Боронғо грек мифологияһында аттар

Исемлеккә боронғо грек эпосы һәм мифографияһы әҫәрҙәренән билдәле һәм аттар менән бәйле мотивтар, шулай уҡ уларҙа ҡушаматтары менән аталған аттар индерелгән.

Аттар менән Посейдон тығыҙ бәйлеЭлиаде М. История веры и религиозных идей. В 3 т. Т. 1. М., 2001. С. 243-244, 412. Иванов Вячеслав Всеволодович микендарҙың ат менән бәйле ҡатын-ҡыҙҙың мифологик образын реконструкциялау менән шөғөлләнә po-ti-ni-ja i-qe-jaМифы народов мира. В 2 т. М., 1991-92. Т. 1. С. 666. Аттар шулай уҡ игеҙәктәр культы менән бәйле.

Аттар менән бәйле мотивтар Критта осрамай. Археологик ҡаҙыныуҙар раҫлағанса, б. э. т. II мең йыллыҡ уртаһына тиклем Критта аттар һәм ат культы булмауы асыҡланғанГамкрелидзе Т. В., Иванов Вяч. Вс. Индоевропейский язык и индоевропейцы. Тб., 1984. С. 551.

 Төп мотивтар 
мини|300x300пкс|Плутондың Персефонаны урлауы
мини|400x400пкс|Посейдон фонтаны
мини|300x300пкс|В. А. Бужеро. «Арион гиппокампта  һыбай»
мини|301x301пкс|Һыбайлы. Ҡыҙыл фигуралы керамиканы биҙәгән һүрәт (роспись)

Атҡа әүерелеүҙәр:
Кронос атҡа әйләнгән, унан Филира Хиронды тыуҙыра.

Деметра бейә һынланышында атҡа әүерелгән Посейдондан Арион һәм/йәки Деспинаны тыуҙыра.

Гиппа (шулай уҡ Меланиппа йәки Окиронея). Хирондың Артемида бейәгә әйләндергән ҡыҙы, һәм ул йондоҙлоҡ булып китә.

Местра бейә һынланышын алған.

Одиссей атҡа әүерелдерелгән һәм ҡартайып үлгән, тип фаразлана.

Кеше өсөн ҡурҡыныс аттар:
Фракиялы бистондар батшаһы Диомедтың бейәләре. Абдерҙы ашаған. Геракл, ашаһындар тип, уларға үҙҙәренең хужаһын ырғытҡан.

Ипполитты үҙенең аттары ботарлаған.

Сисифтың улы Главкты бейәләр ашаған.

Автоной улы Анфты аттар ашаған.

Афинаның тарихи архонты Гиппомендың ҡыҙын ат ботарлаған.

Аттар Лимонаны зинасылығы өсөн ботарлаған (ҡара: Беотия мифтары).

Фракийлы Дрианттың улы Ликургты аттар ботарлаған.

Һыбай йөрөгәндә һәләк булған геройҙар:
Филлида ҡарғағанлыҡтан, Тесей улы Демофонт, аттан ҡолағанда, ҡылысҡа ҡаҙалып үлгән.

Кихир аттан ҡолап төшөп үлгән (ҡара: Боронғо грек мифологияһындағы балҡандар).

Фаэтон һуғыш арбаһынан ҡолап төшкән.

Бейә һөтө имеп үҫкәндәр:
Гиппофоонт бейә һөтө имгән.

Гиппотты бейә имеҙгәнЭлиаде М. История веры и религиозных идей. В 3 т. Т. 1. М., 2001. С. 261.

Гарпалика (Гарпаликтың ҡыҙы) һыйыр һәм бейә һөтөн имгән.

Камилланы бейә үҙ һөтө менән имеҙгән.

Посейдон менән аттарға бәйле мифтар:
Рея Кроносҡа Посейдон урынына йоторға ҡолон биргән.

Посейдон атты тәү тапҡыр ҡулға эйәләштергән.

Посейдон,  менән ярға һуғып, ат барлыҡҡа килтергән.

Посейдон Диоскурҙарға ат бүләк иткән.

Афинала Полиботҡа һөңгө ырғытыусы һыбайлы Посейдон  торған.

Деметраны алыр өсөн Посейдон атҡа әүерелә, һәм уға Гиппий тип исем ҡушалар.

Одиссейҙың аттары табылғас, ул ғибәҙәтхананы Посейдон Гипийға бағышлаған.

Гиппокамптар - кеттарға тиңләштерелгән диңгеҙ аттары.

Аргос батшаһы Агенор атлы ғәскәр ойошторған тип фаразлана.

