Эренбург Илья Григорьевич

Эренбург Илья Григорьевич   (26 ғинуар 1891 йыл — 31 август 1967 йыл) — Рәсәй яҙыусыһы, шағир, публицист, журналист, хәрби хәбәрсе, француз һәм испания телдәренән тәржемәсе, йәмәғәт эшмәкәре, фотограф. 1908—1917 һәм 1921—1940 эмиграцияла була, 1940 йылдан СССР-ҙа йәшәй. Ике Ленин (1944, 1961), Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ һәм Ҡыҙыл Йондоҙ (1937) ордендары кавалеры. «Халыҡтар араһында тыныслыҡты нығытыу өсөн» халыҡ-ара Сталин премияһы лауреаты (1952).

 Биографияһы 
Илья Эренбург Киевта 1891 йылдың 26 (14) ғинуарында хәлле йәһүд ғаиләһендә тыуған.

Уның атаһы Герш Гершанович (Герш Германович, Григорий Григорьевич) Эренбург (1852—1921), инженер һәм икенсе гильдия сауҙагәре (һуңыраҡ беренсе гильдия); әсәһе — Хана Берковна (Анна Борисовна) Эренбург (ҡыҙ фамилияһы Аринштейн, 1857—1918) — йорт хужабикәһе. Апалары: Мана (Мария, 1881—1940), Евгения (1883—1965) һәм Изабелла (1886—1965).

1895 йылда ғаилә Мәскәүгә күсеп килә, унда атаһы Хамовнический һыра заводы директоры булып эшләй.

1901 йылда Н. И. Бухарин бергә Мәскәүҙең 1-се гимназияһында уҡый. 1907 йылда гимназиянан  алтынсы кластан сығарыла.

 Эмиграцияла 
справа|мини|Илья Эренбург 1925 йылда 
1905 йылдың ваҡиғаларҙан һуң революцион социал-демократтар ойошмаһы эшендә ҡатнаша, ләкин үҙе РСДРП ағзалығына инмәй.

1907 йылда Мәскәү урта уҡыу йорттары студенттарының Социал-демократик союзының матбуғат органы редакцияһына һайлана. 1908 йылдың ғинуарында ҡулға алына, ярты йыл төрмәлә ултыра һәм судҡа тиклем иреккә сығарыла, ләкин декабрҙә Францияға эмиграциялана, унда 8 йылдан ашыу йәшәй. Яйлап сәйәси эшмәкәрлектән ситләшә.

Парижда әҙәби эшмәкәрлек менән шөғөлләнә, модернистик рәссамдар даирәһе менән бәйләнештә була. 1940 йылдың 29 июлендә ҡатыны менән Советтар Союзына ҡайта.

 Һуғыш осоро ижады 

Бөйөк Ватан һуғышы йылдарында «Ҡыҙыл Йондоҙ» гәзите хәбәрсеһе була, башҡа гәзиттәр өсөн дә, Совинформбуро өсөн дә яҙа. Немецтарға ҡаршы пропаганда мәҡәләләре һәм әҫәрҙәре менән билдәлелек ала, һуғыш ваҡытында 1500 тирәһе мәҡәлә яҙаФрезинский Б. Илья Григорьевич Эренбург // Энциклопедия для детей. Русская литература. Часть вторая (XX век) / Гл. ред. М. Аксёнова. — М.: Аванта+, 2000. — С. 423.. «Правда», «Известия» һәм «Красная Звезда» гәзиттәрендә баҫылып торған был мәҡәләләрҙең байтаҡ өлөшө өс томлыҡ «Һуғыш» (1942—1944) публицистикаһында йыйылған. 1942 йылда йәһүдтәрҙең антифашистик комитетына инә һәм  «Ҡара китап»ты яҙыусы Василий Гроссман менән бергә йыйылған Холокост тураһында материалдар йыйыуҙа һәм баҫтырыуҙа әүҙем ҡатнаша.

