СССР миҙалдары

СССР миҙалдары — Советтар Союзының коммунизм төҙөүҙә, социалистик Ватанды яҡлауҙа айырыуса ҡаҙаныштары, шулай уҡ дәүләт һәм йәмғиәт алдындағы башҡа айырыуса ҡаҙаныштары өсөн дәртләндереүгә йүнәтелгән дәүләт наградалары. СССР дәүләт наградалары үҙ эсенә юғары дәрәжә отличиеларын алған— Советтар Союзы Геройы, Социалистик Хеҙмәт Геройы, «Герой-ҡала», «Герой-ҡәлғә», «Герой Әсә», 20 орден, 55 миҙал, 19 СССР-ҙың маҡтаулы исемдәре. Дәүләт наградаларынан тыш, ведомство миҙалы ла булдырыла — өс дәрәжәле «Маҡтауға лайыҡ хеҙмәте өсөн» миҙалы.

 Төп положениелар 
СССР Конституцияһының 121-се статьяһы 9-сы пунктында СССР ордендарын һәм миҙалдарын СССР Юғары Советы Президиумы ғына раҫлай ала, тип әйтелә. Шулай итеп, ведомство миҙалдары СССР дәүләт наградалары тип һаналмай. 1979 йылдың 3 июлендә СССР Юғары Советы Президиумы «СССР ордендары, миҙалдары һәм маҡтаулы исемдәре тураһында дөйөм Положение»ны раҫлай. «Дөйөм Положениеларҙың» IV киҫәгенең 15-17 статьяларында СССР миҙалдары исемлеге бирелә, улар һигеҙ төркөмгә тупланған:

 Миҙалдар — айырыуса отличиелар билдәләре;
 Хеҙмәт ҡаҙаныштар өсөн миҙалдар;
 Социалистик Ватанды яҡлауҙағы ҡаҙаныштары һәм башҡа хәрби ҡаҙаныштары өсөн миҙалдар;
 СССР халыҡ хужалығының мөһим мәсьәләләрен хәл итеүҙәге ҡаҙаныштары өсөн миҙалдар;
 Күп балалыҡ һәм балалар тәрбиәләгән әсәләрҙе бүләкләү өсөн миҙалдар;
 Хеҙмәт һәм гражданлыҡ бурысты үтәгән ваҡыттағы ҡаҙаныштары өсөн миҙалдар;
 Бөйөк Ватан һуғышы осоронда ҡалаларҙы һәм территорияларҙы обороналауҙа, алыуҙа һәм азат итеүҙә ҡаҙаныштары һәм батырлыҡтары өсөн миҙалдар;
 Мөһим юбилей тарихи даталар менән бәйле бүләкләү өсөн миҙалдар.

