Табын-Богдо-Ула (тау)

Тава́н-Бо́гдо-У́ла (Табын-Богдо-Ола, Танну-Богдо-Ола;  — «илаһ кеүек биш тау»; кит. 塔彎博格多, пиньинь Tǎwān Bógé Duō) — Рәсәйҙең, Монголияның һәм Ҡытайҙың сиктәре тап килгән ерҙә, Алтай тауҙарының көньяҡ-көнсығышында урынлашҡан тау массивы.

Тау массивының иң юғары нөктәһе — 4374 метр бейеклеккә эйә Күйтэн-Ула (Найрамдал) тауы моногол-ҡытай сигендә (монгол яғында, Баян-Улгий аймағы; ҡытай яғында, Бурчун өйәҙе) һәм Монголияның иң юғары нөктәһе һанала. Массивтың көньяҡ-көнсығышында Монгол Алтайы, көнбайышында — Бетсу-Канас артылышы һәм Көньяҡ Алтай һырты урынлашҡан. Массивтың төньяҡ һөҙәклеге Укок яҫы таулығында кинәт өҙөлә, уның көнсығышында Сайлюгем һырты урынлашҡан.

Күйтэн-Ула тауынан бер нисә км төньяҡтараҡ урынлашҡан 4082,0 м йәки 4104,0 м билдәләмәле Табын-Богдо-Ула (Куйтуньшань 奎屯山, Таван Богд Уул) пигының түбәһе Рәсәй, Монголия һәм Ҡытай сиктәренең төкәлгән урыны. Өс яҡлы килешеүгә ярашлы, был нөктәнең координаталары түбәндәгесә — . Мәңгелек ҡар менән ҡапланған был түбәгә үрләү бик ҡыйын булғанлыҡтан, сиктәш дәүләттәр унда сик буйын күрһәткән билдә ҡуйм аҫҡа килешкән.

Массив метаморфик һәүерташтарҙан һәм граниттарҙан тора. Табын-Богдо-Ула массивы боҙлоҡтары — Алтайҙа иң ҙуры. Массивтың үрге өлөшөндә дөйөм майҙаны яҡынса 150 км² булған 35 боҙлоҡ ята, шулар араһында — Потанин (19 км; 56,5 км²) һәм Пржевальский (10,8 км; 30 км²) боҙлоҡтары — атамалары урыҫ тикшеренеүселәренә бағышланған. Боҙлоҡтарҙан түбәнерәк таш сәсмәләре, тау тундраһы һәм  альп болондары. Түбәнге бүлкәттә — кәрлә ҡайын ҡыуаҡлыҡтары. Көньяҡтағы йылға үҙәндәре (Ховд һәм Манас йылғалары) покрыты ҡарағас урмандары менән ҡапланған.

Массив боҙлоҡтары региондың иң ҙур йылғаларын: Катунь, Кобдо һәм Иртышты туйындыра. Массив буйлап шулай уҡ Төньяҡ Боҙло океан һәм Үҙәк Азияның аҡмаҫ упҡын бассейндары һыуайырғысы үтә.
Табын-Богдо-Ула тау үҙәге является священным для алтай, тыва, монгол һәм ҡытай буддистарының изге урыныТуристические места Горного Алтая - горный массив Табын-Богдо-ОлаПервая "зажигалка" на Земле: вспоминаем неожиданное открытие туристов 20 лет назад 23 июля 2020.

 Шулай уҡ ҡарағыҙ 
 Алтай-Табын-Богд — Табын-Богдо-Ула массивының монгол өлөшө урынлашҡан милли парк. 

 Иҫкәрмәләр 

 Әҙәбиәт 



Категория:Монголияның изге тауҙары
Категория:Ҡытай тау һырттары
Категория:Монголия тау һырттары
Категория:Алтай Республикаһы тау һырттары
Категория:Кош-Агач районы географияһы
Категория:Сиктәш төкәмәләр