Йәзид III ибн әл-Вәлид

Йәзид ибн Әл-Вәлид ибн Абдул-Мәлик () йәки Йәзид III;  — Өмәүиҙәр династияһынан сыҡҡан хәлифә. 744 йылдың апреленән октябргә тиклем алты ай дауамында хакимлыҡ иткән.

 Шәхси сифаттары 
Ғәрәп тарихсыһы Мөхәммәт әт-Тәбәри Йәзидте оҙон буйлы һәм сибәр итеп һүрәтләйTabari, 243.

Инглиз телендәге әҙәбиәттә Йазид былай ти: «Минең ата-бабаларым дүрт батша: Хөсрәү, Хакан, Ҡайсар һәм Мәрүән булған»Абу Усман Амр ибн Джахиз. Послание ал-Фатху б. Хакану о достоинствах тюрков и остального халифского войска. vostlit.info — әммә был дөрөҫ түгел. Шиғри формала төп нөсхәһе шулай күренә: «Атайым-Хосрой һәм атайым-Мәрүән, / минең олатайым-император, олатайым-хакан». «Ҡайсар» һәм «хакан» титулдары ҡайһы бер инглиз телле хеҙмәттәрҙә исемдәр тип яңылыш ҡабул ителгән.

Йәзид фарсы кенәзе ҡыҙының улы була, ул хәлифә әл-Вәлидкә кәнизәк сифатында бүләк ителә (ҡара: Фарсы кенәзлеге).
Әсәһенең сығышы Йәзидтең донъяға ҡарашына ни тиклем йоғонто яһағанын әйтеүе ҡыйын — ул ғәрәп сығышлы Өмәүиҙәрҙең донъяға ҡарашынан айырылып торған. Хәлифәнең бындай ғәҙәти булмаған донъяға ҡарашы нимәгә бәйле булғанын әйтеүе ҡыйын — ул заманда кешенең эске тормошо теркәлеүгә лайыҡ булмай. Йәзид тәҡүә генә түгел — ул шул ваҡыттағы ғәрәптәрҙең күпселегенә ят булған идеяларҙы — иртә мөғтәзилиҙәр һәм мүржиғиҙәрҙең ихтыяр азатлығы һәм үҙ ҡылыҡтары өсөн яуаплылыҡ тураһында идеяларын уртаҡлашҡанамр би-л-ма’руф ва нахй ан ал-мункар.

Замандаштары Йәзидте йыш ҡына ҡәҙәри тип атаған: ул саҡта был мөртәтлек төшөнсәһенең синонимы булған; шулай итеп, Йәзид III подданныйҙары алдында кешелек сифаттары менән әл-Вәлид II хәлифәнән бер ҙә яҡшыраҡ булмаған. Йазид III абруйының төп етешһеҙлеге — Хәлифәлектең быуаттан ашыулыҡ тарихында тәүгеләрҙән булып тәхеткә үҙенән алда эшләгән хакимды үлтереү юлы менән күтәрелеүе була.

Йәзид хәлифә идара иткән осорҙа ҡайһы бер провинцияларында етди сыуалыштар була. Бынан тыш, Өмәүиҙәр династияһы эстән тарҡала. Ихтилалдар шулай уҡ Палестинала, Әрмәнстанда һәм Атропатенда бараА. Али-заде. Язид III ибн аль-Валид (126/744) // Хроника мусульманских государств. М., УММА,. 2004. — 445 с., илл. ISBN 5-94824-111-4..

 Һуңғы айҙары һәм үлеме 
Идара итеүенең 5-се айы аҙағында Йәзид III ҡаты ауырып китә һәм, үлемен һиҙенеп, ҡустыһы Ибраһим ибн әл-Вәлидте вариҫы итеп тәғәйенләй. Унан һуң тәхеткә Әбделғәзиз әл-Хәжәжә ибн Әбделмәлик ултырырға тейеш була. Ауырыу тиҙ арала Йәзид әл-Вәлидте үлтерә — ул 25 сентябрҙә вафат була, шуға күрә уның подданныйҙарын үҙенең вариҫтарына ант иттереп өлгөргәнме-юҡмы икәнлеге билдәһеҙ. Йәзид III вафат булғандан һуң башланған үҙ-ара низағ тарихи хәтерҙән власты артабан тапшырыу тураһындағы бөтә мәғлүмәттәрҙе, Мәрүән I ибн әл-Хакам түңкәрелешенә тиклем, тарихи хәтерҙән алып китә.

 Иҫкәрмәләр 

 Әҙәбиәт 

 А. Али-заде. Ибрахим ибн аль-Валид (126/744 — 127/744) // Хроника мусульманских государств. М., УММА,. 2004. — 445 с., илл. ISBN 5-94824-111-4

Категория:Сүриәлә вафат булғандар
Категория:Дамаскиҙа вафат булғандар
Категория:25 сентябрҙә вафат булғандар