Аргивалы Орсилох квадрига уйлап тапҡан (ҡара: Арголида мифтары).

Эрихтоний (Афина батшаһы) квадрига уйлап сығарған.

Пелефроний йүгән һәм  уйлап тапҡан (ҡара: Фессалия мифтары).
 Афина һәм Троян аты 
Афина — боронғо грек мифологияһында иң хөрмәтләнгән тәрән аҡыллылыҡ, хәрби стратегия һәм тактика алиһәһе. Троян аты менән бәйле мажараларҙы тыуҙырған.

Йылҡысылыҡтың таралыуы:
 Авгийҙың ат аҙбарҙары булған.
 Автолик ат төҫтәрен үҙгәртә алған.
 Автолик Евбеялы Евриттың аттарын ҡыуып алып киткән һәм уларҙы Гераклға һатҡан. Уларҙы Евриттың улы Ифит эҙләгән.
 Адмет бейәләре өйөрөн Аполлон көткән.
 Пелий улы Акастың аттары билдәле булған.
 Флиунттан сыҡҡан Дамеондың аты (ҡара: Тараксипп).
 Фессалиялағы Дотий тигеҙлегендә иң яҡшы аттар йәшәгән.
 Евен, аттарын һуйған да, үҙенең исеме менән аталған йылғаға ташланған.
 Эионей Иксиондың аттарын залогҡа алған.
 Магнесий бейәләре кентаврҙарҙы барлыҡҡа килтергән.
 Океан - ҡанатлы аттың хужаһы.
 Һыңар күҙле атҡа Гемондың улы Оксил һыбай атланған.
 Орифия Пилумнға ат бүләк иткән.
 Полидект Эномайҙың ҡыҙы Гипподамияға яусы ебәрергә теләй һәм аттар эҙләй.
 Капанейҙың улы Сфенелды аттарҙы ҡулға эйәләштереүсе тип атайҙар.
 Елена Прекраснаянның кейәүҙәренән ант алып, Тиндарей атты ҡорбанға килтергән.
 Троилды, һыбай йөрөргә өйрәнгән сағында, Ахилл үлтергән.
 Эномайға Арес ат бүләк иткән.
 Эномай ҡарғышы арҡаһында элидалылар аттарын Элиданан ситтә ҡасырған.

Грек булмаған сюжеттар:
 Дардан улы Эрихтонийҙың аттары Борейҙан килеп сыҡҡан.
 Лаомедонттың «ел аяҡлы» тип аталған аттары. Уларҙы ул Аполлон менән Посейдонға, ә шунан Гераклға вәғәҙә иткән.
 «Трос аттары» «Илиада»ла телгә алынған.
 Алҡман Колаксай атын һәм «энет ат»ын телгә ала.
 Семирамида атҡа ғашиҡ булған.
 Мар, авсондарҙың береһе, ярым кеше-ярым ат була (ҡара: Италия мифтары).
 Нептундың улы Мессап — аттарҙы ҡулға эйәләштереүсе (Италия мифтары).
 Фарсы Эрифра бер өйөр йылҡыны Огирис утрауына ебәрҙе.

Аттарҙа сабыш:
 Пелий буйында уйындар. Беллерофонт еңгән.
 Олимпия уйындары. Иасий еңгән.

 Һуғыш арбалары 
 Гелиос һуғыш арбаһын Фаэтонға тапшырған, әммә һуңғыһы идара итеү һәләтен юғалтҡан. Фаэтондың һуғыш арбаһын Коринфта күрһәткәндәр.
 Ҡанатлы аттар егелгән һуғыш арбаһын Посейдон Пелопҡа биргән. Пелоптың һуғыш арбаһын Флиунтта күрһәткәндәр.
 Посейдон шулай уҡ ҡанатлы арбаһын Афарей улы Идасҡа биргән, Идас Марпессаны урлап алып киткән.
 Салмоней, һуғыш арбаһында елдергәндә, йәшен сығарған.
 Амфиарай һуғыш арбаһында Аидҡа төшкән.
 Амфитрион Гераклды һуғыш арбаһында йөрөргә өйрәткән.
 Деянира, Кирена һәм Мирина һуғыш арбаһында йөрөгән.
 Этол, һуғыш арбаһы менән Аписты тапатып, уны харап иткән.
 Гиппия. Энкелатты һуғыш арбаһында еңгән Афинаның эпитеты.
 Молионидтар һуғыш арбаһында ултырған итеп һүрәтләнгән.
 Гордийҙың һуғыш арбаһы.
 Гилл, Еврисфейҙың һуғыш арбаһын ҡыуып етеп, уны үлтергән.
 Лаий һуғыш арбаһында Хрисиппты урлап алып киткән, ә һуңыраҡ Эдип тарафынан үлтерелгән.
 Гирнефты һуғыш арбаһында урлағандар.

