Алтын бутса

«Алтын бутса» (,) — УЕФА ағзаһы булған илдәрҙең милли чемпионаттарында йыл һайын иң яҡшы бомбардирға бирелә торған футбол наградаһы. Тәүге тапҡыр 1968 йылда тапшырыла. 1997 йылдан Европа спорт баҫмалары ассоциацияһы () һәм Adidas компанияһы ойоштороусылар булып тора.

Бер миҙгел эсендә иң күп мәрәй йыйған уйынсы еңеүсе була. Төрлө осорҙарында наградаға лайыҡлыларҙы билдәләү ҡағиҙәләре үҙгәреп тора. Әлеге ваҡытта был наградаға 35 уйынсы лайыҡ була, 1992 йылдан 1996 йылға тиклем тапшырылмай, әммә 1997 йылдан яңынан тергеҙелә.

 Ҡағиҙәләр 

 1968—1991 
Францияның L'Équipe гәзите Adidas компанияһы менән берлектә ябай ҡағиҙәләр уйлап сығара: иң күп гол индергән уйынсы (чемпионаттың кимәленә һәм оҙайлығына ҡарамай) еңеүсе була. Был осорҙа ҡағиҙәләрр боҙолоуы күп тапҡы күҙәтелә. Шуға ҡарамаҫтан, премия ошо ҡағиҙәләр буйынса 1991 йылға тиклем бирелә.

 1992—1996 
Был осорҙа Кипр футбол федерацияһының протесы арҡаһында бүләкләү тантанаһы туҡтатыла. Ул Кипр чемпионаты уйынсыһы 1991 йылдағы премия еңеүсеһе булырға тейеш ине, тип белдерә. Әммә Адидас компанияһы етәкселегендә рәсми булмаған бүләкләү тантанаһы дауам итә..

 1997 йылдан хәҙерге ваҡытҡа тиклем 
1997 йылда European Sports Media еңеүсене билдәләү системаһын яңынан эшләй. Шул ваҡыттан алып мәрәйҙәр һаны түбәндәгесә билдәләнә: уйынсы индергән голдарҙың суммаһы чемпионаттың тейешле коэффициентына ҡабатлана. Иң көслө 5 чемпионатта туп индереү ике мәрәйгә тиң, 6-нан 21-гә тиклем — 1,5 мәрәй, ҡалғандары — 1 мәрәй. Был система объективыраҡ булып китте, сөнки лигаларҙың кимәле бер-береһенән айырыла.

2019/20 йылдар миҙгеленән башлап, әгәр ике йәки унан да күберәк уйынсы миҙгелде бер үк күләмдә мәрәй менән тамамлаһа, футбол майҙанында иң әҙ ваҡыт үткәргән уйынсы бүләкләнә.

 Эйә булыусылар 

Айырым төҫ менән билдәләнгән:

