Ҡаръяуҙы улусы

Ҡаръяуҙы улусы, олоҫо () — Рәсәй империяһы Өфө губернаһы Бәләбәй өйәҙе составындағы административ-территориаль берәмек. Ҡайһы бер сығанаҡтарҙаҠараяуҙы улусы тип аталған

 Тарихы 
Олоҫ() — революцияға тиклем Рәсәй империяһында өйәҙ эсендәге иң бәләкәй административ-территориаль берәмек булған, был бүленеш 1929-30 йылдарға тиклем һаҡланып килгәнТолковый словарь современного башкирского литературного языка. (под. ред З. Г. Ураксина, 2005).

Ҡаръяуҙы улусының үҙәге Түбәнге Ҡаръяуҙы ауылында урынлашҡан булған. Ул бөгөн дә бар — Башҡортостандың Саҡмағош районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 141 кеше булған.

Ҡаръяуҙы улусы ла 1923—1924 йылдарҙағы совет административ реформаһына тиклем ғәмәлдә булған. Улус биләмәһендә Гусев ширҡәттәре эшләп килгән.

1898 йылғы отчет мәғлүмәттәре буйынса улусҡа Крәҫтиән Банкыһы ярҙамында айырым хужаларҙан һатып алынған ерҙә урынлашҡан түбәндәге торлаҡ пункттар кергән (хужалыҡ/йән башы):

 Афанасьев ҡасабаһы — 13/73
 Папанов ҡасабаһы — 41/281
 Николаев 1-се ҡасабаһы — 48/302
 Николаев 2-се ҡасабаһы — 34/222
 Соколов ҡасабаһы — 14/117
 Васильев ҡасабаһы — 38/246
 Иҫке Гусев ҡасабаһы — 92/602

1920 йылда улус буйынса 46 тораҡ пункт иҫәпләнгән:

Гусев ҡасабаһыһында сиркәү һәм сиркәү-приход мәктәбе булған. Иҫке Гусев хәҙерге ваҡытта Башҡортостандың Баҡалы районындағы ауыл. 1898 йылда унда 602 кеше йәшәгән булһа, 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 306 кеше булған.

 Халҡы 
1920 йылда халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса улуста халыҡ һаны 27511 кеше тәшкил иткән.

 Милли составы 
МилләтеХалыҡ, кеше% дөйөмТатарҙар18 22066,23Типтәрҙәр342012,43Урыҫтар292310,62Башҡорттар18366,67Мариҙар6472,35Украиндар3361,22Белорустар1150,42Литвалар100,04Керәшендәр40,01Барыһы27 511100,00

 Этимологияһы 
Ғәҙәттә Ҡаръяуҙы ойконимын башҡорт телендәге ҡар һәм яуҙы тигән һүҙҙәрҙән килеп сыҡҡан тип фараз итеүсәндәр. Мәгәр топоним Ҡаръяуҙы антропонимынан килеп сыҡҡан тип мәғлүмәт бирә «Башҡортостан Республикаһының топонимдар һүҙлеге»Словарь топонимов Республики Башкортостан. — Уфа: Китап, 2002. — 256 с.- ISBN 5-295-03192-6. Ысынлап та, Тышҡы Йылан ырыуы Балаҡ ауылы шәжәрәһендә 1812 йылда 11-се башҡорт полкы составында яуҙа йөрөп ҡайтҡан зауряд-есаул Мөхәмәтша Ҡаръяуҙин телгә алынаБалак  Башҡортостанда Ҡаръяуҙы ойконимы менән яһалған бер нисә ауыл бар: Үрге Ҡаръяуҙы, Яңы Ҡаръяуҙы (Шаран районы), Яңы Ҡаръяуҙы (Саҡмағош районы).

 Иҫкәрмәләр 

 Әҙәбиәт 
 Словарь топонимов Республики Башкортостан. — Уфа: Китап, 2002. — 256 с.- ISBN 5-295-03192-6.

Категория:Өфө губернаһы улустары
Категория:Тарихи Башҡортостан ерҙәре топонимикаһы