Сүриә (төбәк)

Тарихи Сүриә (Шам) төбәге ( - әш-Шам, иероглифлы лувий теле : сура / и ; ; хәҙерге әҙәбиәттә шулай уҡ Бөйөк Сүриә, Сүриә-Фәләстин төбәге йәки Левант) — Урта диңгеҙҙән көнсығышҡа табан урынлашҡан территория. 

 Этимологияһы 
«Сүриә» атамаһының иң боронғо яҙмаһы иероглифлы лувий телендә һәм финикия телдәрендә беҙҙең эраға тиклем VIII быуатҡа ҡарай. Был яҙыуҙа лувийса Sura/i һүҙе финикия теленә «Ассирия» тип тәржемә ителгән. 

 Тарихы 

Беҙҙең эраға тиклем V быуатта Геродот өсөн Сүриә төньяҡҡа Галисҡа тиклем (хәҙерге Ҡыҙылырмаҡ йылғаһы) һәм көньяҡҡа Ғәрәбстанға һәм Мысырға тиклем һуҙылған.

Тарих дауамында төбәк бик күп төрлө халыҡтар контроле аҫтында була, шул иҫәптән арамейҙар, боронғо мысырҙар, ханаанейҙар, Ассирия, Бабилия (Вавилония), Әһәмәниҙәр дәүләте, боронғо гректар, әрмәндәр, Рим империяһы, Византия империяһы, Хаҡ хәлифәт, Өмәүиҙәр хәлифәлеге, Ғәббәсиҙәр хәлифәлеге, Фатимиҙар хәлифәлеге, тәре йөрөтөүселәр, Әйүбиҙәр династияһы, Мәмлүктәр солтанлығы, Ғосман империяһы, (Бөйөк Британия)Берләшкән Короллек һәм Өсөнсө Француз республикаһы.

Төбәк сиге тарих дауамында үҙгәрә һәм һуңғы тапҡыр беҙҙең көндәрҙә оҙаҡҡа һуҙылмаған Сүриә ғәрәп короллеге һәм артабан Франция менән Бөйөк Британия килешеүендә билдәләнә.

Беренсе донъя һуғышынан һуң биләмә Франция һәм Бөйөк Британия мандаттарына бирелә һәм Оло Ливанға, Сирия мандаты аҫтында төрлө дәүләттәргә, Түбәнге Палестинаға һәм Трансиордания Әмирлегенә бүленә. Сүриә мандаты аҫтындағы дәүләттәр яйлап Сүриә дәүләтенә берләштерелә һәм, ниһайәт, 1946 йылда бойондороҡһоҙ Сүриәгә әүерелә. Ошо осорҙа пансүриә милләтселәре Бөйөк Сүриә төҙөү өсөн сығыш яһай.

 Дини әһәмиәте 
Төбәктә ибраһими диндәр өсөн мөһим урындар бар :
УрыныТасуирламаһыҺүрәтАкраАккола Баһаулланың ҡәбере бар, ул баһаиҙар өсөн иң изге урын булып тора.мини|150x150пксАлеппоАлеппола Бөйөк мәсет урынлашҡан, унда Зәкәрийә ерләнгән тип иҫәпләнә, христианлыҡта ла, исламда ла иҫтәлекле урынAbdullah Yusuf Ali, The Holy Qur'an: Text, Translation and Commentary, Note. 905: «The third group consists not of men of action, but Preachers of Truth, who led solitary lives. Their epithet is: „the Righteous.“ They form a connected group round Jesus. Zachariah was the father of John the Baptist, who is referenced as „Elias, which was for to come“ (Matt 11:14); and John the Baptist is said to have been present and talked to Jesus at the Transfiguration on the Mount (Matt. 17:3).».мини|150x150пксВифлеемВифлеемда йәһүдтәр, христиандар һәм мосолмандар өсөн мөһим урындар бар. Шуларҙың береһе — Рахиль (Рәхилә) Төрбәһе, уны бөтә өс конфессия вәкилдәре лә хөрмәт итә. Икенсеһе — христиандар хөрмәт иткән Раштыуа сиркәүе (Ғайса) һәм яҡында мосолмандар хөрмәт иткән Ғүмәр мәсете.мини|150x150пксДамаскИҫке ҡалала Өмәүиҙәр мәсете бар, ул Өмәүиҙәр дәүерендәге иң ҙур һәм иң яҡшы һаҡланған мәсеттәрҙең береһе тип һанала. Унда Зәкәриәнең улы Сумдырыусы Яхъяның мәйете ята тип иҫәпләнәBurns, 2005, p.88. ул христианлыҡта һәм исламда атаһы кеүек үк хөрмәт ителгән зат. Башҡа мөһим урындар: Баб әс-Сәғир Һәм Сәйед Руҡайя мәсете'Summary of the Tragedy of Sayyeda Ruqayya', Booklet at Ruqayya Mosque, 2008.мини|150x150пксХайфаХайфала Баб Төрбәһе урынлашҡан. Был Баһаи инаныслылар өсөн изге урын. Яҡында Кармель тауы урынлашҡан. Изге Яҙмалағы Илия фигураһы менән бәйле булғанлыҡтан, ул христиандар, друздар, йәһүдтәр һәм мосолмандар өсөн мөһим.мини|150x150пксХевронИҫке Ҡалала Патриархтар мәмерйәһе урынлашҡан. Унда Библия персонаждары Ибраһим пәйғәмбәр, уның ҡатыны Сара, уларҙың улы Исхаҡ, уның ҡатыны Ревекка, уларҙың улы Яҡуб һәм ҡатыны Лиә ерләнгән ерләнгән тип фараз ителә, шунлыҡтан улар ибраһими конфессияларына, шул иҫәптән мосолмандарға һәм йәһүдтәргә изге урын тип һанала.мини|150x150пксХиттинХиттиндан алыҫ түгел Шөғәйеп пәйғәмбәр ерләнгән. Был друздар һәм мосолмандар өсөн изге урын һанала..мини|150x150пксИерихон / Ән-Нәби МусаКөнбайыш ярҙағы Иерихон ҡалаһы янында Нәби Мусаның (Муса пәйғәмбәр ғибәҙәтханаһы урынлашҡан, уны мосолмандар Муса ерләнгән урын тип иҫәпләй .мини|150x150пкс(Ҡотдос) ИерусалимБындай иҫтәлекле урындары бар: Храм Гроба Господня Илау диуары һәм Әл-Аҡса мәсете, Иҫке ҡала христианлыҡ, ислам һәм йәһүдиҙәр өсөн изге урындар һанала .мини|150x150пкс

 Иҫкәрмәләр 

Категория:Яҡын Көнсығыш
Категория:Боронғо Яҡын Көнсығыш
Категория:Сүриә географияһы
Категория:Иордания географияһы
Категория:Израиль тарихы
Категория:Ливан тарихы
Категория:Иордания тарихы
Категория:Төркиә тарихы
Категория:Левант тарихы
Категория:Тарихи өлкәләр
Категория:Сәйәси хәрәкәттәр
Категория:Азия региондары