Ассия Джебар

Ассия Джебар (, бербер. ⴰⵙⵢⴰ ⴷⵊⴱⴰⵔ), ысын исеме Фатима Зохра Ималаен, , 30 июнь 1936, Шершель — 6 февраль 2015, Париж) Алжир яҙыусыһы һәм кинорежиссеры. Романдарының төп темалары: Алжир һуғышы һәм мосолман ҡатын -ҡыҙҙарының эмансипацияһы. Ҡатын-ҡыҙҙарға ижтимағи, хеҙмәт һәм ғаилә тормошонда тиң хоҡуҡ биреү өсөн ислам фанаттары менән көрәшеүсе.

 Биографияһы һәм ижады 
Ассия Джебар 1936 йылдың 30 июнендә Шершель ҡалаһында француз теле уҡытыусыһы ғаиләһендә тыуған. 1980 йылдан Францияла йәшәй. Бельгияның француз теле һәм әҙәбиәте король академияһы ағзаһы..

Уның күпселек эштәре феминист күҙлегенән ҡатын-ҡыҙҙарҙың ауыр яҙмышына арналған: «Алжирские женщины на своей половине дома» (1980), «Любовь, фантазия» (1985), «Далеко от Медины» (1991), «Огромная тюрьма» (1995).

1969 йылда Ассия Джебарҙың Уахид Карн менән авторҙашлыҡта яҙылған «Красная заря» пьесаһы баҫыла. Пьесаның 40 персонажы бойондороҡһоҙлоҡ өсөн һуғыш ваҡытында Алжир халҡының бөтәһен дә тиерлек кәүҙәләндерә. Дүрт төп геройҙың береһе — провинциаль ҡала майҙанында мандолина менән һуҡыр сәсән-шағир
Шағир майҙанда классик шиғырҙар уҡый, майҙанда атыу тауыштарын ишетә һәм хыянатсыны атып үлтергән егеткә ҡасырға ярҙам итә. Үҫмер егет тауҙарға ҡасып китә, ә шағир үҙе ҡорал ала, патруль отрядтарының береһен үлтерә. Шағир ҡулға алына һәм язалап үлтерелә.

«Мөхәббәт һәм фантазия» эпик романында (1985, XX быуаттың иң яҡшы 12 Африка китабы исемлегенә индерелә) Ассия Джебар ике параллель ваҡытлыса планды берләштерә: XIX быуаттың икенсе сирегендә Алжирҙы француздарҙың яулап алыуының тарихи йылъяҙмаһын һәм 1950-се йылдарҙа Алжир һуғышы йылдарында йәшәгән героиняның шәхси биографияһын. Беренсе һуғыштың ҡот осҡос күренештәре: бөтә ҡәбиләләрҙе юҡ итеү һәм сабыйҙарҙы әсәләр тарафынан үлтереү, икенсе һуғыштың алжирлыларҙың үҙ ерҙәрен «яулап алыуына» өҫтәп ҡуйыла. Романда үҙен ҡәбилә ҡатын-ҡыҙҙарынан ситләшкән итеп тойған төп герой менән бер рәттән, күп кенә Алжир ҡатын-ҡыҙҙарының тауышы, «тынлыҡтың тығыҙ ҡараңғылығын йырып сыҡҡан телһеҙ ҡол ҡыҙҙар хоры», ишетелә. Ваҡыт һәм арауыҡ пландарын берләштереп, азатлыҡты яңыса аңлау, милләттең үҙ аңын уятыу, тышҡы һәм эске ҡоллоҡҡа нөктә ҡуйырға ынтылыш менән оҙатылған Яңы замандың килеүе өсөн, Алжир ҡот осҡос хаҡ түләгән тигән һығымтаға килә Джебар. Рәсәй әҙәбиәт белгесе Светлана Прожогина һүҙҙәренсә, «ике әҫәр ҙә кешенең, халыҡтың, милләттең, илдең уяныуы һәм өлгөрөүе, әсирлектән рухи өҙөклөктән ҡотолоу, үҙ тауышыңды табыу, үҙ тормошоңа хоҡуҡ алыуға эйә булыу темаһына бағышланған». 

«Оран, үле тел» (1997) новеллалар циклында Джебар Алжирҙың үҙаллылыҡ алған йылдарына мөрәжәғәт итә һәм ислам фанаттарының нисек итеп ҡатын-ҡыҙҙарҙың эмансипацияһын юҡҡа сығарғанын күрһәтә. Европа белеменә эйә булған йәки хатта ир-егет менән кафела осрашырға баҙнат иткән ҡатын-ҡыҙ, «террор» йылдарында ҡорбанға әүерелгән.

«Непогребенная» (2002) романының геройҙары булып француздар тарафынан үлтерелгән партизан, ә һуңынан уның артабан да Азатлыҡ өсөн көрәшергә ҡарар иткән ҡыҙы тора, 

Ассия Джебар 2015 йылда Парижда 78 йәшендә вафат була. Ассия Джебар умерла в 2015 году в Париже в возрасте 78 лет  .

 Танылыуы 
Халыҡ-ара Лауреат Нейштадт әҙәби премияһы (1996)

Немец китап һатыусыларының тыныслыҡ премияһы (2000) һәм әҙәбиәт һәм кино өлкәһендәге ҡаҙаныштары өсөн башҡа наградалар.

Француз Академияһы ағзаһы (2005).

 Әҫәрҙәре 

 Фильмдар 
 La nouba des femmes du Mont Chenoua. 1977
 La Zerda ou les chants de l’oubli, 1979

 Рус телендәге баҫмалар 
 Джебар А. Һайланған. / Йөҙ. һәм алғы. С.Прожогина. М.: Йәйғор, 1990. 523 с. ISBN 5-05-002502-8 («Һыуһау», «Түҙемһеҙҙәр», "Мөхәббәт һәм фантазия"романдарын үҙ эсенә ала)

 Иҫкәрмәләр 

 Әҙәбиәт 
 Ә

 Clerc J.-M. Assia Djebar: écrire, transgresser, résister. Paris: L’Harmattan, 1997
 Calle-Gruber M. Assia Djebar, ou, La résistance de l'écriture: regards d’un écrivain d’Algérie. Paris: Maisonneuve et Larose, 2001
 Rocca A. Assia Djebar, le corps invisible: voir sans être vue. Paris: L’Harmattan, 2004
 Hiddleston J. Assia Djebar: out of Algeria. Liverpool: Liverpool UP, 2006
 Ringrose P. Assia Djebar: in dialogue with feminisms. Amsterdam; New York: Rodopi, 2006
 Schuchardt B. Schreiben auf der Grenze: postkoloniale Geschichtsbilder bei Assia Djebar. Köln: Böhlau, 2006

 Һылтанмалар 
 Рәсми сайт
 Активисты Востока и Азии, которые боролись за права женщин

Категория:Псевдоним аҫтында билдәле булған әҙиптәр
Категория:Франция академияһы ағзалары
Категория:XX быуат кинорежиссёрҙары
Категория:Почётлы легион ордены кавалерҙары
Категория:Сәнғәт һәм әҙәбиәт француз ордены командорҙары
Категория:Парижда вафат булғандар
Категория:2015 йылда вафат булғандар
Категория:6 февралдә вафат булғандар
Категория:Алжирҙа тыуғандар
Категория:1936 йылда тыуғандар
Категория:30 июндә тыуғандар
Категория:Феминизм эшмәкәрҙәре
Категория:Проект:Халыҡ мәҙәниәте һәм ҡатын-ҡыҙ 2024