Мифтарҙа һуғыш арбаларына аттарҙы ғына түгел, ҡабан менән арыҫландарҙы (Адмет өсөн Аполлон), арыҫландарҙы (Кибела), аҡҡоштарҙы (Аполлон), лань-боландарҙы (Артемида), аждаһаларҙы (Триптолем һәм Медея) еккәндәр. Феодамант үгеҙҙәргә егелгән һуғыш арбаһында китеп йөрөгән.

Аполлонды һуғыш арбаһы итеп күҙ аллау - уны һуңғараҡ Гелиос менән тиңләштереү аша барлыҡҡа килгән.

Арбалар ярышы:
 Гипподамия. Пелоп Миртил ярҙамында Эномайҙы еңә.
 Сифондың ҡыҙы Паллена.
 Киликтың ҡыҙы Фива. Геракл уны һуғыш арбалары ярышында еңә.
 Геракл ойошторған Олимпия уйындары. Йә Сем, йә Иолай еңгән.
 Пелий буйынса уйындар. Евфем еңә.
 Немей уйындарында (Станций тарафынан тасуирланған).
 Һинд походы ваҡытында Офельт буйынса уйындар (Нонн тасуирлаған).
 Гомер тасуирлаған Патрокл буйынса уйындар. Тидей улы Диомед еңә.
 Ахилл буйынса уйындар. Йә Адмет улы Евмел, йә Менелай еңә.

 Аллаларҙың аттары 
 Абраксас — Гелиостың атыГигин. Мифы 183, со ссылкой на Гомера.
 Актеон (Актин) — Гелиос-Аполлондың атыФульгенций. Мифологии I 12; Первый Ватиканский мифограф II 12, 6.
 Аластор — Плутондың атыКлавдиан. Похищение Прозерпины I 285.
 Бел — Гелиостың аты.
 Бронте — Гелиостың бейәһеГигин. Мифы 183, со ссылкой на Евмела; см. Лосев А. Ф. Мифология греков и римлян. М., 1996. С. 688 (о четырёх лошадях).
 Деймос — Арестың атының ҡушаматыАнтимах. Фиваида, фр. 37 Висс.
 Иао — Гелиостың аты.
 Ламп (Lampos) — Гелиостың атыГомер. Одиссея XXIII 245; Фульгенций. Мифологии I 12; Первый Ватиканский мифограф II 12, 6.
 Никтей — Плутондың аты.
 Орфней («Ҡуңыр») — Плутондың атыКлавдиан. Похищение Прозерпины I 284.
 ПироентПсевдо-Гигин. (ПиройОвидий. Метаморфозы II  153) — конь Гелиоса.
 Сотер — Гелиостың аты.
 Стеропа — Гелиостың бейәһеГигин. Мифы 183; со ссылкой на Евмела.
 Фаэтон — Гелиостың атыГомер. Одиссея XXIII 245.
 Филогей (Филогевс) — Гелиос-Аполлондың аты.
 Флегон — Гелиостың атыЛюбкер Ф. Реальный словарь классических древностей. М., 2001. В 3 т. Т. 3. С. 78.
 Фобос — Арестың аты.
 Эой — Гелиостың атыОвидий. Метаморфозы II 153; Гигин. Мифы 183, со ссылкой на Евмела и Овидия. Эпитет ГелиосаНонн. Деяния Диониса XXXVIII 117.
 Эрифрей — Гелиос-Аполлондың аты.
 Эфон — Гелиостың атыОвидий II 153; Гигин. Мифы 183.
 Эфон — Плутондың аты.
 Эфопс (Айтопс) — Гелиостың айғырыГигин. Мифы 183, со ссылкой на Евмела.

