Мөритселек

Мөритселек (, ; мөрит — эйәрсен) — суфыйлыҡтың бер тармағы. Рәсәй тарихи әҙәбиәтендә термин традицион рәүештә XIX быуаттың 20-50-се йылдарында Кавказдың байтаҡ өлөшөн үҙ эсенә алған һәм Кавказ һуғышын киҫкенләштергән мөриттәр хәрәкәте менән ассоциациялана Мөритселәр хәҙерге көнгә тиклем күп илдәрҙә йәшәп килә.

Мөритселек — шартлы термин, XIX быуаттың 2-се яртыһындағы рус әҙәбиәтендә 20-60-сы йылдарҙа Төньяҡ Кавказ таулыларының милли-азатлыҡ хәрәкәте атамаһында ҡулланыла.

 Тәғлимәте 
Ғәмәлдә иһә мөритселек ғәҙәти суфыйлыҡ тәриҡәте.

«Аллаһ менән берҙәмлек һаҡларға» ынтылған кеше тураһында суфыйҙар "тәриҡәт "(һүҙмә-һүҙ «юл», йәғни мистика юлы, хәҡиҡәт юлы) һайлай, тиҙәр.

Бының өсөн ул ниндәйҙер изге суфыйға (шәйех, бәйер, имам) мөритлеккә инеп, уны үҙенең «етәксеһе» («мөршид») итеп һайлай, уның бөтә әмерҙәренә һуҡырҙарса, бер һүҙһеҙ, буйһона, мөршид яҡшылыҡ йә яуызлыҡ ҡылырға ҡушамы икәнен хатта уйланырға ла баҙнат итмәй; шул уҡ ваҡытта Ҡөрьәндең ваҡ күрһәтмәләре яйлап икенсе планға күсә.

Үҙенең мөриттәренең һүҙһеҙ буйһоноуынан файҙаланып, суфый шәйехтәре йыш ҡына мосолман халыҡтары тарихында бик ҡеүәтле көс булған һәм хатта батшалыҡтарға нигеҙ һалған.
мини|220x220пкс|Шамилдың һуғыш алдынан намаҙ ҡылыуы. Атлы сафта мөридтәр. Рубо Ф. 1896 йыл

 Хәҙерге мөритселек 
Сенегалдағы Туба ҡалаһы хәҙерге заман мөритселәрҙең дини үҙәге булып тора, унда суфыйҙарҙың бик ҙур «изгеһе» Амаду Бамба (1853—1927) ерләнгән һәм уның иҫтәлегенә мәсет төҙөлгән.

Мөритлек йоғонтоһо артыу сәбәпле, француз колониаль хакимиәте Бамбаны 1895—1907 йылдарҙа һөргөнгә ебәргән була. Хәҙер мөритлеккә эйәреүселәр һаны Гамбияла һәм Сенегалда бер нисә миллион кеше тип баһалана (һуңғыһында улар халыҡтың 40 процентын тәшкил итә). Мөритселәргә, мәҫәлән, элекке сенегал президенты Абдулай Вад инә.

 Иҫкәрмәләр 

 Әҙәбиәт 




 Бушуев С. К. О Кавказском мюридизме // Вопросы истории. 1956. № 12;


 Неверовский А. А. Краткий взгляд на Дагестан в топографическом и историческом отношении (СПб., 1847),


 Романовский Д. И. Кавказ и кавказская война. — СПб., 1860.
 Смирнов Н. А. Мюридизм на Кавказе, М., 1963; История Дагестана, Т. 2, М., 1967.
 Фадеев А. В. Возникновение мюридистского движения на Кавказе и его социальные корни // История СССР. 1960. № 5.
 Ханыков Н. В. О мюридах и мюридизме («Кавказ», 1847, № 15).
 Хашаев Х.-М. О. Обществ. строй Дагестана в XIX в., М., 1961.
 Казем-Бек. статьи в «Рус. Слове» (1859 и 1860).
 шейх-Джемаледдин. «Учение о тарикате», перев. // Сборник сведений о кавказских горцах, Вып. II, 1869.
 Мугеддин-Магомед-Ханов. «Истинные и ложные последователи тариката», перев. с предисл. А. Омарова в «Сбор. свед. о кавк. горцах» (вып. IV, 1870).


 Һылтанмалар 


Категория:Суфыйлыҡ
Категория:Рәсәйҙә ислам
Категория:Ислам терминдары
Категория:БЕЭҺ материалдары
Категория:Ислам ағымдары