Германияла ислам

1960-сы йылдарҙа хеҙмәт миграцияһы һәм 1970 йылдан сәйәси ҡасаҡтарҙың бер нисә тулҡыны арҡаһында, мосолмандар Германияла һиҙелерлек дини төркөм булып китә"Rauf Ceylan: Muslims in Germany: Religious and Political Challenges and Perspectives in the Diaspora,. 2011 йылда уҙғарылған рәсми халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса, Германия халҡының 1,9 % — ы (яҡынса 1,5 млн кеше) үҙҙәрен мосолман тип иғлан иткән. Бәлки, халыҡ һанын алыуҙа мосолмандар һаны кәмерәк күрһәтелгәндер, сөнки күп кенә респонденттар үҙ динен күрһәтмәгән булыуы ихтимал.2009 йылда алынған баһалар Германияла 4,3 миллион мосолман (халыҡтың 5,4 %) булыуын күрһәтәStudie: Deutlich mehr Muslime in Deutschland | Deutschland | DW.COM | 23.06.2009. Шуларҙың 1,9 миллионы — Германия граждандары (2.4 %). Немец статистика агентлығы мәғлүмәттәре буйынса, 2005 йылда Германияла яңы тыуған бөтә сабыйҙарҙың 9,1 проценты мосолман ата-әсәнән донъяға килгәнFrank Gesemann.

 Демография 
Германияла мосолмандарҙың күбеһе төрөк сығышлы (63.2 %) , ҙур булмаған төркөмдәр шулай уҡ Пакистандан, элекке Югославия илдәренән, ғәрәп илдәренән, Иран һәм Афғанстандан килгән мосолмандарҙан тора. Мосолмандарҙың күбеһе Берлинда һәм элекке Көнбайыш Германияның ҙур ҡалаларында йәшәй. Әммә, Европаның башҡа илдәренең күбеһенән айырмалы рәүештә, Германияның ҡайһы бер ауыл төбәктәрендә, айырыуса Баден-Вюртемберг, Һессен, Түбәнге Бавария һәм Төньяҡ Рейн-Вестфалияла күп кенә мосолман ойошмалары бар. Элекке Көнсығыш Германияла 1989 йылға тиклем хеҙмәт миграцияһы булмауы арҡаһында мосолмандар аҙ. Германияла мосолмандарҙың күбеһе — сөнниҙәр (75 %), шулай уҡ шиғыйҙар (7 %), әхмәҙиәселәр йәмәғәттәре бар«Mitgliederzahlen: Islam», in: Religionswissenschaftlicher Medien- und Informationsdienst|Religionswissenschaftliche Medien- und Informationsdienst e. .

 Тарихы 
Тәүге мосолмандар Германияға XVIII быуатта Германия һәм Ғосман империяһы араһында дипломатик, хәрби һәм иҡтисади мөнәсәбәттәр сиктәрендә килгәнState Policies Towards Muslim Minorities. . Ун һигеҙенсе быуат башында 20 мосолман һалдат Пруссияла Фридрих Вильгельм I ғәскәрендә хеҙмәт иткән. 1745 йылда король Фридрих II прус армияһында башлыса босняк, албан һәм татарҙарҙан торған мосолман подразделениеһы барлыҡҡа килтерә. 1760 йылда 1000-гә яҡын босняктан торған корпус булдырылғанFrederick the Great’s Army Albert Seaton..

1798 йылда Берлинда мосолман зыяраты булдырыла. Хәҙерге ваҡытта 1866 йылда булдырылған мосолман зыяраты эшләйIslamischer Friedhof am Columbiadamm

1932 йылда Бөтә донъя ислам конгресының Немец секцияһы һәм Ислам коллоквиумы Германияла балалар өсөн тәүге ислами белем биреү учреждениеһы ойоштора.

1942 йылда Икенсе донъя һуғышы ваҡытында Ислам институты (Маахад-әл Ислям) нигеҙләнгән, хәҙерге ваҡытта Германияның Ислам Үҙәк Архив Институты булараҡ билдәле (Zentrastitut Ilam-Archiv-Deutschland).

