Семёнов Николай Николаевич

Николай Николаевич Семенов (3 (15) апрель 1896 йыл — 25 сентябрь 1986 йыл) — Рәсәй империяһы һәм СССР физигы һәм химигы, педагог, химик физикаға нигеҙ һалыусыларҙың береһе. Химик кинетика үҫешенә ҙур өлөш индерә.

СССР Фәндәр академияһы академигы (1932 йыл; 1929 йылдан мөхбир ағзаһы), совет ғалимдарынан химия буйынса берҙән-бер Нобель премияһы лауреаты (1956 йылда Сирил Хиншелвуд менән берлектә). Ике тапҡыр Социалистик Хеҙмәт Геройы.

 Биографияһы 
Николай Николаевич Семенов 1896 йылда Һарытау>ҙа, Елена Александровна менән Николай Александрович Семеновтар ғаиләһендә тыуа. 1913 йылда Һамар реаль училищеһын тамамлай, исеме алтын таҡтаға индерелә.
слева|мини|177x177пкс|В. И. Кармилов, Н. Н. Семеновтың уҡытыусыһы һәм дуҫы
Училищеның етенсе класында (1912—1913 йй.) уның физика уҡытыусыһы Ҡазан университетының Физика-математика факультетын таммалаған Владимир Иванович Кармилов була. Ул йәш Семеновтың ғүмерен фәнгә бағышларға ынтылыуын хуплай һәм артабанғы йылдарҙа ла уның менән дуҫ булып ҡала. 1913 йылдың июлендә Семенов Петроград университетының физика-математика факультетына уҡырға инә. Атаһы, элекке офицер, улын хәрби карьераһын һайлар тип өмөтләнә, һәм Николайҙың университетҡа инеүе ғаиләне икегә бүлә, атай менән ул араһында бер нисә йылға һуҙылған аңлашмаусылыҡҡа килтерә. Семенов икенсе курстан уҡ А. Ф. Иоффе етәкселегендә фән менән шөғөлләнә башлай, газ разрядтарында электрон бәрелеш тәьҫирендә атомдар һәм молекулаларҙың ионлашыуы буйынса бер нисә эш башҡара. Университетты 1917 йылда тамамлай, беренсе дәрәжә дипломға эйә була һәм университетта профессор стипендиаты (аспирантура аналогы) итеп ҡалдырыла.

1918 йылдың яҙында ата-әсәһе эргәһенә Һамарға каникулға ҡайта һәм Чехословакия корпусы фетнәһенә эләгә. 1918 йылдың июнендә Һамарҙа власть эсерҙарҙың Комучҡа (Ойоштороу йыйылышы ағзалары комитетына) күсә. Июлдә Семен аҡ гвардия халыҡ армияһына доброволец булып бара«Под влиянием окружившей меня мелкобуржуазной среды и известного доверия, которое питала в то время мелкая буржуазия к меньшевикам и эсерам (как известно, возглавлявшим самарский Комуч), я вступил добровольно в середине июля в так называемую народную армию самарской „учредилки“»., артиллерияла батареяһында коновод булып хеҙмәт итә. 3 аҙна хеҙмәт иткәс, атаһының ҡаты ауырыуы (тиҙҙән ул вафат була) тураһында хәбәр ала һәм ялған ҡайтыуға өлгәшә. Һамарҙа «яңы ойошторолған Өфө батареяһына күсеүгә өлгәшә», әммә яңы хеҙмәт урынына китеп барғанда ҡаса һәм һуғышҡа шарттарында иң яҡын булған университет ҡалаһы Томскиға китә. Яҡынса ике йыл, 1918 йылдың сентябренән 1920 йылдың мартына тиклем (өҙөклөктәр менән), ғалимдар Томск университетында һәм Томск технология институтында эшләй . 1919 йылда Колчак армияһына мобилизациялана һәм тәүҙә Томск артиллерия дивизионына эләгә, һуңынан, университет профессорҙарының юллауы һөҙөмтәһендә радиобатальонға күсерелә һәм Технология институтына командировкаға ебәрелә, унда ғилми тикшеренеүҙәрен дауам итә. 1919 йылдың декабрендә Томск Ҡыҙыл Армия ҡулына күсә, радиобатальон да уның составына инә. Томск коменданты ҡарары менән Семенов хеҙмәттән бушатыла һәм фәнни-уҡытыусылыҡ эшен дауам итә.
справа|мини|263x263пкс|Капица (һулда) һәм Семенов (уңда). Кустодиевтың эше, 1921 й.

 Иҫкәрмәләр 

 Әҙәбиәт 




 Н. Н. Семенов // В. А. Волков, Е. В. Вонский, Г. И. Кузнецова. Выдающиеся химики мира: Биографический справочник. — М.: Высшая школа, 1991. — С. 400—403.
 Николай Николаевич Семёнов. — М.: Наука, 1966.




 Һылтанмалар 



Категория:КПСС-тың XXIII съезы делегаттары
Категория:КПСС-тың XXII съезы делегаттары
Категория:5-се саҡырылыш СССР Юғары Советы депутаттары
Категория:Леопольдина ағзалары
Категория:Лондон короллеге йәмғиәте сит ил ағзалары
Категория:Оксфорд университеты почётлы докторҙары
Категория:7-се саҡырылыш СССР Юғары Советы депутаттары
Категория:6-сы саҡырылыш СССР Юғары Советы депутаттары
Категория:КПСС ҮК ағзалыҡҡа кандидаттар
Категория:XX быуат химиктары
Категория:Алфавит буйынса химиктар
Категория:XX быуат физиктары
Категория:СССР физиктары
Категория:Алфавит буйынса физиктар
Категория:Мәскәү физика-техник университетының уҡытыусылары
Категория:Химия буйынса Нобель премияһы лауреаттары
Категория:Википедия:Статьи с переопределением значения из Викиданных
Категория:Ленин премияһы лауреаттары
Категория:Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены кавалерҙары
Категория:Октябрь Революцияһы ордены кавалерҙары
Категория:Ленин ордены кавалерҙары
Категория:Социалистик Хеҙмәт Геройҙары
Категория:Алфавит буйынса Нобель премияһы лауреаттары
Категория:Император Санкт-Петербург университетын тамамлаусылар
Категория:Мәскәүҙә вафат булғандар
Категория:Википедия:Викимәғлүмәттә сығанағы булған мәҡәләләр
Категория:1986 йылда вафат булғандар
Категория:25 сентябрҙә вафат булғандар
Категория:Һарытауҙа тыуғандар
Категория:1896 йылда тыуғандар
Категория:15 апрелдә тыуғандар