СССР миҙалдары менән бүләкләү тураһында үтенес менән дәүләт структуралары, партия һәм йәмәғәт ойошмалары, предприятиелар етәкселәре һәм хәрби частары командирҙары мөрәжәғәт итә алған. Бүләкләү тураһында ҡарар СССР Юғары Советы Президиумы тарафынан ҡабул ителә. Бүләкләү Президиум исемененән һәм уның ҡуышыу буйынса үткәрелә. Бөйөк Ватан һуғышы ваҡытында СССР-ҙың айырым дәүләт наградалары менән бүләкләү полк командирынан алып фронт командующийына тиклем диапозонында частар һәм берләшмәләр командирҙарына рөхсәт ителә я[к 2]. СССР миҙалдарын һәм ҡалыптағы миҙалдар таҫмаларын тағыу ҡағиҙәләре (урынлаштырыу тәртибе, наградалар араһындағы алыҫлыҡ, рәттәрҙә урынлаштырыу һәм башҡалар) СССР Юғары Советы Президиумының бер нисә Указдары менән билдәләнә, уларҙың аҙаҡҡыһы 1980 йылдың 285 мартында баҫтырыла. Был указға ярашлы, бөтә миҙалдар ҙа, «Хәрби хеҙмәттә отличие өсөн» миҙалынан тыш, күкрәктең һул яғында йөрөтөлә һәм ордендарҙан һуң урынлаштырыла. «Маҡтаулы хеҙмәт өсөн» («Хәрби хеҙмәт өсөн»). Владимир Ильич Лениндың 100 йыллығына" миҙалын иҫәпкә алмағанда. Был миҙал ордендарҙың өҫтөндә урынлаша, әммә «Алтын миҙал» һәм «Ураҡ һәм сүкеш» алтын миҙалынан түбәнерәк, улар булмаған осраҡта махсус отличие билдәләре урындарында. Берҙән-бер күкрәктең уң яғында йөрөтөлгән миҙал — «Хәрби хеҙмәттәге отличие өсөн» миҙалы. Таҫмалы ҡалыптар күкрәктең һул яғында йөрөтөлә. Махсус отличиеһы билдәләргә таҫмалар тағылмай, "Әсәлек миҙалы"ның таҫмаһы булмай. Сит ил миҙалдары һәм уларҙың ҡалыптарҙағы таҫмалары СССР дәүләт наградаларынан түбәнерәк урынлаштырыла.

СССР Юғары Советы Президиумы «СССР дәүләт наградаларынан мәхрүм итеү» исемле IX киҫәгенең 40 һәм 41 статьяларына ярашлы СССР дәүләт наградаларын мәхрүм итә алған. Шулай уҡ "Дөйөм положение"ла (X киҫәк, 42 һәм 43 статьялар) СССР дәүләт наградаларына ҡарата законһыҙ ғәмәлдәр өсөн яуаплылыҡ билдәләнә.

 Тарихы 
1917 йылдың 10 (23) ноябрендә Бөтә Рәсәй башҡарма Комитеты һәм Халыҡ Комиссарҙары Советы «Ҡатламдарҙы һәм граждандар чиндарын бөтөрөү тураһында» исемле декрет сығаралар, декретҡа ярашлы революцияға тиклемге Рәсәйҙәге бөтә ордендар, миҙалдар һәм башҡа отличие билдәләре бөтөрөлә. 1919 йылдың 9 (22 ғинуарында Мөлкәт Халыҡ Комиссариаты үҙенең ҡарары менән Ордендар капитулын юҡҡа сығара. Шулай итеп, революцион Рәсәйҙең һәм , һуңғараҡ Советтар Союзының наградлау системаһы батша Рәсәйенең һәм Ваҡытлы хөкүмәттең традицияларын һаҡламай. Совет наградлау системаһының тарихы 1918 йылдың 16 сентябрендә башлана, был көндөБөтә Рәсәй башҡарма Комитеты беренсе совет орденын раҫлай — РСФСР-ҙың Ҡыҙыл Байраҡ орденын. 1922 йылдың 30 декабрендә ойошторолған Советтар Созының бөтә республикалары өсөн дөйөм орден булып китә. Беренсе совет миҙалы — «Эшсе-Крәҫтиән Ҡыҙыл Армияһының ХХ йыллығы» миҙалы, ул 1938 йылдың 24 ғинуарында раҫлана. Быға тиклем ордендар һәм юғары отличие дәрәжәһе — Советтар Союзы Геройы исеме генә раҫланған була. Беренсе хәрби миҙалдар — «Батырлыҡ өсөн» һәм «Хәрби хеҙмәттәре өсөн» миҙалдары 1938 йылдың 17 октябрендә раҫлана, улар менән ҡатнашыусылар бүләкләнә. Шул уҡ йылдың 27 декабрендә хеҙмәт ҡаҙаныштары өсөн миҙалдар раҫлана — «Хеҙмәт ҡаҙаныштары өсөн» һәм «Хеҙмәт отличиеһы өсөн». Һуғышҡа тиклем тағы ла ике миҙал раҫлана, улар үҙаллы бирелмәй, махсус отличиеһы билдәләре булараҡ Советтар Союзы геройҙарына һәм Социалистик Хеҙмәт Геройҙарына бирелә —«Алтын Йондоҙ» миҙалы һәм «Урак һәм Сүкеш» алтын миҙалы. Дөйөм алғанда Советтар Союзының наградлау системаһына 5 орден һәм 7 миҙал инә.

