Цим (археологик ҡомартҡы)

Цимдағы иртә христиан базиликаһы (Б.Э. V–VI быуаттарында төҙөлгән) — Мостарҙың Црквине биҫтәһендә урынлашҡан иртә христиан–һуңғы Рим осорона ҡараған базиликаның археологик ҡалдыҡтарынан ғибәрәт. Базилика Босния һәм Герцеговинаның милли ҡомартҡыһы булып тора.
 Археологик табылдыҡтар 
Уны археологик ҡаҙыуҙар барышында төрлө башҡа ҡоролмалар, шул иҫәптән ҡәберҙәр һәм торлаҡ биналар табылған. Артабанғы археологик тикшеренеүҙәр Мостарҙың төньяҡ-көнбайышындағы Црквине урынының боронғо торама булғанлығын асыҡлаған, һәм унда V–VI быуаттарға ҡараған күп һанлы артефакттар табылған.City of Mostar:Early Christian Basilica - Cim  [cited February 22, 2012] 

Шулай уҡ был урында күп һанлы ваҡ өҫкө археологик материалдар: антик черепица, керамика, аргиллит һәм быяла табылған. Шулай уҡ таш биҙәктәрҙең фрагменттары: йөҙөм емештәре һәм сыбыҡ үрелмәләре, тауис ҡоштары, балыҡтар, үҫемлек орнаменттары фрагменттары һәм тәре символы табылған.Croatian Post LTD Mostar:Archeological treasure [cited February 22, 2012]

Црквине биләмәһендә өс һуңғы антик осорға ҡараған замандаш бина табылған: базилика, мемориаль часовня һәм торлаҡ бина. Урта быуаттарҙа унда ерләүҙәр үткәрелгән. Иртә христиан базиликаһы көнсығыш-көнбайыш йүнәлешендә урынлашҡан һәм бер нефлы һәм алтарлы. Инеү урыны көнбайышҡа, ә алтарь апсидаһы – сиркәүҙең иң әһәмиәтле һәм изге өлөшө – көнсығышҡа ҡарай. Базиликаның нефы янында өҫтәмә биналарҙың ҡалдыҡтары урынлашҡан – береһе төньяҡта һәм икеһе көньяҡта – был сиркәүҙең өс нефлы булыуы тураһында тәьҫир ҡалдыра.

Көнбайышта сиркәүҙең бөтә өс өлөшө лә арауыҡтың бөтә оҙонлоғо буйлап һуҙылған нартекс (сиркәү залы) менән берләштерелгән. Цимдағы иртә христиан базиликаһы иртә христиан ғибәҙәтханаһының бөтә элементтарына эйә: сиркәүҙең көнбайыш өлөшөндә нартекс, үҙәктә неф (ғибәҙәтхана), пресвитерий (алтарь зонаһы), баптистерий (суҡындырыу купеле), шулай уҡ көньяҡ өлөштә диаконикон һәм протезис.

Бер нефлы формаһы менән сиркәү формаһын хәтерләткән мемориал (ерләү часовняһы) сиркәүҙән көньяҡтараҡ урынлашҡан. Мемориал төп сиркәү биләмәһе менән диуар аша тоташҡан. Диаконикондың көньяҡ диуарындағы ишек "үлеләр өсөн сиркәү" һәм "тереләр өсөн сиркәү" араһындағы берҙән-бер бәйләнеш юлы булып тора.

Сиркәү тирәләй, уның эсендә һәм мемориалда сиркәү төҙөлгән ваҡыттан алып һуңғы Урта быуаттарға тиклемге күп һанлы ҡәберҙәр һәм ерләүҙәр табылған. Был урындағы әһәмиәтлерәк табылдыҡтар – төрлө орнаментлы таш пластика фрагменттары, уларҙың ҡайһы берҙәре Босния һәм Герцеговиналағы иртә христиан скульптураһының иң күренекле өлгөләре булып тора. Фрагменттарҙың ныҡ ваҡланған булыуы арҡаһында уларҙың килеп сығышын һәм функцияһын һәр ваҡыт билдәләүе еңел түгел. Шул ваҡытта был төбәктә Сарсентерум епархияһының үҙәге булғанлығын раҫлаған ышаныслы тарихи сығанаҡтар булмаһа ла, Цимдағы иртә христиан базиликаһының пресвитерийы һәм мемориалы менән ғәҙәти булмаған ҡоролошо, шулай уҡ фрагмент биҙәктәренең байлығы һәм вәкәләтле сифаты бында епископ резиденцияһы булғанлығын күрһәтә ала.Herzegovina-Neretva Canton Tourist Board: Early Christian Basilica in Cim  [cited February 22, 2012]Anđelić, Tomo, Kasnoantička bazilika u Cimu kod Mostara.(Late antique basilica in Cim near Mostar), Journal of the National Museum, Archaeology, new series, XXIX/1974, Sarajevo, 1976, pp179-244. [cited February 22, 2012]

Хәтер
2011 йылда Мостар почтаһы Цимдағы иртә христиан базиликаһы ҡалдыҡтары һүрәтләнгән почта маркаһын сығара.

Иҫкәрмәләр

Категория:Мостар тарихы
Категория:Босния һәм Герцеговинаның милли ҡомартҡылары