Маты йылғаһы тамағы эргәһендәге ҡарағайлыҡтар

Маты йылғаһы тамағы эргәһендәге ҡарағайлыҡтар () — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһы Баҡалы районы биләмәһендә урынлашҡан ботаник дендрологик тәбиғәт ҡомартҡыһы (1965). Һаҡлау зонаһының майҙаны — 26,6 гектар.

 Тасуирламаһы 
Башҡорт АССР-ы Министрҙар Советының 1965 йылдың 17 авгусындағы 465-се «Башҡорт АССР-ының тәбиғәт ҡомартҡыларын һаҡлау тураһында»ғы ҡарарына ярашлы, Башҡортостан Республикаһы Баҡалы районы Маты йылғаһы тамағы эргәһендәге ҡарағайлыҡтарға ботаник дендрологик тәбиғәт ҡомартҡыһы статусы бирелә.

Үҫемлектәр япмаһы булған киң япраҡлы-ҡарағай һәм киң япраҡлы-ҡайын-ҡарағай урмандары өҫтөнлөк итә. Икенсе яруста йыш ҡына йүкә осрай. Ҡарағайҙарының йәше — 100—150 йәш. Киң япраҡлы урмандар массивтары араһында үҫкән ошо интрозона ҡарағайлыҡтары — ҡасандыр Бөгөлмә-Бәләбәй ҡалҡыулығының киңерәк таралған ҡарағай урмандарының һуңғы фрагменттары.

Маты йылғаһы тамағы эргәһендәге ҡарағайлыҡтар тәбиғәт ҡорматҡыһы өс айырым массив булып урынлашҡан, реликт ҡарағай урмандары 6 өлөшөнән тора. 

1-се ҡарағайлыҡ Баҡалы районы Иҫке Маты ауылынан көньяҡ-көнбайышҡа табан 7 километр алыҫлыҡта, Сөн һәм Маты йылғаларының һыу айырғысында урынлашҡан. Уның сиктәре:
 төньяҡтан — 55°12'15,88" (төньяҡ киңлек), 53°52'9,07" (көнсығыш оҙонлоҡ);
 көньяҡтан — 55°11'48,49" (төньяҡ киңлек), 53°51'57,87" (көнсығыш оҙонлоҡ).

2-се ҡарағайлыҡ Баҡалы районы  Яңы Троицкий ауылынан көньяҡ-көнығышҡа табан 3 километр алыҫлыҡта Сөн йылғаһының уң яҡ яр буйында урынлашҡан. Уның сиктәре:
 төньяҡтан — 55°14'23,87" (төньяҡ киңлек), 53°51'15,42" (көнсығыш оҙонлоҡ);
 көньяҡтан — 55°13'51,69" (төньяҡ киңлек), 53°50'13,93" (көнсығыш оҙонлоҡ).

3-сө ҡарағайлыҡ Баҡалы районы Киләй ауылынан көнсығышҡа табан 1,5 километр алыҫлыҡта Сөн йылғаһының уң яҡ яр буйында урынлашҡан. Уның сиктәре:
 төньяҡтан — 55°16'48,94" (төньяҡ киңлек), 53°52'16,94" (көнсығыш оҙонлоҡ);
 көньяҡтан — 55°16'21,42" (төньяҡ киңлек), 53°51'55,24" (көнсығыш оҙонлоҡ).

Хужалыҡта файҙаланыу режимын һәм территорияны зоналарға бүлеүҙе билдәләгән документтар:
.
Һаҡлау режимы Башҡортостан Республикаһы хөкүмәтенең 11.04.2018 йылдың 11 апрелендәге 162-се ҡарары менән билдәләнгән. Ҡарағайлыҡтарҙа тыйылған эшмәкәрлек төрҙәре:
 теләһә ниндәй ағас ҡырҡыу (һайлап санитар ҡырҡыуҙан тыш);
 ағас ултыртыу;
 усаҡ тоҡандырыу;
 янғын хәүефе булған осорҙа килеү;
 мал көтөү;
 файҙалы ҡаҙылмалар эҙләү һәм сығарыу;
 ниндәйҙә булһа төҙөлөшөштәр;
 Һаҡланған үҫемлектәрҙең эстетик төрө боҙолоуға йәки юғалыуға килтереүе, шулай уҡ уның үҫеү шарттарында кире сағылыш табыуы мөмкин булған һәр төрлө эшмәкәрлек. 

 Иҫкәрмәләр 

 Әҙәбиәт 
 Кучеров Е. В., Кудряшов И. К., Максютов Ф. А. Памятники природы Башкирии. — Уфа: Башк. кн. изд-во, 1974. — 367 с.
 Мулдашев А. А. Сосновые боры у устья реки Маты // Реестр особо охраняемых природных территорий Республики Башкортостан . – Изд.2-е, перераб. — Уфа: Издательский центр «МедиаПринт», 2010. — 414 с. — С. 73.
 Попов Г. В. Леса Башкирии (Их прошлое, настоящее и будущее). — Уфа: Башк. кн. изд-во, 1980. — 144 с.
 Республика Башкортостан. Культурное и природное наследие. (Карта Масштаб 1:50 000). (Пояснительный текст к карте, указатели объектов наследия). — М.: Ин-т Наследия. — 36 с.
 Федорако Б. И. Вопросы охраны ценных древесных насаждений Башкирской АССР // Охрана природы и озеленение населенных пунктов. — Уфа, 1961. — С. 45-53.

 Һылтанмалар 


Категория:Баҡалы районының иҫтәлекле урындары
Категория:Башҡортостан урмандары
Категория:Башҡортостандың тәбиғәт ҡомартҡылары
Категория:Алфавит буйынса урмандар