Һуғыш осорондағы тәүге хәрби миҙалдар обороналау өсөн бирелде: «Ленинградты обороналаған өсөн» миҙалы, «Одессаны обороналаған өсөн» миҙалы, «Севастополде обороналаған өсөн» миҙалы, «Сталинградты обороналаған өсөн» миҙалы. Дүрт миҙал да бер көндә — 1942 йылдың 22 декабрендә — раҫлана. Шуныһы иғтибарға лайыҡ, Аҡса һуғыу йорто Ленинградтан Краснокамаға күсерелеүгә ҡарамаҫтан (1941 йылдан 1944 йылға тиклем ордендарҙың һәм миҙалдарҙың күпселеге шунда эшләнә), ленинградсылар блокада шарттарында «Ленинградты обороналаған өсөн» миҙалын етештереүгә өлгәшәләр һәм 1943 йылдың 1 декабренә 2200 миҙал яһайҙар. Бынан тыш һуғыштың аҙағына тиклем тағы ла бер нисә хәрби һәм тыныс ваҡыттағы миҙал раҫлана: ике дәрәжәле «Ватан һуғышы партизанына» миҙалы, Ушаков һәм Нахимов миҙалдары, «Мәскәүҙе обороналаған өсөн» миҙалы, «Кавказды обороналаған өсөн» миҙалы, «Совет Поляр түңәрәк аръяғын обороналаған өсөн» һәм ике дәрәжәле «Әсәлек миҙалы» миҙалдары. 1945 йылдың 9 майында «1941—1945 йылдарҙағы Бөйөк Ватан һуғышында Германияны еңгән өсөн» миҙалы, 6 июндә тыл хеҙмәткәрҙәре өсөн — «1941-1945 йылдарҙағы Бөйөк Ватан һуғышында маҡтаулы хеҙмәте өсөн» миҙалы раҫлана.1945 йылдың 7 июнендә Оборона халыҡ Комиссариаты үтенесе буйынса бер үк ваҡытта 7 миҙал раҫлана — «Будапештты алған өсөн», «Кенигсбергты алған өсөн», «Венаны алған өсөн» миҙалы, «Берлинды алған өсөн» миҙалы, «Белградты азат иткән өсөн» миҙалы, «Варшаваны азат иткән өсөн» миҙалы, «Праганы азат иткән өсөн» миҙалы. Шул уҡ йылдың 30 сентябрендә «Японияны еңгән өсөн» миҙалы миҙалы булдырыла. Һуғыш осорондағы аҙаҡҡы миҙал — «Киевты обороналаған өсөн» миҙалы — 1961 йылдың 21 июнендә раҫлана. Шулай уҡ һуғыш осорона СССР миҙалдарына таҫмалар индереү ҡарай. Таҫмалар муар ебәгенән эшләнә, киңлеге 24 мм, улар биш мөйөшлө ҡалыптарға беркетелә. «Алтын йондоҙ» һәм «Ураҡ һәм сүкеш» миҙалдарына ғына айырмалы рәүештә ҡыҙыл төҫтәге муар ебәгенән эшләнә, киңлеге 24 мм. Шулай уҡ миҙалһыҙ таҫмалар тағыу өсөн планкалар барлыҡҡа килә (бейеклеге 12 мм).

