Кармаль Бабрак

Бабра́к Карма́ль (; 6 ғинуар 1929, Камари, Ҡабул, Афғанстан Короллеге — 3 декабрь 1996, Мәскәү, Рәсәй) — афған сәйәси, дәүләт һәм партия эшмәкәре, Афғанстан халыҡ-демократик партияһына (НДПА)  нигеҙ һалыусыларҙың береһе , «Парчам» () фракцияһы лидеры.

Афғанстанда Совет хәрбиҙәре торған осорҙа АХДП   Үҙәк Комитетының Генераль секретары, Рәйесе  Афғанстан Демократик Республикаһының (1979—1986) Революцион совет  Рәйесе (дәүләт башлығы), АДР Министрҙар Советы рәйесе (1979—1981).

Кармаль хөкүмәте совет ғәскәрҙәренең ярҙамына ныҡ таяна һәм халыҡтың күпләп ярҙамынан файҙаланмай, шуға күрә уны ҡайһы берҙә марионетка тип ҡылыҡһырлайҙар.

 Биографияһы 
Кабул ҡалаһында армия генералы ғаиләһендә тыуған. Кармаль атаһы яғынан Һиндостан Кашмирында тыуып үҫкән, артабан ғаилә Дуррани империяһына ҡараған Кашмирҙан Кабулға күсеп килгән. Яңы урында улар Кабулдағы тажик берләшмәһе тарфынан ассимиляцияланған. Уның атаһы, пуштун булмаған сығышын йәшереп, тик пушту телендә генә һөйләшкән. Ғилзайҙар ырыуынан сыҡҡан әсәһе фарсы телле пуштун ҡатыны була. Уның ысын исеме Солтан Хөсәйен булған, ул исемен шуға оҡшаш типик афған исеменә үҙгәрткән. Кабул университетында коммунизм идеялары менән ҡыҙыҡһына. 1965 йылда Афғанстандың Халыҡ-демократик партияһына (НДПА) инә. «Парчам» фракцияһын етәкләй. 1965-1973 йылдарҙа ил парламенты депутаты булған.

Саур Революцияһынан һуң (1978) Революция советы рәйесе урынбаҫары була, ләкин 1978 йылдың йәйендә үк был вазифанан бушатыла һәм илсе булып Чехословакияға ебәрелә. 1978 йылдың көҙөндә хөкүмәткә ҡаршы заговор ойоштороуҙа ғәйепләнеп, илсе вазифаһынан бушатылды. Сит илдә эмиграцияла ҡала.

Афғанстанға Совет Армияһы көстәрен (1979-1989) индергәндән һуң, 1979 йылдың декабрендә НДПА Үҙәк Комитетының генераль секретары, Революция советы рәйесе һәм Министрҙар Советы рәйесе итеп тәғәйенләнә (һуңғы вазифаны 1981 йылға тиклем биләй). 1986 йылдың 4 майында НДПА Үҙәк комитетының 18-се пленумы ҡарары буйынса Б. Кармаль «сәләмәтлек торошо буйынса», Политбюрола ағзалығын һаҡлап ҡалып, партия Үҙәк комитетының генераль секретары вазифаһынан бушатыла. Уның вазифаһынан бушатылыуы шулай уҡ СССР-ҙағы үҙгәртеп ҡороуҙарға, власҡа М.С.Горбачёв килеүенә бәйле була. 1986 йылдың аҙағында Революция советы рәйесе вазифаһынан да алына. 

Бөтә постарынан киткәндән һуң, Мәскәүҙә, эмиграцияның тәүге йылдарында, Көмөш Борҙағы дачала йәшәргә мәжбүр була.

 Сирләүе һәм вафаты 
Ғүмеренең һуңғы йылдарында Бабрак Кармалдың һаулығы, бауыр яман шеше арҡаһында ҡапыл насарая, шуға күрә ул даими рәүештә дауаланыу курсы үткән.

