Нигяр ханым

Нигяр ханым (тур. Nigâr Hanım, ; 1856, Истанбул, — 1 апрель, 1918, ИстанбулИстанбул) — ғосман шағирәһе һәм яҙыусыһы.

 Биографияһы 
Нигяр ханым килеп сығышы буйынса венгр, уның атаһы Маҡар Ғосман-паша Венгрия революцияһы (1848—1849) башланғандан һуң 1848 йылда Венгриянан Ғосман империяһына ҡаса. Нигяр 1856 йылда Истанбулда тыуа. Ул ҡаланың Кадыкей районындағы француз мәктәбендә уҡый, бик иртә йәшенән фортепианола уйнарға өйрәнә, бынан тыш өйрәнеү төрөк, ғәрәп һәм фарсы телдәрен репетитор ярҙамында өйрәнә. Аҙаҡ улфранцуз, грек, немец телдәрен бик яҡшы белә; итальян, әрмән, ғәрәп, фарсы һәм венгр телдәрендә ярайһы уҡ яҡшы кимәлдә уҡый һәм яҙа, дөйөм алғанда һигеҙ телде белә. Көнсығыш һәм Көнбайыш мәҙәниәттәрен яҡшы белә: француз әҙәбиәтен яратып уҡый һәм француз телендә шиғырҙар яҙа башлай. Тәүге осорҙа яҙылған шиғриәтенә традицион диван стиле хас, әммә һуңыраҡ ижады йоғонтоһо аҫтында Мәхмүт Экрем Реджаизаде һәм башҡа авторҙар ижады йоғонтоһо аҫтында модерн стилен хуп күрә башлай. Нигяр ханым төрөк әҙәбиәтенә көнбайыш стилен индерә һәм Танзиматтан һуңғы осорҙа Ғосман империяһының алдынғы шағирәһе булып китә. Уның шиғриәтенә ҡатын-ҡыҙ стиле хас. Шул уҡ ваҡыттағы төрөк гәзиттәрендә уның шиғрпи шәлкемдәре йыш ҡына баҫылып сыға.

Гуманитар эшмәкәрлеге өсөн ул солтан Ғабдел Хәмиттән II дәрәжә Мәрхәмәтлелек орденын ала.

Ғүмеренең һуңғы йылдарында, сирләү сәбәпле, кеше араһына һирәк сыға, бикләнеп өйҙә ултырыуҙы хуп күрә. Нигяр ханым Истанбулда 1918 йылдың 1 апрелендә вафат була.

 Шәхси тормошо 
Атаһы уны ун дүрт йәшендә кейәүгә бирә, әммә бер нисә йылдан һуң никах тарҡала, һәм улар айырылыша. Нигярҙың Сәлих Керамет улы булыуы билдәле. Ул Ғосман империяһының һуңғы хәлифе Ғәбдел-Мәжит Икенсенең балаларын уҡыта. Ғосмандар династияһы ағзаларын илдән ҡыуып сығарыу тураһында 1924 йылдың 3 мартында 431-се һанлы закон сыҡҡандан һуң Сәлих Керамет Ғәбдел Мәжит менән бергә Төркиәнән сығып китә.

Үҙ дәүере өсөе Нигяр ханым йәмғиәттә билдәле шәхес була. Шағирә карьераһынан тыш, уның йәшәү рәүеше йәмғиәткә һәм XIX быуат аҙағында — XX быуат башында ҡатын-ҡыҙҙарҙың киләсәк тормошона ҙур йоғонто яһай. Ул, феминистка булмауына ҡарамаҫтан, ҡатын-ҡыҙ хоҡуҡтары тураһындағы ҡараштары үҙ заманынан байтаҡ алда бара.

 Библиографияһы 
Шиғырҙарҙан тыш Нигяр ханым бер нисә проза әҫәре яҙа һәм тәржемәләр менән шөғөлләнә.

Уның төп эштәренең тулы булмаған исемлеге:

Шиғриәт:

 I Efsus (1877)
 II Efsus (1891)
 Nîrân (1896)
 Aks-i Sada (1900)
 Safahat-Kalb ı (1901)
 Elhan-Vatan ı (1916)

Пьесаһы:

 Tesir-i Aşk

Мемуарҙары:

 Hayatımın Hikâyesi (1959 баҫыла)

 Шулай уҡ ҡара 
 Адывар, Хәлит Эдиб
 Бәшәр, Нихаль Шюкуф
 Зорлутуна, Хәлит Нусрет

 Иҫкәрмәләр 

 Әҙәбиәт 
 Hanım Şair Nigar (Inceleme; Iletişim Yayınları, 1998)
 Cosman, Каро, and Joan Keefe, and Kathleen Weaver, Poets women of The Book Penguin, 1978 Lane Allen London

 Һылтанмалар 
 Статья в Литературной энциклопедии
 Нигяр Ханум
 Şair Nigar Hanım 
 Arslanbenzer H. Nigar Hanım: Cry on my own - Daily Sabah (26/08/2016) 

Категория:Ғосман империяһы ҡатын-ҡыҙҙары
Категория:Төрөк шағирҙары
Категория:1 апрелдә вафат булғандар
Категория:Истанбулда тыуғандар
Категория:1856 йылда тыуғандар
Категория:Төрөк яҙыусылары