Башҡортостан яугирҙары уның 1942 йылдың 20 ноябрендә «Ҡыҙыл Йондоҙ»ҙа һәм шунда уҡ республика «Ҡыҙыл Башҡортостан»ында баҫылып сыҡҡан «Башҡорттар» тигән эссеһын айырыуса хәтерләй.

Башҡорт яугирҙарының батырлығын яҙыусы уларҙың ата‑бабаларының хәрби традицияларына бәйләйБашҡорт энциклопедияһы / Эренбург Илья Григорьевич.

Эренбург рус әҙәбиәтендә «Еңеү көнө» («День Победы») фразаны беренсе тапҡыр ҡулланыу авторы булараҡ билдәле — ул 1941 йылдың 12 декабрендә, Мәскәү янында контрһөжүм башында, яҙыусының «Московский железнодорожник» гәзитендә баҫылған «Судьба Победы» мәҡәләһендә урын алаЕвразия Вести. Апрель 2005. И. В. Харланович. Они везли победу на запад!. Ҡорос ҡойоу магистрале хеҙмәткәрҙәре тураһындағы мәҡәләлә былай тип яҙылған:

Илья Эренбург һәм Константин Симонов — «Үлтер немецты!» лозунгыһы авторҙары (тәүге тапҡыр К.M. Симоновтың «Убей его!» шиғырында ишетелә), ул шулай уҡ Эренбургтың 1942 йылдың 24 июлендә баҫылып сыҡҡан «Үлтер!» мәҡәләһенән өҙөктәр менән плакаттарҙың һәм листовкаларҙың баш исеме булараҡ киң ҡулланыла. Шул ваҡыттағы совет гәзиттәрендә лозунгының һөҙөмтәлелеген һаҡлау өсөн махсус колонкалар төҙөлә (типик атамаларҙың береһе «Һин бөгөн немецты үлтерҙеңме?»), унда совет һуғышсыларының үҙҙәре тарафынан үлтерелгән немецтар һаны һәм уларҙы нисек юҡ итеү тураһында хат-репортаждары баҫылып сыға.

Адольф Гитлер шәхсән үҙе Эренбургты ҡулға төшөрөргә һәм аҫырға бойора, уны 1945 йылдың ғинуарында Германияның яуыз дошманы тип иғлан итә.Фрезинский Б. Илья Григорьевич Эренбург // Энциклопедия для детей. Русская литература. Часть вторая (XX век) / Гл. ред. М. Аксёнова. — М.: Аванта+, 2000. — С. 423. Нацист пропагандаһы Эренбургҡа «Сталиндың өй йәһүде»(Домашний еврей Сталина) ҡушаматын бирә.

 Һуғыштан һуңғы ижады 
Һуғыштан һуң «Буря» (1946—1947) һәм «Девятый вал» (1950) романдарын баҫтырып сығара. Тыныслыҡ өсөн көрәшселәр хәрәкәте лидерҙарының береһе була. Василий Гроссман менән берлектә Холокосты документлаштырыусы Ҡара китапты төҙөүҙе координациялай.

Эренбургтың совет яҙыусылары араһында позицияһы үҙенсәлекле була: бер яҡтан ул матди льготалар ала, йыш ҡына сит илдәргә сыға, икенсе яҡтан, махсус хеҙмәттәр контроле аҫтында була һәм хатта йыш ҡына шелтә ала. Н. С. Хрущев һәм Л. И. Брежнев дәүерендә Эренбургҡа властарҙың мөнәсәбәте лә ике яҡлы (амбивалент) була.

Эренбург йәш быуынды бик күп «онотолған» исемдәр менән таныштыра, онотолған (Цветаева М. И., О. Э. Мандельштам, И. Е. Бабель) һәм йәш авторҙар (Б. А. Слуцкий, С. П. Гудзенко) баҫмаларын нәшер итеүгә булышлыҡ итә. Көнбайыштың яңы сәнғәтен пропагандалай (П. Сезанна, О. Ренуар, Э. Манет, П. Пикассо).

