Йәнбирҙе (шишмә)

Йәнбирҙе () — Башҡортостан Республикаһы Учалы районының Рысай ауылы эргәһендә урынлашҡан шишмә.

 Атама тарихы 
Йәнбирҙе — «Урал батыр» эпосында Урал менән Шүлгәндең атаһы. Эпостан мәғлүм булыуынса, Башҡортостандағы бик күп топонимика, бигерәк тә йылғалар, эпос геройҙары хөрмәтенә аталған.
Фәтих Фазылов үҙенең «Индоиранцы в составе древних башкир» китабында: «Бик күп Европа халыҡтарында Яна (Йәнбикә) — ҡатын-ҡыҙе, ә Ян (Йәнбирҙе) ир-ат исеме. Ерҙәге тәүге ҡоро урында ошо исемле тәүге кешеләр тураһында „Урал батыр“ халыҡ эпосында ла яҙылған. Йәнбирҙе — ир-ат йәне, изгелек, яҡтылыҡ, әүҙемлек, ыңғайлыҡ билдәһе. Йәнбикә — ҡатын-ҡыҙ башланғысы, яуызлыҡ, ҡараңғылыҡ, кирелек һәм пассивлыҡ билдәһе. „Ян“ һәм „Инь“ философик мәғәнәләренең Ҡытайҙан түгел, Уралдан сығыуы „Без истории нет будущего…“ китабында раҫлана»Аль-Фатих Фазылов. Индоиранцы в составе древних башкир, — тип яҙа.
Учалы халҡы «Урал батыр» эпосының район территорияһында барлыҡҡа килеүе тураһында үҙ версияһын тап бында Йәнбирҙе йылғаһы булыуы, Йәнбирҙенән алынған Йәнбирҙин фамилияһының киң таралыуы, һәм Ағиҙел, Яйыҡ, Уй, Әй, Мейәс йылғаларына ҡылысы менән сабып юл ярыу өсөн Урал батыр тап ошо ерҙә торорға тейеш булыуына бәйләйИстория Учалинского района.

 Этимологияһы 
Йәнбирҙе — фарсы теленән ингән «йән» һүҙенә башҡорт телендәге «бирҙе» һүҙе ҡушылып яһалған, яңы тормош бирҙе тигән мәғәнә аңлатаИсемдәр донъяһында. Т. Күсимова . Шулай уҡ башҡорт телендә «йән» тигән һүҙҙәр менән яһалған кеше исемдәренә ғаиләләге бәхетте, уңышты бәйләү күренә: Йәнгилде, Йәнгил, Йәнбирҙе, Йәнсура, Йәнбикә, Йәнһылыу һ. б..

 Иҫкәрмәләр 

 Һылтанмалар 
 Аль-Фатих Фазылов. Индоиранцы в составе древних башкир
 История Учалинского района
 Исемдәр донъяһында. Т. Күсимова 

Категория:Учалы районы йылғалары
Категория:Тарихи Башҡортостан ерҙәре топонимикаһы
Категория:Башҡорт мифологияһы персонаждары