Кипр иҡтисады

Кипр Республикаһы иҡтисады структураһы буйынса Төньяҡ Кипр Төрөк Республикаһы иҡтисадынан ныҡ ҡына айырыла. Ул сит илдәрҙән, шул иҫәптән Рәсәйҙән офшор капиталы ағымына бәйле.

 Ҡаҙыу сәнәғәте 
Кипрҙа баҡыр сығарыла (уның латинса атамаһы ла шунан алынған), шулай уҡ пирит, умбра, асбест һәм хром ятҡылыҡтары үҙләштерелә. Әммә бында XX быуат аҙағында тау сәнәғәтенең әһәмиәте һиҙелерлек кәмей. Төҙөлөш сеймалы: ҡом, балсыҡ, гипс, ҡабырсаҡташ, мәрмәр, бентонит, ҡырсынташ һ. б. сығарыла. д.

 Энергетикаһы 
Илдең энергия импортына бәйлелеге, Eurostat мәғлүмәттәре буйынса (2022 йылдың апреленә ҡарата), диаграммала
центр|мини|600x600пкс|EES EAEC. Кипрҙың энергияға бәйлелеге, 1990—2020, проценттарҙа
EES EAEC мәғлүмәттәренә ярашлы, 2019 йыл аҙағына илдең электр энергетикаһы түбәндәгесә характерлана. Электр станцияларының саф ҡеүәте 1819 МВт тәшкил итә, шул иҫәптән: ҡаҙылма яғыулыҡтарҙы яндырыусы йылылыҡ электр станциялары — 83,0 %, яңырыусы энергия сығанаҡтары — 17,0 %. Тулайым электр энергияһы етештереү — 5141 млн кВт/сәғәт, шул иҫәптән: йылылыҡ электр станциялары — 91,1 %, яңыртылған энергия сығанаҡтары — 8,9 %. Электр энергияһын тулайым ҡулланыу — 4724 млн кВт/сәғәт, тәшкил итә, шуларҙан сәнәғәт 11,3 %, көнкүреш ҡулланыусылары 37,5 %, коммерция секторы һәм йәмәғәт предприятиелары 46,0 %, ауыл хужалығы, урман хужалығы һәм балыҡсылыҡ 3,3 %, башҡа ҡулланыусылар 1,9 % ҡуллана. 2019 йылда энергия һөҙөмтәлелеге күрһәткестәре: һатып алыу һәләте паритеты буйынса тулайым эске продуктты йән башына ҡулланыу (номиналь хаҡтарҙа) — 43592 доллар, йән башына (тулайым) электр энергияһын ҡулланыу — 5392 кВт / сәғәт, халыҡтың йән башына электр энергияһын ҡулланыу — 2022 кВт / сәғәт.

 Ауыл хужалығы 
Кипрҙа һоло, бойҙай, арпа, ҡуҙаҡлылар, картуф, ҡарбуз-ҡауын, тәмәке, виноград, гранат, зәйтүн, миндаль, грек сәтләүеге, цитруслылар үҫтерелә. Кипр Республикаһы территорияһында виноградсылыҡ үҫешкән. Кипр шараптары бөтә донъяла билдәле. Кипр ауыл хужалығы продукцияларынан яңы йәшелсә, картуф, емеш-еләк һуттары, консерваланған емеш-еләк, цитрус, һөт изделиелары, яңы виноград, шарап һәм спиртлы эсемлектәр экспортлайКипр — наиболее полное описание, все карты, погода, фото, аренда машин, билеты, флаг, герб, гимн . Утрауҙың таулы райондарында малсылыҡ үҫешкән. Бында һарыҡ, сусҡа, кәзә, эре мөгөҙлө мал һәм йорт ҡоштары һәм һуңғы йылдарҙа фермаларҙа дөйәғоштар йышыраҡ үрсетелә.

Утрауҙың аграр секторы ҡоролоҡтан һәм сөсө һыу етмәүҙән яфаланаСтатья «Кипрские фермеры этим летом останутся практически без воды» на www.rucy.com.cy .

Евростат баҫтырып сығарған мәғлүмәттәргә ярашлыСтатья «Сельское хозяйство Кипра одно из самых „чистых“ в ЕС» на cyplive.com, Кипр Европа берләшмәһе илдәре араһында пестицидтарҙы иң аҙ һатып алыусы илдәрҙең береһе булып тора. 20 дәүләт араһында Кипр пестицид һатып алыу күрһәткесе иң түбән булған ил булараҡ рейтингта икенсе баҫҡысты биләй, тик Мальтанан ғына ҡалыша. Отчет буйынса, 2016 йылда Кипрҙа 781 651 кг пестицид һатып алына, Мальтала — 526 611 кг.

