Нептуний

Нептуний (, Np) — Менделеевтың периодик таблицаһының 7-се осор элементы. Тәртип номеры — 93. Атом номеры 93.Актиноидтар ғаиләһенә ҡарай . Был беренсе трансуран элемент, Ерҙә уның эҙҙәре генә осрай, уны урандан ядро реакцияларыярҙамында яһалма рәүештә алғандар.

 Символы 
Нептуний элементының символы — Np (Нептуний тип уҡыла).

 Тарихы 
Атом ядроһы тарҡалыу теорияһы ҡабул ителгәнгә тиклем 93-сө элементты табыу тураһында өс тапҡыр иғлан ителә һәм улар хата булып сыға: аусоний (Ausonium) — Италияла (Энрико Ферми), богемий (Bohemium) — Чехословакияла (1934) һәм секваний (Sequanium) — Румынияла (1939).

Беренсе тапҡыр нептунийҙы Э. М. Макмиллан һәм Ф. Х. Абельсон 1940 йылда ала.

Синтезы реакцияһы: 238U(n,γ)239U(β−)239Np.

Атамаһы [[Плутон (планета)|]Плутон планетаһына] бағышланған.

 Сығарып алыу 
Нептунийҙы нептуний фторидын (IV) 1600 К температурала барий парҙары менән тергеҙеп алалар:



 Үҙенсәлектәре 
Ябай нептуний — еңел сүкелеүсән, сағыштырмаса йомшаҡ, көмөшһыу ялтырауыҡлы металл. Был иң ауыр металдарҙың береһе: ул тығыҙлығы буйынса осмий, иридий, аҡ алтын һәм ренийҙан ғына ҡалыша.

Ҡоро һауала яй окислана, йоҡа оксид яры менән ҡаплана. Һауа температураһы юғары булһа, ул бик тиҙ NpO2 тиклем окислана.

Берләшмәләрҙә окисланыу дәрәжәһе +2-нән +7-гә тиклем. Иретмәләрҙә Np3+, Np4+, NpO2+, NpO22+ NpO һәм53− иондары барлыҡҡа килтерә.

Нептуний иондары гидролизға һәм комплекстар барлыҡҡа килтереүгә һәләтле.

 Изотоп 
Нептуний изотоптарының ҡайһы бер радиоактив үҙенсәлектәре :
 Масса һаны 
 Ярым тарҡалыу осоро
 Тарҡалған типтары
  231
 50 мин
 α
  232
 13 мин
 электрон баҫып алыу
  233
 35 мин
 α (1 %), электрон баҫып алыу (99 %)
  234
  4,4 көн
 α (1 %), электрон баҫып алыу (99 %)
  235
 410 көн
 β+ (1 %), электрон баҫып алыу (99 %)
  236
 5000 йыл
 α
  237
 2,20 йыл
 α
  238
 Көн - 2,1
 β−
  239
 Көн 2,33
 β−
  240
 7,3 мин
 β−
  241
 16 мин
 β−


 Ҡулланылышы 
Плутоний алыу өсөн ҡулланыла.

 Физиологик сифаттары 
справа|80x80пкс
Радиоактив тарҡалғанда нептун юғары энергетик α-киҫәксәләр һәм урта энергиялы β-киҫәксәләр сығара. Нептундың физиологик йоғонтоһо валентлығы һәм организмға эләгеү юлдарына бәйле. Уның 60-80 % -ы һөйәктәрҙә ҡала, ә организмдан радиобиологик сығарылыу осоро 200 йыл тәшкил итә. Был һөйәк туҡымаһының етди радиацион зарарланыуына килтерә. Нептундың радиация ағыуы плутонийҙан аҙыраҡ, сөнки удел активлығы кәмерәк.

Нептуний изотоптарының организмда рөхсәт ителгән миҡдар сиге: <sup id="mwmQ">237</sup>Np — 0,06 мккюри (100 мкг), 238Np, 239Np — мккюри 25 (10−4 мкг).237Np өсөн эш бүлмәһендәге һауала ПДК-һы 2,6  Бк/м³.

 Иҫкәрмәләр 

 Әҙәбиәт 
 Плутоний // Большая советская энциклопедия : [в 30 т.] / гл. ред. А. М. Прохоров. — 3-е изд. 11 т. — М. : Советская энциклопедия, 1969—1978.

 Һылтанмалар 
 Плутоний//Большая российская энциклопедия
 Нептуний на Webelements
 Нептуний в Популярной библиотеке химических элементов 

Категория:Металдар
Категория:Радиоактив элементтар
Категория:Химик элементтар
Категория:Википедия:Статьи с переопределением значения из Викиданных