Нургуш (ҡурсаулыҡ)

«Нургуш» дәүләт тәбиғәт ҡурсаулығы () — федераль кимәлдәге айырыуса һаҡланған тәбиғәт биләмәһе, 1994 йылдың 25 майында ойошторола һәм 23 449,7 гектар майҙанды биләй. Ҡурсаулыҡ составына бер-береһенән 370 саҡрым алыҫлыҡта ятҡан «Нургуш» һәм «Тулашор» биләмәләре инә.

 Урынлашыуы һәм составы 
250 px|слева|мини|«Нургуш» ҡурсаулығының «Нургуш» биләмәһе картаһы

 Нургуш биләмәһе 
Майҙаны 5634,2 гектар тәшкил иткән «Нургуш» участкаһы Киров өлкәһенең Котельнич районында урынлашҡан. Ул Вятка йылғаһының һыубаҫар туғай комплекстарын: күлдәрҙе һәм ылыҫлы-киң япраҡлы урмандарҙы һаҡлау өсөн булдырылған. Күлдәрендә ҡондоҙҙар күп. Йылға үҙәне ҡоштарҙың миграция юлдарының береһе булып хеҙмәт итә. Ҡурсаулыҡ эмблемаһында символ булараҡ кәлмәргән һүрәтләнгән. Төньяҡтан һәм көнсығыштан сик Вятка йылғаһы ситенән, көнбайыштан — Прость йылғаһы буйлап 7999 гектар майҙанлы буфер зонаһы сиге үтә.
250 px|слева|мини|«Нургуш» ҡурсаулығының «Тулашор» биләмәһе картаһы

 Тулашор биләмәһе 
Бында, Европаның иң көньяғында, боронғо урман массивтары һаҡланып ҡалған. Һуңғы бер нисә быуат эсендә бында урман бер тапҡыр ҙа ҡырҡылмай. Бынан тыш, Рәсәйҙең Европа өлөшөнөң төньяғындағы был урмандарға хужалыҡ эшмәкәрлеге ҡағылмаған тиерлек. 1973 йылда Б. П. Колесников һәм Л. В. Попов был участканы Рәсәйҙең Европа өлөшөнөң көнсығышында урта тайга эталоны сифатында тәҡдим итә. Был биләмә Киров өлкәһе Нагорск районының төньяҡ-көнбайышында Коми Республикаһы менән сиктәш, майҙаны — 17 815,5 гектар. 1994 йылдың 5 июленән ул «Тулашор» ландшафт заказнигы булараҡ һаҡлана, ә 2010 йылдың 17 мартында ҡурсаулыҡҡа ҡушыла. 2013 йылда «Тулашор» биләмәһенең һаҡ зонаһы 17600 гектар майҙанда булдырыла.

 Тарихы 
Октябрь революцияһына тиклем «Нургуш» биләмәһе урынлашҡан ерҙәр шәхси урман сәнәғәтселәре Глушков менән Лаптевтарҙыҡы булған. 1917 йылдан һуң был биләмә дәүләткә алына. 1922—1923 йылдарҙа Нургуш, Кривое һәм Черное күлдәре коммуналь артелгә балыҡ тотоу өсөн ҡуртымға бирелә.

1920—1921 йылдарҙа Вятка тыуған яҡты өйрәнеү музейы хеҙмәткәре Владимир Алексеевич Поварницын (1899—1962) Глушков һәм Лаптевский урмандарының үҫемлектәр донъяһын тикшерә.

1935 йылда 6890 гектар майҙанлы Глушков урман дачаһы Боров совхозына файҙаланыуға тапшырыла.

1952 йылда Александр Дмитриевич Фокин етәкселегендәге экспедиция (1879—1981) Нургушҡа ҡондоҙ һәм енот этен ебәреү өсөн тәбиғәт шарттарын өйрәнә. Был экспедиция материалдары нигеҙендә Киров өлкә башҡарма комитетының 1952 йылдың 8 декабрендәге ҡарары менән «Нургуш» комплекслы һунарсылыҡ ҡурсаулығы булдырыла.

1960 йылда А. Д. Фокин 66,6 км² майҙанда "Киров өлкәһе Нургуш ҡурсаулығын ойоштороу проекты"н төҙөй.

Рәсәй Федерацияһы Хөкүмәтенең 1994 йылдың 25 майындағы 529-сы һанлы указы менән «Нургуш» ҡурсаулығы булдырыла..

 Әҙәбиәт 













 Иҫкәрмәләр 

Категория:Рәсәй ҡурсаулыҡтары
Категория:Киров өлкәһенең һаҡланыусы тәбиғәт биләмәләре