Теләү (башҡорт ырыуы )

Теләу (башҡа исемдәр: Теләу, Тәне, Теле, Тиләу, Телев; Кузеев Р. Г. Происхождение башкирского народа. — М., Наука, 1974. — С. 295.) — табын башҡорттары составындағы ырыу атамаһы. Теләу атамалы этнографик төркөмдәр ҡаҙаҡтар составында (Кесе жузо) һәм үзбәктәр (ҡорама составында), теле исеме менән, тилеукусшиЖданко Т. А. Очерки исторической этнографии каракалпаков (родо-племенная структура и расселение в XIX—начале XX в.). ТИЭ, новая серия, Т. IX. — М.-Л., 1950. — С. 167. —ҡарағалпаҡтарҙа, телев — ҡырғыҙҙарҙа, теле— нуғайҙарҙың составында бар.

 Ырыу составы 

 Телеу башҡорттары 
(Ырыу араһы: бесэй, ҡазаҡ, ҡәйеп, ҡыҙыл ҡатай,улайтаһың, ҡыпсаҡ, мәскәү, туҡ, тубал, һары, һәнәк, б-ре, уф-сураман)Камалов А. А., Камалова Ф. У. Атайсал. — Уфа: Башкирское книжное издательство «Китап», 2001.Башкирско-русский словарь, издательство «ДИГОРА», «Русский язык», Москва..

бесәй, бүре, ҡазаҡ, ҡәйеп, ҡыҙылбаш ҡатай, ҡыпсаҡ, мәҫкәү, туҡ, тубал, һары, һәнәк, уф-сураман аймаҡтары

 Y-DNA анализы 
Генетик анализ (протестированные) үткән телеу ырыуы башҡорттары бер өлөшө башлыса башҡорттар ырыуы R1aDNA base of Semargl.me  гаплогруппаһы, R1a-Z2123National clans project of FTDNA. субклады вәкилдәре булып тора.

 Этник тарихы 
Үҙ тикшеренеүҙәрендә Р. Ғ. Кузеев билдәләүенсә, башҡорт һәм ҡаҙаҡ этнонимдары Телеу телеуттарға барып тоташа. Был Телеут һәм телеу этнонимдарҙың берҙәй булыуын (тождественность) иҫбатлайКузеев Р. Г. Происхождение башкирского народа. — М. Наука, 1974. — С. 226..

Телеут һәм Телеу этнонимдарҙың берҙәй булыуы Һаҡмар бассейны топонимдарында составында теркәлгән Телеү этнонимының 'теле' (ҡыт.язы. — 'тел' 鐵勒 йәки ' динлин халыҡтары ' 丁零) этнонимына барып тоташа тип билдәләргә нигеҙ бирә. Л. П. Потапов фекеренсә, төрки телле телеут, теленгит һәм телес ырыу-ҡәбилә төркөмдәре үҙ атамаларында боронғо Теле этнонимын һаҡлайПотапов Л. П. Этнический состав и происхождение алтайцев. — С. 45..

Р. Г. Кузеев фекеренсә, телеуҙәр ҡара-табындарға нығыраҡ яҡын төркөм булып тора. Бөтә был билдәләр буйынса көнсығыш табындар ырыуынан булыуына ҡарап, шул уҡ ваҡытта ҡайһы бер үҙенсәлектәре теле һәм мәҙәниәтенә эйә булған. Эргәһендә һылыулығын тураһында авторы күҙлегенән ҡарағанда, монгол сығышлы табындар.

Р. Г. Кузеев асыҡлауынса, Теляуҙәрҙең тәү тарихы төньяҡ һундар составындағы гаогюйецтар (теле) менән бәйле. Ә улар үҙ сиратында, улар башлыса монгол телле сяньби ҡәбиләләре менән ныҡ аралашып бөткән.

Электән гаогюйецтар төрки ҡәбиләләре менән тиңләштерелә. Шул уҡ ваҡытта Н. Я Бичурин һәм А. С. Шабалов кеүек авторҙар уларҙы монгол сығышлы тип һанай.

Шулай уҡ Теляуҙәрҙең этник яҡтан ойошоуында Көнбайыш Монголияның монгол ҡәбиләләренең билдәле бер роле бар .

 Библиографик 

 Һылтанмалар 
 Башҡорт ырыуҙары тарихы: Кубаляк, Ҡауаҡан Теляу 

Категория:Төрки-монгол сығышлы этностар
Категория:Башҡорт ырыуҙары
Категория:Алфавит буйынса халыҡтар һәм милләттәр