Ҡуртамыш

Ҡуртамыш — Рәсәйҙәге ҡала (1956 й), Ҡурған өлкәһе Ҡуртамыш районының административ үҙәге.

Административ-территориаль ҡоролошо буйынса район буйһоноуындағы ҡала булып тораЗакон Курганской области «Об административно-территориальном устройстве Курганской области»Устав Курганской области. Муниципаль ҡоролош сиктәрендә ҡала биләмәһе статусында Ҡуртамыш ҡалаһы муниципаль берәмеген хасил итә, уның составында берҙән-бер тораҡ пунктЗАКОН КУРГАНСКОЙ ОБЛАСТИ от 06 июля 2004 года N 419 «О наделении муниципальных образований статусом городского округа, муниципального района, сельского поселения, городского поселения, о месте нахождения представительных органов муниципальных районов, сельских поселений, об установлении наименований представительных органов муниципальных образований, глав муниципальных образований, местных администраций (исполнительно-распорядительных органов муниципальных образований)».

Ҡала халҡы —  кеше ().

Ҡуртамыш (Тубыл ҡушылдығы) йылғаһы буйында урынлашҡан.

 Тарихы 
Сыбыр теленнән ҡортамыш (рогоз).
 Нигеҙ һалыныу 
1745 йылда крәҫтиән Антон Лоскутников Иҫәт провинциаль канцелярияһы указы буйынса Ҡуртамыш йылғаһы буйында нығытмаға нигеҙ һала.
Был урында, православие динендәге тәүге күскенселәр килгәндән һуң 4 йыл үткәс тә сиркәү төҙөлә башлай. Сиркәү Тубыл епархияһы һәм Силәбе воевода идаралығы өсөн генә түгел, бигерәк тә бөтә Ҡуртамыш йылғаһы буйлап күсеп ултырған крәҫтиәндәр өсөн кәрәк була, сөнки иң яҡын православие сиркәүе 70-80 саҡрым төньяҡтараҡ — Мейәс йылғаһы буйында урынлашҡан Воскресенское ауылында (хәҙерге Кирово ауылы) урынлашҡан була.

Ҡуртамыш йылғаһы буйында беренсе сиркәүҙе яңы үҙләштерелгән биләмәнең үҙәгендә, йәғни Ҡуртамыш йылғаһының урта ағымында төҙөргә ҡарар итәләр. Ҡағиҙә булараҡ, ул ваҡыттарҙа, төҙөлөүсе сиркәүҙә сиркәү хеҙмәте ғәмәлдә нигеҙ һалыныу менән башлана. Бына ошо ваҡыттан алып, атап әйткәндә XVIII быуаттың ҡырҡынсы йылдары аҙағынан, күскенселәргә сиркәүгә йөрөү өсөн Мейәс йылғаһына тиклем оҙон юл үтергә тура килмәй.

XVIII быуаттың 50-се йылдары башынан алып, крәҫтиәндәр үҙҙәренең дини эштәре буйынса сиркәүгә барғанда, «Мейәскә барам» һүҙе урынына, «Ҡуртамышҡа барам» тип әйтә башлағандар. Тиҙҙән был төҙөлөүсе сиркәүҙе Ҡуртамыш һүҙе менән, ә был урында урынлашҡан бәләкәй генә исемһеҙ ауылды — сиркәү менән ассоциациялаштыра башлайҙар. Шулай итеп ауыл, төҙөлгән тәүге сиркәү аша йылға исеме менән, «Ҡуртамыш» тип атала башлай.

1753 йылда Ҡуртамыш сиркәүе төҙөлөп бөтә һәм изгеләндерелә. Өс йылдан, 1756 йылда, Ҡуртамыш йылғаһы бассейнында ойошторолған яңы өйәҙҙең өйәҙ хакимиәтен ҡайҙа урынлаштырырға тигән һорау тыуа. Дини һәм донъяуи властарҙың бер урында булыуы уңайлы булыр тигән төплө фекер өҫтөнлөк ала. Шулай итеп, сиркәү янында урынлашҡан ҙур булмаған тораҡ пункты Иҫәт провинцияһы Ҡуртамыш өйәҙенең үҙәгенә әүерелә.

