Аҙыҡ майы

Аҙыҡ майы (кулинария майы) — ҡыҙҙырыуҙа, бешереүҙә һәм кулинарияның башҡа төрҙәрендә ҡулланылған үҫемлек, хайуан йәки синтетик май. Шулай уҡ уны аш-һыу әҙерләгәндә һәм йылытыу менән бәйле булмаған процестарҙа, мәҫәлән, салат өсөн тәмләткес агент сифатында (ароматизатор) ҡулланыла.

Үҫемлек майы, ғәҙәттә, шыйыҡса, әммә ҡайһы бер май, мәҫәлән, кокос майы, пальма майы  ҡаты була. 

 Трансмайҙар 
Башҡа диетик майҙарҙан айырмалы рәүештә, трансмайҙар сәләмәтлек өсөн файҙалы түгел. Транс майҙарҙы ҡулланыу йөрәктең ишемия ауырыуы хәүефен «насар» холестерин (LDL) кимәлен күтәреү һәм «яҡшы» юғары тығыҙлыҡлы липопротеин (HDL) холестерин кимәлен төшөрөү иҫәбенә арттыра.Өлөшләтә гидрогенизацияланған майҙарҙан алынған трансмайҙар тәбиғи майҙарға ҡарағанда зыянлыраҡ.

Бер нисә эре тикшеренеүҙәр транс майҙарҙы күпләп ҡулланыу менән йөрәктең ишемия ауырыуы менән башҡа ҡайһы бер ауырыуҙар араһындағы бәйләнеште күрһәтә. АҠШ-тың аҙыҡ-түлек һәм медикаменттар сифатын санитар күҙәтеү идаралығы (FDA), АҠШ-тың Милли йөрәк, үпкә һәм ҡан институты һәм Америка кардиология ассоциацияһы (AHA) трансмайҙар ҡулланыуҙы сикләргә тәҡдим итә. АҠШ-та транс майҙар бөтөнләй хәүефһеҙ тип табылмай һәм махсус рөхсәтһеҙ аҙыҡ-түлеккә, шул иҫәптән бешереү майҙарына ла өҫтәлә алмай.

 Ашарға яраҡлы майҙы сығарыу һәм таҙартыу 
Үҫемлек майын алыу һәм таҙартыу - айырым процестар. Беренсенән, майҙы орлоҡтан, сәтләүектән йәки емештән айырып алалар. Артабан, таҙартыу процесында майҙың тышҡы ҡиәфәте, текстураһы, тәме, еҫе йәки тотороҡлолоғо һатып алыусыларҙың ихтыяжына һәм өмөттәренә ярашлы үҙгәрә.

 Май алыу 
мини|Май өсөн экспеллер пресы
Май сығарыуҙың өс төп ысулы бар:

 Йышыраҡ гексан ҡулланған химик экстракция;
  ҡулланып экспеллер преслау йәки һалҡын преслау (майҙы йылытыуҙы булдырмау өсөн түбән температурала преслау);
 Центрифуга ярҙамында сығарыу — декантер. 

Майҙы эре производствола сәнәғәттә алыу өсөн йыш ҡына мөмкин тиклем күберәк май алыу өсөн преслау, химик экстракция һәм центрифугалау комбинацияһы ҡулланыла. 

 Ҡулланылған майҙы утилләштереү 
Ҡулланылған аҙыҡты тейешенсә утилләштереү ҡалдыҡтарҙы утилләштереү өсөн мөһим бурыс булып тора. Канализация торбаларында май ҡуйырыуы мөмкин, был уларҙың тығындарына сәбәпсе була. Шуның өсөн ҡулланылған ашарға яраҡлы майҙы аш-һыу раковинаһына йәки унитазға ағыҙырға ярамай. Майҙы утилләштереүҙең дөрөҫ ысулы - уны пломбаланған, эшкәртеп булмай торған һауытҡа һалып, ябай сүп-сар менән бергә ташлау. Май һалынған һауытты туңдырыу өсөн һыуытҡысҡа урынлаштырыу ҙа утилизацияны ябайлаштыра һәм уны тәртипкә килтерә.

 Эшкәртеү 
Ҡулланылған аҙыҡ майын эшкәртергә мөмкин. Уны мал аҙығы сифатында, туранан-тура яғыулыҡ сифатында, биодизель, һабын һәм башҡа сәнәғәт продукцияһы етештереү өсөн ҡулланыла ала.

 Галерея 

 Иҫкәрмәләр 

 Әҙәбиәт 

 *

Категория:Аҙыҡ майҙары