Әлмөхәдтәр

Әлмөхәдтәр ( al-Muwahhidūn, әл-Мүәһһидүн, һүҙмә-һүҙ «бер аллаға табыныусылар»; ) — Төньяҡ Африкала һәм Ислам Испанияһында (1121—1269) династия һәм дәүләт. Әл-Мурабиттар дәүләте менән көрәш һөҙөмтәһендә барлыҡҡа килә. Дәүләт территорияһы Әбд әл-Мөмин (1161) осоронда иң ныҡ киңәйә. Реконкиста (нигеҙҙә, испандар һәм португалдар мавр әмирлектәре биләгән ерҙәрҙе оҙаҡҡа һуҙылған кире тартып алыу процесы) һөҙөмтәһендә тарҡала.

 Тарихы 
Әлмөхәдтәр — дини хәрәкәт, ә һуңыраҡ 1121—1269 йылдарҙа Мәғриб берберҙарының династияһы һәм дәүләте. Хәрәкәттең нигеҙ һалыусыһы Мөхәммәт ибн Түмәрт иһә әл-Мурабиттарҙың дини инаныстарына ҡаршы сыға, әммә шул уҡ ваҡытта Аллаһы тәғәләнең берлеге йәһәтенән ҡәтғи талаптар ҡуя — фекерҙә булыуын талап итә; уның эйәрсәндәренә әл-мүәһһидүн («бер Аллаһлылар» (исп. Al­mo­hades) ҡушаматы шунан килеп сыға ла.

Ул әл-Мурабиттарға һуғыш иғлан итә (1121), ә уның вариҫы Әбд әл-Мөмин, хәлифә титулы (1130) ҡабул итеп, 1146 йылда Марракешты яулай һәм әл-Мурабиттарҙың хакимлығын тартып ала.

Яулап алыу яуҙары һөҙөмтәһендә (1151-53 һәм 1159-60) әлмөхәдтәр бөтә Мәғриб менән Ан­да­лусты буйһондора һәм яр буйы ҡалаларынанан нор­ман­ндарҙы ҡыуып сығара.

Шул уҡ ваҡытта, Мәғрибтең көнбайыш өлөшөн ғәрәпләштереү тиҙләшә. Артабан һалымдар менән талау һәм феодаллаштырылған элита тарафынан дини эҙәрлекләүҙәр баш күтәреүҙәргә килтерә һәм улар ҡот осҡос баҫтырыла.

1195 йылда Әлмөхәдтәр Аларкоста Кас­тилия баш күтәреүселәрен еңә, ләкин 1212 йылда улар үҙҙәре Лас-На­вас-де-То­ло­сала Кастилия, Арагон һәм На­вар­раның берләшкән ғәскәренән еңеләләр.

1248 йылға Гранада әмирлегенән башҡа бөтә биләмәләрен тиерлек юғалталар. Шул уҡ осорҙа улар Мәғрибтә лә юғалтыуҙар кисерә: уларҙың дәүләтселегенән Тунис (1229) һәм Тлемсена (хәҙерге Алжир тер­ри­то­рияһы, 1235) хакимдары династиялары айырылып сыҡҡан.

Һөҙөмтәлә әлмөхәдтәр бәнү-мерин бербер ҡәбиләһенә хәрби-сәйәси позицияларын бирергә мәжбүр була, улар 1269 йылда Мар­ра­кешты яулап алып, Әлмөхәдтәрҙең хакимлығын юҡҡа сығара.

 Әлмөхәдтәр династияһы хәлифәләре 
 Абд аль-Мумин 1130—1163
 Абу Якуб Юсуф 1163—1184
 Яҡуп әл-Мансур1184—1199
 Мухаммед ан-Насир 1199—1213
 Абу Якуб Юсуф II 1213—1224
 Абдул-Вахид I 1224
 Абдалла аль-Адил 1224—1227
 Абу Закария аль-Мутасим 1227—1235
 Абу Ала аль-Мамун 1227—1232
 Абд аль-Вахид ар-Рашид 1232—1242
 Али Абуль-Хасан ас-Саид 1242—1248
 Умар аль-Мустафик 1248—1266
 Абу Дабус 1266—1269

 Иҫкәрмәләр 

 Һылтанмалар 
 Альмохадтар идаралығы испанияла "Руниверс"сайтында 
 Грюнебаум Г. Э.фон. Классик ислам. Тарих очеркы (600—1258)

 Гумилев Л. III бүлек. X—XIII Быуаттарҙа Азия Һәм Төньяҡ Африка. Мәғриб IX—XI быуаттарҙа. Альморавидтар Һәм Альмохадтар. // Көнсығыш тарихы (урта быуаттарҙа Көнсығыш)


Категория:Берберҙар
Категория:Мосолман хакимдары династиялары
Категория:Википедия:Викимәғлүмәттә сығанағы булған мәҡәләләр
Категория:Берберҙар
Категория:Мосолман хакимдары династиялары
Категория:Википедия:Викимәғлүмәттә сығанағы булған мәҡәләләр
Категория:1121 йылда барлыҡҡа килгәндәр
Категория:1269 йылда юҡҡа сыҡҡандар