Ҡара тауҙар (Кавказ)

Ҡара тауҙар (Черногорье, Каратау, Ҡара Урман, Алғы һырт) () — Кавказдағы тауҙарҙың тарихи исеме. Ороним Оло Кавказ тау системаһы төньяҡ битләүенең алғы һырттарын үҙ эсенә ала (таулы ил — Кавказ тауҙары, төбәк — Төньяҡ Кавказ).

 Урынлашыуы 

Өҙөклө тау массивтарынан (ҡыҫҡа һырттар), яйла, уба сылбырҙары һәм айырым торған түбәләрҙән ғибәрәт, Төп Кавказ һыртынан төньяҡҡа, Ҡобан йылғаһы тамағынан Һыулаҡ йылғаһына тиклем параллель рәүештә һуҙылған (төбәлгән йүнәлеше: көнбайыш-төньяҡ-көнбайыш — көнсығыш-көньяҡ-көнбайыш).

Бөгөн Ҡара тауҙарҙың тарихи исемен локалләштереү Рәсәй биләмәһе буйлап һуҙылған һырттарҙы:Краснодар крайы, Адыгея, Ҡарасай-Черкес, Ставрополь крайы, Ҡабарҙы-Балҡар, Төньяҡ Осетия, Ингушетия, Чечня һәм Дағстан республикалары һырттарын (ҡайһы берҙә төрлө тикшеренеүселәрҙә бер үк түгел) үҙ эсенә ала. Ҡара тауҙар сиктәрен төрлөсә аңлау менән бәйле, күп кенә сығанаҡтарҙа уларҙың төрлө морфометрик характеристикалары күрһәтелеүе мөмкин.

 Атамаһы 
Ҡара тауҙарҙың түбәләре бейек тау болондары йәки ҡар һыҙығы кимәленә етмәй, урман сиге менән сикләнә. Боронғо Ҡара тауҙарҙы ҡаплаған киң япраҡлы ҡуйы урмандарҙан, тауҙарға ҡараңғы төҫ биреүсе ҡарағусҡыл урманлы тауҙар теҙмәләренән моғайын, ҡасандыр шул атама хасил булғандыр .

 Хәҙерге заманда 
Беҙҙең көндәрҙә ғилми һәм публицистик әҙәбиәттә, совет осорондағы баҫмаларҙы ҡабатлап, тикшеренеүселәр Пастбищный һәм Лесистый һырттарын Ҡара тауҙарға индерә (мәҫәлән, «Оло Кавказ һырттары һәм уларҙың климатҡа йоғонтоһо» эштәре авторҙары, 2001). Бәғзе совет эштәрендәге кеүек үк, Ҡара тауҙар тигәндә тик Урманлы һырт ҡына тип аңлаусылар бар, был бигерәк тә Чечен Республикаһындағы Ҡара тауҙарҙың өлөшө өсөн хас (мәҫәлән, З. М. Багалова, Г. З. Анчабадзе)

Әммә был боронғо ороним тураһында белешмә баҫмалар телгә алмай башлай.

 Иҫкәрмәләр 

 Әҙәбиәт 











 Һүҙлектәр һәм энциклопедиялар 










Категория:Кавказ тау һырттары