Маҡам (изге урын)

Маҡам (, транслит. maqām; күп.с.:  транслит. maqāmāt; ) — мосолмандарҙың изге кәшәнәһе; ҡағиҙә булараҡ, көмбәҙ менән осланған ҙур булмаған куб формаһындағы ерләү ҡоролмаһы.

 Этимологияһы 
Ғәрәпсә «туҡталҡа, туҡталыу урыны» тигәнде аңлата. Изге кәшәнәнең бындай атамаһы башлыса Сүриәлә һәм Фәләстиндә ҡулланыла. XIX быуат европа сәйәхәтселәренең әҫәрҙәрендә mukam формаһында осрай. Параллель рәүештә вәли ( — «изге урын»; ҡар.: әүлиә), мазар, мәшһәд атамалары ҡулланыла.

Куб рәүешле булыуҙарына бәйле был ҡоролмалар шулай уҡ kubbeh, kubbi, qubba тип тә атала. Миҫал итеп мосолмандарҙың төп изге урыны — Мәккәләге Ҡәғбә атамаһын килтерергә мөмкин. Төрки телле мосолман илдәрендә оҡшаш кәшәнәләр төрбә, дөрбә, ғәзиз; иран телле илдәрҙә — дарга атамалары менән билдәле.
слева|мини|250x250пкс|Дахла оазисында шәйех Ғәбд Даим маҡамы (Мысыр).

 Ҡоролошо һәм тәғәйенләнеше 
Маҡамдың иң киң таралған төрө — көмбәҙле бер камералы квадрат бина, уның уртаһында таш ҡоролма — кенотаф урынлаштырылаMcCown C. C. Muslim Shrines in Palestine. — The Annual of the American School of Oriental Research in Jerusalem. Vol. 2/3, 1921/1922. P. 50., әүлиәнең кәүҙәһе үҙе шул уҡ урында иҙән кимәленән түбән ерләнелә. Мәккәгә йүнәлтелгән маҡамдың көньяҡ диуарында, ғәҙәттә, йыш ҡына яҙыуҙар һәм үҫемлек орнаменты менән биҙәлгән ҙур булмаған миһраб. Камераға инеү урыны йыш ҡына төньяҡ стенала урынлашҡан. Башҡа көмбәҙле стеналарҙа ҙур булмаған тәҙрәләр яһала.

 Иң билдәле фәләстин маҡамдары 
1948 йылда Фәләстин биләмәһендә 800 самаһы маҡам булған, уларҙың 300-ө генә һаҡланып ҡалған, яртыһы — Израиль биләмәһендә, икенсе яртыһы Фәләстин Автономияһы сиктәрендә урынлашҡан. Башҡа мәғлүмәттәр буйынса, Фәләстинмаҡамдарының дөйөм иҫәбе — 184, шуларҙың 70-е генә Израиль сиге эсендәFrantzman S. J. and Bar D. Mapping Muslim Sacred Tombs in Palestine During the Mandate Period // «Levant», 2013, Vol. 45, No 1. P. 109—110..

справа|мини|364x364пкс|Ғосман империяһында маҡам. Конрад Грюненбергтың Иерусалимға сәйәхәте тураһындағы яҙмаһынан һүрәт (1487)
ҺүрәтеАтамаһыУрынлашыуыКоординатыХәҙерге торошо135x135пкс‘Абд ән-НәбиТель-Авив135x135пксМаҡам әл-ХидрШломиЕмерелеп бара135x135пксМүғаҙ ибн Жәбәл  (шәйех Мүғәллә)ЛатрунРеставрация үткәрелгән135x135пксАпостол ПавелБейт-ШемешЕмерелеп бара135x135пксНәби КифльТират-ЙехудаТашлап ҡуйылған объект135x135пксНәби ШиттАсеретТашлап ҡуйылған объект135x135пксХәсән әр-РайНәби Муса135x135пксШәйех ҒабдуллаһБейт-ЭльТашлап ҡуйылған объект135x135пксШәйех ‘Абдаллах әс-СахилиНешерТашлап ҡуйылған объект135x135пксШәйех Абу ‘АтабиАль-Маншия, АккоТорлаҡ йорт135x135пксШәйех Абу ГазаляНо’амТашлап ҡуйылған объект135x135пксШәйех Абу ШушаМигдаль (местный совет)Ташлап ҡуйылған объект135x135пксШәйех ‘АвадАшкелонҒосман империяһында төҙөлгән135x135пксШәйех ‘Али әд-ДавайимиАмацияҒәббәсиҙәр осоронда нигеҙләнгән135x135пксШәйех ‘АмирДжеба‘Реставрация үткәрелгән135x135пксШәйех Ахмад әл-ХубаниТашлап ҡуйылған объект135x135пксШәйех Бараз әд-Дин  (шәйех әс-Садик)Мигдәл-ЦедекРеставрация үткәрелгән135x135пксШәйех БилалЭлон-МореТашлап ҡуйылған объект135x135пксШәйех Бурейк (‘Абрейк)Кирьят-Тивон135x135пксШәйех ҒәнимГризимРеставрация үткәрелгән135x135пксШәйех әл-КатананиХолон (город)Реставрация үткәрелгән135x135пксШәйех МарзукГоланские высотыТашлап ҡуйылған объект135x135пксШәйех әс-СалихиТашлап ҡуйылған объект135x135пксШәйех ‘УшейшДейр Наххас

 Иҫкәрмәләр 

 Әҙәбиәт 


  (p. 89)
 Frantzman, S. J. and Bar, D. (2013) Mapping Muslim Sacred Tombs in Palestine During the Mandate Period. // «Levant», 2013, Vol. 45, No 1. P. 96-111.
 Khalidi, Walid (1992). All that remains: the Palestinian villages occupied and depopulated by Israel in 1948. London, 1992.
 McCown, C. C. (1922) Muslim Shrines in Palestine. — The Annual of the American School of Oriental Research in Jerusalem. Vol. 2/3, 1921/1922.
 Petersen, Andrew (2001). A Gazetteer of Buildings in Muslim Palestine: Part I. — British Academy Monographs in Archaeology. London, 2001.

 Һылтанмалар 
 Фәләстин макамдарының интерактив картаһы
 Muslim shrines in Israel. Guide
 Шәйехтәр һәм маҡаманың ҡәберҙәре

Категория:Мосолман ғибәҙәтханалары һәм мавзолейҙары
Категория:Ислам архитектураһы