Фёдоров Александр Александрович (ботаник)

Фёдоров Александр Александрович (7 декабрь 1906 йыл — 16 апрель 1982 йыл) — ғалим-биолог, ботаник, систематика һәм сәскәле үҫемлектәр морфологияһы өлкәһендә белгес. СССР Фәндәр академияһының ағза-корреспонденты (1964).

 Биографияһы 
 Белеме һәм карьераһы 
Александр Александрович Федоров 1906 йылдың 24 ноябрендә (яңы стиль буйынса 7 декабрь) Тверь ҡалаһында баҡсасы ғаиләһендә тыуған. Ботаник Федоров Андрей Александровичтың ағаһы (1908—1987).
Юғары белемде үҙенең тыуған ҡалаһында педагогия институтында ала. 1929 йылда институтты уңышлы тамамлай һәм шул уҡ йылда Ленинградҡа күсә; бында ул 1934 йылға тиклем Бөтә Союз ғәмәли ботаника һәм яңы культуралар институтында эшләй (1930 йылдан әлеге институт Бөтә Союз үҫемлекселек институты тип атала, хәҙер — Н. И. Вавилов исемендәге Бөтә Рәсәй үҫемлекселек институты), шул иҫәптән уның Сухум һәм Ләнкәран филиалдарында ла эшләй.

1934 йылда бынан алдараҡ (1931 йылда) ойошторолған СССР фәндәре академияһының В. Л. Комаров исемендәге Ботаника институтына эшкә күсә. (1940 йылдан — В. Л. Комаров исемендәге Ботаника институты), ошо институтта ғүмеренең аҙағына тиклем эшләй. Һуғыш ваҡытында, 1942 йылда, КПСС-ҡа инә. 1947 йылдан — директор урынбаҫары, ә 1962—1976 йылдарҙа — институт директоры.

1964 йылдың 26 июненән — СССР Фәндәр академияһының Дөйөм биология бүлеге ағза-корреспонденты.

 Фәнни эшмәкәрлеге 
Төп хеҙмәттәре үҫемлектәр морфологияһына (беренсе сиратта сәскәле үҫемлектәрҙең тасуирлама морфологияһына һәм тератологияһына), сәскәле үҫемлектәр систематикаһына, шулай уҡ ботаник ресурсоведениеһына арналған.

1930-1940-сы йылдарҙа А. Федоров ялан тикшеренеүҙәре ысулдарын эшкәртеү, үҫемлек ресурстарын картирлау һәм иҫәп-хисап менән шөғөлләнә. Ул бер нисә ботаник сводкаһын эшләй: СССР дымлы субтропиктары ҡырағай эфир майлы үҫемлектәр (1938),
Әзербайжан Талыш районы дарыу үҫемлектәре, Төркмәнстан камедлы үҫемлектәре. Үҫемлек япмаһының яңы картирлау ысулын — урындағы ландшафты күрһәтеү менән — тәҡдим итә.

Һуғыштан һуңғы йылдарҙа Ал. А. Фёдоров башлыса сәскәле үҫемлектәрҙең морфологияһы, шул иҫәптән ботаника тератологияһы — үҫемлектәр үҫеше аномалияһы — менән шөғөлләнә). 1958 йылда ул «Үҫемлектәрҙә тератология һәм формалашыуы» хеҙмәтен нәшер итә, унда ул тератогенез күренешен тасуирлай. А. А. Федоров — «Юғары үҫемлектәрҙең тасуирлама морфологияһы буйынса атлас» хеҙмәтенең авторҙашы («Япраҡ», 1956; «Һабаҡ һәм тамыр», 1962; «Сәскә>», 1975; «Емеш», 1979; «Сәскәлек», 1979).

1955 йылда ул КПСС Үҙәк Комитеты Президиумына ебәрелгән «Өс йөҙ хаты» аҫтына ҡултамғаһын ҡуя, мөрәжәғәттә Т. Д. Лысенконың эшмәкәрлеге тәнҡитләнә һәм СССР-ҙағы дөйөм биология торошона баһа бирелә. Совет ғалимдарының хаты ахыр сиктә Лысенконы ВАСХНИЛ президенты вазифаһынан бушатыуға булышлыҡ итә.

1974—1980 йылдарҙа Федоров — «Үҫемлектәр тормошо» исемле хеҙмәттең тәүге дүрт томының, шулай уҡ 5-се томдың беренсе бүлегенең баш мөхәррире. Әлеге хеҙмәт урыҫ телендә нәшер ителгән тәүге эре фәнни-популяр ботаника баҫмаһы булып тора.

1982 йылдың 16 апрелендә Ленинградта вафат була, Серафимовка зыяратында ерләнгән.

Тәбиғәтте һаҡлау һәм уның ресурстарын рациональ файҙаланыу — күп планлы бурыс. Ул бер дәүләт сиктәрендә генә түгел, дөйөм Ер шары өсөн мөһим. Кеше «тәбиғәт менән көрәшергә» һәм уны «ҡабаттан ҡорорға» тейеш тигән фекер айырыуса зыянлы".Ал. А. Фёдоровтың һәм А. А. Яценко-Хмелевскийҙың «Тәбиғәтте һаҡлау» мәҡәләһенән

 Наградалары 
Александр Александрович Федоров дүрт Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены менән бүләкләнгән.

1957 йылда «Юғары үҫемлектәрҙең тасуирлама морфологияһы буйынса атлас. „Япраҡ“ (1956)» эше өсөн авторҙаштары (Моисей Эльевич Кирпичников һәм Артюшенко Зинаида Трофимовна) менән берлектә СССР фәндәр академияһының В. Л. Комаров исемендәге премияға лайыҡ була.

 Ҡайһы бер хеҙмәттәре 














 Иҫкәрмәләр 

 Әҙәбиәт 


 Һылтанмалар 
 Биография Ал. А. Фёдорова в выпуске «Хронологического свода памятных юбилейных дат Российской академии наук» на 2006 г. 


Категория:КПСС ағзалары
Категория:СССР ФА мөхбир ағзалары
Категория:Биология фәндәре докторҙары
Категория:Алфавит буйынса ботаниктар
Категория:Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены кавалерҙары
Категория:Алфавит буйынса шәхестәр
Категория:1982 йылда вафат булғандар
Категория:16 апрелдә вафат булғандар
Категория:1906 йылда тыуғандар
Категория:7 декабрҙә тыуғандар
Категория:Тверь дәүләт педагогия университетын тамамлаусылар