1947 йылдың 20 сентябрендә СССР бүләкләү системаһында миҙалдың яңы төрө барлыҡҡа килә: ҡала юбилейҙары иҫтәлегенә. Бындай миҙалдар арһында тәүгеһе — «Мәскәүҙең 800 йыллығы иҫтәлегенә», һуңыраҡ «Ленинградтың 250 йыллығы иҫтәлегенә» (1957 йылдың 16 майы) һәм «Киевтың 1500-йыллығы иҫтәлегенә» (1982 йылдың 10 майы) булдырыла. Һуғыштан һуң наградлау системаһы хеҙмәт миҙалдары менән тулыландырыла башлай. 1948 йылдың 10 сентябрендә — «Донбасс күмер шахталарын тергеҙгән өсөн», ә 1948 йылдың 18 майында «Көньяҡтағы ҡара күмер металлургия предприятиеларын тергеҙгән өсөн» миҙалдары булдырыла. 1948 йылдың 22 февралендә «Совет Армияһының һәм Флотының 30 йыллығы» юбилей миҙалы булдырыла һәм Совет Армияһының һәр ун йыллыҡ юбилейын билдәләгән миҙалдар булдырыу традицияһына нигеҙ һала: «СССР Ҡораллы Көстәренә 40 йыл», «СССР Ҡораллы Көстәренә 50 йыл», «СССР Ҡораллы Көстәренә 60 йыл», «СССР Ҡораллы Көстәренә 70 йыл» (СССР-ҙың һуңғы миҙалы).

1950 йылда «отличие өсөн» ике миҙал булдырыла: «СССР-ҙың дәүләт сиген һаҡлауҙа отличие өсөн», әлеге миҙал менән сик һаҡсылары һәм дәүләт сиген һаҡлауҙа айырыуса ҡаһарманлыҡ күрһәткән башҡа граждандар бүләкләнә һәм «Йәмәғәт тәртибен һаҡлауҙа яҡшы хеҙмәте өсөн» миҙалы, был миҙал менән милиционерҙары һәм енәйәт булдырмауҙа һәм енәйәтселәрҙе тотоуҙа айырыуса ҡаһарманлыҡ күрһәткән граждандар бүләкләнә . 1956 йылдың 20 октябрендә сиҙәмселәрҙе дәртләндереү өсөн миҙал булдырыла — «Сиҙәм ерҙәрҙе үҙләштергән өсөн». 1957 йылда шәхси батырлыҡтары өсөн ике миҙал булдырыла: «Батыусыны ҡотҡарған өсөн» һәм «Янғында батырлығы өсөн».

1957 йылдың 14 сентябрендә СССР наградалар системаһына ҙур үҙгәрештәр индерелә — СССР дәүләт наградаһы менән тейешле эш стажы (выслуга лет) өсөн бүләкләү практикаһы ғәмәлдән сығарыла. Бер үк ваҡытта СССР Юғары Советы Президиумы тейешле ведомстволарға ведомство миҙалын -«Маҡтауға лайыҡ хеҙмәт өсөн» миҙалын булдырырға тәҡдим итә.

1965 йылдың 7 майында «1941-1945 йылдарҙағы Бөйөк Ватан һуғышында Еңеүгә егерме йыл» миҙалы менән һәр юбилей Еңеү йылында юбилей миҙалдарын булдырыу традицияһы барлыҡҡа килә: «1941-1945 йылдарҙағы Бөйөк Ватан һуғышында Еңеүгә утыҙ йыллығы» юбилей миҙалы, «1941-1945 йылдарҙағы Бөйөк Ватан һуғышында Еңеүҙең ҡырҡ йыллығы юбилей миҙалы» . 1967 йылда хоҡуҡ һаҡлау органдары менән бәйле берҙән-бер миҙал — «Совет милицияһына — 50 йыл» миҙалы булдырыла. 1969 йылдың 5 ноябрендә 1970 йылдың апрелендә «Маҡтаулы хеҙмәт өсөн („Хәрби ҡыйыулыҡ өсөн“). Владимир Ильич Лениндың 100 йыллығы иҫтәлегенә» юбилей миҙалы булдырыла.

