Любляница

Любляница () — Словенияла  йылға, Сава йылғаһы ҡушылдығы.

 Этимологияһы 
Йылға исеменең килеп сығышында аныҡ аңлатма юҡ. Версияларҙың береһе буйынса  йылға исеме немец теленән («әкрен һыу») тигәнде аңлата, башҡа  фекерҙәр буйынса йылға исеме шәхси Любовид исеменән, йылға ярҙарында ауылдарға нигеҙ һалыусы кеше исеменән барлыҡҡа килгән.   Ә инде баш ҡала Любляна атамаһы йылға исеменән сыҡҡан.

Рим империяһы дәүерендә йылға һәм ауыл хәҙерге Врхника урынында  Навпорт  () тип аталған. Урта быуат сығанаҡтарында   йылға  латин һәм немец Leybach атамалары менән (1254 йыл), Laibacus (1260 йыл), Leybach (1265 йыл), Laybach (1314, 1443 йылдар) йөрөтөлә. Словен исемен беренсе тапҡыр  Вальвазор ҡуллана.

 Характеристикаһы 
слева|мини|800x800пкс|Йылға Профиль Любляница
Йылға үҙенең дауамында ете тапҡыр карст йырындарында юҡҡа сыға һәм ҡабаттан өҫкә сыға һәм шул уҡ ваҡытта исемен үҙгәртәBlaž Lesnik, Radio Ognjišče. Reka sedmerih imen (словенск.). Radio Ognjišče. Дата обращения: 3 января 2021.. Үҙ ағымының башында ул Трбуховица () тип атала, һуңынан Обрх (), Стржень (), Рак (), Пивка (), Уница () һәм тик Врхника ҡалаһынан түбәндә генә   Любляница исемен алаBlaž Lesnik, Radio Ognjišče. Reka sedmerih imen (словенск.).Radio Ognjišče.Дата обращения: 3 января 2021.Ljubljanica.ksh.fgg.uni-lj.si.Дата обращения: 3 января 2021..

Йылғаның оҙонлоғо  Врхника ҡалаһынан алып Сава йылғаһына ҡойған урынға тиклем 41 кмLjubljanica.ksh.fgg.uni-lj.si.Дата обращения: 3 января 2021.. Бассейндың һыу йыйыу майҙаны 1890 км². Йылға киңлеге 25-30 м, максималь тәрәнлеге 12 м тиклем.. Ағымының яҡынса 20 км уның ер аҫты карст мәмерйәләре аша аға.  Любляница һыу йыйыу сиктәрендә карст бифуркацияһы табыла, уларҙа һыу бер участканан  бер үк ваҡытта  төрлө яҡҡа аға. Любляницала, уның Сава йылғаһына ҡойған урындан 10 км алыҫлыҡта Словенияның баш ҡалаһы Любляна урынлашҡан. Һыу сығымы 4,3 алып 132 м³/с тиклем үҙгәрә һәм уртаса  39 м³/с тәшкил итә. 
слева|мини|Любляница янында Фузин

 Геологияһы 
Йылға бассейнының ҙур өлөшө эзбизташ аҡбур һәм юра һәм триас доломиттары осороноң ҡеүәтле ҡатламынан тораBlatnik M., Mayaud C., Gabrovšek F. Groundwater dynamics between Planinsko Polje and springs of the Ljubljanica River, Slovenia (англ.)// Acta Carsologica.— 2019.— Vol. 48, iss. 2.— ISSN 0583-6050 1580-2612, 0583-6050.— doi:10.3986/ac.v48i2.7263..  Шулай уҡ дүртенсел ултырмалары бар, уларҙың  ҡеүәте Планин яланында 25 метрға етә, ә уртаса 5 метр тәшкил итә.. Бассейндың Врхникаға тиклем  көньяҡ өлөшө динар карсттан тора, ул башлыса  эзбизташтан. Төньяҡ-көнбайышта Альп алды йәки доломиттан текә битләүҙәр менән карст өлкәһе урынлаша. Һыу йыйыуҙың ҙур өлөшө йырғыланған карст һыу алып килеүсе горизонттарҙан тора, ул ер аҫты һыуҙарының сығанаҡтары (Любляна һаҙлыҡтары) кеүек файҙаланылыусы ҙур булмаған һыу алып килеүсе горизонттар барлыҡҡа килтерә. Һыу йыйыу бассейнының төньяҡ өлөшө Сава йылға башынан алыҫ түгел урынлашҡан.

Любляница башы һәм Планин яланы араһындағы участкала, яҡынса 150 км² майҙанда  800-ҙән ашыу мәмерйә билдәле.

 Климаты 
Йылға бассейнында йылына ямғырлы 100-150 көн иҫәпләнә, ошо ваҡыт эсендә 1300 мм алып 3000 мм-ға тиклем яуым-төшөм яуа.  Рекордлы тәүлек  һаны 300 мм тәшкил итә.  Оҙайлы ямғырҙарҙан һуң ҡышҡы һәм көҙгө ташҡын  була. Яҙғы ташҡындар юғары таулы яйлаларҙа  ҡар иреү арҡаһында була.

 Археологик тикшеренеүҙәр 
XIX быуат аҙағында Любляница йылғаһында Карел Дежман тарафынан водолаз археологик тикшеренеүҙәр башлана. Тимер ҡорал һәм бронза һауыттар табыла.

 Иҫтәлекле урын 
Любляница аша  Аждаһа күпере үтә.

 Иҫкәрмәләр 

 Һылтанмалар 


Категория:Словенияның милли мәҙәни ҡомартҡылары
Категория:Словения йылғалары