Иҫәт күле

Иҫәт — Екатеринбург ҡалаһынан төньяҡ-көнбайышҡа табан 25 километрҙа ятҡан күл-һыуһаҡлағыс в 25 км на северо-запад от города Екатеринбурга, на берегу озера стоит город Среднеуральск. Площадь водной поверхности — 24 км², Среднеуральск ҡалаһы күл буйында ултыра. Майҙаны — 24 км2, оҙонлоғо — 8 км, уртаса киңлеге — 2,8 км, уртаса тәрәнлеге — 2,5 м, иң тәрән урыны — 3,5 м.

Күлгә бик күп йылғалар, йылғасыҡтар һәм шишмәләр ҡоя — Шитов йылғасығы. Күлдән бер йылға — Иҫәт ағып сыға. Күлдең һай ҡултыҡтары күп — Аҡҡош, Йылы, Черемшан, Мөллә — бөтәһе лә күлдең көнсығыш ярында. Һыу кимәле билдәһе — 252,2 м.

Йылғаның бер нисә бәләкәй утрауы бар: Соловец, Ҡыҙыл (формаһына ҡарап, элегерәк «Мономах кәпәсе» тип тә аталған), Таш (элек «Бәләкәй карап» тип аталған).

Күл буйында түбәндәге тораҡ пункттар урынлашҡан: Среднеуральск ҡалаһы, Иҫәт ҡасабаһы, Коптяктар һәм Мырҙа.

Исәт күле балыҡҡа бай, күлдә алабуға, чебак, ҡорман, ҡарабалыҡ, юста, сабаҡ һәм суртан балыҡтары осрай. Аҡ амур һәм көҙгөлө карп балыҡтары ла был урындың климат шарттарына яраҡлашҡан.

 Тарихы 
1850 йылда Иҫәт йылғаһы башында ер өйөп быуа төҙөй башлайҙар. Тик 1946 йылда ғына быуаға бетон «күлдәк» кейҙерелә. Шуның иҫәбенә һыу кимәлен күтәреүгә өлгәшелә. Күл һыуын Урта Урал ГРЭС-ы ҡуллана.

Археологтар күл яры буйлап тиҫтәнән ашыу боронғо кешеләрҙең йәшәгән урындарын таба, улар тимер быуатҡа тиклем неолит дәүерендә йәшәгән, тип фаразлана. Утрауҙарҙың береһендә охра ҡулланып төшөрөлгән боронғо һүрәттәр ҙә була, ләкин һыу кимәле күтәрелеү менән улар һыу аҫтында ҡала.

 Заказник 
Күлдең ярҙары бик матур, күл тауҙар менән уратып алынған. Тәбиғи һыу ятҡылығын, Урал аръяғының көньяҡ-тайга типик ландшафын һаҡлау маҡсатында, 2001 йылдың 17 ғинуарында Свердловск өлкәһе Хөкүмәтенең № 41-ПП ҡарары менән урман менән уратып алынған Иҫәт күле ландшафт заказнигы тип иғлан ителә. Айырыуса һаҡланған тәбиғәт территорияһының майҙаны 4738 гектар тәшкил итә.

 Иҫкәрмәләр 

 Һылтанмалар 



Категория:Рәсәй күлдәре
Категория:Свердловск өлкәһе күлдәре
Категория:Свердловск өлкәһе һыуһаҡлағыстары
Категория:Свердловск өлкәһенең һаҡланыулы тәбиғәт биләмәләре