Ҡайыш илә Йүкә

«Ҡайыш илә Йүкә» (1897 йыл) — мәҫәл, башҡорт мәғрифәтсеһе, шағиры, публицисы Мөхәмәтсәлим Өмөтбаев яҙған. Мәҫәл тәү башлап шағирҙың 1897 йылда Ҡазанда баҫылған «Йәдкәр» китабында нәшер ителә. Уҡытыу туған (башҡорт) телдә алып барылған дөйөм белем биреү ойошмаларының 9-сы класы өсөн әҙерләнгән башҡорт әҙәбиәте буйынса хрестоматия китабына индерелгән.

 Идея-йөкмәткеһе 
Мәҫәл бер-береhенә ҡаршы ике көстөң — Ҡайыш менән Йүкәнең тәбиғәтен, уларға хас сифаттарҙы hүрәтләүҙән башлана:

Ҡайыш тәрбиәлелер hәм аҙ эшләй,

Уның өҫтөн биҙәйҙәр алтын-көмөшкә.

Ҡайыш майлы өсөн хөрмәт табалыр,

Йүкәлә ул юҡ өсөн, кәм баhалыр.

Мәгәр hыу Йүкәнең төҫөн асалыр,

Һыу илә күп ергә дәүләт сәсәлер.

Ҡайыш ошо рәүешле hыуға сумып, төҫөн аса-аса йөрөгән Йүкәнән ныҡ көнләшә. Берҙән-бер көндө ул Йүкә илен бөтөнләй туҙҙырып ташларға иҫәп тотоп, уның еренә килә. Улар араhында ҡыҙыу алыш башлана. Хәле бөтә башланымы, Йүкә төшә hалып hыу эсә, уның шунда уҡ ҡеүәте артып китә. Йүкәнән күрмәксе, Ҡайыш та hыуға сумып ала hәм hәләкәткә юлыға: ул бөтөнләй ебеп төшә, унда « боҙолдо, май әҫәре ҡалмай». Автор уларҙа ысынбарлыҡтағы тормошто тасуирлаған.
Үтә һауалы Ҡайышҡа үҙенсә ҡеүәтле Йүкә образы ҡаршы ҡуйыла. Уларҙың көрәше йүкә файҙаһына хәл ителә.

Әхнәф  Харисов был мәҫәлде «һүҙ сәнғәтенең шаҡтай камил әҫәре» тип атаған.

 Мораль 
Мәҫәлдең морале иҫкәртмәле: «ҡыйынында берәүҙең барлығынан, ҡолаҡ ҡағыр шул көнсөл байлығынан». Көнсөл ҡайышҡа иҫкәртеү был.

 Иҫкәрмәләр 

 Һылтанмалар 




Категория:Мәҫәлдәр
Категория:Мөхәмәтсәлим Өмөтбаев әҫәрҙәре
Категория:Уҡытыу башҡорт телендә алып барылған дөйөм белем биреү ойошмаларының 9-сы класы өсөн әҙерләнгән башҡорт әҙәбиәте буйынса хрестоматия