Кесе Ирентек (күл)

Кесе Ирентек(Морозов Е. Г., Поздеев В. В. ) (  — Рәсәй Федерацияһы Силәбе өлкәһендәге, Силәбе ҡалаһының көньяҡ ситендәге күл. Күлдең майҙаны — 9,92 км², уртаса киңлеге 2,6 км. Диңгеҙ кимәле өҫтөндәге бейеклеге —214,5 м.

Күл һай, уртаса тәрәнлеге — 2,4 м, максималь тәрәнлеге — 3,1 м. Һыу массаһының күләме — яҡынса 0,033 км³, климат шарттарына ҡарап үҙгәреүе киң вариантлы булыуы мөмкинАндреева М. А. . Күл соҡоро табаҡ формаһында, бер аҙ йырғыланған битләүҙәр менән сикләнгән. Төбө ләм ултырмалары менән ҡапланған, уларҙың дөйөм запасы 10 миллион м³-ҙан күберәк. Күлдең ярҙары тәпәш, күбеһенсә һаҙланған; күлдең яр буйҙары күп урындарҙа ағайрыҡ (тростник) һәм ҡамыш менән ҡапланған.

Күл буйҙарында Исаков, Синеглазов, Сосновский районына ҡараған Вознесенка, Полевой, Новосинеглазов ҡасабалары һәм ауылдары урынлашҡан. Күл тирәләй биләмәне шулай уҡ баҡсасылыҡ хужалыҡтары файҙалана, күлдең һыуы сәнәғәт предприятиеларының ағынты һыуҙары менән бысранғанКомплексный доклад о состоянии окружающей природной среды Челябинской области в 1998 году  // Доклад от 24.11.1999 г., принят Собранием депутатов Златоустовского городского округа (Челябинская обл.). электронный вариант документа на сайте docs.pravo.ru..

Күл эргәһендә археологик ҡомартҡылар урынлашҡан: күлдең көньяҡ-көнсығыш ярында — Андрон мәҙәниәтенең Фёдоровка һәм Алакүл этаптарына ҡараған «Синеглазов» бронза быуаты торамаһыВиноградов Н. Б. , көньяҡ-көнбайыш ярында — «Синеглазовские курганы»Боталов С. Г. , бронза һәм иртә тимер быуат дәүеренең «Синеглазов ҡурғандары» («Синеглазов-3»Епимахов А. В., Таиров А. Д. , «Синеглазов-4»Епимахов А. В. ) урынлашҡан.

 Ихтиофаунаһы 
Күлдә табан балыҡ, алабуға, һаҙан (карп), пелядь, ротанМиленушкин В. Ю. , ялтырсабаҡ (верховка), аҡ амур, ҡарабалыҡ (линь), толстолобик, алабалыҡ йәки сөгә (сиг), рипусКакие рыбы живут в озере. Рыбы Челябинской области // Статья на сайте hashlavash.ru. сабаҡ (плотва), суртан, чебак кеүек балыҡтар тереклек итә. Күлдең зоопланктоны динамик үҙгәрештәргә дусар ителәРечкалов В. В., Марушкина Е. В. Исследование видового состава и динамики зоопланктона озера Синеглазово // Статья в журнале Вестник Челябинского государственного университета. 2005 г. (С. 15-22)..

 Тарихи мәғлүмәт 
Кесе Ирентек (Синеглазов) күле хатта Рәсәйҙән ситтә лә билдәле — XX быуат башында бында б. э. X быуат боронғо артефакттары булған 12 ҡурған табылған. Археологтар фекеренсә, күл районы — Бөйөк Венгрияның мөмкин булған үҙәктәренең береһеИванов В. А. Magna Hungaria — археологическая реальность?// Проблемы древних угров на Южном Урале. Уфа, 1988..

Бик боронғо заманда, б. э. т. II мең йыллыҡтың 2-се сирегендә күлдең атамаһы Кесе Ирентек булған. Был территорияла һинд-арий телендә һөйләшкән кешеләр (скиф-сарматтар, Һынташты мәҙәниәт) йәшәгән. Күлдең ҡыҙғылт һары төҫтәге ҡомон пуштун лексемаһы жарендик, йарендик йәки «алтын-ерән, ерән» тип атаған Озеро Ирентик, хребет Ирендык и субстратные слои в топонимике Южного Урала. Музей истории школы № 154 г. Челябинск.

Шулай уҡ боронғо латин телендә -ирен- «асыуат-тоҙло тупраҡ» йә «сүллек» тигәнде, латин телендә «ҡороған, һыуһыҙ урын» тигәнде аңлатҡаны Ирентек атамаһының боронғо осорға бәйлелеген дәлилләй Озеро Ирентик, хребет Ирендык и субстратные слои в топонимике Южного Урала. Музей истории школы № 154 г. Челябинск.

 Шулай уҡ ҡарағыҙ 
 Ирентек (күл)
 Шершни һыуһаҡлағысы
 Урал океаны

 Иҫкәрмәләр 

 Әҙәбиәт 
 Гарипов Т. М., Кузеев Р. Г. Башкиро-мадьярская проблема// Археология и этнография Башкирии. Т.1. Уфа, 1962;
 Иванов В. А. Magna Hungaria — археологическая реальность?// Проблемы древних угров на Южном Урале. Уфа, 1988.

 Һылтанмалар 
  Озеро Ирентик, хребет Ирендык и субстратные слои в топонимике Южного Урала

Категория:Силәбе һыу объекттары
Категория:Силәбе өлкәһе күлдәре