Мәскәү археология институты

Мәскәү археология институты — Мәскәүҙә 1907 йылдан эшләп килгән юғары уҡыу йорто. XX быуаттың 20-се йылдарында Мәскәү дәүләт университеты составына инә.

 Тарихы 
Мәскәү археология институты 1907 йылдың 31 авгусында (13 сентябрь) ойошторола. Фәнни-тикшеренеүҙән тыш, ул археологтар һәм архивистар әҙерләү маҡсатын ҡуя. Тәүҙә институтҡа Раштыуа бульварында Маттерн йортондағы Лазарев институты бинаһында урын тәҡдим ителһә лә, ул Медведников гимназияһында урынлаша«Русский голос». — № 108. — 11 мая 1907..

Мәскәүҙә Рәсәйҙәге икенсе археологик институт асылыуы тураһында тәүге фекерҙе Санкт-Петербург археология институтын ойоштороусы һәм уның беренсе директоры Н. В. Калачов күтәреп сыға. Проекттың инициаторы һәм тормошҡа ашырыусыһы Халыҡ мәғарифының элекке министры генерал-лейтенант В. Г. Глазов (һуңынан уҡыу йортоноң почетлы попечителе була) һәм Харьков университетының приват-доценты А. И. Успенский булаЦИАМ. — Ф. 376. — Оп. 3. — Д. 24., һуңынан ул институты директоры вазифаһын башҡара. 1911 йылда Успенский менән А. К. фон Мекк Мәскәү археология институтының тыңлаусыларға яҙам итеү йәмғиәтен ойоштора. Йәмғиәттең почетлы ағзаһы булып У. Г. Иваск тораУстав Общества Вспомоществования недостаточным слушателям Московскаго Археологическаго Института. — , 1911..

1915 йылда институт Миусс майҙанына күсә.

Үҫешеү менән Рәсәйҙең Европа өлөшөндә бер нисә филиал асыла, уларҙың күпселеге һуңынан ошо ҡалаларҙа ойошторолған вуздар составына инә. Филиалдар түбәндәге ҡалаларҙа ойошторола:

 Витебск
 Воронеж — 1921 йылда асыла, 1923 йылда финанслау проблемалары арҡаһында ябылаВоронежская энциклопедия: В 2 т. / Гл. ред. М. Д. Карпачёв. — Воронеж: Центр духовного возрождения Чернозёмного края, 2008. — Т. 1: А—М. — 524 с., ил., карты. — ISBN 978-5-900270-99-9.
 Калуга
 Түбәнге Новгород
 Смоленск
 Ростов — 1921 йылда асыла, 1922 йылда финанс проблемалары арҡаһында ябылаАграфонов П. Г. Ростовское отделение Московского археологического института // История и культура Ростовской земли, Ростов, 2002 год
 Ярославль — 1912 йылда асыла, Ярославль университеты составына инә.

Институтта белем алыу ваҡыты — өс йыл була, ике бүлектә — археология һәм археография (археография Мәскәү археология йәмғиәтенең өлгөһө буйынса бүленә, унда был ваҡытта айырым археография комиссияһы ойошторола). Тыңлаусылар итеп юғары белеме булған йәки юғары уҡыу йорттарының береһендә уҡыусылар ҡабул ителә; башҡалар ирекле тыңлаусылар статусына һәм курстан-курсҡа күсеү һәм сығарылыш имтихандарын пшырыу хоҡуғына эйә була. Институт шәхси булараҡ ойошторола, ул ҡаҙна аҡсаһына тотолмай һәм лекция тыңлаусыларҙың иғәнәһе («бер ниндәй пособие һәм түләүҙән азат итеүҙәрһеҙ» 80 һум) һәм шәхси ярҙам иҫәбенә тотола.

Өсөнсө курста студенттар профессорҙар етәкселегендә диссертация яҙа һәм уны йыл һуңында яҡлай. Бары тик шунан һуң ғына институты Советы уларға «ғалим археолог» һәм «ғалим архивист» дәрәжәһен бирә һәм институттың мөхбир ағзаһылығына алына. Өс тулы курс тамамлаған студенттарға ағза-хеҙмәткәр исеме бирелә. Шул уҡ ваҡытта айырым осраҡтарҙа ирекле тыңлаусыларға шулай уҡ магистр диссертацияларын яҡлау һәм ғилми дәрәжә алыу мөмкинлеге бирелә; 1911—1915 йылдарҙа 180 магистрант диссертация яҡлай.