 Сезон Футболсы Гражданлығы Клуб МәрәйиҫәбеИҫкәрмә. 1968—1991 1967/68 Эйсебио   «Бенфика»42 1 гол = 1 очко (ентекләберәк Ҡағиҙәләр).
 Родион Кэмэтару Ҡағиҙә боҙоуҙарҙы асыҡлау арҡаһында награданан мәхрүм ителә.
 Тони Польстер Родион Каметару награданан мәхрүм ителгәс, рәсми рәүештә уның икенсе хужаһы була.
 Дарко Панчев 2006 йылда, 15 йылдан һуң ғына титул бирелә.
 1990 йылда награданы тәүге тапҡыр ике уйынсы бер юлы ала.1968/69 Петр Жеков   ЦСКА (София)361969/70 Герд Мюллер   «Бавария»381970/71 Йосип Скоблар   «Олимпик Марсель»441971/72 Герд Мюллер   «Бавария»401972/73 Эйсебио   «Бенфика»401973/74 Эктор Ясальде   «Спортинг» (Лиссабон)461974/75 Дуду Джорджеску   «Динамо» (Бухарест)33 1975/76 Сотирис Кайафас   «Омония» 391976/77 Дуду Джорджеску   «Динамо» (Бухарест)471977/78 Ханс Кранкль   «Рапид»411978/79 Кес Кист   АЗ’67341979/80Эрвин Ванденберг «Льерс»391980/81Георгий Славков Болгария «Тракия»311981/82Вим Кифт «Аякс»321982/83 Фернанду Гомеш   «Порту»36 1983/84 Иан Раш   «Ливерпуль» 321984/85 Фернанду Гомеш   «Порту»391985/86Марко ван Бастен «Аякс»371986/87Родион Кэмэтару Румыния «Динамо» (Бухарест)441986/87Тони Польстер «Аустрия»391987/88Танжу Чолак «Галатасарай»391988/89Дорин Матеуц «Динамо» (Бухарест)431989/90Христо Стоичков Болгария ЦСКА (София)38Уго Санчес «Реал Мадрид»1990/91Дарко Панчев «Црвена звезда»341992 — 19961991/92Алли Маккойст «Рейнджерс»34 Награда рәсми рәүештә тапшырылмай (ентекләберәк Ҡағиҙәләр)1992/93Алли Маккойст «Рейнджерс»341993/94Дэвид Тейлор «Портмадог»431994/95Арсен Аветисян АОСС391995/96Звиад Энделадзе Грузия «Маргвети»401997 — әлегә тиклем1996/1997 Роналдо   «Барселона»68 (34) Сумма голов * коэффициент (подробнее см. Ҡағиҙәләр).
 Маҡсаттар һаны йәйәйләрҙә күрһәтелгән.
 2005 һәм 2014 йылдарҙа наградаға ике уйынсы лайыҡ була.1997/98Никос Махлас «Витесс»68 (34)1998/99Марио Жардел «Порту»54 (36)1999/00Кевин Филлипс «Сандерленд»60 (30)2000/01Хенрик Ларссон «Селтик»52,5 (35)2001/02Марио Жардел (2) «Спортинг» (Лиссабон)63 (42)2002/03Рой Макай «Депортиво Ла-Корунья»58 (29)2003/04Тьерри Анри «Арсенал»60 (30)2004/05Тьерри Анри (2) «Арсенал»50 (25)Диего Форлан «Вильярреал» 2005/06Лука Тони «Фиорентина»62 (31) 2006/07 Франческо Тотти   «Рома»52 (26) 2007/08 Криштиану Роналду   «Манчестер Юнайтед»62 (31) 2008/09 Диего Форлан (2)   «Атлетико Мадрид»64 (32) 2009/10 Лионель Месси   «Барселона»68 (34) 2010/11 Криштиану Роналду (2)   «Реал Мадрид»80 (40) 2011/12 Лионель Месси (2)   «Барселона»100 (50) 2012/13 Лионель Месси (3)   «Барселона»92 (46) 2013/14 Криштиану Роналду (3)   «Реал Мадрид»62 (31) Луис Суарес   «Ливерпуль» 2014/15 Криштиану Роналду (4)   «Реал Мадрид»96 (48) 2015/16 Луис Суарес (2)   «Барселона» 80 (40) 2016/17 Лионель Месси (4)   «Барселона»74 (37) 2017/18 Лионель Месси (5)   «Барселона»68 (34) 2018/19 Лионель Месси (6)   «Барселона»72 (36) 2019/20 Чиро Иммобиле   «Лацио» 72 (36) 2020/21 Роберт Левандовский   «Бавария» 82 (41) 2021/22 Роберт Левандовский (2)   «Бавария» 70 (35) 2022/23 Эрлинг Холанн   «Манчестер Сити» 72 (36)

 Әлеге ваҡытта 

+ "Алтын бутса"ның Европа рейтингы 2022/23  Уйынсы Клуб(тар) Милли чемпионат Гол  Балл 1  Эрлинг Холанн Манчестер Сити  Премьер-лига 36 2,0 72 2  Гарри Кейн Тоттенхэм Хотспур  Премьер-лига 30 2,0 60 3  Килиан Мбаппе Пари Сен-Жермен } Лига 1 29 2,0 58 4  Александр Ляказетт Лион } Лига 1 27 2,0 54 5 } Виктор Осимхен Наполи } А серияһы 26 2,0 52 4  Джонатан Дэвид Лилль } Лига 1 24 2,0 48 7  Роберт Левандовски Барселона } Примера 23 2,0 46 8  Эннер Валенсия Фенербахче } Төркиә суперлигаһы 29 1,5 43,5 9  Лаутаро Мартинес Интер } А серияһы 21 2,0 42 10  Лоис Опенда Ланс } Лига 1 21 2,0 42

 Статистика 

 Иң күп бүләкләнгән уйынсылар 
УйынсыИлБүләктәрЙылдарЛионель Месси Аргентина62010, 2012, 2013, 2017, 2018, 2019Криштиану Роналду Португалия42008, 2011, 2014, 2015Роберт Левандовский Польша22021, 2022Луис Суарес Уругвай22014, 2016Эйсебио Португалия21968, 1973Герд Мюллер Германия21970, 1972Дуду Джорджеску Румыния21975, 1977Фернанду Гомеш Португалия21983, 1985Алли Маккойст Шотландия21992, 1993Марио Жардел Бразилия21999, 2002Тьерри Анри Франция22004, 2005Диего Форлан Уругвай22005, 2009

 Клубтар буйынса 
КомандаБүләктәр  «Барселона» 8  «Реал Мадрид» 4  «Бавария» 4  «Динамо» (Бухарест)3  «Порту» 3  «Арсенал» 2  «Аякс» 2  «Бенфика» 2  «Ливерпуль» 2  «Спортинг» (Лиссабон) 2  ЦСКА (София) 2  «Манчестер Сити» 1

 Илдәр буйынса 
СтранаНаград  8  7  4  4  3  3  3  3  2  2  2  1
|valign="top"|

 Футбол лигалары буйынса 
Футбол лигаһы Бүләктәр  Испания  15  Португалия  7  Англия  7  Нидерланд  4  Болгария  3  Германия  3  Италия  3  Румыния  3  Австрия  2

 Иҫкәрмәләр 

 Һылтанмалар 

 Список победителей с сезона 1980/81
 Текущий рейтинг

 .

Категория:Футбол
Категория:Футболсылар