Пермь крайы йылғалары

Пермь крайы йылғалары Волганың иң эре һул ҡушылдығы булған Кама йылғаһы бассейнына ҡарай. Пермь крайында 40 уртаса ҙурлыҡтағы һәм 29 меңдән ашыу бәләкәй йылға бар, уларҙың уртаса дөйөм оҙонлоғо 90 мең километрҙан ашыу тәшкил итә.Пермский региональный сервер | Водные ресурсы 

 Оҙонлоғо буйынса классификация 
мини|Чусыу йылғаһы
мини|Егошиха — Пермьдәге бәләкәй йылға
Пермь крайында тик ике генә йылғаны ҙур ғына йылға тип атап була (йәғни оҙонлоҡтары 500 километрҙан ашыу). Бына улар — Кама (1805 км) һәм уның һул ҡушылдығы Чусыу (592 км).

Пермь крайында оҙонлоғо 100 километрҙан 500 километрға тиклем еткән 40 йылға бар. Уларҙың иң эреләре:

 Сылва — 493 км
 Вишера — кт. 415
 Колва — 460 км.
 Яйва — кт. 403
 Косьва — 283 км
 Морон — 267 км.
 Весляна — 266 км
 Иньва — 257 км
 Обва — 247 км
 Тимшор — 235 км
 Пильва — 214 км
 Койва — 180 км
 Көньяҡ Кельтма — 172 км
 Язьва — 162 км
 Ҡара — 149 км.
 Серебрянка — 147 км
 Уролка — 140 км.
 Лупья — 128 км
 Тол — 118 км
 Лысьва — 112 км
 Полуденный Кондас — 104 км

 Үҙенсәлектәре буйынса классификация 
Пермь крайы йылғаларының байтаҡ өлөшө тигеҙлектән аға. Улар Кама йылғаһының уң ҡушылдыҡтары — Коса, Уролка, Кондас, Иньва, Обва һәм башҡалар; һул ҡушылдыҡтары — Весляна, Лупья, Көньяҡ Кельтма, Тол, Сайгатка. Улар бормаланып әкрен генә аға.

Кама йылғаһының һул ҡушылдыҡтары Урал тауҙарында башлана һәм, тау йылғаларына хас булғанса, уларҙа шаршылар, һикәлтәләр һәм шарлауыҡтар бихисап. Ярҙарында яланғас ҡая таштар һәм матур ҡаялар (мәҫәлән, Ирмәк ташы). Урта һәм түбәнге ағымында, тигеҙлектә был тау йылғалары үҙҙәренең ҡырҡыу үҙенсәлектәрен юғалта.

 Тулыланыу 
Пермь крайы йылғаларының 60 проценттан ашыуы ҡар һыуҙары менән тулылана. Шуға күрә уларға боҙҙарҙың әкрен иреүе, ташҡын һыуҙарының мул булыуы, йәйен, ҡышын һыу аҙлығы хас. Крайҙың ҡалын урманлы төньяғында, ҡарҙың ҡалын булыуы арҡаһында, көньяғындағы биләмәләр менән сағыштырғанда бында ташҡындар оҙағыраҡ дауам итә.

 Топонимика 
Пермь крайы йылғалары атамалары күбеһенсә фин-уғыр (коми-пермяк) теленән алынған. Мәҫәлән, атамаларҙың тармырында ва — һыу йыш осрай: Сылва, Колва, Яйва, Косьва, Иньва, Обва, Чусовая (коми-перм. чус — тиҙ,  — һыу).

Төрки телдәренән алынғандары ла бар. Мәҫәлән, Үрге Мулянка һәм Түбәнге Мулянка йылғаларының исемдәре фарсы телендәге «мулла» һүҙенән килеп сыҡҡан. Тикшеренеүселәр был атаманың барлыҡҡа килеүен татар кенәзе Мәмәтҡол исеме менән бәйләй. Ул был тарафтарға Иван Грозный батшалыҡ иткәнгә тиклем һәм ул батша тәхетендә ултырған йылдарҙа килеп төпләнә, имам йәки мулла вазифаһын башҡара. К истории формирования говора пермских татар.. Топонимия территории пермского говора татарского языка (юга Пермской области)..

 Шулай уҡ ҡара 
 Пермь крайындағы һаҙлыҡтар
 Пермдең бәләкәй йылғалары

 Иҫкәрмәләр 

 Әҙәбиәт 

Категория:Пермь крайы йылғалары