 Банк секторы 
справа|мини|250x250пкс|Кипр Республикаһының экспорты
Ил иҡтисадының бындай финанс йүнәлеше Британияның колониаль хакимлығы осоронда формалаша башлай һәм ваҡыт үтеү менән спекулятив характерға эйә була бара, был үҙ сиратында финанс көрсөгөнә бәйле хәүефтәрҙе арттыра.

2012 йылға Кипр Республикаһының банк секторында булған капитал өлөшө уның эске тулайым продукты күләменән 835 процент тәшкил итәEuro crisis: Is Cyprus next for the Grexit? // The Guardian.
Кипрҙағы бөтә вкладтарҙың яҡынса өстән бер өлөшө сит ил граждандарына ҡарай, тәү сиратта Рәсәй Федерацияһынан (Рәсәй банктары Кипрҙа яҡынса 20 миллиард евро һаҡлайпо данным агентства Moody's, другие эксперты предполагают бо́льшие цифры, 2013 йылға ҡарата бөтә вкладтарҙың яҡынса 30 проценты), тағы 40 миллиардын илдең төрлө компанияларына кредит сифатында бирә. Ә Рәсәй эшҡыуарҙары Кипр оффшор компанияларына һаҡлау өсөн 12 миллиард доллар самаһы доллар ебәрәРазоряюсь, но не сдаюсь  // Полит.ру, 20 марта 2013.

Шуныһы иғтибарға лайыҡ: 2000-се йылдарҙа Кипр Рәсәй иҡтисадына иң күләмле сит ил инвестицияларын һалыусыларҙың береһе була. Әммә Кипрҙан инвестицион йоғонтоһоноң күп өлөшө ҡасандыр унда Рәсәй Федерацияһын үҙенең граждандары тарафынан күсерелгән капиталдарға тура килә, йәғни сығарылған капиталдың бер өлөшө кире ҡайтарыла.

 Тышҡы сауҙа 
2016 йылда Кипрҙың тышҡы сауҙа күләмеВнешняя торговля Кипра наatlas.media.mit.edu  :

Экспорт: 3,11 млрд доллар. Төп экспорт статьялары булып нефть продукттары һәм химикаттар (медикаменттарҙы ла индереп), аҙыҡ-түлек тауарҙары (картуф, сыр һәм шарапты ла индереп) тора, машиналар эшләү продукцияһы (шул иҫәптән караптар), минераль сеймал тора. Төп һатып алыусылар: Греция (13 %), Израиль (9,8 %), Бөйөк Британия (7,8 %).

Импорт: 7,63 миллиард доллар. Импорттың төп статьялары: машиналар һәм ҡорамалдар, яғыулыҡ, аҙыҡ-түлек, химия һәм еңел сәнәғәт тауарҙары. Төп тәьмин итеүселәр: Греция (18 %), Көньяҡ Корея (10 %), Германия (7,8 %), Италия (6,1 %). Рәсәйҙең кипр импортындағы өлөшө ~2,8 %

 Халыҡтың килеме 
Кипр Республикаһында хеҙмәт хаҡының минималь күләме булмай. Ул беренсе тапҡыр 2023 йылдың 1 ғинуарында индерелә. 2023 йылдың 1 ғинуарынан минималь эш хаҡы — 940 евро, ә эштең тәүге алты айы айына 885 евро (тулайым) һәм 837,07 евро тәшкил итә, ә эштең тәүге алты айы айына 788,09 евро (саф) тәшкил итәБТА :: Кипър въвежда за първи път минимална работна заплатаMinimum wage in effect from January 1 | Cyprus MailCyprus Trade Unions Unhappy With New Minimum Wage Guidelines — The National HeraldCyprus | National minimum wage increased for 2023 — B A L | Berry Appleman & Leiden LLPMinFin: Cyprus is 9th in the EU in terms of minimum wage | in-cyprus.com'Historic' minimum wage set at €940 after six months of employment (update 4) | Cyprus MailCyprus Income Tax — Net Salary Calculator — TaxAppCyprus Tax Calculator.

 Шулай уҡ ҡарағыҙ 
 Төньяҡ Кипр Төрөк Республикаһының иҡтисады
 Греция иҡтисады

 Һылтанмалар 
 Аналитик: Кипр стал первой жертвой «лечения шоковой терапией»  // Росбалт, 18.03.2013
 Путин считает решение Кипра о введении налога на вклады опасным  // Росбалт, 18.03.2013
 Медведев: Россия вынуждена изменить свои отношения с Кипром  // Росбалт, 18.03.2013

 Иҫкәрмәләр 

Категория:Кипр иҡтисады
Категория:Европа берлеге иҡтисады