Хәлифәлек

Хәлифәлек () — тәүҙә Мөхәммәт пәйғәмбәр үлгәндән һуң ойошторолған һәм һуңынан хәлифәләр («вариҫтары») етәкселек иткән ғәрәп-мосолман дәүләте, шулай уҡ теократик ислам дәүләте системаһыХалифат — Исламское государство.

 Хәлифәлектәр исемлеге 

 Тарихи хәлифәлектәр 
 Атамаһы Баш ҡалаһы  Территорияһы Алдараҡ булғандәүләттәр Аратабанғыдәүләттәр Хәлифәләр(династиялар)Ғәрәп хәлифәлеге630—656: Мәҙинә
656—661: Әл-Күфә
661—750: Дамаск

762—836: Бағдад
836—892: Сәмәррә
892—1258: Бағдад
1259—1517: Ҡаһирә630 — 1517120 px ҒәббәсиҙәрхәлифәлегеМәҙинә мәхәлләһе
Сәсәниҙәр дәүләте
Византия империяһы
Гассаниды
Вестготтар короллеге
Кавказ Албанияһы
Хорезм
СогдианаИҙрисиҙар
Аглабиды
Тахириды
Тулуниды
Ғосман хәлифәлеге (Ғосман империяһы).Хаҡ хәлифәләр
Өмәүиҙәр
ҒәббәсиҙәрХаҡ хәлифәлек630—656: Мәҙинә
656—661: Мәҙинә мәхәлләһе630—661120 pxМәҙинә мәхәлләһе
Сәсәниҙәр дәүләте
Византия империяһыӨмәүиҙәр хәлифәлегеХаҡ хәлифәләрӨмәүиҙәр хәлифәлеге661—750: Дамаск661—750120 pxХаҡ хәлифәлекҒәббәсиҙәр хәлифәлеге
Кордова әмирлегеӨмәүиҙәрҒәббәсиҙәр хәлифәлеге750—762: Әл-Күфә
762—836: Бағдад
836—892: Сәмәррә
892—945: Бағдад750—945 120 pxӨмәүиҙәр хәлифәлегеБуидтарҒәббәсиҙәрБуидтар хакимлығы аҫтында Ғәббәисҙәр хәлифәләреБаш ҡала һәм хәлифәләр резиденцияһы
945—1055: Бағдад 945—1055 120 pxҒәббәсиҙәр хәлифәлегеСәлжүктәр дәүләте Шаханшахи аль-азам малик аль-мулук — Буидтар.Хәлифәләр-ҒәббәсиҙәрСәлжүкиҙәр хакимлығы аҫтындағы Ғәббәсиҙәр хәлифәләре (Сәлжүк империяһы)Баш ҡала — 
1043—1051:Рей 
1051—1118:Исфахан 
1118—1194: Хәмәдан (көнбайыш)
1118—1153: Мерв (көнсығыш) 
Хәлифәләр резиденцияһы — 
1055—1124: Бағдад 1055—1124 120 pxБуидтарҒәббәсиҙәр хәлифәлеге «Шәреҡ һәм Мәғрип батшалары» — Сәлжүкиҙәр. Хәлифәләр-Ғәббәсиҙәр.Ғәббәсиҙәр хәлифәлеге1124—1127: Бағдад1124-1127 120 pxСәлжүк империяһы Государство ЗангидовҒәббәсиҙәр Аббасидские халифы под покровительством Зангидов (Государство Зангидов).1127—1174: Бағдад1127-1174 120 pxҒәббәсиҙәр хәлифәлегеӘйүбиҙәр солтанлығыҒәббәсиҙәр Әйүбиҙәр ҡурсалауында Ғәббәсиҙәр хәлифәләре.1174—1194: Бағдад1174-1194 120 pxГосударство ЗангидовҒәббәсиҙәр хәлифәлегеҒәббәсиҙәрҒәббәсиҙәр хәлифәлеге1194—1258: Бағдад1194-1258 120 pxӘйүбиҙәр солтанлығы Хүләгүҙәр дәүләтеҒәббәсиҙәрҒәббәсиҙәр хәлифәләре Мысыр солтаны ҡарамағында (Мәмлүк солтанлығы)Баш ҡала һәм хәлифәләр резиденцияһы -
1259—1517: Ҡаһирә1259—1517 120 pxӘйүбиҙәрҒосман империяһыМәмлүк солтандары — Бахриттар,Бурджиттар.  Хәлифәләр-Ғәббәсиҙәр.Ғосман империяһыОсманская империя стала халифатом после получения турецким султаном титула халифа в 1517 году.1299—1329: Сёгют
1329—1365: Бурса
1365—1453: Эдирне
1453—1922:Истанбул1517—1923 120 pxКонья солтанлығы
Византия империяһы
Серб деспотовинаһыТөркиә
Мысыр солтанлығы
Хижәз (короллек)
Асир (әмирлек)
Йеменское Мутаваккилийское королевство
Сүриә ғәрәп короллеге
Месопотамия (мандат территорияһы)
Көнбайыш Әрмәнстан хакимиәте
Понт (республика)
Фәләстиндә британ мандатыҒосмандарТөркиәБаш ҡала — Анкара 
Хәлифәләр резиденцияһы — Истанбул1923—1924 120 pxҒосман империяһы1924 йылдың 3 мартында Ғосман хәлифәлеге бөтөрөлә.
Ғосман хәлифәлеген бөтөрөү 1924 йылда хәлифәләрҙең өҙлөкһөҙ сылбырын юҡ итә. Ҡаһирәлә һәм Мәккәлә уҙғарылған конференциялар был институттың ролен асыҡлай алмаған, ә хәҙерге Төркиәлә барлыҡҡа килгән секурлаштырыуға тенденция әкренләп башҡа мосолман донъяһында көс йыя башлай.Хәлифә-Абдулмәжит II.Төрөк Республикаһы президенты — Мостафа Кәмал Ататөрк.

