Хафиз әд-Дин әл-Насафи

Әбү әл-Бәрәкәт Хафиз әд-Дин әл-Насафи (), шулай уҡ билдәле Имам Әбү-л-Бәрҡәт ән-Нәсәфи — Сөғд батшалығы иран хәнәфи ғалимы, Ҡөрьәнде аңлатыусы (мөфәсир) һәм матуриҙиҙар теологы. Үҙенең «Тәфсир Мәдәриҡ әл-Тәнзил үә Хәҡәиҡ әл-Тәүилл» (— «Асылыш һәм хәҡиҡәт аңлатмаһын ҡабул итеү») китабы менән билдәле.

Ул хәнәфи юриспруденцияһының классик осороноң күренекле эшмәкәрҙәренең береһе һәм бер үк ваҡытта хәнәфи традицияһы менән параллель рәүештә үҫешкән сөнни традицияһы матуриҙи мәктәбенең ҙур ғалимдарының береһе була. Ән-Насафи Урта Азияла ислам фәндәре өлкәһендә ҙур өлөш индерә, шулай уҡ ҙур фәнни мираҫ ҡалдырып, ислам донъяһында хәнәфи мәктәбе идеяларын һәм уның тәғлимәттәрен тарата.

Ул тәфсир, фиҡһ һәм кәләм кеүек төрлө ислам динен өйрәнеү өлкәләрендә уңышлы эшләй. Ислам фәненә ҙур өлөш индергәне өсөн уға «Хафиз әд-Дин» (Дин Һаҡсыһы) тигән маҡтаулы исем бирелә.

Уны Абд әл-Хай әл-Лукнави, Ибн Хажар әл-Аскалани маҡтаған, ә Ибн Тагрибирди уға «Шәйех үл-Ислам» тигән маҡтаулы исем биргән.

Ҡайһы бер ғалимдар уны хәнәфи фиҡһы мөжтәһидтәренә ҡарата.

 Исеме 
Уның тулы исеме — Әбү әл-Бәрәкәт Абдуллаһ ибн Мәхмүт Хафиз әд-Дин әл-Насафи (нисба Мәүәрәннәһер (Трансоксания) Насаф ҡалаһына ебәрә; хәҙерге Үзбәкстандың көньяғындағы Ҡарша ҡалаһы).

 Сығышы 
Уның тыуған көнө билдәһеҙ, ләкин ул Изажда (хәҙерге Ирандағы Хузестан) тыуған. Шулай уҡ ул Сөғд батшалығындағы Насафта (хәҙерге Көньяҡ Үзбәкстан һәм Көнбайыш Тажиҡстан) тыуған, тип раҫлаусы сығанаҡтар бар.

 Уҡытыусылары 
Уның уҡытыусылары һәм остаздары:
 Шәмс әл-Әиммә Әбү әл-Важд Мөхәммәт ибн Әбд ас-Саттар ибн Мөхәммәт әл-Имәҙи әл-Ҡарҙари (һижри 642 йылда вафат булған)
 Хәмит әд-Дин Али ибн Мөхәммәт ибн Али әд-Дарир әр-Рамуши әл-Бохари (һижри 666 йылда вафат булған).
 Бәҙр әд-Дин Жәүәһир-зада Мөхәммәт ибн Мәхмүт ибн Абдулкәрим (һижри 651 йылда вафат булған).

 Уҡыусылары 
Уның уҡыусылары:
 Мозаффар әд-Дин ибн әс-Саати, автор «Мажма әл-Бахрейн үә Мултака ән-Найирайн» (694/1294—1295 йй. вафат булған).
 Хүсәм әд-Дин Хөсәйен ибн Али әс-Сигнаки, әл-Хидая тәфсирсеһе (714/1314—1315 йй. вафат булған).

 Китаптары 
Уның ҡайһы бер иң билдәле хеҙмәттәре:
 Мәдәриҡ әл-Тәнзил үә Хәҡәиҡ әт-Тәәүил (; Восприятие откровения и истины толкования;).
 Канз ад-Дакаик (; Сокровище точности — хәнифи шәриғәт мәктәбенә ярашлы ислам хоҡуҡи күрһәтмәләре йыйылмаһынан тора.
 Манар аль-Анвар фи Усул аль-Фикх (; Маяк проливает свет на принципы юриспруденции). Категория:Articles containing Arabic-language text
 Умдат аль-Акаид (; Основной столп веры). Шиғыйҙарҙың һәм башҡа секталарҙың доктриналарын кире ҡағыусы сөнни догмаларын барлыҡҡа килтергән (ислам дине) кәләме тураһындағы трактат. 1843 йылда Лондонда инглиз шәрҡиәтсеһе Уильям Кюртон тарафынан «Умдат Акидат Ахль аль-Сунна ва аль-Джамаат» ( Столп веры суннитов атамаһы менән нәшер ителә, ул шулай уҡ был китапҡа тәфсир яҙған һәм Әл-Итимад ( Опора) тип атаған.
 Аль-Мусаффа фи аль-Манзума ан-Насафийя фи аль-Хилафийят (;
Изложение дидактической поэмы ан-Насафи о расхождениях. Нәжметдин Үмәр ән-Насафиҙың «Аль-Манзума фи аль-Хилафийят» юридик мәктәптәр араһында ҡаршылыҡтар һәм айырмалар тураһындағы китабына тәфсир.

 Вафаты 
Ул 710 йылда Бағдадта Рабиғәл-әүүәл айында йома кис вафат булған. Хузестан менән Исфахан араһында урынлашҡан Изаж ҡалаһында ерләнгән. Ҡораши һәм Ибн Тагрибирди мәғлүмәтенә ярашлы, уның үлем датаһы һижрә 701 йыл (1301 йыл) булған.

 Шулай уҡ ҡарағыҙ 
 Нәжметдин Үмәр ән-Насафи
 Борханетдин әл-Мәрғинәни

 Сығанаҡтар 

Категория:Ҡаршыла тыуғандар
Категория:1301 йылда вафат булғандар
Категория:1310 йылда вафат булғандар
Категория:Шәйех үл-исламдар
Категория:Ҡөрьән тәфсирселәре
Категория:Тажик яҙыусылары
Категория:Ислам динен таратыусылар
Категория:Шәхестәр:Сөғд батшалығы
Категория:Иран тарихы
Категория:Тажикстан тарихы
Категория:Матуриҙар
Категория:Ҡөрьән тәфсирселәре
Категория:Бағдадта вафат булғандар
Категория:Алфавит буйынса шәхестәр