1966 йылдың мартында КПСС Үҙәк Комитеты Президиумына И. В. Сталинды реабилитациялауға ҡаршы ун өс совет фәне, әҙәбиәте һәм сәнғәте эшмәкәрҙәренең хатына ҡул ҡуя.Письма деятелей науки и культуры против реабилитации Сталина 

Оҙаҡ ауырыуҙан, киң миокард инфарктынан, 1967 йылдың 31 авгусында Мәскәүҙә вафат була. Яҙыусы менән хушлашырға 15 000 самаһы кеше килә.

Мәскәүҙә Новодевичье зыяратында (участка № 7) ерләнгән.

 Башҡортостанда 
1966 йылда Башҡорт АССР-ында 7-се саҡырылыш СССР Юғары Советы милләттәр Советы депутаттарына кандидат итеп талантлы фронт журналисы, «Халыҡтар араһында тыныслыҡты нығытҡан өсөн» көрәшсеһе Илья Эренбург тәҡдим ителә.

Кандидатураны Благовещен арматура заводы эшселәре, Дүртөйлө районының Карл Маркс ауыл хужалығы артель колхозсылары хуплай. Улар араһында «Башҡорттар» очергын хәтерләгән һәм һаҡлаған фронтовиктар ҙа күп була,

1966 йылдың майында Илья Григорьевич Эренбург Башҡортостанға килә, ауылдарҙа һәм ҡалаларҙа сығыш яһай, һайлаусыларға уға ышаныуҙары өсөн рәхмәт белдерә«Башкиры» Эренбурга.

 Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре 
 Беренсе дәрәжәләге Сталин премияһы (1942) — "Падение Парижа " романы өсөн (1941);
 Беренсе дәрәжәләге Сталин премияһы (1948) — «Дауыл» романы өсөн (1947);
 Халыҡ-ара Сталин премияһы, «Халыҡтар араһында тыныслыҡты нығытыу өсөн» (1952) — совет граждандарының бөтәһе ике лауреаттың тәүгеһе;
 ике Ленин ордены (30 апрель, 1944, 1961);
 Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены;
 Ҡыҙыл Йондоҙ ордены (1937);
 Почетлы Легион ордены;
 миҙалдар

 Ойошмаға ағзалыҡҡа 
 Вице-президент ВСМ (1950).
 Депутат СССР ҠОРАЛЛЫ КӨСТӘРЕ Даугавпилстатан, Латвия ССР-ы (1950).

 Ғаиләһе 
 Беренсе ҡатын (1910—1913) — тәржемәсе Катерина (Catherine) Оттовна Шмидт 1889—1977 йылдарҙа икенсе никахта Сорокина.
 Уларҙың ҡыҙы — француз әҙәбиәте тәржемәсеһе Ирина Ильинична Эренбург (1911—1997), яҙыусы Борис Матвеевич Лапин (1905—1941) кейәүе. Ире фажиғәле һәләк булғандан һуң,атаһы һуғыштан алып ҡайтҡан ҡыҙ баланы үҙ тәрбиәһенә ала һәм үҫтерә:

Эренбург Һуғыштан Фаня исемле ҡыҙҙы алып ҡайта. Баланың күҙ алдында немецтар Винницала ата-әсәһен һәм һеңлеләрен атып үлтерә. Өлкән ағалары поляк армияһында хеҙмәт итә. Фаняны ниндәйҙер ҡарт йәшерә, ләкин был ҙур хәүеф менән бәйле булғанлыҡтан, ҡарт уға: «Йүгер, партизандарҙы эҙлә», — тип әйтә. Фаня йүгерә.

Был ҡыҙҙы Иринаны ҡайғынан ситкә йүнәлтеү өмөтө менән Эренбург Мәскәүгә алып киләИз воспоминаний правнучки писателя Ирины Щипачёвой (с фотографиями). 