1974 йылдың 18 ғинуарында, (өс дәрәжәле) Хеҙмәт Даны ордены ордены менән бер үк ваҡытта, «Хеҙмәт ветераны» миҙалы булдырыла, уның менән пенсияға сыҡҡанда бүләкләү тәғәйенләнә. Шул уҡ йылда 2 дәрәжәле «Хәрби хеҙмәттә отличие өсөн» миҙалы булдырыла — ордендарҙан аҫтараҡ, күкрәктең уң яғында йөрөтөлгән берҙән-бер миҙал . Ә 1976 йылдың 20 майында «СССР Ҡораллы көстәр ветераны», миҙалы булдырыла — «Хеҙмәт ветераны» миҙалының аналогы, 25 йыл хеҙмәт иткән хәрбиҙәргә тапшырыла. Артабан өс «ижади» миҙалдар булдырыла: «Байҡал-Амур магистрален төҙөү өсөн», «РСФСР Черноземье булмаған ерҙәрҙе үҙгәртеп ҡороу өсөн», «Көнбайыш Себер нефть һәм газ комплексын үҫтереү һәм ер аҫтын үҙләштереү өсөн» миҙалдары. 70-се йылдарҙың аҙаҡҡы миҙалы — «Хәрби хеҙмәттәшлекте нығытыу өсөн», әлеге миҙал менән Варшава Килешеүе Ойошмаһы илдәре граждандары бүләкләнгән .

1988 йылдың 22 авгусында «Алтын йондоҙ» миҙалы һәм «Ураҡ һәм Сүкеш» алтын миҙалы менән ҡабатлап бүләкләү практикаһын туҡтатыу буйынса ҡарар ҡабул ителә.

 Исемлек 
Төп сығанаҡ — Володин А. Н., Мерлай Н. М. Медали СССР. — СПб.: Печатный двор, 1997. — 301 с. — 3000 экз. — ISBN 5-7062-0111-0..
Исемлек хронологик тәртиптә эшләнгән. Бер көндә булдырылған миҙалдар төп сығанаҡҡа тура килтерелгән.

«Һүрәт» бүлегендә күмәк бүләкләнеүселәргә тапшырылған варианты бирелгән.

 Миҙалдар исемлеге 
 Миҙал төркөмдәре буйынса төҫтәр Айырым отличие билдәләре өсөн миҙалдар Хеҙмәт ҡаҙаныштары өсөн миҙалдар Социалистик Ватанды һаҡлауҙағы ҡаҙаныштары һәм һашҡа хәрби ҡаҙаныштары өсөн миҙалдар СССР халыҡ хужалығы мәсьәләләрен хәл итеүҙәге ҡаҙаныштары өсөн миҙалдар Әсәләрҙе ҡүп балалыҡ һәм балаларҙы тәрбиәләү өсөн миҙалдар Гражданлыҡ һәм хеҙмәт бурыстарын үтәүҙә ҡаҙаныштары өсөн миҙалдар Бөйөк Ватан һуғышы осоронда оборонала, ҡалаларҙы һәм территорияларҙы яулап алыу һәм азат итеүҙә отличиелары һәм ҡаҙаныштары өсөн миҙалдар Совет халҡы тарихында иң мөһим юбилей даталарға бәйле бүләкләү өсөн миҙалдар

