Соломон Гуггенхайм музейы

Соломон Гуггенхайм музейы () — АҠШ-та сәнғәт музейы. Меценат һәм коллекционер Соломон Гуггенхайм тарафынан булдырылған. Нью-Йорк ҡалаһында, «музейҙар миле» булараҡ билдәле булған районда урынлашҡан. Донъяла иң боронғо һәм кеше күп йөрөгән хәҙерге заман сәнғәте йыйылмаһы.

2019 йылда ЮНЕСКО-ның бөтә донъя мираҫы объекттары исемлегенә («Фрэнк Ллойд Райттың XX быуат архитектураһы»  составында) ингән.

 Тарихы 
Соломон Р. Гуггенхайм 1890-сы йылдарҙан элекке оҫталарҙың эштәрен йыя. 1926 йылда ул рәссам Хилла фон Ребай таныша. Хилла уны Европа авангард сәнғәте, айырым әйткәндә, абстрактлы сәнғәт менән таныштыра. Фон Ребай фекеренсә, был сәнғәт төрө рухи һәм утопия аспектына (предметһыҙ сәнғәт) эйә булған«Exhibition of Works Reflecting the Evolution of the Guggenheim’s Collection Opens in Bilbao» , artdaily.org, 2009. Retrieved April 18, 2012.. Гуггенхайм үҙенең коллекциялау стратегияһын тулыһынса үҙгәртә, мәҫәлән, Василий Кандинский эштәренә иғтибарын йүнәлтә. Ул Нью-Йоркта «Плаза» отелендәге фатирында  үҙенең коллекцияһы менән йәмәғәтселекте таныштыра башлай. Коллекция арта барыу менән, ул хәҙерге сәнғәтте аңлатыуға булышлыҡ итеү маҡсатында, 1937 йылда Соломон Р. Гуггенхайм фондын булдыра«Biography: Solomon R. Guggenheim», Art of Tomorrow: Hilla Rebay and Solomon R. Guggenheim, Solomon R. Guggenheim Foundation. Retrieved March 8, 2012.. Башта С. Гуггенхайм, Германиянан эмиграциялаған баронесса Хилла фон Ребайға «Предметһыҙ һынлы сәнғәт музейын» (Museum of Non-Objective Painting) ойошторорға тәҡдим итә. Йәмәғәтселеккә үҙенең коллекцияһын асып, Гуггенхайм америкаларҙы Василий Кандинский һәм Пит Мондриан кеүек абстракционистарҙың ижади эҙләнеүҙәренә иғтибарҙы йәлеп итергә өмөт иткән.

1943 йылдың июнендә Хилла фон Ребай АҠШ-тың шул ваҡыттағы иң билдәле архитекторы 76 йәшлек Фрэнк Ллойд Райтҡа яңы музей бинаһы төҙөлөшөнә заказ яһай. Төҙөлөш өсөн Үҙәк парктың ғәйәт ҙур йәшел массивы янындағы 88-се менән 89-сы урамдары араһындағы Бишенсе авенюла участка бүленгән. Ғәҙәти булмаған түңәрәк формалы ап-аҡ бинаны проектлап, Райт музей архитектураһының барлыҡ ғәмәлдәге моделдәренән ситләшкән. Музейға килеүселәр лифтта иң юғары ҡатҡа күтәрелеп, эске өҙлөкһөҙ спираль буйлап аҫҡа төшә һәм пандустың үҙендә лә һәм уға тоташҡан залдарҙағы экспозиялар менән таныша бара тип күҙалланған. Райт әйтеүенсә, төҙөлөш тамамланғас, күршеләге Метрополитен музейы кәртә-ҡура һымаҡ күренәсәк, тигән. Музей бинаһы ысынлап та, бихисап һоҡланыулы баһаларға күмелеп, XX быуат архитектураһының өлгөләренең береһенә әүереләFrancesco Dal Co. The Guggenheim: Frank Lloyd Wright’s Iconoclastic Masterpiece. Yale University Press, 2017. ISBN 978-0-300-22605-8..

