Ислам донъяһы

Ислам донъяһы термины ( - әл-ғәләмү-л-исламий; ) бер нисә мәғәнәгә эйә. Дини мәғәнәлә ислам донъяһы — мосолмандарға, ә мәҙәни йәһәттән был цивилизацияла йәшәүсе мосолман булмағандарҙы үҙ эсенә алған ислам цивилизацияһына ҡарай. Хәҙерге геосәйәси йәһәттән был термин ғәҙәттә күпселекте мосолмандар тәшкил иткән илдәргә ҡарай.

2010 йылда 1,6 миллиард кеше, йәғни донъя халҡының 23,4 проценты, мосолман булған. Шуларҙың 62 проценты Азия һәм Тымыҡ океан төбәгендә , 20 % — Яҡын Көнсығышта һәм Төньяҡ Африкала , 15 %  Үҙәк Африкала, яҡынса 3 % Европала һәм 0,3 % Америкала йәшәй .

 Тарихы 
мини|300x300пкс|Ғәрәп хәлифәлеге Территорияһы

Ислам тарихы VII быуатта Ғәрәбстанда башлана. Риүәйәткә ярашлы, 610 йылда Ҡөрьәндең тәүге аяттары ислам Пәйғәмбәре Мөхәммәткә төшөрөлә, ул 10 йылдан һуң мосолмандарҙың Мәҙинә йәмәғәтенең башлығы булып китә. Мөхәммәт Пәйғәмбәр үлгәндән һуң Өмәүиҙәр һәм Ғәббәсиҙәр династияларынан хаҡ хәлифәләр етәкселек иткән Ғәрәп хәлифәлеге төҙөлә.

Хәлифә биләмәһе Ғәрәбстан ярымутрауы сигенән йыраҡҡа киңәйгән һәм төньяҡ-көнбайыш Һиндостандан, Үҙәк Азиянан алып Яҡын Көнсығышҡа, Төньяҡ Африкаға, Көньяҡ Италияға һәм Пиреней ярымутрауына тиклем йәйелгән.

 Мәҙәниәте 

 Сәнғәт 
Исламдың алтын быуаты (ислам ренессансы) ҡағиҙә булараҡ VIII—XIII быуаттарға ҡарай. Ул Ғәббәсиҙәр династияһы хакимлығы осорона тура килә . Ислам мәҙәниәте ғәрәп, фарсы, мысыр һәм европа традицияларын ҡатнашыуынан ғибәрәт.

Ислам һынташтарға табыныуға килтерә алған сәбәптәр арҡаһында Аллаһтың, пәйғәмбәрҙәрҙең һәм тере йән эйәләренең һүрәттәрен тыя. Ислам сәнғәтендә йыш ҡына геометрик, сәскә йәки үҫемлек орнаменттары ҡулланыла. Ислам каллиграфияһы йыш ҡына Ҡөрьән аяттары рәүешендә һынландырыла һәм бөтә мәсеттәрҙең дә тиерлек диуарҙарын, көмбәҙҙәрен биҙәүҙә осрайMadden (1975), pp.423-430.

Ислам архитектураһының айырмалы үҙенсәлеге булып колонналар, арка һәм көмбәҙҙәр тора. XIX быуат аҙағында ислам көмбәҙҙәре европа архитектураһына индереләGrabar, Oleg (2006), «Islamic art and beyond». Ashgate. Vol 2, p.87.

 Демографияһы 
Һуңғы ваҡытта ислам донъяһында тыуым кәмей: әгәр 1989 йылда донъяла бер мөслимәгә (мосолман ҡатынға) 5,2 бала тура килһә, христианкаға — 3,3 ғына, ә 2000 йылда был һандар 3,7 һәм 2,6, ә 2010 йылда — 2,9 һәм 2,6 булған.

Мосолмандар 46 илдә күпселекте тәшкил итә. Улар араһында исемлектә тәүге урындарҙы Индонезия, Пакистан, Нигерия, Бангладеш, Египет, Иран, Төркиә, Судан биләй

элекке совет илдәренән:

Үзбәкстан — 30,5 миллион (үҫеш 1,49 % — 450 мең.)

Ҡаҙағстан — 18 миллион (Үҫеш 1,55 % — 275 мең) 70 %

Әзербайжан — 9,9 миллион (үҫеш 1,37 % — 136 мең.)

Тажикстан — 8,7 миллион (үҫеш 2,24 % — 192 мең.)

Ҡырғыҙстан — 6 миллион (үҫеш 1,67 % — 99 мең.)

 Шулай уҡ ҡарағыҙ 
 Илдәр буйынса Ислам

 Иҫкәрмәләр 

 Һылтанмалар 
 Густерин П. В. Рейтинг исламских государств // ЦентрАзия.
 Густерин П. В. Англо-саксонские «ценности» и мусульманский Восток// Центразия].

Категория:Цивилизациялар
Категория:Илдәр буйынса ислам
Категория:Ислам
Категория:Мосолман халыҡтары