Шафталы

ШафталыРусско-башкирский словарь (З.Г.Ураксин, Ю.З.Ураксин, 2004)Русско-башкирский словарь по лесному делу (З.Г.Ураксин, З.Г.Уразбаева, Н.Ф.Суфьянова), ШәфтәлеРусско-башкирский словарь по ботанике (С.И.Янтурин, Г.А.Хисамов, 1981), Персик (, Персик (Persica) , Большая советская энциклопедия. — М.: Советская энциклопедия, 1969—1978 гг.385. Persica Mill. / Persica vulgaris Mill. — Персик обыкновенный , Вульф Е. В., Малеева О. Ф.//Мировые ресурсы полезных растений/Л.: Наука, 1969. — 568 с.Персик обыкновенный , Маевский П. Ф. Флора средней полосы европейской части России. — 10-е изд., испр. и доп.. — М.: Товарищество научных изданий КМК, 2006. — 600 с. (С. 333) — ISBN 5-87317-321-5. йәки  , «фарсы» емеше) — йомшаҡ, һутлы емеш,Большой словарь иностранных слов. — Издательство «ИДДК», 2007.. — «»...

Элегерәк хәҙерге заманда ашарға яраҡлы тип һаналған емештәр (павия, бруньондар, гони, биан-тао һ.б.) бер төргә ҡарай тип иҫәпләгәндәр, улар — ябай шафталы төрө. — «Все культурные сорта (плодовые) произошли в основном от П. обыкновенного.»..  Һуңғы ваҡытта Фирғәнә шафталыһы (Prunus perganensis) үҙ аллы төр булып һанала.

 Тышҡы күренеше һәм төҙөлөшө 
Ябай шафталы емеше — йомшаҡ һәм һутлы һөйәкле (төшлө) емеш. Һөйәктәре ҙур, өҫтөндә тәрән генә һырҙар була. Өҫтө йомшаҡ ҡыҫҡа ғына мамыҡ кеүек төктәр менән ҡапланған (ҡыҫҡа йөнтәҫ), төҫө аҡ һалам һәм һары-йәшелдән алып һарғылт-ҡыҙыл, сағыу ҡыҙғылт-һары, алһыу һәм көрәнһыу- ҡыҙыл булыуы мөмкин .

Емештең һутлы итләс өлөшө һары, ҡайһы саҡта аҡ төҫтә була.

Емештең ауырлығы уртаса 60 граммдан алып 200 граммға тиклем тарта.

 Төрҙәре 
Шафталы түбәндәге төркөмдәргә бүленә :

ысын шафталы — йомшаҡ мамыҡлы (йөнтәҫ), итләс өлөшө йомшаҡ һәм айырылып торған һөйәкле;

нектариндар — мамыҡһыҙ, айырылып торған һөйәкле;

павиа — мамыҡлы, итләс өлөшө йомшаҡ, әммә һөйәге айырылмай;

клинчтар, йәки консервалау өсөн — итләс өлөшө ҡатыраҡ һәм һөйәге айырылмай;

бруньондар — өҫтө мамыҡһыҙ, һөйәге айырылмай ;

яҫы йәки инжир шафталыһы — итләс, йәлпәк формалы (уртаһы эскә батыбыраҡ тора).
Аҙыҡ булараҡ әһәмиәте 
Яңы өлгөргән емештәр кеше өсөн иң файҙалыһы тип иҫәпләнә. Әммә шафталы емешен оҙаҡ һаҡлап булмай, шуға күрә  күпләп һатыу өсөн үҫтергәндә уны ярым өлгөргән килеш йыялар. Шул уҡ сәбәптән (ҡыҫҡа һаҡлау арҡаһында) йыш ҡына шафталы емешен (сәнәғәт масштабында, йәки шәхси баҡсала үҫкәнде) эшкәртеп, уның һутын эшләйҙәр, йәки уны консервалайҙар. Шулай уҡ был емеште киптерергә лә була.
Шафталы емешендә шәкәр күп (5 -15 %), ирекле органик кислоталар (алма, лимон, шарап һ. б.кислоталар, бөтәһе 0,2 -нән 0,7 %-ҡа тиклем), В төркөмө витаминдары, С витамины (аскорбинка кислотаһы), А провитаминдар (каротен), шулай уҡ К, Е һәм РР витаминдары бар. Бынан тыш был емеш калий, тимергә бай .
 Донъяла шафталы етештереү 
Шафталы етештереүсе төп өлкәләр — 45° с.ш. һәм 30° ю.ш. Уңышы 20-40 т/га .
Донъяла шафталы етештереү 
(нектарин менән бергә) йылдар буйынса
(мең тонна)
   1965  5816
   1970  6371
   1975  6542
   1980  7535
   1985  7752
   1990  9397
   1995  10 913
   2000  13 370
   2005  17 790
   2010  20 540
   2015  23 890
   2017  24 665


+23 төп шафталы етештереүсе
 (нектарин менән бергә; мең тонна)  Страна  1985  1995  2005  2015  2018  2020   707  2770  7649  13668   15195  15000   547  661  1261  1581  903  1306,0   1424  1328  1693  1422  1090  1015,4   200  340  510  642   789  892,0   547  1034  864  521   968  890,6   70  160  439  781   645  663,6   1164  1198  1302  927   700  560,0   13  267  360  269   246  337,9   143  275  311  335   319  307,8   65  89  174  271   278  265,7   287  199  272  266   226  221,7   99  150  235  216   219  201,9   131  129  223  237   205  189,1   20  38  95  177   190  186,4   н/д  67  56  220   161  184,3   488  529  402  271   184  179,0   174  120  208  176   160  173,0   136  184  172  193  152  172,3  Марокко   25    30    55    91    158  159,5    25   48   105   138   118  150,0  КНДР    85   100   124    121    121   121,8  Пакистан   12     45   70    71    88  108,7    205   163   174   121   113  98,9  Россия        23   38    32    36,5  40,0 Источник: Продовольственная и сельскохозяйственная организация ООН''
 Сәнғәттә шафталы емеше

 Ҡарағыҙ 
 Девочка с персиками

 Иҫкәрмәләр

Категория:Алфавит буйынса ағастар
Категория:Алфавит буйынса емеш ағастары
Категория:Емештәр
Категория:Емеш ағастары