 Уның икенсе ҡатыны (1919 йылдан) — рәссам Любовь Михайловна Козинцова (1899—1970), медицина докторы Моисей Исаакович Козинцовтың ҡыҙы, кинорежиссёр Козинцев Григорий Михайловичтың һеңлеһе.Борис Фрезинский. Художник Каплан и писатель Эренбург (по страницам переписки)Маргарита Рюрикова. Жизнь, судьба, семьяАрхивы Санкт-Петербурга

 Билдәле әйтеме 
И. Эренбургтың афоризмға әйләнгән һүҙҙәрҙе: «Увидеть Париж и умереть»Юлия Удалова 4 интересных факта из истории Парижа // Аргументы и факты, 08.07.2014120 лет со дня рождения Ильи Эренбурга. Кстати, знаменитая фраза «Увидеть Париж и умереть!» вопреки распространённому мнению не французская поговорка, её автор — Эренбург // Вести.ру, 26.01.2011.

 Библиография 
 1910 — Стихи — Париж
 1911 — Я живу — СПб.: типография товарищества «Общественная польза»
 1912 — Одуванчики — Париж
 1913 — Будни: Стихи — Париж
 1914 — Детское — Париж: типография Рираховского
 1916 — Повесть о жизни некоей Наденьки и о вещих знамениях, явленных ей — Париж
 1916 — Стихи о канунах — М.: типография А. А. Левенсона
 1916 — О жилете Семёна Дрозда. Молитва — Париж, тип. И.Рираховского
 1918 — Молитва о России — 2-е изд. «В смертный час»; Киев: «Летопись»
 1919 — Огонь — Гомель: «Века и дни»
 1919 — В звёздах — Киев; 2-е изд. Берлин: «Геликон», 1922
 1920 — Лик войны — София: «Российско-болгарское книгоиздательство», 1920; Берлин: «Геликон», 1923; М.: «Пучина», 1924; «ЗиФ», 1928
 1921 — Кануны — Берлин: «Мысль»
 1921 — Раздумия — Рига; 2-е изд. Пг: «Неопалимая купина», 1922
 1921 — Неправдоподобные истории — Берлин: «С. Эфрон»
 1922 — Зарубежные раздумья — М.: «Костры»
 1922 — О себе — Берлин: «Новая русская книга»
 1922 — Портреты русских поэтов. Берлин: «Аргонавты»; М.: «Первина», 1923; М.: «Наука», 2002
 1922 — Опустошающая любовь — Берлин: «Огоньки»
 1922 — Золотое сердце: Мистерия; Ветер: Трагедия — Берлин: «Геликон»
 1922 — Необычайные похождения Хулио Хуренито — Берлин: «Геликон»; М.: «ГИХЛ», 1923, «ЗиФ» 1927; Берлин: «Петрополис», 1930
 1922 — А всё-таки она вертится — Берлин: «Геликон»
 1922 — Шесть повестей о лёгких концах — Берлин: «Геликон»; М.: «Пучина», 1925
 1922 — Жизнь и гибель Николая Курбова — Берлин: «Геликон»; М.: «Новая Москва», 1923
 1923 — Тринадцать трубок — Берлин: «Геликон»; М.: «Новые вехи», 1924; М.-Л.: «Новелла»,1924
 1923 — Звериное тепло — Берлин: «Геликон»
 1923 — Трест «Д. Е.» История гибели Европы — Берлин: «Геликон»; Харьков: «Госиздат»
 1924 — Любовь Жанны Ней — М.: изд. журнала «Россия»; М.: «Новелла», 1925; М.: «ЗиФ», 1927; Рига, 1927; Берлин: «Петрополис», 1931
