәндең Мәҙинә осорона ҡараған сүрәләрендә ҡаршылыҡлы бәйән ителгән: мосолман булмаған халыҡтар менән асыҡтан-асыҡ хәрби бәрелешкә инмәҫкә, ә исламға өгөт-нәсихәт менән өндәргә; ислам дошмандары менән һаҡланыу һуғыштары ғына алып барырға; кафырҙарға мосолман календарындағы изге айҙарҙа һөжүм яһамаҫҡа, башҡа айҙарҙа ғына һөжүм итергә; кафырҙар менән һәр ҡасан һәм ҡайҙа булһа ла көрәш алып барырға, тиелгәнҠөрьән, «Тәүбә» сурәһе.

Һуңыраҡ осорҙа мосолман хокукында (фиҡһ) «йыһат» һүҙенең мәғәнәһе теүәлерәк билдәләнә.

«Бөйөк йыһат» тип мосолмандың рухи яҡтан үҙ-үҙен камиллаштырыуы аталһа, «кесе йыһат» тип исламды яҡлап һәм уны таратыу маҡсатынан кафырҙар менән көрәш алып барыу атала.

Мосолман хоҡуҡсылар (факиһтар) «йыһат» төшөнсәһен тағы ла вағыраҡ төшөнсәләргә тарҡаталар:

 «Йөрәк йыһаты» — яман мауығыуҙарға, нәфескә (үҙ-үҙең менән) ҡаршы көрәшеү;
 «Тел йыһаты» — йәмғиәтте шәриғәт тыйғандарҙан (хәрәмдән) тыйылырға һәм шәриғәт ҡушҡандарҙы үтергә өндәү;
 «Ҡул йыһаты» — мосолман дәүләтендә енәйәтселәрҙе һәм диндән тайпылыусыларҙы (мөртәттәрҙе), ислам әхлағын боҙоусыларҙы (зинасыларҙы һ.б.) язалау;
 «Ҡылыс йыһаты» — кафырҙар менән ҡораллы көрәш алып барыу һәм һуғышта һәләк булғандарға (шәһиттәргә) ожмахта мәңгелек рәхәтлек вәғәҙә итеү.
 Суфыйсылыҡта йыһатҡа мистик рухта аңлатма бирелә.
 Хәнәфиҙәр мәҙһәбе кафырҙар менән булған теләһә ниндәй һуғышты йыһат тип атай.

300px|thumb|right|Ғәрәп хәлифәлеге   
XX- XXI быуаттарҙа йыһат идеяһын радикаль (ҡара: Әхмәт Ҡадиров) һәм террорсы мосолман ойошмалары (мәҫәлән,: Рәсәй Федерацияһында 2003 йылда тыйылған «Мосолман ҡәрҙәштәр» (әл-Ихуан әл-Мөслимин)РФ ФСБ сайты) киң ҡуллана.

 Сығанаҡтар 
 Джихад // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.

 Әҙәбиәт 

 Ал-Джихад фи-л-Ислам. Каир, 1967.
 Фатхи Якын. Ислам: идеи, движения, предметы. М., 1992.
 Али Мухаммад Наки. Ислам и национализм. Казань, 1992.
 Peters R. Islam and colonialism: the doctrine of Jihad in modern histori. The Hague, 1979.
 Schwartz W. Gihad unter Muslimen. Китапта: Studien zum Minderheitenproblem Islam in. Bonn, 1980. Bd 6.

 Һылтанмалар 
 Daniel Pipes. What is Jihad? (Нимә ул йыһат?). New York Post, 31.12.2012

 Иҫкәрмәләр 

Категория:Дини һуғыштар
Категория:Ислам терминдары