Үрге Бүлеү

Үрге Бүлеү — Верхневилю́йск () Саха Республикаһындағы ауыл административ Үрге Бүлеү улусы үҙәгеГеографическая и историческая справка о наслеге .

Көнбайыш Яҡутстандың ҙур туристик һәм финанс үҙәге.
мини|

 Географияһы 
Үрге Бүлеү ауылы Якутск ҡалаһынан 677 километр алыҫлыҡта Үрге Ьүлеү улусының (районының) уртаһында Вилюй йылғаһының уң ярында урынлашҡан.

 Тарихы 
Үрге Бүлеү ҡышҡы ауыл булараҡ беренсе тапҡыр 1637 йылда телгә алына. Тубыл бояры улы Воин Шахов тораҡҡа нигеҙ һала.
Тарих фәндәре кандидаты П. П. Петров — Хардыы раҫлауынса, 1730 йылда Куорамыкы төбәгендә епископ Нерунович тәре урынлаштыра, шул осорҙан алып, ауыл наслег үҙәге, артабан Верхневилюйск улусы үҙәге булып китә
Ауыл булараҡ уның барлыҡҡа килеүе яҡынса 1780-се йылдарға тура киләБ. О. Долгих Родовой и племенной состав народов Сибири в 18 веке- М. Изд. АН СССР, 1960 . 1835 йылда үҙ аллы ауыл биләмәһе статусы бирелә.

Билдәле тикшеренеүсе Р. Маактың 1887 йылда сыҡҡан «Яҡут өлкәһенең Вилюйск округы» китабында һәм башҡа тарихи документтарҙа, 1813, 1882 йылдарҙа Куорамыҡта һәм уның тирәһендә ятҡан күлдәр янында 70-кә яҡын кеше йәшәгән, тип күрһәтелә.

1823 йылда Үрге Бүлеү комиссариаты Үрге Бүлеү һәм Мархин улустарына бүленә. Куорамыкы ауылы ул саҡта уҡ 2-се Едюгей наслегы үҙәге һәм улус хакимиәтенең идаралығы булған. Степан Струкин (Ботох уола) төҙөгән улус башҡармаһы бинаһы 1859 йылда Куорамыкы төбәгенә күсерелә. Яңы идара бинаһы 1915 йылда бай эшҡыуар Кривогорницин (Асыҡай) төҙөткән.

1876 йылда тәүге мәктәп (халыҡ училищеһы) асыла. Беренсе уҡытыусылар булып Андреев И. А., билдәле мәғрифәтсе Василий Григорьевич Монастырев эшләй, ул яҡут халҡын ағартыу—мәғрифәтселеге өсөн 4 миҙал менән бүләкләнгән.

1897 йылда Изге Троицк сиркәүе төҙөлгән, 1899 йылда священник Винокуров уны изгеләндерә

1935 йылдың 10 февралендә Яҡут АССР-ы Үҙәк Башҡарма Комитеты Президиумы ҡарары менән Верхневилюйский районы ойошторола, шул ваҡыттан алып Үрге Бүлеү ауылы Верхневилюйск районы үҙәге булып тора. Бында Яҡут Республикаһының билдәле партия-совет эшмәкәрҙәре Г. И. Чиряев, Ю. Н. Прокопьев, М. Е. Николаев, М. Т. Егоров һәм башҡалар хеҙмәт биографияһын башлайГеографическая и историческая справка о наслеге .

 Халҡы 
Үрге Бүлеү ауылында 6500 кеше йәшәй. Ирҙәр — 3172, ҡатын-ҡыҙҙар — 3329Географическая и историческая справка о наслеге .

 Инфраструктураһы 
М. А. Алексеев исемендәге Верхневилюйск Республика гимназияһы, 3 урта мәктәп, башланғыс, спорт һәм музыка мәктәбе эшләй. П. Н. Тобуроков исемендәге Ял үҙәге, халыҡ театры, 21 филиалға эйә үҙәкләштерелгән китапхана системаһы, балалар китапханаһы, һаулыҡ һаҡлау, сауҙа учреждениелары бар ВЕРХНЕВИЛЮЙСКИЙ УЛУС (РАЙОН).
Ауылда П. Х. СтароватовКраеведческий музей имени П. Х. Староватова  исемендәге тыуған яҡты өйрәнеү музейы бар.

 Иҫкәрмәләр 

 Әҙәбиәт 
 Б. О. Долгих Родовой и племенной состав народов Сибири в 18 веке- М. Изд. АН СССР, 1960

 Һылтанмалар 
 ВЕРХНЕВИЛЮЙСКИЙ УЛУС (РАЙОН)
 Географическая и историческая справка о наслеге 
 Верхневилюйск



Категория:Верхневилюйск улусының тораҡ пункттары
Категория:Яҡутстандың улус үҙәктәре