Түбәндәге предметтар уҡытыла:
 тәүтормош археология,
 көнкүреш археологияһы,
 христиан археологияһы,
 археологик асыштар тарихы,
 грек архитектураһы һәм антик декорация тарихы,
 Яңырыу дәүеренең итальян сәнғәте тарихы,
 рус сәнғәте тарихы,
 рус архитектураһы тарихы,
 славян-рус палеографияһы,
 боронғо ҡулъяҙмаларҙы уҡыу,
 грек палеографияһы,
 эпиграфика,
 юридик боронғолоҡ,
 учреждениелар тарихы,
 тарихи география,
 архивты өйрәнеү,
 дипломатика,
 геральдика,
 нумизматика,
 сфрагистика,
 метрология һәм хронология,
 генеалогия,
 этнография,
 геология,
 сәнғәттәрҙең дөйөм тарихы,
 рус әҙәбиәте тарихы,
 рус теле тарихы,
 музейҙы өйрәнеү,
 китапханаларҙы өйрәнеү.

Һуңғы биш дисциплина элегерәк асылған Петербург археологмя институтта уҡытылмаған була. Бынан тыш, Мәскәү археология институты советы 1912 йылдың 26 ғинуарында институтта Мысырҙы өйрәнеү кафедраһын асырға ҡарар итә һәм уның етәксеһе итеп "Мюнхен университеты докторы ҡалим археолог В. В. Баллада"ны саҡыра.

Асылған мәлендә (1907), Мәскәү археология институты китапханаһында 5522 том китап иҫәпләнә, иҫке ҡулъяҙмалар һәм һирәк китаптар тупланмалары һаҡлана. Ете йыл үткәс, 1914 йылда китапханала 16 мең том; институт ҡарамағындағы музейҙа биш мең экспонат була. Бынан тыш, Мәскәү археология институтының китапханалары һәм музейҙары эшләй.

 Билдәле тамамлаусылар 

 1910
 Боднарский Богдан Степанович
 Маркс Никандр Александрович
 Рыков Павел Сергеевич
 Стеллецкий Игнатий Яковлевич (ғалим археолог)
 1911
 Смирнов Михаил Иванович (тарихсы, Түбәнге Новгород фидиалы; алтын миҙал)
 1912
 Остроумов Александр Ильич (ғалим-археолог)
 1913
 Ашукин Николай Сергеевич (ирекле тыңлаусы)
 Бобров Сергей Павлович (ирекле тыңлаусы)
 Иодковский Юзеф
 1914
 Вагин Григорий Николаевич
 Воробьёв Владимир Николаевич
 Дурылин, Сергей Николаевич
 Клетнова Екатерина Николаевна (ғалим-археолог; алтын миҙал)
 1915
 Бирюков Владимир Павлович (ғалим-археолог)
 Филиппов Алексей Васильевич
 1916
 Тенишева Мария Клавдиевна (ирекле тыңлаусы; ғалим-археолог)
 1917
 Чижевский Александр Леонидович (ирекле тыңлаусы)
 1918
 Пальмбах Александр Адольфович
 Сербов Исаак Абрамович
 1922
 Палашенков Андрей Фёдорович (Смоленск бүлексәһе)

 Билдәле уҡытыусылар 

 Арсеньев Юрий Васильевич(геральдика)
 Брандт Роман Фёдорович (славян-рус палеографияһы)
 Веселовский Степан Борисович
 Горностаев Фёдор Фёдорович
 Городцов Василий Алексеевич
 Лапчинский Владимир Прохорович — Смоленск бүлексәһе
 Малинин Дмитрий Иванович — Калуга бүлексәһе
 Моравский Сергей Павлович — Ростов бүлексәһе
 Новосадский Николай Иванович — профессор, 1907—1922 йылдар
 Сапунов Алексей Парфёнович — Витебск бүлексәһе
 Соболевский Алексей Иванович (рус әҙәбиәте)
 Успенский Александр Иванович (институт менән идара итеүҙән тыш архив ты өйрәнеү, дөйөм сәнғәи тарихы һәм рус сәнғәте тарихын уҡыта)
 Филиппов Владимир Александрович (рус әҙәбиәте)
 Харузина Вера Николаевна (этнография, 1911 йылдан)
 Чернов Александр Александрович (геолог)

 Иҫкәрмәләр 

 Һылтанмалар 
 Положение о Московском Археологическом институте
 Хорхордина Т. И. Московский археологический институт (МАИ)
 Николаев А. Л. Подготовка специалистов по русской старине в Санкт-Петербургском и Московском археологических институтах

Категория:Рәсәй археологияһы
Категория:Алфавит буйынса университеттар
Категория:Рәсәй мәғарифы