Үзбәк һумы

Һум (үзб. сўм, soʻm) — 100 тинлек (үзб.тиин) Үзбәкстандың аҡса берәмеге. Хәрефле коды: ISO 4217 — UZS, цифрлы — 860. Тәүҙә 1993 йылдың 15 ноябрендә ил иҡтисадын артыҡ һум массаһынан һаҡлау өсөн совет һумына йәнәш һум-купон рәүешендә индерелгән валюта. 11994 йылдың 1 июленән — Үзбәкстанда берҙән-бер законлы түләү сараһы.

2016 йылда белорус һумы деноминацияланғандан һуң, сум элекке СССР илдәре араһында иң арзан валюта була (2019 йылдың июль аҙағына яҡын конкурент булған әрмән драмы Рәсәй һумына ҡарата 20 тапҡырға тиерлек ҡиммәтерәк).

2022 йылда һумдың рәсми символы раҫлана.

 Тарихы 
Министрҙар кабинетының 12 ноябрҙәге 550-се ҡарарына ярашлы, 1993 йылдың 15 ноябренән Үзбәкстан Республикаһы территорияһында эске баҙарҙы һумдың артыҡ массанан һаҡлау, шулай уҡ халыҡҡа ваҡытында аҡса түләүҙе тәьмин итеү өсөн «һум-купондар» индерелә (1992 йылғы һум-купондары өлгөһөндә). Үзбәкстан территорияһында һум-купондар 1961—1992 йылдар өлгөһөндәге һум менән параллель түләү сараһы сифатында 1:1 нисбәтендә ҡулланыла. Бер үк ваҡытта, 1993 йылдың 22 ноябренән ҡулланыусылар баҙарын яҡлау өсөн индерелгән бер тапҡыр ҡуллана торған купондар менән карточкалар ҡулланыу туҡтатыла.

Хәҙерге һум әйләнешкә 1 һум = 1000 һум-купон нисбәтендә 1 июлдән Үзбәкстан Президентының 1994 йылдың 16 июнендәге «Үзбәкстан Республикаһының милли валютаһын индереү тураһында» 1994 йылдың 16 июнендәге УП-870 указы, Үзбәкстан Республикаһы Юғары Советының 1993 йылдың 3 сентябрендәге 952-XII һанлы ҡарарына ярашлы индерелә. 1994 йылдың 1 авгусынан үзбәк һумы Үзбәкстан территорияһында берҙән берҙән-бер законлы түләү сараһы булып тора.

2018 йылдың 2 июлендә әйләнешкә 2018 йыл өлгөһөндәге 50, 100, 200 һәм 500 һумлыҡ тәңкәләр сығарыла, шуның менән бәйле иҫке өлгөләге тәңкәләрҙе һәм банкноталарҙы яйлап әйләнештән сығаралар.

2000—2009 йылдар өлгөһөндәге 50 һәм 100 һум номиналындағы тәңкәләр һәм 1994 йыл өлгөһөндәге 50 һәм 100 һум номиналындағы банкноталар 2019 йылдың 1 июленән тулыһынса әйләнештән сығарыла, ә 200 һәм 500 һум номиналындағы банкноталар 2020 йылдың 1 июленән . 50, 100, 200 һәм 500 тәңкәләр Үҙәк банктың Баш идаралыҡтарының иҫәп-хисап касса үҙәктәре алмашыуға 2022 йылдың 1 ғинуарына тиклем ҡабул ителәсәк.

Ваҡтары 2020 йылдың 1 мартынан әйләнештән сығарыла, 2021 йылдың 1 ғинуарына тиклем иҫәпләү касса үҙәктәре тарафынан ҡабул ителә.

2019 йылдың 15 ғинуарында Олий Мәжлес Сенаты Советы номиналь хаҡы 100 000 һум булған банкнотаның өлгөһөн һәм биҙәлешен раҫлай. 2019 йылдың 25 февралендә әйләнешкә индерелә .

2021 йылдың 14 июнендә әйләнешкә номиналы  һәм  һум, 2021 йылдың 26 авгусынан 5000 һәм  һум, ә 2021 йылдың 22 декабренән яңы өлгөләге  һәм  һумлыҡ банкноталар әйләнешкә индерелә. Был номиналдағы иҫке өлгөләге банкноталар ҙа аҡса әйләнешендә ҡала.

Валюта сәйәсәтен либералләштереү һөҙөмтәһендә 2017 йылдың 5 сентябренән Үҙәк банктың АҠШ долларына ҡарата курсы 1 АҠШ доллары = 8100 UZS кимәлендә билдәләнә .

2022 йылдың февралендә илдең Үҙәк Банкы милли валюта символын эшләүгә конкурс иғлан итә. Жюри 17 мең эш араһынан Йомағәлиев Сәрүәр әҙерләгән график символды һайлап алды, тип хәбәр итте шул уҡ йылдың июнендә Үҙәк банктың матбуғат хеҙмәте.

2022 йылдың 15 июлендә әйләнешкә 200 000 һумлыҡ банкнота сығарыла.

