Мәликов Ариф Жангир уғлы

Мәликов Ариф Жангир уғлы (; 13 сентябрь 1933 йыл, Баҡы— 9 май 2019 йыл, шунда уҡ) — СССР һәм Әзербайжан композиторы, педагог. Әзербайжан ССР-ының дәүләт премияһы (1986). СССР-ҙың халыҡ артисы (1986).

 Биографияһы 
Ариф Жангир уғлы Мәликов 1933 йылдың 13 сентябрендә Баҡы ҡалаһында тыуған.

1945—1954 йылда Баҡы ҡалаһында А. Зейналлы музыка училищеһында тарҙа уйнарға өйрәнә, 1955 —1958 йылдарҙа — Әзербайжан дәүләт консерваторияһында Ҡара Ҡараевтың композиция класында уҡый. Йәш композиторҙың диплом эше — «Беренсе симфония».

Уҡыу менән бер рәттән музыкаль һәм йәмәғәт эшмәкәрлеге менән әүҙем шөғөлләнә.

1958 йылдан консерваторияла эшләй (1971 йылдан доцент, 1979 йылдан профессор,1982 йылдан композиция кафедраһы мөдире).

Сальян (Әзербайжан ССР-ы) территориаль һайлау округы буйынса СССР-ҙың халыҡ депутаты итеп һайлана. Әзербайжан Милли фәндәр академияһының тулы хоҡуҡлы ағзаһыМеликов Ариф Джахангир оглы // Национальная академия наук Азербайджана. Хазар университетының почётлы докторы (2012 йыл, Баҡы, Әзербайжан).

Композитор Ариф Мәликов 2019 йылдың 9 майында Баҡыла вафат була. Хөрмәтле ҡәберлек аллеяһында ерләнәАриф Меликов похоронен на аллее Почетного захоронения.

 Ижады 
Әзербайжан халыҡ музыка сәнғәтен, тәү сиратта, муғамды, тәрән өйрәнә. Композиторҙың «Мөхәббәт тураһында легенда» исемле балеты Нәзим Хикмәт әҫәре буйынса яҙыла һәм тәүге тапҡыр 1961 йылда Ленинград С. М. Киров опера һәм балет театрында ҡуйыла. Һәм был әҫәр беҙҙең көндәрҙә үҙенең популярлығын юғалтмай. «Мөхәббәт тураһында легенда» балеты донъялағы бик күп театрҙар ҡуйҙы, уның менән композитор исеме бөтә донъяла танылды .

«Метаморфозалар» симфоник поэма һәм Икенсе симфония композитор ижадының мөһим бер осорон тәшкил итә, композитор стиле ҡатмарлаша һәм бер ни тиклем халыҡ музыкаһынан алыҫлаша төшә.

Алты өлөштән торған «Икенсе симфония»һын композитор Д. Д. Шостаковичҡа бағышлай, 1973 йылдың апрелендә Бакыла тәүге тапҡыр башҡарыла. Уны һуңыраҡ Мәскәү, Тбилиси, Анкара (Төркиә) сәхнәләрендә лә башҡаралар.

1974 йылда ул Югославия камера оркестры өсөн «Өсөнсө камера симфония»һын яҙа. 1977 йылда бер өлөшлө «Дүртенсе симфония»һын, һуңыраҡ «Бишенсе» һәм «Алтынсы» симфонияларын яҙа.

1983 йылда Куйбышев (хәҙер Һамар) опера һәм балет театрында һәм Үзбәк ССР-ының Алишер Навои исемендәге Ҙур театрында «Ике йөрәк поэмаһы»ның премьераһы үтә.

1984 йылда композиторҙың «Алтынсы симфония»һы донъя күрә, уны автор «Контрастар» тип атай.

 Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре 
 Әзербайжан ССР-ының атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре (1965)
 Әзербайжан ССР-ының халыҡ артисы (1978)
 СССР-ҙың халыҡ артисы (1986) — совет музыка сәнғәтен үҫтереүҙәге ҡаҙаныштары өсөнУказ Президиума Верховного Совета СССР от 17 октября 1986 года № 5901 «О присвоении почётного звания «Народный артист СССР» тов. Меликову А. Д.»
 Әзербайжан ССР-ының дәүләт премияһы (1986)
 Алиев Гейдар Премияһы (2009) — Әзербайжан музыка мәҙәниәтен үҫтереүгә индергән ҙур хеҙмәте өсөнРаспоряжение Президента Азербайджанской Республики от 5 мая 2009 года № 259 «О награждении А. Д. Меликова Премией Гейдара Алиева» 
 «Гейдар Алиев ордены» (2013) — Әзербайжан мәҙәниәтен үҫтереүҙәге ҡаҙаныштары өсөнРаспоряжение Президента Азербайджанской Республики о награждении орденом «Гейдар Алиев» А.Дж. Меликова
 «Бойондороҡһоҙлоҡ» ордены (1998) — Әзербайжан музыка мәҙәниәтен үҫтереүгә индергән ҙур ҡаҙаныштары өсөнУказ Президента Азербайджанской Республики от 12 сентября 1998 года № 766 "О награждении А. Дж. Меликова орденом «Независимость» 
 «Дан» ордены (2018) — Әзербайжан музыка мәҙәниәтен үҫтереүҙәге ҡаҙаныштары өсөнРаспоряжение Президента Азербайджанской Республики о награждении А. Дж. Меликова орденом «Слава»
 «Почёт Билдәһе» ордены (1971)
 Низами Гянджеви исемендәге алтын миҙал (2015)AMEA-nın «Nizami Gəncəvi adına Qızıl medal»ı sahiblərinə təqdim olunub

 Төп әҫәрҙәре 
справа|мини|210x210пкс|Ҡаҙағстан почта маркаһында, балет арналған «мөхәббәт тураһында легенда»

 «Мөхәббәт тураһында легенда» (1961)
 «Үлемдән көслөрәк» (1966)
 «Ике ерҙә» (1969)
 «Али-баба, 40 юлбаҫар» (1973)
 «Ике йөрәк поэмаһы» (1982)
 «Йософ һәм Зөләйха» (1999).
 «Тулҡын» (1967).

 Оркестр өсөн әҫәрҙәр

 флейта менән оркестр өсөн концертино (1955)
 һигеҙ симфония (1958 буйынса 2000 йй.)
 һигеҙ симфоник поэма (шул иҫәптән «Әкиәт» (1957), «Физули» (1959), «Родина» (1963), «Метаморфоза» (1964), «Һуңғы артылыш» (1972), «Герой»)
 оркестр өсөн сюита (1967, шул иҫәптән өс халыҡ уйын ҡоралдары оркестр өсөн сюита (1968))
 «Симфоник әкиәттәр» (1968)
 халыҡ инструменттары оркестры өсөн 7 симфония(1995).

 Вокаль һәм камера әҫәрҙәрен

 кантата «Ер тауышы» (солистар, хор һәм оркестр өсөн) (1972)
 тауыш менән оркестр өсөн алты йыр
 Н. Хикмәт һүҙҙәренә романстар циклы (1962, 1971)
 «Әзербайжан»- тауыш һәм симфоник оркестр өсөнбаллада (1995).

 Кино, театр өсөн Музыка һәм драма.

 Фильмографияһы 

 Библиография 
 Алекберов Н.  Ариф Меликов. — Баку, 1993

 Иҫкәрмәләр 

 Һылтанмалар 

 Ҡыҫҡаса биографияһын
 Балет тураһында Меликов «мөхәббәт тураһында легенда»
 Ариф Меликов  
Категория:СССР-ҙың академик музыканттары
Категория:Әзербайжан ССР-ының халыҡ артистары
Категория:СССР-ҙың халыҡ артистары
Категория:«Почёт Билдәһе» ордены кавалерҙары
Категория:XX быуат музыка педагогтары
Категория:СССР музыка педагогтары
Категория:Алфавит буйынса педагогтар
Категория:Алфавит буйынса шәхестәр
Категория:XX быуат кинокомпозиторҙары
Категория:СССР кинокомпозиторҙары
Категория:Алфавит буйынса композиторҙар
Категория:Алфавит буйынса музыканттар
Категория:XX быуат композиторҙары
Категория:СССР композиторҙары
Категория:Әзербайжан опера композиторҙары
Категория:Оперетталар композиторҙары
Категория:Әзербайжан балет композиторҙары
Категория:XX быуаттың балет композиторҙары
Категория:Әзербайжан кинокомпозиторҙары
Категория:Баҡыла вафат булғандар
Категория:Википедия:Викимәғлүмәттә сығанағы булған мәҡәләләр
Категория:2019 йылда вафат булғандар
Категория:9 майҙа вафат булғандар
Категория:Баҡыла тыуғандар
Категория:1933 йылда тыуғандар
Категория:13 сентябрҙә тыуғандар