1961 йылда Көнбайыш Германия властары тарафынан сит ил эшселәре (гастарбайтерҙар) саҡырылған, уларҙың күпселеге Көньяҡ-Көнсығыш Анатолияның (Төркиә) ауыл төбәктәренән килә. Уларҙы ҡайһы берҙә этник немецтар эсендәге параллель берләшмә тип тә атайҙар"Rauf Ceylan: Immigration and Socio-Spatial Segregation — Opportunities and Risks of Ethnic Self-Organisation,

 Ислам ағымдары 
справа|class=cx-linter-disallow cx-linter-warn|мини|190x190пкс| Эссендағы мәсет.
справа|class=cx-linter-disallow cx-linter-warn|мини|190x190пкс| Берлин Хәҙисә (Хәдиджә) мәсете.
class=cx-linter-disallow cx-linter-warn|мини|190x190пкс|Кельндәге Үҙәк Мәсет 
Германиялағы мосолмандар төрлө мосолман ағымдарына, мәҙһәбтәргә ҡарай (яҡынса мәғлүмәттәр):

 Сөнниҙәр 2,640,000«Anzahl der Muslime in Deutschland nach Glaubensrichtung im Jahr 2015* (in 1.000)», in: Statista GmbH, Retrieved 27 January 2016
 Әлеүиҙәр 500,000
 Шиғый-имамиҙар 225,500
 Алауиҙар 70,000
 Әхмәҙиҙәр 35,000«Was ist „Ahmadiyyat“?», in: Ahmadiyya Muslim Jamaat Germany Website, Retrieved 27 January 2016
 Суфыйҙар 10,000
 Исмәғилиҙәр 1,900
 Зәйдиҙәр 800
 Ғибәҙиҙәр 270
 Лахор әхмәҙиҙәре 60Der Tagesspiegel: Moschee in Wilmersdorf: Mit Kuppel komplett, 29 August 2001, Retrieved 27 January 2016

 Ислам ойошмалары 
Германияла йәшәүсе мосолмандарҙың бәләкәй өлөшө дини ойошмалар ағзалары булып тора. Уларҙың күп һанлылары:

 Төрөк-Ислам Дин эштәре буйынса комитеттары союзы (Türkisch-Islamische Union der Anstalt für Religion, Diyanet İşleri Türk İslam Birliği, DİTİB) — төрөк дин эштәре буйынса комитеттың немец филиалы (Diyanet İşleri Başkanlığı), штаб-фатиры Кёльндә.
 Milli Görüş ислам общинаһы (Islamische Gemeinschaft Millî Görüş, İslâm Toplumu Millî Görüş)— төрөк Partisi Saadet партияһына яҡын ойошма, штаб-фатиры Керпендә.
 Йәмәғәт ән-Нур Ислам общинаһы (Gemeinschaft Islamische Jama' at-un Nur) — Сәйет Нурсиҙың «Рисалә-и Нур» немец йәмғиәте филиалы.
 Германияла ислам йәмәғәте (Islamische Gemeinschaft in Deutschland) — Мосолман ҡәрҙәштәр ойошмаһына яҡын ғәрәп мосолман ойошмаһы (Франкфурт).
 Германияның Әхмәҙиә мосолман йәмәғәте (Ahmadiyya Muslim Jamaat Deutschland) — Бөтә донъя Әхмәҙиә мосолман йәмәғәтенең немец бүлегеAhmadiyya Muslim Mosques Around the World, pg. 44.

Бынан тыш, һанап үтелгән ойошмаларҙың береһенә лә инмәгән урындағы ойошмалар ҙа бар. 2002 йылда Хизб үт-Тәһрир әл-Ислами ойошмаһы һәм Хәлифат Дәүләте ойошмалары тыйылған, һуңғыһын Кемалеттин Каплан ойошторған булған, һуңғараҡ уның улы Мәтин Каплан етәкселек иткән. Тыйылыу сәбәбе — уларҙың программалары Германия Конституцияһына ҡаршы килә.

 Тәнҡит һәм проблемалары 
Мәсеттәр төҙөү урындағы халыҡтың тәнҡитенә дусар була. Мәҫәлән, мосолмандарҙың Кёльн ҡалаһында Үҙәк мәсет төҙөү пландары арҡаһында 2007 йылда ҡаршылыҡтар барлыҡҡа килә  See drop-down essay on «Religious Freedom in Germany».

 Иҫкәрмәләр 

Категория:Европала ислам
Категория:Германия