 Һүрәте Планкаһы Тулы исеме      Бүләкләүһаны Комментарийҙар70px «Эшсе-Крәҫтиән Ҡыҙыл Армияһының егерме йыллығы» юбилей миҙалы 24 января 1938 года 70px Файл:SU Medal XX Years of the Workers' and Peasants' Red Army ribbon.svg 19 июнь 1943 йыл,27 июль 1981 йыл 70px «Батырлыҡ өсөн»миҙалы 17 октябрь 1938 йыл   16 декабрь 1947 йыл,28 март 1980 йыл,27 июль 1981 йыл   Файл:SU Medal For Courage ribbon.svg 19 июль 1943 йыл«Хәрби хеҙмәттәре өсөн» миҙалы 17 октябрь 1938 йыл 19 декабрь 1947 йыл,28 март 1980 йыл 70px Файл:SU Medal For Battle Merit ribbon.svg 19 июнь 1943 йыл,27 июль 1981 йыл 70px«Хеҙмәт батырлығы өсөн» миҙалы 27 декабрь 1938 йыл 19 декабрь 1947 йыл,28 март 1980 йыл 70px Файл:SU Medal For Labour Valour ribbon.svg 19 июнь 1943 йыл 70px«Хеҙмәт отличиеһы өсөн» миҙалы 27 декабрь 1938 йыл 19 декабрь 1947 йыл,28 март 1980 йыл 70px Файл:SU Medal For Distinguished Labour ribbon.svg  19 июнь 1943 йыл 70px«Алтын Йондоҙ»миҙалы 1 август 1939 йылСоветтар Союзы Геройы отличиеһы билдәһе;үҙаллы тапшырылмаған 70px 70px«Ураҡ һәм Сүкеш»алтын миҙалы 22 май 1940 йылСоциалистик Хеҙмәт Геройы отличиеһы билдәһе;үҙаллы тапшырылмаған 70px 19 июнь 1943 йыл,27 июль 1981 йыл 70px Файл:SU Medal For the Defence of Leningrad ribbon.svg «Ленинградты обороналаған өсөн» миҙалы22 декабря 1942 года27 март 1943 йыл,7 май 1943 йыл,19 июнь 1943 йыл18 июль 1980 йыляҡынса  70px Файл:SU Medal For the Defence of Odessa ribbon.svg «Одессаны обороналаған  өсөн» миҙалы -ҙән ашыу 1943 йылдың 28 апрелендәге тапшырыу тәртибе тураһында Положение 70px Файл:SU Medal For the Defence of Sevastopol ribbon.svg  «Севастополде обороналаған өсөн» миҙалы  70px Файл:SU Medal For the Defence of Stalingrad ribbon.svg «Сталинградты обороналаған өсөн» миҙалы  70px Файл:SU Medal To a Partisan of the Patriotic War 1st class ribbon.svg I дәрәжә «Ватан һуғышы партизанына» миҙалы2 февраль 1943 йыл19 июнь 1943 йыл26 февраль 1947 йыл  70px Файл:SU Medal To a Partisan of the Patriotic War 2nd class ribbon.svg II дәрәжә «Ватан һуғышы партизанына»миҙалы 70px Файл:SU Medal of Ushakov ribbon.svg Ушаков миҙалы3 март 1944 йыл26 февраль 1947 йыл,16 декабрь 1947 йыл,28 март 1980 йыл  70px Файл:MedalNakhimovRib.png Нахимов миҙалы 70px Файл:SU Medal For the Defence of Moscow ribbon.svg «Мәскәүҙе обороналаған өсөн» миҙалы1 маq 1944 qsk  1944 йылдың 22 майындағы тапшырыу тәртибе тураһында Положение 70px Файл:SU Medal For the Defence of the Caucasus ribbon.svg «Кавказды обороналаған өсөн» миҙалы 6 май 1944 йыл,16 май 1944 йыл,2 июнь 1944 йыл,10 март 1945 йыл,14 март 1945 йыл,18 июль 1980 йыл яҡынса  70px I дәрәжә «Әсәлек миҙалы»8 июль 1944 йыл18 август 1944 йыл,28 май 1973 йыл,18 июль 1980 йыл около   70px II дәрәжә «Әсәлек миҙалы» яҡынса  70px  Файл:SU Medal For the Defence of the Soviet Transarctic