 Геройҙарҙың аттары 
 Арион.
 Асхет — Амфиарайҙың атыСтаций. Фиваида VI 463.
 Балий — ике аттың ҡушаматы:
 Балий (Ахиллдың аты) — ҡара: Балий и Ксанф.
 Балий — Скельмистың аты, Зефирҙың ҡанынанНонн. Деяния Диониса XXXVII 345.
 Гарпаг — ат, Подарганың улы, Герместың Диоскурҙарға бүләгеСтесихор. Погребальные игры по Пелию, фр. 178 Пейдж.
 Гарпинна — Эномайҙың атыЛикофрон. Александра 167.
 Дин (Динос) — Фракийлы Диомедтың кеше ите менән туҡланыусы атыГигин. Мифы 30. (Ҡара: Гераклдың 8-се батырлығы).
 Ирида — Адметтың бейәһе Немей уйындарындаСтаций. Фиваида VI 461.
 Кер — Адрасттың атыАнтимах. Фиваида, фр.32 Висс.
 Кидон — Гипподамдың аты Немей уйындарындаСтаций. Фиваида VI 465.
 Кикн — Амфиарайҙың аты.
 Киллар — Диоскурҙарҙың (Касторҙар) атыСенека. Федра 811; Валерий Флакк. Аргонавтика I 426; Стаций. Фиваида IV 215, Гераның бүләге. Бик ҙур булғанПроперций. Элегии II 7, 16. Йәки Полидевк ҡулға эйәләштергән атВергилий. Георгики III 89-90.
 Ксанф — грек мифологияһында бер нисә аттың исеме:
 Ксанф (Ахиллдың аты) — ҡара: Балий и Ксанф.
 Ксанф — Гекторҙың атыГомер. Илиада VIII 185.
 Ксанф — Фракийлы Диомедтың кеше ите менән туҡланыусы атын Геракл үлтерә. (Ҡара: Дин).
 Ксанф — Гераның Диоскурҙарға бүләге. Диоскурҙарҙың аты Кастора хәүеф янауын иҫкәрткәнАлкман. Гимн Диоскурам // Зайцев А. И. «Гимн Диоскурам» Алкмана и его эпические источники // Исследования по древнегреческой и индоевропейкой поэзии. СПб, 2006. С.269. Балий һәм Ксанфҡа тиң булыуы мөмкин.
 Ксанф — Борей менән Гарпияның улы, Орифий өсөн йоломНонн. Деяния Диониса XXXVII 155.
 Ламп — Гекторҙың аты.
 Лампон — Фракийлы Диомедтың кеше ите менән туҡланыусы аты. (Ҡара: Дин).
 Парфения — Эномайҙың ҡыҙы Гипподамияның тәүге кейәүе Мармактың бейәһе. Элидалағы Парфения йылғаһы уның исеме менән аталғанПавсаний. Описание Эллады VI 21, 7-8.
 Пегас.
 Педас — Патроклдың аты. Сарпедон тарафынан үлтерелгәнГомер. Илиада XVI 467.
 Подарг (Подарк) — грек мифологияһында бер нисә аттың исеме:
 Подарг — Гекторҙың аты.
 Подарг — бистондар батшаһы фракийлы Диомедтың кеше ите менән туҡланыусы аты.
 Подарг — Менелайҙың атыГомер. Илиада XXIII 295.
 Подарк — Немей уйындарында Фоанттың атыСтаций. Фиваида VI 466.
 Подарка — Борейҙың һәм Гарпияның ҡыҙы, Эрехтейҙең бейәһе. Орифий өсөн бирелгән йоломНонн. Деяния Диониса XXXVII 156.
 Псилла — Эномайҙың аты.
 Реб — Мезенцийҙың атыВергилий. Энеида X 861. Убит ЭнеемВергилий. Энеида X 891.
 Скифий — ат. Ҡара: Фессалия аты.
 Стримон — Гераклдың улы Хромийҙың атыСтаций. Фиваида VI 464.
 Флогий — Подарганың улының аты, Герместың Диоскурҙарға бүләге.
 Фолоя — Немей уйындарында Адметтың бейәһе.
 Фоя — Немей уйындарында Адметтың бейәһеСтаций. Фиваида VI 462.
 Эрифа — Мармактың бейәһе. Ҡара: Парфения.
 Эфа — Агамемнондың бейәһеГомер. Илиада XXIII 295, 525.
 Эфион — Немей уйындарында Евнейҙың аты.
 Эфон — Гекторҙың аты.
 Эфон — Евандрҙың улы Палланттың атыref>Вергилий. Энеида XI 89</ref>.

 Аттар менән бәйле исемдәр һәм атамалар 
Мифологияла һәм эпоста «ат исемдәре»е туҡһандан кәм түгел

Исемдәрҙең килеп сығышы:
 Аргириппа. Ҡала.
 Гиппокрен сығанағының атамаһы.
 Гераклды, орхомендарҙың аттарын бәйләгәне өсөн, Гипподет тип йөрөткәндәр.

 Шулай уҡ ҡарағыҙ 
 Кентаврҙар
 Мөгөҙлө кентаврҙар (ҡара: Кипр в древнегреческой мифологии).
 Боронғо грек мифологияһының фаунаһы
 Рея (мифология)
 Семирамида

 Иҫкәрмәләр 

Категория:Боронғо грек мифологияһы фаунаһы

Аттар