Балҡарҙар

Балҡарҙар (, ), «Этнонимы и племенные названия Северного Кавказа», Год: 1973, Автор: Волкова Н. Г., Издательство: «Наука» (Главная редакция восточной литературы, г. Москва), стр. — 87; — төрки телле халыҡ, башлыса Төньяҡ Кавказдың үҙәк өлөшөндә, таулы һәм тау алды төбәктәрендә йәшәй (Балҡарстан).

Йылғалары Баксан, Чегем , Хазни-дон, Черек-Балҡар, Черек-Хулам. Европеоид расаның кавкасион раса антропологик тибы . Төрки телдәр ғаиләһенең ҡарасай-балҡар телендә һөйләшәләр.

 Этнонимы 

«Балҡар» этнонимының килеп сығышы тураһында бер нисә версия бар:
 Малкар тарлауығында йәшәүселәрҙең урыҫ телендәге аталышы ().
 «Болгар» тигән атаманан  737 йылда  ғәрәп-хазар килешеү шарттары буйынса ҡаған теләүселәрҙең барыһына ла ислам ҡабул итергә рөхсәт бирә. Күп болғар-бурджандар (атап әйткәндә, хәҙерге заман  балҡар, карасай һәм ҡумыҡтарҙың ҡанбабалары) мосолманлыҡ ҡабул итә. Тап ошо ваҡыттан болғарҙар араһында ислам тарала башлай. —Бегунов Ю. (ред.), Закиев М., Бариев Р., Глашев Б., Нурутдинов Ф. Сокровища булгарского народа. Этногенез. История. Культура. Издательство: «БулгарИздат»; 2007 г.
Үҙатамалары — малғар, малҡар, балҡар.

 Халыҡ һаны 
Әлеге ваҡытта балҡарҙарҙың дөйөм һаны яҡынса 125 мең кеше тәшкил  (2010 йылға ҡарата). Рәсәйҙә 112,9 мең кеше йәшәй, улар араһында Ҡабарҙы-Балҡарстанда — 108,6, меңе, был республика халҡының 12,7 % тәшкил итә.

(Ҡабарҙы-Балҡарстанда) 2010 йылғы халыҡ иҫәбе райондар буйынса:

 Муниципаль район Балҡарҙар өлөшө, % Эльбрус МР 69,5 Черек МР 64 Чегем МР 20  Нальчик 16,9 Зольск МР 6
Күпмелер балҡарҙар Ҡаҙағстанда һәм Ҡырғыҙстанда йәшәй (4 — 5 мең кеше, 2008), улар унда  депортация арҡаһында 1944 барып юлыҡҡан.

Шулай уҡ Төркиәлә, Европа илдәрендә һәм  АҠШ-та йәшәүселәр бар, улары XIX быуатта мөһәжир булып киткән.

 Халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре  
 Йыл  Халыҡ һаны  Сығанаҡ193942 6851939 йылғы халыҡ иҫәбен алыу195942 4081959 йылғы халыҡ иҫәбен алыу197059 5011970 йылғы халыҡ иҫәбен алыу197966 3341979 йылғы халыҡ иҫәбен алыу198985 1261989 йылғы халыҡ иҫәбен алыу2002108 4262002 йылғы халыҡ иҫәбен алыу2010112 9242010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу

 Телдәре 

Ҡарасай-балҡар (ҡарасай, балҡар) теле — төрки телдәрҙең береһе , был телдә ҡарасайҙар һәм балҡарҙар һөйләшә. Диалекттарында айырма аҙ. Хәҙерге атамаһы 1950 йылдарҙа ҡабул ителә, элек таулы-татар, таулы-төрки, татар-сығатай теле тип атап йөрөтөлгән.Ҡабарҙы-Балҡарстанда һәм Ҡарасай-Черкес Республикаһында киң таралған, ике республикала ла дәүләт статусына эйә. Рәсәйҙә 303 мең самаһы кеше ошо телдә һөйләшә .

 Иҫкәрмәләр 

 Әҙәбиәт 









Категория:Кавказ халыҡтары
Категория:Төрки халыҡтар
Категория:Рәсәй халыҡтары
Категория:Ҡабарҙы-Балҡар Республикаһы
Категория:Төньяҡ Кавказ
Категория:Депортацияланған халыҡтар