Аршакидтар

Аршакидтар йәки Арсакидтар — парндар юлбашсыһы Аршак I нигеҙ һалған боронғо династия. Парфия империяһындаEncyclopaedia Britannica. Arsacid dynasty ., Әрмәнстанда (әрмән Аршакидтары), Атропатенда, Иберияла һәм Кавказ Албанияһында (массагет Аршакидтары) идара иткән.

 Шәжәрәһе 
Иранды грек-македон Селевкиҙар династияһынан азат иткән Аршакидтарҙың (б. э. т. 250 йыл — б. э. 224 йыл) Парфия династияһы, баштан уҡ легендар батшалар — авеста геройҙары менән бәйләнешен иғлан итә — быны уларҙың илаһи ата — бабаһы Ҡәүи Аршан исеме раҫлайЛуконин В. Г. Древний и раннесредневековый Иран. М.: «Наука», 1987. 295 стр. — стр. 116 и прим. 37. Британника Энциклопедияһына ярашлы, династияның нигеҙ һалыусылары булып Каспий диңгеҙе көнсығышҡа табан йәшәгән парна ҡәбиләһе ағзалары тора. Улар Искәндәр Зөлҡәрнәйн (б. т. 323 йыл&nbsp;э.) үлгәндән һуң күп тә үтмәй Парфияға инә һәм яйлап Иран һәм Месопотамияның күпселек өлөшөн контролә ала. Ариан шулай уҡ парфяндарҙың үҙ нәҫелен Әһәмәниҙәр батшаһына Артаксеркс IIArrian. Parthica, fr. −1 — Syncellus, c. 539. Цит. по: Луконин В. Г. Древний и раннесредневековый Иран. М.: «Наука», 1987. 295 стр. — стр. 116ҡаратҡандар. Боронғо данлы батшаларҙың законлы вариҫтары итеп күҙ алдына килтереү идеяһы, моғайын, б. э. т. I быуат&nbsp;башында уҡ (йәки унан да алдараҡ) барлыҡҡа килгәндер. Мәҫәлән, Нисала табылған парфян документтарында Аrtaxšahrakān йөҙөм баҡсаһы телгә алына, документтарҙы нәшер итеүселәр фекеренсә, ул «моғайын, аршакидтарҙың легендар ата-бабаһы Артаксеркс II хөрмәтенә аталғандыр»Дьяконов И. М., Лившиц В. А. Документы из Нисы I в. до н. э. (предварительные итоги работы). М., 1960. (XXV Международный конгресс востоковедов). Цит. по: Луконин В. Г. Древний и раннесредневековый Иран. М.: «Наука», 1987. 295 стр. — стр. 241.

 Династияның өлкән тармағы 
 Аршакидтар — Б. э. т. 250 йыл дауамында Парфян батшалығында идара иткән династия
— б. э. 224 йылы. Аршак I — Парфян державаһына нигеҙ һалыусы. 224 йылда Сәсәниҙәр ҡолатыла.

 Династияның кесе тармаҡтары 
 Аршакуни йәки Әрмән Аршакидтары — б. э. 66 — б. э. 428 йылдарында Әрмәнстанда идара иткән нәҫел.

Ҡайһы берҙә Парфияла үҙ-ара низағ һөҙөмтәһендә тәхеттән төшөрөлгән һәм Әрмәнстанға ҡасып киткән юғары ҡатлам һайлап ҡуйған һәм Рим императоры Октавиан Август ситләткән Парфян батшаһы Вонон I-не (б. э. 12 — 15 йылдарҙа идара иткән) династияға нигеҙ һалыусы тип һанала. Вонон I, Аршакидтар династияһы вәкиле булһа ла, был династияның ваҡытлыса ғына әрмән тәхетенә ултырған вәкиле була. Трдат I (Тиридат), Парфия, шулай уҡ Рим империяһы (66 йыл) Әрмәнстан батшаһы тип таныған Парфян батшаһы Вологез I-нең ҡустыһы хакимлыҡ иткән династияға туранан-тура нигеҙ һалыусыһы тип атала.

 Аршакуниани йәки Иберия Аршакидтары — династияның Иберияла идара иткән тармағы. Рев I — нигеҙ һалыусы.
 Арраншаһтар йәки Кавказ Албанияһы Аршакидтары — б. э. I—IV йылдарҙа Кавказ Албанияһында идара иткән династия.

 Әҙибет 

 Иҫкәрмәләр 

 Һылтанмалар 
Категория:Боронғо Фарсы дәүләте династиялары