 1924 — Трубка — М.: «Красная Новь»
 1925 — Бубновый валет и компания — Л.-М.: «Петроград»
 1925 — Рвач — Париж: «Знание»; Одесса: «Светоч», 1927
 1926 — Лето 1925 года — М.: «Круг»
 1926 — Условные страдания завсегдатая кафе — Одесса: «Новая Жизнь»
 1926 — Три рассказа о трубках — Л.: «Прибой»
 1926 — Чёрная переправа — М.: «Гиз»
 1926 — Рассказы — М.: «Правда»
 1927 — В Проточном переулке — Париж: «Геликон»; М.: «Земля и Фабрика»; Рига: «Грамату драугс»
 1927 — Материализация фантастики — М.-Л.: «Кинопечать»
 1927—1929 — Собрание сочинений в 10 томах — «ЗиФ» (вышли всего 7 томов: 1-4 и 6-8)
 1928 — Белый уголь или Слёзы Вертера — Л.: «Прибой»
 1928 — Бурная жизнь Лазика Ройтшванеца — Париж: «Геликон»; в России роман издан в 1990 году
 1928 — Рассказы — Л.: «Прибой»
 1928 — Трубка коммунара — Нижний Новгород
 1928 — Заговор равных — Берлин: «Петрополис»; Рига: «Грамату драугс», 1932
 1929 — 10 Л. С. Хроника нашего времени — Берлин: «Петрополис»; М.-Л.: ГИХЛ, 1931
 1930 — Виза времени — Берлин: «Петрополис»; 2-е доп. изд., М.- Л.: ГИХЛ, 1931; 3-е изд., Л., 1933
 1931 — Фабрика снов — Берлин: «Петрополис»
 1931 — Англия — М.: «Федерация»
 1931 — Единый фронт — Берлин: «Петрополис»
 1931 — Мы и они (совместно с О. Савичем) — Франция; Берлин: «Петрополис»
 1932 — Испания — М.: «Федерация»; 2-е доп. изд. 1935; Берлин: «Геликон», 1933
 1933 — День второй — М.: «Федерация» и одновременно «Советская литература»
 1933 — Хлеб наш насущный — М.: «Новые Вехи» и одновременно «Советская литература»
 1933 — Мой Париж — М.: «Изогиз»
 1933 — Москва слезам не верит — Париж: «Геликон»; М.: «Советская литература»
 1934 — Затянувшаяся развязка — М.: «Советский писатель»
 1934 — Гражданская война в Австрии — М.: «Советская литература»
 1935 — Не переводя дыхания — Архангельск: «Севкрайиздат»; М.: «Советский писатель»; 5-е изд., 1936
 1935 — Хроника наших дней — М.: «Советский писатель»
 1936 — Четыре трубки — М.: «Молодая гвардия»
 1936 — Границы ночи — М.: «Советский писатель»
 1936 — Книга для взрослых — М.: «Советский писатель»; М.: А/О «Книга и бизнес», 1992
 1937 — Вне перемирия — М.: «Гослитиздат»
 1937 — Испания: том 1 «UHP», том 2 "No pasaran! — М.-Л.: «ОГИЗ — ИЗОГИЗ»
 1937 — Что человеку надо — : «Гослитиздат»
 1938 — Испанский закал — : «Гослитиздат»
 1941 — Верность: (Испания. Париж): Стихи — : «Гослитиздат». — 80 с.; 10 000 экз.
 1941 — Пленённый Париж — : «Гослитиздат»
 1941 — Гангстеры — : «Гослитиздат»
 1941 — Бешеные волки — М.-Л.: «Военмориздат»
 1941 — Людоеды. Путь к Германии (в 2 книгах) — М.: «Воениздат НКО»
