Ғәҙәт (ғөрөф)

Ғәҙәт ( — йола, ғәҙәт, ғөрөф; ) — йола, исламға тиклемге, иҫкелектән ҡалған хоҡуҡи комплекстар нормалары, шулай уҡ шәриғәттә сағылыш тапмаған хоҡуҡи нормалар ҡулланылышы. Ғәҙәт төрлө милек, ғаилә һәм быға оҡшаш мөнәсәбәттәр өлкәләрендә ғөрөф-ғәҙәттәр, йолалар һәм халыҡтың юридик практикаһы йыйылмаһынан тора.

 Шәриғәт 
Ислам ҡанун белгестәренең эшләнмәләрендә ғәҙәт (адат) төшөнсәһе ғөрөф төшөнсәһен аңлау менән ҡушыла(), һәм улар синоним булып тора. Әммә был Мәккә һәм Мәҙинәгә яҡын территорияларға ғына ҡағыла, йола хоҡуғы уларҙа шәриғәт нормаларын формалаштырыуға ҙур йоғонто яһаған һәм ҡануниәттең өҫтәмә сығанағы булараҡ ҡарала. Башҡа мосолман донъяһында ғәҙәт нормалары шәриғәттән башҡа йәшәй.

Был халыҡ исламлашҡан ерҙә һәм шәриғәт судтарында етерлек абруй булмаған, шулай уҡ, исламдың күп быуат йәшәүенә ҡарамаҫтан, ырыу-ҡәбилә мөнәсәбәттәре һәм боронғо хоҡуҡи ҡараштар һаҡланған урындарға; йәнә исламға тиклем халыҡ хоҡуҡи системаһы үҫешкән дәүләттәр составына ингән һәм, исламды ҡабул иткәс, ғәҙәти хоҡуҡ нормаларынан баш тартмаған төбәктәргә ҡағыла.

Ҡайһы бер ислам хоҡуҡ белгестәре ғөрөф-ғәҙәткә ижтимағи мөнәсәбәттәрҙе көйләүҙә билдәле бер роль бирә, әммә ул шәриғәткә ҡаршы килергә тейеш түгел тигән фекерҙә. Ислам дине ҡанундарына ҡаршы килгән ғәҙәттәр, үҙ сиратында, Ҡөрьән аятында кире ҡағылғандар рәтенә инә:

Ғәҙәт нормалары, альтернатива булараҡ ҡулланылып, шәриғәттекенән ныҡ айырыла йәки хатта уларҙы ҡыҫырыҡлап сығара ала. Мәҫәлән, туарегтарҙағы ҡатын-ҡыҙҙың мираҫы һәм матриархаль характерҙағы башҡа йолалар, Кавказдың күп халыҡтарында ҡон ҡайтарыу йолалары, Үҙәк Африка мосолмандарының никах мөнәсәбәттәре һәм башҡалар.

Практик эшмәкәрлектә ғәҙәт нормалары менән сикләүҙәрһеҙ третей судьяһы ғына (хәким) файҙаланырға мөмкин, уның төп бурысы — яҡтарҙы килешеүгә килтереү. Дини судья (ҡаҙый) йәки хөкүмәт чиновнигы айырым осраҡтарҙа ғына, әгәр шәриғәттең дөйөм рухына ҡаршы килмәгән норма ҡулланылһа, ғөрөф-ғәҙәткә таяна ала.

 Иҫкәрмәләр 

 Әҙәбиәт 








Категория:Хоҡуҡи системалар
Категория:Ислам терминдары