Шыйҙа (һырт)

Шыйҙа () — Рәсәй, Силәбе өлкәһендәге тау һырты.

 Географияһы 
Шыйҙа һырты Силәбе өлкәһендәге Ҡытаутамаҡ округы Һатҡы районында, Баҡал һәм Йүрүҙән ҡалалары араһында урынлашҡан.

Силәбегә тиклем араһы — 220 км, Өфөгә — 200 км, Йүрүҙәнгә — 6 км, Баҡалға — 7 км.
Координаттары: 54°52′30″N 58°34′22″E

 Тасуирламаһы 
Шыйҙа һырты Баҡал тауҙары теҙмәһенә инә, улар араһында Боланды, Макарушкин, Еркүскән һәм Шихан тауҙары бар. Һырттың ҡырлаһындағы Йылан Ороһонда () Уралдың иң бейек урынлашҡан Кварцит мәмерйәһе урынлашҡан.
Шыйҙаның уртаса бейеклеге 700—800 метр тәшкил итә. Иң бейек нөктәһе — 946 метр. 25 саҡрым оҙонлоҡтағы һырт Йүрүҙән йылғаһы туғайы менән Баҡал ҡалаһы араһында көнсығышҡа табан һуҙылып киткән.

Шыйҙа һыртының төньяҡ-көнсығыш яғында билдәле Баҡал мәғдән рудниктары бар, унда бына ике йөҙҙән ашыу йыл инде Урал тау заводтары өсөн сеймал алалар. Һырт оҙайлы ваҡытҡа етә торған ғәйәт ҙур мәғдән запастарын һаҡлай.

Һырттың битләүҙәре башлыса һоро кварциттан тора, ләкин айырым райондарҙа кварцит ныҡ емерелгән, таш йылғалар һәм һыу йыуған ташлыҡтар барлыҡҡа килгәнХребет Шуйда.

 Этимологияһы 
XVIII быуатта Рәсәйҙең билдәле сәйәхәтсеһе Лепёхин Иван Иванович тау исемен «шийда» һүҙенән тигән фараз әйтә. Йәғни, ороним башҡорт телендәге шыйҙа һүҙенән ингән, ул урыҫ теленә «жердь» тип тәржемә ителә. Был атама файҙаһына тағы ла бер дәлил бар — Шыйҙа һырты битләүҙәрендә сабынлыҡтаркүп, ә уларҙың ҡайһы берҙәре тау түбәһенә барып етә яҙған.
Рәсәй Фәндәр Академияһының Башҡортостан ғилми үҙәге Тарих, тел һәм әҙәбиәт институты сығарған 2 томлыҡ "Башҡорт теленең һүҙлеге"ндә шыйҙа һүҙенең аңлатмаһы кәртәлек нәҙек оҙон ағас тип биреләБашҡорт теленең һүҙлеге. 2 томлыҡ. — Мәскәү, 1993. — 2-се том, 861 бит. — 673-сө бит, ғәҙәттә уны бесән кәбәне үҙәге итеп ҡулланалар.

 Иҫкәрмәләр 

 Һылтанмалар 
 Хребет Шуйда
 Хребет Шуйда

 Әҙәбиәт 
Башҡорт теленең һүҙлеге. 2 томлыҡ. — Мәскәү, 1993. — 2-се том, 861 бит.

Категория:Силәбе өлкәһе тауҙары
Категория:Һатҡы районы
Категория:Тарихи Башҡортостан ерҙәре топонимикаһы