1996 йылдың 3 декабрендә Мәскәү ҡалаһының 1-се ҡала дауаханаһында вафат була; Афғанстанда, Хайратонда, ерләнә.

 Шәхси тормошо 
1980-1981 йылдарҙа Афғанстанда баш хәрби советник вазифаһын биләгән совет хәрби начальнигы Александр Майоров раҫлауынса, Афғанстан тарихында тәүге дүрт ҡатын-ҡыҙ-депутаттың береһе, Анахита Ратебзад, менән яҡын мөнәсәбәттәрҙә булған.

 Фекерҙәр 
Громов Борис Всеволодович «Ограниченный контингент» китабында былай тип яҙған:
«Тормошомда ахмаҡтарҙы, ялҡауҙарҙы һәм эскеселәрҙе яратманым. Һәм был сифаттар бөтәһе лә бер кешелә туплаған. Һәм был кеше - партия башлығы һәм дәүләт башлығы!»
Афғанстанда бер нисә тапҡыр Кармаль менән осрашырға тура килгән армия генералы Валентин Иванович Варенников, һуңғараҡ ошолай тип һөйләгән:
- Ул һәр саҡ үҙенә әйтелгән тәҡдимдәрҙе иғтибар менән тыңланы. Яҙып ултырған һәм һөйләшеү аҙағында йыш ҡына былай тигән: «Бына һеҙ ҡарайһығыҙ һәм уйлайһығыҙҙыр инде, был Кармаль яҙа ла яҙа, ә бит барыбер бер нәмә лә эшләмәйәсәк…» Ысынында иһә тап шулай булған да. Кармаль үҙ көрәштәштәре, халыҡ, кәңәшселәребеҙ ышанысын яулай алмай. Ул юғары класлы демагог һәм оҫта фракционер ине. Революцион фразаға оҫта ышыҡлана белә. Был «таланты» уға үҙе тирәләй лидер орелын булдырырға ярҙам итте. Эшендәге сираттағы хаталаныуынан һуң һәр саҡ ул барыһын да ышандыра: «Иптәштәр, бына хәҙер миңә барыһы ла аңлашыла! Башҡаса хаталар булмаясаҡ!». Уға һәр саҡ ышанғандар һәм төҙәлер, тип өмөт иткәндәр. Ә ул һаман партияһын тарҡата, халыҡ менән эшләмәй, эшләй белмәй йәки быны кәрәк тип тапмай. Ысынында ул халыҡ өсөн көрәшмәй - быныһы көн кеүек асыҡ. Дәүләт һәм партия аппараттарында  әле лә үҙе тураһында белдергән бюрократик система ҡалдырҙы. Партияның һәм хөкүмәттең күп кенә яҡшы ҡарарҙары тап бында батып ҡалды һәм әле лә ошо күренеш дауам итә. Үкенескә күрә, күптәр Кармалға артыҡ өмөтләнде, уның ихтыярына буйһондо.

 Иҫкәрмәләр 

 Әҙәбиәт 


 Һылтанмалар 

 Памяти Бабрака Кармаля (видео)

Категория:Мәскәүҙә вафат булғандар
Категория:1979 йылда власҡа килеүселәр
Категория:XX быуат хакимдары
Категория:Афғанстан президенттары
Категория:Афғанстан премьер-министрҙары
Категория:Сәйәсмән-эмигранттар
Категория:Афғанстан Халыҡ-демократик партияһы ағзалары
Категория:Чехословакияла Афғанстан илселәре
Категория:Бауыр яман шешенән үлгәндәр
Категория:Афғанстан депутаттары
Категория:Мәскәүҙә вафат булғандар
Категория:Алфавит буйынса шәхестәр
Категория:1996 йылда вафат булғандар
Категория:3 декабрҙә вафат булғандар
Категория:1929 йылда тыуғандар
Категория:6 ғинуарҙа тыуғандар