XIX быуатта инде ул сауҙаһы үҫешкән биҫтә булып китә, йыл һайын 5 йәрминкә үтә.

1956 йылдың 5 июлендә Ҡуртамыш район ҡарамағындағы ҡала статусын ала.

 Физик-географик ҡылыҡһырлама 

 Географик урыны 

 Сәғәт бүлкәте 

lang="und">Федеральный закон от 03.06.2011 № 107-ФЗ «Об исчислении времени», статья 5.

 Халҡы 

2019 йылдың 1 ғинуарына ҡарата, халыҡ һаны буйынса ҡала Рәсәй Федерацияһының 1115 ҡалаһы  араһында 743-сө урынды биләй.
Ҡурғандан (), Шадринсктан () һәм Шумиханан () ҡала, Ҡурған өлкәһендә халҡы буйынса дүртенсе ҡала.

 Транспорт 
Ҡуртамыш ҡалаһының ҡала транспортын шәхси пассажирҙар ташыусыларҙыҡы булған маршрут таксиҙары тәшкил итә. Хәрәкәт итеү составы — КАвЗ-3976, ПАЗ-32053, ГАЗ-3221 «ГАЗель». 2004 йылға тиклем пассажирҙар ташыуҙы «Автоколонна-1854» муниципаль предприятиеһы ЛиАЗ-677М, ЛАЗ-695Н автобустарында тормошҡа ашыра. Маршрут селтәре өс маршруттан тора.

Ҡала яны һәм ҡала-ара транспорт бәйләнешен шулай уҡ шәхси ташыусыларҙыҡы булған автобустар булдыра. Тимер юл транспорты юҡ.

 Йәмғиәт 

 Фән һәм мәғариф 
Урта дөйөм белем биреү учреждениелары:

- Муниципаль дөйөм белем биреү учреждениеһы урта дөйөм белем биреү мәктәбе № 1

- Муниципаль дөйөм белем биреү учреждениеһы урта дөйөм белем биреү мәктәбе № 2

- Муниципаль дөйөм белем биреү учреждениеһы башланғыс белем биреү мәктәбе № 1

- Муниципаль дөйөм белем биреү учреждениеһы башланғыс белем биреү мәктәбе № 2

- Губернатор кадет мәктәп-интернаты

- Ҡуртамыш ауыл хужалығы техникумы

- Ҡуртамыш педагогия техникумы

 Медицина һәм һаулыҡ һаҡлау 

- Ҡуртамыш үҙәк район дауаханаһы

 Сәнәғәте 
- Ҡуртамыш мебель фабрикаһы (эшләмәй)

- Ҡуртамыш ремонт-механик заводы

- Ҡуртамыш сыр эшләү заводы

- «Мельница Кучина» он етештереү производствоһы

 Киң мәғлүмәт саралары 
Ҡуртамышта киң мәғлүмәт сараларын ике гәзит сағылдыра: «Куртамышская нива» һәм «Провинциальное зеркало» (2014 йылдың 27 февралендә ябылған).
Ҡуртамышта 20 телеканал (беренсе канал, Рәсәй-1, Матч ТВ, Рәсәй-К, НТВ, Бишенсе канал һәм башҡалар) һәм FM-диапазонында ике радиоканал тапшырыу алып бара.

 Иҫкәрмәләр 

 Һылтанмалар 
 Шумиха Сайты 
 Ауыл хакимиәтенең сайты

Категория:Ҡурған өлкәһе район үҙәктәре
Категория:Тарихи Башҡортостан ерҙәре топонимикаһы
Категория:Ҡурған өлкәһе тораҡ пункттары