Криптон

Криптон (, Kr) — Менделеевтың периодик таблицаһының 4-се осоро, 18-се төркөм элементы. Тәртип номеры — 36. Криптон — инерт бер атомлы газ, төҫө, тәме һәм еҫе юҡ. Атом массаһы элементы 83,798(2)

 Символы 
Криптон элементының символы — Kr (Криптон тип уҡыла).

 Тарихы 
Криптон 1898 йылда инглиз химиктары Уильям Рамзай һәм Морис Траверс тарафынан табылған. Улар һауанан кислородты, азотты, аргонды сығарып бөткәндән һуң спектраль ысул менән ике газ тороп ҡалыуын асыҡлай: криптон ( — «йәшерен», «сер һаҡлаусы») һәм ксенон («ят», «ғәҙәттән тыш») булып сыға улар.

 Тәбиғәттә 
Атмосфера һауаһында күләме буйынса 1,14%, атмосферала дөйөм запасы 5,3м³. 1 м³ һауала яҡынса 1 см³ криптон бар.

Һауанан криптон алыу бик күп энергия талап итә.

Йыһанда криптон һәм водород нисбәте даими булып ҡала. Бынан йондоҙҙар араһындағы матдә криптонға бай тигән һығымта яһарға мөмкин. Шулай уҡ 0503-289 RE һанлы аҡ кәрләлә криптон табыла. Ул Ҡояштағыға ҡарағанда 450 тапҡыр артыҡ булып сыға, әммә әлегә тиклем бының сәбәптәре билдәһеҙ.

 Физик үҙенсәлектәре 
Криптон — инерт газ, төҫһөҙ, тәме булмаған һәм еҫһеҙ (6 атмосфера баҫым яһағанда хлороформға оҡшаған киҫкен еҫле булып китә). Тығыҙлығы стандарт шарттарҙа 3,745 кг/м3 (һауанан 3 тапҡыр ауыр). Нормаль һауа баҫымында криптон 119,93 (-153,415 °C) температурала һыуға әйләнә, 115,78 (-157,37 °C) температурала ҡата. Шулай итеп, ул шыйыҡ фазала яҡынса дүрт градус температура арауығында ғына йәшәй.

Диамагнит үҙенсәлекле. Магнитҡа һиҙгерлеге −2,9·10−5. Полярлашыу .

Ионлашыу энергияһы  (),  ().

мини|Криптон тултырылған газлы көпшә

 Биологик әһәмиәте 
Криптондың тере организмға тәьҫире насар аңлашыла. Уны водолаздар эшендә тын алыу ҡатнашмалары составында һәм ҡан баҫымы юғары булғанда анестезия сараһы булараҡ файҙаланыу мөмкинлектәре тикшерелә.Куссмауль А. Р. Биологическое действие криптона на животных и человека в условиях повышенного давления — Автореферат диссертации на соискание учёной степени кандидата биологических наук — Москва — 2007.

 Физиологик тәьҫире 
3,5 атмосфера баҫымы аҫтында криптонлы газ ҡатнашмаларын һулағанда наркотик эффекты күҙәтеләБ. Н. Павлов, Н. Б. Павлов, А. Р. Куссмауль, М. А. Богачева, А. И. Григорьев Физиологические эффекты газовых смесей, содержащих криптон и ксенон.

 Иҫкәрмә 

 Әҙәбиәт 
 Криптон// Большая советская энциклопедия : [в 30 т.] / гл. ред. А. М. Прохоров. — 3-е изд. 13-й т. — М. : Советская энциклопедия, 1969—1978.

 Һылтанмалар 
 Криптон//Большая российская энциклопедия

 Программа физик тәжрибәһе менән криптон пелийҙы «Галилео» (сайтына YouTube)
 [www.mining-enc.ru/k/kripton/ Криптон] сайтында «тау энциклопедияһы»
 Криптон н Webelements
 Химик элементтарҙың популяр китапхана Криптон

Категория:Инерт газдар
Категория:Химик элементтар
Категория:Металл булмаған элементтар