 1942 — Падение Парижа — М.: «Гослитиздат»; Магадан: «Советская Колыма»
 1942 — Ожесточение — М.: «Правда»
 1942 — Огонь по врагу — Ташкент: «Гослитиздат»
 1942 — Кавказ — Ереван: «Армгиз»
 1942 — Ненависть — М.: «Воениздат»
 1942 — Солнцеворот — М.: «Правда»
 1942 — Заправилы фашистской Германии: Адольф Гитлер — Пенза: изд. газ. «Сталинское Знамя»
 1942 — За жизнь! — М.: «Советский писатель»
 1942 — Василиск — ОГИХЛ, Куйбышев; М.: «Гослитиздат»
 1942—1944 — Война (в 3-х томах)— М.: «ГИХЛ»; М.: «Олимп», «Астрель», 2004
 1943 — Свобода — Поэмы, М.: «Гослитиздат»
 1943 — Немец — М.: «Воениздат НКО»
 1943 — Ленинграду — Л.: «Воениздат НКО»
 1943 — Падение дуче- М.: «Госполитиздат»
 1943 — «Новый порядок» в Курске — М.: «Правда»
 1943 — Стихи о войне — М.: «Советский писатель»
 1943 — 
 1946 — Дерево: Стихи: 1938—1945 — М.: «Советский писатель». — 104 с.; 10 000 экз.
 1946 — Дорогами Европы — М.: «Правда»
 1947 — Буря — Магадан: изд. «Советская Колыма» и М.: «Советский писатель»
 1947 — В Америке — М.: «Московский рабочий»
 1948 — Лев на площади — М.: «Искусство»
 1950 — Девятый вал — М.: «Советский писатель», 2-е изд. 1953
 1952-1954 — Собрание сочинений в 5 томах — М.: ГИХЛ
 1952 — За мир! — М.: «Советский писатель»
 1954 — Оттепель — в 1956 переиздана в двух частях  М.: «Советский писатель»
 1956 — Совесть народов — М.: «Советский писатель»
 1958 — Французские тетради — М.: «Советский писатель»
 1959 — Стихи 1938—1958 — М.: «Советский писатель»
 1960 — Индия, Греция, Япония — М.: «Советский писатель»; 2-е изд. М.: «Искусство»
 1960 — Перечитывая Чехова — М.: Гослитиздат
 1961—1967 — Люди, годы, жизнь — (книги 1-6); 3-е изд., 1990; 5-е изд. «Текст», 2005; 6-е изд. «Олма МГ», 2013; 7-е изд. «АСТ», 2017
 1962-1967 — Собрание сочинений в 9 томах — М.: «Художественная литература»
 1969 — Тень деревьев — М.: «Прогресс»
 1974 — Летопись мужества. Статьи военных лет — М.: «Советский писатель»
 1977 — Стихотворения -Л.: «Советский писатель», Б-ка поэта,БС
 1986 — Испанские репортажи 1931—1939 — М.: изд. «АПН»
 1990—2000 — Собрание сочинений в 8 томах — М.: «Худлит»
 1996 — В смертный час. Статьи 1918—1919 — СПб
 2000 — Стихотворения и поэмы — СПб.: «Академпроект», Новая Б-ка поэта
 2004 — Дай оглянуться. Письма 1908—1930 — М.: «Аграф»
 2004 — На цоколе истории. Письма 1931—1967 — М.: «Аграф»
 2006 — Я слышу всё. Почта 1916—1967 — М.: «Аграф»
 2008 — Запомни и живи…Стихи, переводы, статьи — М.: «Время»
 2014 — Лик войны. Воспоминания 1919,1922-24 и статьи 1915—1917, СПб.

