Уй районы (Пермь крайы)

Уй районы () — Пермь крайының административ районы, уның территорияһында Уй муниципаль округы булдырылған. Административ үҙәге — Уй ауылы.

Майҙаны — 1555 км². Халҡы — 10292 кеше (2019).

1923 йылдың 16 ноябрендә Көңгөр округының Судинский районы булараҡ ойошторолған; хәҙерге исем менән 1926 йылдың 15 сентябренән атап йөрөтөлә. Ике тапҡыр бөтөрөлөп, күрше райондар составына индерелгән; 1966 йылдың 30 декабренән хәҙерге статуста йөрөй.

Урмандарының күплеге менән һиҙелерлек айырыла — 50 проценттан ашыу майҙаны ағастар менән ҡапланған. Милли составы (2007 йыл): урыҫтар — 63,9 %, татарҙар — 33,4 %.

 Географияһы 
Район Пермь крайының көньяҡ-көнсығыш өлөшөндә урынлашҡан. Төньяҡта — Көңгөр һәм Урҙа райондары, көнсығышында — Урҙа, көньяҡта — Октябрьский һәм Чернушин, көнбайышта — Барҙа районы менән сиктәш. Райондың майҙаны 1555,3 км2.

Райондың төп һыу артерияһы — Ирән йылғаһы (Сылва йылғаһының һул ҡушылдығы), уның ҡушылдыҡтары күп, шуларҙың иң ҙурҙары — Сып, Аспа, Телес.

 Тарихы 

 1917 йылға тиклем 
Боронғо замандарҙа Уй районы территорияһына нигеҙҙә фарсы сығышлы булған әйберҙәр килеп эләккән. Мәҫәлән, Суда ауылында 1954 йылда VII быуатта Көнсығыш Иранда яһалған көмөш һауыт табылғанБелавин А. М. «Серебро закамское» в истории и археологии пермского Предуралья // Вестник Пермского научного центра УрО РАН. — 2013. — № 2. — С. 57.

1649 йылда Көңгөр өйәҙе ойошторола. 1737 йылда өйәҙ Ҡазан губернаһының Пермь провинцияһына үҙгәртелә. 1797 йылда Пермь губернаһы ойошторола, ә уның составында — Уҫы өйәҙе, һәм райондың бөтә территорияһы Уҫы буйһоноуында булып сыға.

Уҫы өйәҙе составында Екатерина II заманында уҡ Ирән йылғаһы һәм уның ҡушылдыҡтары буйлап йәшәгән урыҫ булмаған халыҡтар өсөн Иштерәк улусы ойошторолған. Уға түбәндәге ауылдар инә: Чайка, Ураҙмәт, Иштерәк, Янапай, Бикбаи (улус үҙәге), Барсаи, Мерекаи, Телестамаҡ, Басин, Сульмаш, Константиновка.

 1917 йылдан һуң 
1924 йылдың ғинуарында Көңгөр округының Судин районы ойошторола. Район территорияһында 100 тораҡ пунктта 24 ауыл советы булған, уларҙа 32 679 кеше йәшәгән. Урал өлкәһенең райондарын үҙгәрткәндән һуң 1925 йылдың декабрендә Уй районы биләмәһендә 22 ауыл советы ҡалған.

Судин районы 1926 йылдың 15 сентябрендә Уй районы тип үҙгәртелә.

Уй районы 1931 йылдың 10 июнендә бөтөрөлә, уның территорияһы Урҙа районы составына инә.

Уй районы 1935 йылдың 25 ғинуарында ҡабаттан ойошторола.

1963 йылдың 1 февралендә район бөтөрөлә, уның территорияһы Чернушинский районында составына инә, ә 1965 йылдың 12 ғинуарында Урҙа районы составына ҡушыла.

1966 йылдың 30 декабрендә РСФСР Юғары Советы Президиумы Указы менән Уй районы ойошторола, үҙәге — Уй ауылында тәғәйенләнәУказ Президиума ВС РСФСР от 30.12.1966 «Об образовании Уинского района в Пермской области».

Уй районы территорияһында 2006 йылда Уй муниципаль районы ойошторолған, унда 7 ауыл ингән була. 2019 йылда муниципаль райондар бөтөрөлә, ә уның бөтә ауыл биләмәләре Уй муниципаль округы муниципаль берәмегенә берләштерелә.

 Халҡы 

 Милли составы

2007 йылдың 1 ғинуарына ҡарата Уй районында ағымдағы иҫәп мәғлүмәттәре буйынса 13,5 мең кеше йәшәгән. Урыҫтар — 63,9 % (8540 кеше), татарҙар — 33,4 % (4468 кеше), башҡорттар — 1,4 % (191 кеше), украиндар — 0,2 % (32 кеше), башҡа — 1,1 % тәшкил иткән.

 Территориаль-муниципаль ҡоролошо 
2019 йылда бөтөрөлгәнгә тиклем Уй муниципаль районында 5 ауыл биләмәһе булған.

 Тораҡ пункттар

Тораҡ пункт төшөрмәләрендә муниципаль берәмек күрһәтелгән

 УинскоеВходит в Уинское сельское поселение   СудаВходит в Судинское сельское поселение   АспаВходит в Аспинское сельское поселение   ЧайкаВходит в Чайкинское сельское поселение   ИштерякиВходит в Воскресенское сельское поселение   Нижний СыпВходит в Нижнесыповское сельское поселение   Верхний Сып   ЛомьВходит в Ломовское сельское поселение   Барсаи   Воскресенское   Красногорка   Аспинский   Усть-Телес   Кочешовка  

 Сосновка   Усановка   Большой Ась   Салаваты   Курмакаш   Митрохи   Средний Сып   Телес   Малая Аспа   Мизево   Забродовка   Верхняя Тулва   Малый Усекай   Чесноковка  

 Иренский   Казьмяшка   Малое Рогожниково   Луговая   Екатериновка   Шамагулы   Первомайский   Салакайка   Горшковский Выселок   Грибаны   Губаны   Заозеровка   Козловка   Михайловка  

 Иҫкәрмә 

 Һылтанмалар 
 Уинский район на сайте Администрации Пермского края 
 Сайт Уинского муниципального района
 Альтернативный официальному сайт Уинского муниципального района
 Форум, посвящённый Уинскому муниципальному району
Категория:Пермь крайы райондары