Королева Елизавета утрауҙары

Королева Елизавета утрауҙары (bнгл. Queen Elizabeth Islands, фр. Îles de la Reine-Élisabeth; элек Парри утрауҙары йәки Парри архипелагы булараҡ билдәле) — Канада Арктика архипелагының иң төньяҡ өлөшө: Нунавут һәм Төньяҡ-Көнбайыш биләмәләренә ҡараған төрлө ҙурлыҡтағы утрауҙар төркөмө булып тора.

 Географияһы 
ссылка=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/43/Barbeau_Peak%2C_Nunavut.jpg/225px-Barbeau_Peak%2C_Nunavut.jpg|слева|мини|225x225пкс|Барбо-пик (2616 метр) Элсмир утрауының, архипелагтың һәм Нунавут биләмәһенең иң бейек түбәһе
Утрауҙар Төньяҡ Боҙло океан бассейнында ята:

Мак-Клур, Вайкаунт́-Мелвилл, Барроу, Ланкастер (инглиз телле сығанаҡтарҙа был дүрт боғаҙ Parry Channel (Парри боғаҙы) тип атала) боғаҙҙары системаһынан төньяҡтараҡ..

Утрауҙар формаһы буйынса өсмөйөшкә тартым: түбәһендә — Элсмир утрауы , ә нигеҙендә Принс-Патрик, Мелвилл, Батерст, Корнуоллис, Девон  утрауҙары ята.
ссылка=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/8d/Map_indicating_the_Queen_Elizabeth_%28or_Parry%29_Islands%2C_northern_Canada.png/225px-Map_indicating_the_Queen_Elizabeth_%28or_Parry%29_Islands%2C_northern_Canada.png|слева|мини|225x225пкс|Королева Елизавета утрауҙары, Төньяҡ Канада.
Исеме алмаштырылғандан һуң, Парри архипелагы термины архипелагтың көньяҡ-көнбайыш өлөшө өсөн (Принс-Патрик, Мелвилл, Батерст, Борден, Маккензи-Кинг, Корнуоллис утрауҙары һәм уларҙы уратып алған ваҡ утрауҙар) ҡулланылыуын дауам итә.

Башҡа утрауҙарҙың бер өлөшөн (Амунд-Рингнес, Аксель-Хейберг, Эллеф-Рингнес, Корнуолл) Свердрупа утрауҙары төркөмөнә индерәләр.

Ҡайһы бер утрауҙар уйһыу рельефлы, икенселәре 300—600 метр бейеклектәге яҫы яйланан ғибарәт. Девон утрауында тау һырттары 1921 метрға тиклем күтәрелә.

Иң таулыһы — архипелагтың иң ҙур утрауы — Элсмир, унда Барбо түбәһе урынлашҡан (2616 метр) — Элсмир утрауының, архипелагтың һәм Нунавут биләмәһенең иң бейек түбәһе.

Утрауҙарҙың климаты бик ҡаты, арктик. Утрауҙар поляр сүллектәр менән ҡапланған.

Утрауҙарҙың дөйөм майҙаны 419 061 км² тәшкил итә  Atlas of Canada; Natural Resources Canada. Утрауҙарҙың күбеһе Ер шарындағы иң ҙурҙар иҫәбенә инә, шуларҙың иң ҙуры — Элсмир, икенсеһе — Девон.
№УтраутөркөмсәБиләмәМайҙан,км²Канадала урыныДонъяла урыныКоординаталар1Александер at oceandots.comПарри архипелагыНунавут484662Амунд-Рингнес at oceandots.comСвердрупНунавут5255251113Аксель-Хейберг at oceandots.comСвердрупНунавут431787324Бейлли-Гамильтон at oceandots.comПарри архипелагыНунавут290915БатерстBathurst Island  at Bivouac.comПарри архипелагыНунавут1604213546Борден at oceandots.comПарри архипелагыНунавут/Төньяҡ-көнбайыш биләмәләр2794301707Брок at oceandots.comПарри архипелагыТөньяҡ-көнбайыш биләмәләр764583838Букингем утрауыПарри архипелагыНунавут1371379Байам-Мартин at oceandots.comПарри архипелагыНунавут11504229410Камерон at oceandots.com АрхипелагНунавут10594631211Коберг at oceandots.comПарри архипелагыНунавут4118312Корнуолл at oceandots.comСвердрупНунавут23583118413Корнуоллис at oceandots.comПарри архипелагыНунавут6995219614Девон at oceandots.comПарри архипелагыНунавут5524762715Эглинтон at oceandots.comПарри архипелагыТөньяҡ-көнбайыш биләмәләр15413624916Эллеф-Рингнес at oceandots.comСвердрупНунавут11295166917Элсмир at oceandots.comНунавут19623631018Эмералд at oceandots.comПарри архипелагыТөньяҡ-көнбайыш биләмәләр5496346619Грехем at oceandots.comСвердрупНунавут13783826520ГриффитGriffith Island  at the Atlas of CanadaПарри архипелагыНунавут18911021Хелена at oceandots.comПарри архипелагыНунавут3278522ХоувдHoved Island  at the Atlas of CanadaПарри архипелагыНунавут15812523Ванье at oceandots.comПарри архипелагыНунавут11264429824Кинг-Кристиан at oceandots.comСвердрупНунавут6456042025Литл-Корнуоллис at oceandots.comПарри архипелагыНунавут4127526Лохид at oceandots.comПарри архипелагыНунавут13084127327ЛоутерLowther Island  at the Atlas of CanadaПарри архипелагыНунавут14513328Маккензи-Кинг at oceandots.comПарри архипелагыНунавут/Төньяҡ-көнбайыш биләмәләр50482611529Мэсси at oceandots.comПарри архипелагыНунавут4327130МиенMeighen Island  at arctic.uoguelph.caСвердрупНунавут9555033731Мелвилл at oceandots.comПарри архипелагыНунавут/Төньяҡ-көнбайыш биләмәләр4214983332Норт-Кент at oceandots.comПарри архипелагыНунавут5906245333Принс-ПатрикPrince Patrick Island  at peakbagger.comПарри архипелагыТөньяҡ-көнбайыш биләмәләр15848145534Стор at oceandots.comСвердрупНунавут3138735Бүтән бәләкәй утрауҙар (2092 берәмек)Нунавут/Төньяҡ-көнбайыш биләмәләр2321………Королева Елизавета утрауҙарыНунавут/Төньяҡ-көнбайыш биләмәләр419061……

 Тарихы 
Утрауҙар европалылар тарафынан тәүге тапҡыр 1616 йылда асыла. Британ адмиралтействоһы атаманы инглиз арктик сәйәхәтсеһе У. Э. Парри хөрмәтенә бирә. Ул архипелагты 1819—1820 йылдарҙа аса. Һуңынан, 1953 йылда Елизавета II Канада королеваһы булараҡ тәхеткә ултырғандан һуң, утрауҙар уның хөрмәтенә атала.

 Халҡы 
Халыҡ һаны — 375 кеше (2006). Иң ҙур торама пункттар — Корнуоллис утрауындағы Резольют (229 кеше) һәм Элсмирҙағы Грис-Фьорд (141 кеше) ҡасабалары. Элсмирҙа шулай уҡ донъялағы иң төньяҡ торама пункт — Алерт урынлашҡан (5 кеше). Башҡа утрауҙарҙа даими йәшәүселәр юҡ. Төп хужалыҡ эшмәкәрлеге — нефть быраулау.

 Иҫкәрмәләр 

 Һылтанмалар 

Категория:Канада архипелагтары
Категория:Канада Арктика архипелагы