 Экранлаштырыу 
 1927 — «Любовь Жанны Ней (фильм)|Любовь Жанны Ней», Германия, реж. Георг Пабст — шул исемдәге роман буйынса;
 1929 — «Трубка коммунара (фильм)|Трубка коммунара», СССР, реж. Котэ Марджанишвили — шул исемдәге хикәйә буйынса;
 1966 — «Трубки (фильм)|Трубки», Чехословакия, реж. Войтех Ясны — өс хикәйә буйынса киноальманах.

 Иҫкәрмәләр 

 Һылтанмалар 

 «Башкиры» Эренбурга
 Эренбург Илья Григорьевич. Война. Очерки 1941—1945
 Интервью с Евой Берар  — автором книги «Бурная жизнь Ильи Эренбурга»
 Рецензия на книгу «Илья Эренбург с фотоаппаратом: 1923—1944»
 Рецензия на том поэтических произведений Эренбурга
 Борис Фрезинский Эренбург и Мандельштам (Сюжет с долгим последействием: канва литературных и личных отношений и встреч; жёны, борьба за воскрешение поэзии Мандельштама в СССР)
 Фрезинский Б. Почему и как три польских еврея оклеветали Илью Эренбурга // Народ Книги в мире книг. 2015. № 118—119
 Фрезинский Б. Илья Эренбург и Шолом-Алейхем // Народ Книги в мире книг. 2009. № 79
 Фрезинский Б. История длиною в 12 лет, или Воспоминания комментатора о последнем Собрании сочинений Ильи Эренбурга // Народ Книги в мире книг. 2002. № 37
 Илья Эренбург — свидетель и жертва эпохи (Интервью с Борисом Фрезинским)
 Шуламит ШАЛИТ. Письма Ильи Эренбурга (Интервью с Борисом Фрезинским) 
 Леонард Гендлин. Человек, не ставший пророком. Из книги «Перебирая старые блокноты», Амстердам, «Геликон», 1986

 Илья Эренбург  на Проекте1917
 Дмитрий Быков. 
 Виталий Вульф''. 

Категория:3-сө саҡырылыш РСФСР Юғары Советы депутаттары
Категория:3-сө саҡырылыш СССР Юғары Советы депутаттары
Категория:4-се саҡырылыш СССР Юғары Советы депутаттары
Категория:5-се саҡырылыш СССР Юғары Советы депутаттары
Категория:6-сы саҡырылыш СССР Юғары Советы депутаттары
Категория:7-се саҡырылыш СССР Юғары Советы депутаттары
Категория:СССР Яҙыусылар союзы ағзалары
Категория:Бөйөк Ватан һуғышының фронт хәбәрселәре
Категория:XX быуат рус яҙыусылары
Категория:Рус шағирҙары
Категория:Шәхестәр:Переделкино
Категория:Почётлы легион ордены офицерҙары
Категория:«1941–1945 йылдарҙағы Бөйөк Ватан һуғышындағы фиҙакәр хеҙмәте өсөн» миҙалы менән наградланыусылар
Категория:«1941—1945 йылдарҙағы Бөйөк Ватан һуғышында Германияны еңгән өсөн» миҙалы менән бүләкләнеүселәр
Категория:«Мәскәүҙе обороналаған өсөн» миҙалы менән наградланыусылар
Категория:Ҡыҙыл Йондоҙ ордены кавалерҙары
Категория:Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены кавалерҙары
Категория:Ленин ордены кавалерҙары
Категория:Сталин премияһы лауреаттары
Категория:XX быуат тәржемәселәре
Категория:Рәсәй тәржемәселәре
Категория:СССР тәржемәселәре
Категория:Алфавит буйынса тәржемәселәр
Категория:Алфавит буйынса шәхестәр
Категория:XX быуат публицистары
Категория:Рәсәй публицистары
Категория:СССР публицистары
Категория:Алфавит буйынса публицистар
Категория:XX быуат шағирҙары
Категория:Рәсәй шағирҙары
Категория:Алфавит буйынса шағирҙар
Категория:XX быуат Рәсәй яҙыусылары
Категория:СССР яҙыусылары
Категория:Алфавит буйынса яҙыусылар
Категория:Мәскәүҙә вафат булғандар
Категория:Википедия:Викимәғлүмәттә сығанағы булған мәҡәләләр
Категория:1967 йылда вафат булғандар
Категория:31 августа вафат булғандар
Категория:Киевта тыуғандар
Категория:1891 йылда тыуғандар
Категория:26 ғинуарҙа тыуғандар
Категория:Башҡорттар тураһында яҙған башҡа милләт (ил) шәхестәре