Әртә ҡала округы

Әртә ҡала округы () — Рәсәй Федерацияһы Свердловск өлкәһендәге муниципаль берәмек. Көнбайыш идаралыҡ округына ҡарай. Административ үҙәге — ҡала тибындағы Әртә ҡасабаһы.

Өлкәнең административ-территориаль ҡоролошо йәһәтенән ҡала округы Әртә районының административ-территориаль берәмеге сиктәрендә урынлашҡанСписок административно-территориальных единиц и населённых пунктов Свердловской области (приказ от 11 января 2016 года N 8-П, Министерство строительства и развития инфраструктуры Свердловской области)

 Географияһы 
Округ Свердловск өлкәһенең көньяҡ-көнбайыш өлөшөндә урынлашҡан. Сиктәштәре: төньяҡтан Бисер ҡала округы, төньяҡ-көнсығыштан Түбәнге Серге муниципаль районы, көнбайыштан — Ачит ҡала округы, Свердловск өлкәһенең Красноуфимск округы, көньяҡтан Башҡортостан Республикаһының Балаҡатай районы, көньяҡ-көнсығыштан Силәбе өлкәһе Наҙы-Петровск муниципаль районы. Ҡала округының дөйөм майҙаны 2 780,10 км² тәшкил итә.

 Йылғалары 
Әртә ҡала округы биләмәһендә ике йылға — Әртә һәм Ҡариҙел йылғалары аға.

 Тарихы 
Округтың иң боронғо тораҡ пункттарының береһе — Манчаж ауылы 1652 йылда нигеҙләнгән. 1783 йылда төҙөлә башлаған заводта округтың буласаҡ административ үҙәге Әртә ҡасабаһы барлыҡҡа килә. 1787 йылдың 25 февралендә Әртә заводы сафҡа индерелгән. 1836 йылда планетаның магнит ҡырын күҙәтеү өсөн донъяла иң боронғо обсерваторияларҙың береһе асылған, ул «Әртә» («Арти») тип атала.

1923 йылдың декабрендә Урал өлкәһе, Көңгөр округы составына ингән Әртә районы ойошторола, 1934 йылдан район Свердловск өлкәһе составында була .

1936 йылда Әртә районында Черкас ауыл Советы ойошторола. 1937 йылда Манчаж районындағы Курки ауыл Советы Әртә районына күсерелә.

1940 йылда Саҡмаш (Чекмаш) ауыл Советы Бочкари ауыл Советы тип үҙгәртелә. 1944 йылда Большекарзинский, Малокарзинский, Малотавринский, Могильниковский һәм Новозлатоустовский ауыл советтары райондан яңы ойошторолған Сажино районына күсерелә.

1954 йылда Әртә-Шигер ауыл Советы бөтөрөлә, ә Чекмаш ауыл Советы Бочкари итеп үҙгәртелә. 1959 йылда Бочкари һәм Сенино ауыл советтары бөтөрөлә.

1960 йылда Березовский ауыл Советы бөтөрөлә. 1963 йылдың 1 февраленән Әртә районы менән Красноуфимск райондары берләштерелә. 1964 йылдың 1 мартында Әртә районы тергеҙелә һәм ауыл районы итеп үҙгәртелә. 1965 йылдың 13 ғинуарында район ауыл статусынан арынып Әртә районы итеп үҙгәртеләГосударственный Архив Свердловской Области.

1995 йылдың 7 авгусында референдум ҡарары менән Әртә районы муниципаль берәмеге ойошторола.

2004 йылдың 12 октябрендә Әртә районына ҡала округы статусы биреләОб установлении границ муниципального образования Артинский район и наделении его статусом городского округа.

2006 йылдың 1 ғинуарынан муниципаль берәмек Әртә ҡала округы исеме йөрөтәУстав Артинского городского округа .

Административ-территориаль ҡоролош сиктәрендә Әртә районы үҙ статусын һаҡлап ҡала.

 Халҡы 
 Төп халҡы: урыҫтар (яҡынса 70 %), мариҙар (15 %), татарҙар (10 %) һәм башҡорттар.

 Составында 
Ҡала округы һәм район составына 59 тораҡ пункт инә. Шул уҡ ваҡытта ҡала округына — 18 урындағы территориаль хакимиәт органыИтоги Всероссийской переписи населения 2010 года в Свердловской области(халыҡ һаныАртинский городской округ\\Департамент информационной политики Губернатора Свердловской области , 2010), ә районға 2017 йылдың 1 октябренә тиклем 18 административ-территориаль берәмек (1 эшсе ҡасаба һәм 17 ауыл Советы) ингән

 Иҫтәлекле урындары 

 Тәбиғәт ҡомартҡылары 
Округ территорияһында урынлашҡан тәбиғәт ҡомартҡылары: Сабар ҡурсаулыҡ участкаһы Ҡашҡабаш тауы, Березово һәм Поташкино имәнлектәре, Комарово ауылы янында Таш ҡулауыҡ (Каменный ложок), Әжеғол ауылы янындағы шыршылыҡ

 Иҫкәрмәләр 

 Һылтанмалар 
 Информационно-развлекательный портал Артинского района

 Официальный сайт городского округа
 На сайте правительства Свердловской области
 Об Артинском городском округе 
 О гербе и флаге городского округа 

Категория:Свердловск өлкәһе ҡала округтары
Категория:Әртә ҡала округы
Категория:Тарихи Башҡортостан ерҙәре топонимикаһы