Витебск провинцияһы

Витебск провинцияһының — 1772-1776 йылдарҙа Рәсәй империяһының Могилев губернаһында  административ-территориаль берәмек.  Үҙәге — ВитебскSłownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, Tom XIII, str. 633.

 Тарихы 
Витебск провинцияһы Могилев  губернаһы составында   императрица Екатерина II 1772 йылдың  28 майындағы  указы менән Речь Посполитаяла  Бөйөк Литва кенәзлегенең Витебск воеводаһындағы территорияларҙың  бер өлөшө, Речь Посполитаяның Беренсе бүлеүе  ваҡытында  Рәсәй составына инә«Полное собрание законов Российской империи». Собрание Первое. Том XIX. № 13808..

1772 йылдың авгусында Рәсәйҙә Витебск ҡалаһын ошо  провинция менән күрше Псков губернаһына  тапшырыу тураһында ҡарар ҡабул ителә«Полное собрание законов Российской империи». Собрание Первое. Том XIX. № 13848.. 1772 йылдың  23 ноябрендә Рәсәй империяһы Сенаты указы баҫылып сыға,  ул Псков һәм Могилев губерналарын провинцияларға  бүлеүҙе раҫлай«Полное собрание законов Российской империи». Собрание Первое. Том XIX. № 13888.. Һөҙөмтәлә Псков  губернаһы Опочка ҡалаһында үҙәге менән 5 провинциянан тора:

 2 Рәсәй провинцияһы  — Псков һәм Бөйөк Луки,
 3  белорус провинцияһы: Полоцк, Витебск һәм Двинадоклад белорусского генерал-губернатора графа З. Г. Чернышева 09 октября 1772 г., ПСЗРИ. Т. 19. № 13879..

1773 йылдың  22 июлендә Витебск провинцияһын Велиж, Городок һәм Витебск ҡалаларында үҙәктәр менән өйәҙҙәргә бүлеү тураһында указ иғлан ителә«Полное собрание законов Российской империи». Собрание Первое. Том XIX. № 14014..

1775 йылдың ноябрь айында яңы  «Губерналар идара итеү өсөн учреждение» сыға, уға ярашлы  провинциялар бөтөрөлә«Полное собрание законов Российской империи». Собрание Первое. Том XX. № 14392.. Әммә, ысынында, 1776 йылдың авгусында Полоцк губернаһын ойошторғанда  провинцияларға  бүлеү  була«Полное собрание законов Российской империи». Собрание Первое. Том XX. № 14499.. 1777 йылда Полоцк губернаһын өйәҙҙәргә бүлеү тураһындағы указ  иғлан ителә«Полное собрание законов Российской империи». Собрание Первое. Том XX. № 14603, әммә Полоцк губернаһына индерелә полоцк «Губерналарына идара итеү өсөн учреждениелар» 1778 йылдың 10 ғинуар указынан һуң  1778 йылдың майында ғына була«Полное собрание законов Российской империи». Собрание Первое. Том XX. № 14691..

Полоцк губернаһы шул ваҡытта  11 өйәҙ: Полоцк, Дриссен, Себеж, Невель, Динабург, Режица, Люцина, Витебск, Велиж, Городок һәм Сураж ойошторола.  Речь Посполитаяны 3 бүлеүҙән һуң 1793 йылда Рәсәйҙең составынан ингән  яңы территориялар аша 12-се Лепель өйәҙе ойошторола. 1796 йылда Витебск ҡалаһында үҙәге менән  Белоруссия губернаһы  барлыҡҡа килә, ә 1802 йылда Витебск ҡалаһында үҙәге менән Витебск губернаһы төҙөлә.

 Географияһы 
Майҙаны 851 284  дисәтинә. 7 урын, 166 ауыл, 2910 бәләкәй ауылды үҙ эсенә ала, дәүләт биләмәһе булып Витебск  иҡтисады һәм Бөйөк Литва кенәзлеге ваҡытынан алып  17 старосталыҡ тора,  улар араһында иң эреләре Велиж, Усвят һәм Езерищен тора.

 Идаралығы 
Воевода менән идара ителә (Сологуб Юзеф Антоний), унда  Витебск провинциаль канцелярия эшләй.

Провинция хәрбиләштерелгән була, йәғни элекке хәрби  бүлеү принцибы буйынса территорияларҙы полктың « хәрбиләштерелгән» комиссариаттарына  бүлә (бер нисә йөҙ, рота территорияларына).

Провинция  губерна канцелярияһына һәм Опочка ҡалаһындағы губернаторға буйһона. Провинция провинциаль канцелярия менән  идара ителә. Уға комиссариаттар буйһона. Комиссариаттар үҙәгендә  комиссариат идаралары урынлаша. Уларға  билдәле бер территорияның халҡы  буйһона. Комиссариаттың Дәүләт төп берәмеге булып  дәүләт хәрби биҫтәләр тора. Уларҙа башлыса ғәскәри кешеләр йәшәй. 

 Шулай уҡ ҡарағыҙ 

 Административное деление Российской империи на 1 ноября 1775 года
 Провинции Российской империи

 Иҫкәрмәләр 

 Сығанаҡтар 

 Витебская губерния: государственные, религиозные и общественные учреждения (1802—1917) / Т. Е. Леонтьева [и др.]; сост. Т. Е. Леонтьева, Д. Л. Яцкевич; редкол.: А. К. Голубович (гл. ред.) [и др.]. — Минск: БелНИИДАД, 2009. — 524 с., [16] с.: ил.
 Хронологический указатель Указов и правительственных распоряжений по губерниям Западной России, Белоруссии, и Малороссии за 240 лет, с 1652 по 1892 год / Составил и издал С. Ф. Рубинштейн. Вильнюс, 1894. С 103.
 Полное собрание законов Российской империи. Собрание Первое. 1649—1825 гг. (в 45 томах)
 Тархов С. А., «Изменение административно-территориального деления России за последние 300 лет, 1708—1914 гг.» // География: журнал. — Первое сентября, 2001. — № 15.
  Анішчанка, Я. К., «Віцебская правінцыя» / Я. К. Анішчанка // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т., Т.2: «Беліцк — Гімн» / Беларус. Энцыкл.; Рэдкал.: Б. І. Сачанка (гал. рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — : БелЭн, 1994. — 537 с., [8] к.: іл. ISBN 5-85700-142-0. — С.326.

 Һылтанмалар 

 Витебская область // Мультипортал KM.RU, ООО «КМ онлайн»
 Витебская губерния. Государственные, религиозные и общественные учреждения. 1802—1917 гг.  // Нацыянальны гістарычны архіў Беларусі
 Витебская область (история) // «Планета Земля» Geosfera.Org
 Полоцк — Лiтва — Rzeczpospolita — Беларусь. Это наше, здесь мы беларусы. 1100 лет Беларуси в цитатах и исторических портретах (исторический коллаж), книга вторая. / Прокопчук Артур, 2018 г. — ISBN 978-5-4490-3503-5

Категория:Псков өлкәһе тарихы
Категория:Рәсәй империяһы административ-территориаль бүленеше