 Танылмаған һәм үҙ аллы иғлан ителгән хәлифәлектәр 
 Атамаһы Баш ҡалаһы  Территорияһы Алдараҡ булғандәүләттәр Артабанғыдәүләттәр ХәлифәКордова хәлифәлегеКордова929—1031120 pxКордова әмирлегеТайфаӨмәүиҙәрИҙрисиҙар хәлифәлеге786—828: Тлемсен
828—985: Фес786—985120 px Ғәббәсиҙәр хәлифәлегеКордова хәлифәлеге ИҙрисиҙарФатимиҙар хәлифәлеге909—969: Мәхдиә
969—1171: Ҡаһирә 909—1171120 px Ғәббәсиҙәр хәлифәлегеӘйүбиҙәр
Альмохады Фатимиҙар Альмохадcкий халифат1145—1147: Севилья
1147—1269: Марракеш1121—1269120 px Фатимииҙар хәлифәлегеХафсидский халифат Альмохады Хафсидский халифатТунис1229—1574120 px Альмохадcкий халифатҒосман империяһы ХафсидыСокото хәлифәлеге1804: Гуду
1804—1850: Сокото
1850: Бирнин-Конни
1851—1902: Сокото
1903: Бурми1809—1903 120 pxТөньяҡ Нигерия һәм КамерунНигерия протекторатыСокото хәлифәләре Мәхди хәлифәлегеЭль-Обейд1881—1898120px Египетский хедиватАнглия-Мысыр Суданы Абдуллах ибн Мухаммад ат-ТаишаШарифский халифат(ХижәзОсновано в 1916 году; в 1924 году король принял титул халифа.)Мәккә1924120 pxҒосман империяһыНәжд һәм ХижәзХусейн ибн Али аль-Хашими«Ислам дәүләте»Үҙ аллы иғлан ителгән дәүләт; бер ниндәй ил менән танылмағанЭр-Ракка (29.06.2014 — 16.06.2017) Instead, he took his remaining cash east and moved to a neighboring city, Raqqa, the de facto capital of the world’s fastest growing jihadist forceМеядин (16.06.2017 — 14.10.2017)Эль-Кайм (14.10.2017 — 26.10.2017)Абу-Кемаль (26.10.2017 — 4.11.2017)Рава (4.11.2017 — 17.11.2017)Drone footage of ISIS militants fleeing al-Qaim city after the… | FacebookХаджин (4.11.2017 — 15.12.2018) (15.12.2018 — 07.02.2019)Аль-Багхуз Фавкани (07.02.2019 — 23.03.2019)Әүҙем фазаһы: 2014—2019Йәшерен рәүештә: 2019—120 pxСүриә, Афғанстан, ЙәмәнЛиван (2017 йылға тиклем), Ливия (2016 йылға тиклем), Сүриә (2019 йылға тиклем), Ираҡ (2017 йылға тиклем), Йәмән, Cомали, Нигерия, Афғанстан, Мозамбик, Мали, Нигер, Чад, Мысыр һәм Пакистан территорияларының бер өлөшө.Абу Бакр аль-Бағдади (2014—2019)Абу Ибрагим аль-Хашеми аль-Кураши (2019 — 3 февраля 2022)

 Иҫкәрмәләр