1950-се йылдарҙа музейға килеүселәрҙең һанын, даирәһен киңәйтеү маҡсатында фигуралы әҫәрҙәр (һынлы сәнғәттән тыш, скульптуралар һәм фотографиялар) һәм хатта XIX быуат аҙағындағы постимпрессионистарҙың эштәре менән тулылана башлай. Түңкәрелгән пирамидаль башня рәүешендәге музей бинаһының төҙөлөшө 1959 йылда тамамлана, был ваҡытҡа ҡарай Соломон Гуггенхайм һәм Фрэнк Райт иҫән булмаған ине. 1961 йылдан 1988 йылға ҡәҙәр Томас Мессер музей менән етәкселек итә. 2013 йылда музейға 1,2 миллион кеше килгән. Йыйылмаларҙың бер өлөшө башҡа Гуггенхайм фонды музейҙарында (мәҙәлән, Бильбаола) күрһәтелә.

 Гуггенхайм фондының филиалдары һәм башҡа музей проекттары  
 Венецияла (Италия) филиал;
 Лас-Вегаста (АҠШ) филиал (2001—2008) .
 Берлинда (Германия) филиал (1997—2013);
 Бильбаола (Испания) Гуггенхайм музейы;
 Әбү-Дәбилә (БҒӘ) Гуггенхайм музейы (төҙөлә);
 Гвадалахарала (Мексика) Гуггенхайм музейы (төҙөлә);
 Вильнюста (Литва) Гуггенхайм музейы (проектлана);Водо В. Вильнюс попал в сеть Гуггенхайма // Коммерсантъ. — 2008. — 9 апр.
 Хельсинкила (Финляндия) Гуггенхайм музейы (проектлана);Собств. корр. Музей Гуггенхайма в Хельсинки // www.artukraine.com.ua. — 2012. — 11 янв.
 Мәскәүҙә (Рәсәй Федерацияһы) Гуггенхайм музейы (прокектлана).

 Күргәҙмәләр 
Гуггенхайм музейы ғәйәт ҙур күргәҙмәләре менән билдәле. Улар тотош цивилизацияларҙың һәм ҡитғаларҙың сәнғәтен (Африка: ҡитға сәнғәте, Ҡытай: биш мең йыллыҡ, Ацтектар империяһы һәм башҡалар) күрһәтеүҙе маҡсат итеп ҡуя.

2005 йылда Рәсәй! күргәҙмәһе тамашасыларға XIII быуаттан хәҙерге заманға тиклемге Рәсәй сәнғәте шедеврҙарын, шулай уҡ Рәсәй батшалары һәм сәнәғәтселәре тарафынан йыйылған донъя кимәлендәге коллекциялар, О. Кипренский, Д. Левицкий, К. Брюллов, А. Иванов, И. Репин, И. Крамской, Н. Ге, М. Врубель, В. Серов, К. Малевич, М. Шагал, А. Дейнека, А. Лактионов һәм башҡа танылған рәссамдарҙың  әҫәрҙәре тәҡдим ителде. Быға тиклем, масштабтары һәм шедеврҙар күплеге буйынса АҠШ-та Рәсәй сәнғәте күргәҙмәләре ойошторолмаған. Рәсәй яғынан проекттың кураторы З. И. Тереғолова була.

 Билеттар 
Өлкәндәр өсөн тулы билеттың хаҡы — $25, суденттар һәм пенсионерҙар (65 йәштән алып) — $18, 12 йәшкә тиклемге балалар — бушлай. Шәмбе көнө 17:45 сәғәттән 19:45 сәғәткә тиклем — инеүгә ирекле түләү (желательно $10, сират 17:15 сәғәттән формалаша, һуңғы билет 19:15 сәғәттә һатыла).

 Галерея 
 Тышҡы күренеше 

 Эске күренеше 

 Саклер һынлы сәнғәт үҙәге һәм Театр залы 

 Быяла көмбәҙ 

 Иҫкәрмәләр 

 Һылтанмалар 

 Официальный сайт музея

Категория:Хәҙерге заман сәнғәте музейҙары
Категория:Манхэттен музейҙары
Категория:АҠШ-та бөтә донъя мираҫы