Деванагари

Девана́гари ( , һинд теле , шулай уҡ исеме нагари ( )Kathleen Kuiper (2010), The Culture of India, New York: The Rosen Publishing Group, , page 83 —  һүҙмә-һүҙ «илаһи ҡала (яҙмаһы)») — брахми — боронғо һиндостан яҙмаһынан килеп сыҡҡан һинд яҙмаһы нагариҙың бер төрө, Rudradaman’s inscription from 1st through 4th century CE found in Gujarat, India, Stanford University Archives, pages 30-45, particularly Devanagari inscription on Jayadaman’s coins pages 33-34.  Б. э. т. I быуаттан IV быуатҡа тиклем боронғо Һиндостанда эшләнгән һәм VII быуаттан даими ҡулланылғанRichard Salomon (2014), Indian Epigraphy, Oxford University Press, , pages 40-42.

47 төп символдан, шул иҫәптән 14 һуҙынҡы һәм 33 тартынҡынан торған деанагари донъяла дүртенсе популяр яҙыу системаһы булып тора. Ул 120-нән ашыу телдә ҡулланылаDevanagari (Nagari) , Script Features and Description, SIL International (2013), United States,  шул иҫәптән санскрит, һиндины Hindi , Omniglot Encyclopedia of Writing Systems and Languages маратханы, синдхины, бихарины, браджды, бхилины, марварины, конканины, бходжпурины, непалины, неварины, санталины, шулай уҡ ҡайһы берҙә кашмирины һәм сиған телен (романи) индереп. 
Санскрит өсөн боронғо нагари алфавитының ике өҫтәмә тартынҡы символы булғанGeorge Cardona and Danesh Jain (2003), The Indo-Aryan Languages, Routledge, , pages 75-77. Деванагари яҙыуының төп үҙенсәлеге - аҫҡа «һәленеп торған» хәрефтәр беркетелгән үрге (база) горизонталь һыҙат. Яҙыу — һулдан уңға .

 Графиканы төҙөү принциптары 
Деванагариҙа тартынҡы өсөн тәғәйенләнгән һәр тамғала (а) һуҙынҡыһы билдәһе лә бар. Тартынҡыны һуҙынҡыһыҙ билдәләү өсөн махсус аҫҡа төшөрөлгән билдәне - халант (вирама) өҫтәргә кәрәк. Башҡа һуҙынҡыларҙы билдәләү өсөн, семит яҙма системаларындағы кеүек үк, диакритик тамғалар ҡулланыла. Махсус тәғәйенләнешле билдәләр һүҙ башындағы һуҙынҡылар өсөн ҡулланыла. Тартынҡылар, шуға ярашлы, һуҙынҡылары төшөрөлөп ҡалдырылған ойоштормаларҙы барлыҡҡа килтерергә мөмкин.  Тартынҡылар ғәҙәттә тоташ йәки ҡушма билдәләр (лигатуралар) булараҡ яҙыла.

 Яҙылышы 

 Тартынҡылар 
 क  ख  ग  घ  ङ ka /kə/  kha /kʰə/  ga /gə/  gha /gʱə/  ṅa /ŋə/ च  छ  ज  झ  ञ ca /cə/  cha /cʰə/  ja /ɟə/  jha /ɟʱə/  ña /ɲə/ ट  ठ  ड  ढ  ण ṭa /ʈə/  ṭha /ʈʰə/  ḍa /ɖə/  ḍha /ɖʱə/  ṇa /ɳə/ त  थ  द  ध  न ta /t̪ə/  tha /t̪ʰə/  da /d̪ə/  dha /d̪ʱə/  na /nə/ प  फ  ब  भ  म pa /pə/  pha /pʰə/  ba /bə/  bha /bʱə/  ma /mə/ य  र  ल  व ya /jə/  ra /ɾə/  la /lə/  va /ʋə/ श  ष  स  ह śa /ʃə/  ṣa /ʂə/  sa /sə/  ha /ɦə/

 Һинди өсөн өҫтәмә тартынҡылар 
 क़  ख़  ग़  ज़  य़  ड़  ढ़  फ़ qa /qə/  k͟ha /xə/  ġa /ɣə/  za /zə/  zha /ʒə/  ṛa /ɽə/  ṛha /ɽʱə/  fa /fə/

 Һуҙынҡылар 
 अ   a /ə/ или /ä/  क  ka आ  ा  ā /ä:/  का  kā इ  ि  i /i/  कि  ki ई  ी  ī /i:/  की  kī उ  ु  u /u/  कु  ku ऊ  ू  ū /u:/  कू  kū ऋ  ृ  ṛ /ṛ/  कृ  kṛ ॠ  ॄ  ṝ /ṛ:/  कॄ  kṝ ऌ  ॢ  ḷ /ḷ/  कॢ  kḷ ॡ  ॣ  ḹ /ḷ:/  कॣ  kḹ ए  े  e /e:/  के  ke ऐ  ै  ai /əi/ или /ai/  कै  kai ऒ  ॊ  o /o/  कॊ  ko ओ  ो  ō /o:/  को  kō औ  ौ  au /əu/ или /au/  कौ  kau

 Башҡа билдәләр 

 Деванагари өсөн клавиатура бүленеше 
400px

 Миҫал 
Кеше хоҡуҡтары дөйөм декларацияһының 1-се статьяһы:
 Санскритта  Латин транскрипцияһы (IAST) Sarve mānavāḥ svatantratāḥ samutpannāḥ vartante api ca, gauravadr̥śā adhikāradr̥śā ca samānāḥ eva vartante. Ete sarve cetanā-tarka-śaktibhyāṁ susampannāḥ santi. Api ca, sarve’pi bandhutva-bhāvanayā parasparaṁ vyavaharantu. Рус тәржемәһе Бөтә кешеләр ҙә ирекле һәм тиң хоҡуҡлы булып тыуа. Аҡыл һәм выжданға эйә булған был кешеләр бер-береһенә туғанлыҡ рухында ҡарарға тейеш.

 Шулай уҡ ҡарағыҙ 
 Деванагари (Брайль шрифты)

 Иҫкәрмәләр 

 Һылтанмалар 

 Деванагари на сайте Omniglot
 Сравнение письменностей Индии


Категория:һинд яҙмаһы

Категория:Абугидтар