2022 йылдың 26 декабрендә 1 000 һум номиналындағы тәңкә әйләнешкә сығарыла

 Тәңкәләр 

 1994—2000 йылдар сығарылышы 
2020 йылдың 1 мартынан әйләнештән сығарылған
 ҺүрәтНоминалы Материалы Диаметры(мм) Ҡалынлығы(мм) Массаһы(г) гурт һуғыуйылы әйләнештән алыуйылы 120x120пкс 1 тинтимер,баҡыр менән 17 1,2 1,74 шыма 19942020 йылдың 1 марты 120x120пкс 3 тин 20 1,3 2,7Ҡырлы 1994 120x120пкс 5 тин 21,5 1,4 3,4 1994 120x120пкс 10 тинтимер,никель менән 18,8 1,5 2,87 1994 120x120пкс 20 тин 22 1,6 4 шыма 
яҙыулы 1994 120x120пкс 50 тин 23,9 1,6 4,75 шыма
яҙыулы 1994 120x120пкс 1 сум 19,80 1,3 2,27шыма 1997 19981999 120x120пкс 5 һум 22,20 1,6 4,00 1997 19981999 120x120пкс 10 һум 24,10 1,6 4,75 1997 19981999 2000

 2000—2004 йылдар сығарылышы 
2001 йылда 50 һумлыҡ һәм 2004 йылда 100 һумлыҡ тәңкәләр, билдәле бер ваҡиғалар (ярашлы рәүештә — бойондороҡһоҙлоҡтоң 10 йыллығы һәм милли валютаның 10 йыллығы) хөрмәтенә сығарылһа ла, Үҙәк банк тарафынан иҫтәлекле тәңкәләр иҫәбенә индерелмәй. 2001—2004 йылдар өлгөһөндәге 50 һәм 100 һум номиналындағы тәңкәләр 2019 йылдың 1 июленән әйләнештән, ә номиналы 1, 5 һәм 10 һумлыҡтары 2020 йылдың 1 мартынан әйләнештән сығарыла.
ҺүрәтНоминалы(һум)МатериалыДиаметры(мм)Ҡалынлығы(мм)Массаһы(г)ЙөҙөСығарылған йылдары Әйләнештән алыу датаһы120x120пкс1тимер, никель менән191,32,7һырлы20002020 йылдың 1 марты120x120пкс5тимер, баҡыр менән211,43,44шыма2001120x120пкс10тимер, никель менән191,32,8563x63пкс63x63пкс50тимер, Cu/Ni иретмә менән262,28өҙөк ҡырлы2019 йылдың 1 июле63x63пкс63x63пкс10027,11,88шыма. яҙыулы2004

 2018—2022 йылдар сығарылышы 
50 — 500 һум номиналындағы тәңкәләр әйләнешкә 2018 йылдың 2 июлендә һәм 1000 һум номиналындағы тәңкә 2022 йылдың 26 декабрендә сығарыла.
ҺүрәтНоминалы(һум)МатериалыДиаметры(мм)Ҡалынлығы(мм)Массаһы(г)ЙөҙөСығарылған йылдары120x120пкс50тимер, никелле1812шыма2018120x120пкс100202,5120x120пкс200221,13,3120x120пкс500243,962x62пкс62x62пкс1 000диск: ҡорос, баҡыр ялатылған
балдаҡ: ҡорос, никель менән26,271,67,32022

 Банкноталар 

 1992 йылғы сығарылыш 
Бөтә купюраларҙың алғы яғында — Үзбәкстан гербы һүрәте, номиналы, артҡы яғында Регистан майҙанынан Шердор мәҙрәсәһе төшөрөлгән һәм тейешле номиналдағы һандар күп тапҡыр ҡабатлана.

AB 12345678 (1 — 500 һум) йәки AB 1234567 (500 — 10 000 һум) төрөндәге банкноталарҙың номерҙары алғы яҡта Дәүләт гербы һүрәте аҫтында урынлашҡан.

1993 йылдың 15 ноябрендә әйләнешкә индерелә, 1994 йылдың 1 авгусында сығарыла. Был серия банкноталары Англияның "Harrison & Sons Ltd"типографияһында баҫыла.
ҺүрәтНоминалы(һум)Үлсәме(мм)ТөптөҫтәреҺыу билдәһеДаталарыАлғы яғыАрт яғыҡулланыуға индереүбаҫыуәйләнештән сығарыу120x120пкс120x120пкс1120×61зәңгәрһоробер нисә бәләкәй мамыҡ ҡумтаһы1993 йылдың 15 ноябре19921994 йылдың 1 авгусы120x120пкс120x120пкс3йәшел120x120пкс120x120пкс5шәмәхә төҫтә120x120пкс120x120пкс10ҡыҙыл120x120пкс120x120пкс25йәшел-зәңгәр144x144пкс144x144пкс50144×69алһыумамыҡ сәскәһе144x144пкс144x144пкс100ҡаразәңгәр144x144пкс144x144пкс200сирень төҫөндә144x144пкс144x144пкс500ҡыҙғылт-һары144x144пкс144x144пкс1000һоро төҫтә144x144пкс144x144пкс5000зәңгәр144x144пкс144x144пкс10 000ҡыҙғылт-һарыҺүрәттәрҙең масштабы миллиметрына 1,0 пиксел.

 Иҫкәрмәләр 

 Һылтанмалар 
 Курс сума к доллару США, ЕВРО и российскому рублю с 2007 г по сегодняшний день
 Первые деньги независимого Узбекистана: узбекский сум 1994 года

Категория:Азия валюталары