Тубылғы

Тубылғы (); Спирея — япраҡ ҡойоусы декоратив ҡыуаҡтар ғаиләһе, .

Ырыуҙың латин атамаһы  — «спираль».
слева|мини|Тал япраҡлы тубылғы.

 Ботаник тасуирламаһы 

 Морфологияһы 
Бейеклеге 15 см-ҙан 2,5 м-ға тиклем үҫемлек. Тамыр системаһы тәрән түгел.

Ботаҡтары тура, йәйелеп ятыусан, асыҡ көрәндән ҡараһыу көрәнгә тиклем, буйға ҡатламланған ҡабыҡлы. Йәш үренделәре асыҡ йәшел, һарғылт, ҡыҙғылт йәки көрән, яланғас йәки төклө.

Бөрөләре ваҡ, айырым төрҙәренең оҙонлоғо 0,51 см тиклем, яңғыҙ йәки икешәр урынлаша, түңәрәк, йомортҡа формаһынан алып осло, яланғас йәки төклө, 2 — 8 тәңкәле. Япраҡтары сиратлап теҙелә, тар ланцет-һыҙатлынан түңәрәккә тиклем, 3 — 5-ҡанатлы.

Емеше күп орлоҡло табаҡсалы, башта уртала, ә һуңыраҡ тышҡы яҡтан асыла. Орлоҡтары яҫы, ланцет формаһында, көрән төҫтә, оҙонлоғо 1,5 — 2 мм, киңлеге 0,5 мм, ҡанатлы.

 Таралыуы һәм экологияһы 
Күп төрҙәре ҡоролоҡҡа сыҙамлы, ҡышҡа сыҙамлы һәм тупраҡ байлығына талапсан.

Спиреялар орлоҡтар ярҙамында үрсей, һабаҡтары менән һәм ҡыуаҡтарҙы бүлеү.

 Мәғәнәһе һәм ҡулланылышы 
Спиреялар декоратив баҡсасылыҡ һәм урман паркы хужалығында бик баһалана. Ҡыуаҡтарҙың формаһы һәм ҙурлығы, сәскә атыу ваҡыты һәм оҙайлығы, сәскәләрҙең төҫө һәм сәскәлек формаһы буйынса күп төрлө булған үҫемлектәр йәшелләндереү һәм тере ҡоймалар булдырыуға яйлы . Туғыҙ тиҫтәгә яҡын спирея төрөнөң бер нисәһе генә әүҙем үҫтерелә.

Бынан тыш, Спирея ырыуының күп төрҙәре — ҡорт балы һәм дарыу сеймалы сығанағы. Был үҫемлектәрҙең төрлө өлөштәрендә аскорбин кислотаһы, каротин, алкалоидтар, флавоноидтар, сапониндар, дуплаусы матдәләр табылған. Спиреяларҙы тупраҡты нығытыусы үҫемлек булараҡ та ҡулланырға мөмкин.

 Классификацияһы 

 Таксономияһы 
Спирея ырыуы составы:

 Вәкилдәре 
Ырыуҙа 80 — 100 төр иҫәпләнә, бында уларҙың ҡайһы берҙәре:По данным сайта GRIN (см. карточку растения).По данным сайта NCBI (см. карточку растения).Русские названия приведены согласно книгам «Флора СССР» и «Деревья и кустарники СССР» (см. раздел Литература).


















































Спиреялар ныҡлы биреү һәләтенә эйә гибридтар, декоратив үҙенсәлектәре буйынса йыш ҡына ата-әсә төрҙәренән өҫтөн:








 Иҫкәрмәләр 

 Әҙәбиәт 

 Род 718. Таволга — Spiraea // Флора СССР = Flora URSS : в 30 т. / гл. ред. В. Л. Комаров. — М. ; Л. : Изд-во АН СССР, 1939. — Т. 9 / ред. тома С. В. Юзепчук. — С. 283—306. — 540, XIX с. — 5200 экз.
 Шульгина В. В. Род 4. Таволга — Spiraea // Деревья и кустарники СССР : дикорастущие, культивируемые и перспективные для интродукции : в 6 т. — М. ; Л. : Изд-во АН СССР, 1954. — Т. 3 : Покрытосеменные. Семейства Троходендроновые — Розоцветные / ред. С. Я. Соколов. — С. 269—334. — 872 с. — 3000 экз.




 Һылтанмалар 
 Смирнова З. И., Рябченко М. Г. Спирея родаының декоратив үҫемлектәрен ҡулланыу () йәшелләндереүҙә
 Мартикайнен Н. Бындай төрлө спиреялар. "Флора Прайс"Журналы.  Архивная копия 2016 йылдың 4 мартында Wayback Machine
 Спиреяһы сайтта Декоратив баҡса үҫемлектәре энциклопедияһы.

Категория:Төньяҡ Америка флораһы
Категория:Евразия флораһы
Категория:Баллы үҫемлектәр
Категория:Декоратив ҡыуаҡтар
Категория:Спирея һымаҡтар