Дәстгаһ

Дәстгаһ, дастгяһ, дастгаһ (перс. دستگاه‎, dastgāh) — тарихи һәм хәҙерге Ирандың традицион музыкаһының төп формаһы (жанры), типологик яҡтан ғәрәп мәҡәме, әзербайжан муғамы, тажик һәм үзбәк шашмәҡәме һәм мәҡәм-муғам традицияһындағы төбәктең башҡа күренештәрен (мәҡәмәт) үҙ эсенә ала. «Дәстгаһ» һүҙенең этимологияһы ҡыллы инструменттың грифында ҡулдың (дәст) урынлашыуына (ғаһ) барып тоташа. Һис шикһеҙ, ҡорал фарсы сығышлы Lucas, Ann E. "Ancient Music, Modern Myth." Music of a Thousand Years: A New History of Persian Musical Traditions, 1st ed., University of California Press, 2019, pp. 1–22. JSTOR, http://www.jstor.org/stable/j.ctv1f884pp.8  . Accessed 5 Mar. 2023. Laudan Nooshin (1998) The song of the nightingale: Processes of improvisation in dastgāh Segāh (Iranian classical music), British Journal of Ethnomusicology, 7:1, 69-116, DOI: 10.1080/09681229808567273 .
мини|Шур дәстгаһы

 Дөйөм тасуирламаһы 
Дәстгаһтың формаһын (жанрын) билдәләүе традицион рәүештә (модаль алмашыныуҙы) музыкаль композицияның башланыуы һәм тамамланыу буйынса бирелә. Шулай итеп, дәстгаһ һүҙе модусты ла (хәҙерге музыка теория белгестәре уны, ғәҙәттә, тауыштар тәртибе таблицаһы рәүешендә күрһәтелә), бирелгән модусҡа нигеҙләнгән тулы композицияны ла аңлата. Төп дастгахтар (формалары):

 сәгаһ (перс. سه‌گاه‎, segāh; "өсөнсө позиция")
 чааргаһ, чахаргаһ (перс. چهارگاه‎, čahārgāh; "дүртенсе позиция")
 раст-пәнжгаһ (фарс. راست‌ پنج‌گاه‎, rāst-panjgāh; "бишенсе позиция")
 шур (фарс. شور‎, šur; "тулҡынланыу", "дәрт", "мөхәббәт")
 бәйат-е төрк (фарс. بیات ترک‎, bayāt-e tork; "бәйет" төрки этнонимынан)
 абыу-ата (фарс. ابو عطا‎, abu ʿaṭā)
 дәшти (фарс. دشتی‎, dašti; хәрефтәре. "сүллек")
 афшари (фарс. افشاری‎, afšāri; "афшар" төрки этнонимынан)
 махур (фарс. ماهور‎, māhur)
 һомайун (перс. همایون‎, homāyun; "бәхетле", батша", шулай уҡ, мәҫәлән, Һомайҙы ҡарағыҙ )
 бәйат-е исфахан (перс. بيات اصفهان‎, bayāt-e esfahān; Исфахан ҡалаһы һәм тарихи өлкәһе исеме буйынса)
 науа (перс. نوا‎, navā; "мелодия", "көй")

 Иҫкәрмәләр 

 Әҙәбиәт 

 Ella Zonis. Classical Persian music: an introduction. Cambridge (Massachusetts): Harvard University Press, 1973.
 Owen Wright. The modal system of Arab and Persian music, AD 1250—1300. Oxford, New York: Oxford University Press, 1978.
 Jean During. La musique iranienne, tradition et évolution. Paris, 1984.
 Bruno Nettl. The radif of Persian music. Studies of structures and cultural context. Champaign (Illinois), 1987 (б.Неттль мөхәррирлегендәге мәҡәләләр йыйынтығы).
 Hormoz Farhat. The dastgāh concept in Persian music. Cambridge, New York: Cambridge University Press, 1990.

Категория:Музыкаль форма