ribbon.svg  «Cовет Поляр түңәрәк аръяғын обораналаған өсөн»миҙалы  5 декабрь 1944 йыл      70px  Файл:Order of Glory Ribbon Bar.svg  1941—1945 йылдарҙағы Бөйөк Ватан һуғышында Германияны еңгән өсөнмиҙалы  9 май 1945 йыл   5 июля 1945 года    1945 йылдың 24 июлендәге тапшырыу тәртибе тураһында Положение 70px  Файл:SU Medal For Valiant Labour in the Great Patriotic War 1941-1945 ribbon.svg  «1941—1945 йылдарҙағы Бөйөк Ватан һуғышында күрһәткән фиҙакәр хеҙмәт өсөн» миҙалы  6 июня 1945 года   5 февраля 1951 года   70px Файл:SU Medal For the Capture of Budapest ribbon.svg «Будапештты алған өсөн»миҙалы9 июнь 1945 йыл 18 июль 1980 йыл 1945 йылдың 31 авгусындағы тапшырыу тәртибе тураһында Положение 70px Файл:SU Medal For the Capture of Koenigsberg ribbon.svg «Кёнигсбергты алған өсөн»миҙалы 5 февраль 1951 йыл,18 июль 1980 йыл более  70px Файл:SU Medal For the Capture of Vienna ribbon.svg «Венаны алған өсөн»миҙалы 18 июль 1980 йыл  70px Файл:SU Medal For the Capture of Berlin ribbon.svg «Берлинды алған өсөн»миҙалы 18 июль 1980 йыл  -дан ашыу 70px Файл:SU Medal For the Liberation of Belgrade ribbon.svg «Белградты азат иткән өсөн»миҙалы яҡынса 1945 йылдың 31 авгусындағы тапшырыу тәртибе тураһында Положение 70px Файл:SU Medal For the Liberation of Warsaw ribbon.svg «Варшаваны азат иткән өсөн»миҙалы"  70px Файл:SU Medal For the Liberation of Prague ribbon.svg «Праганы азат иткән өсөн»миҙалы  70px  Файл:SU Medal For the Victory over Japan ribbon.svg  «Японияны еңгән өсөн»миҙалы  30 сентябрь 1945 йыл   5 февраль 1951 йыл,18 июль 1980 йыл    1945 йылдың 12 декабрендәге тапшырыу тәртибе тураһында Положение 70px  Файл:SU Medal For the Restoration of the Donbass Coal Mines ribbon.svg  «Донбасс күмер шахталарын тергеҙгән өсөн»миҙалы"  10 сентябрь 1947 йыл   23 июнь 1951 йыл,18 июль 1980 йыл   -ҙән ашыу  70px  72px  «Мәскәүҙең 800 йыллығы иҫтәлегенә»«миҙалы  20 сентябрь 1947 йыл   23 июнь 1951 йыл,18 июль 1980 йыл    70px  Файл:SU Medal 30 Years of the Soviet Army and Navy ribbon.svg  „Совет Армияһына һәм Флотына — 30 йыл“юбилей миҙалы»  22 февраль 1948 йыл   5 февраль 1951 йыл,18 июль 1980 йыл    70px  Файл:SU Medal For the Restoration of the Black Metallurgy Enterprises of the South ribbon.svg  «Көньяҡтағы ҡара күмер металлургия предприятиеларын тергеҙгән өсөн»миҙалы  18 май 1948 йыл   23 июнь 1951 йыл,18 июль 1980 йыл    70px  Файл:SU Medal For Distinction in Guarding the State Border of the USSR ribbon.svg  «СССР-ҙың дәүләт сиген һаҡлауҙа отличие өсөн»миҙалы  13 июль 1950 йыл  11 февраль 1966 йыл  18 март 1977 йыл,18 июль 1980 йыл    70px  Файл:RUS Medal For Distinction in the Protection of Public Order ribbon.svg  «Йәмәғәт тәртибен һаҡлауҙа яҡшы хеҙмәте өсөн»миҙалы  1 ноябрь 1950 йыл  5 сентябрь 1960 йыл  12 октябрь 1963 йыл,18 июль 1980 йыл  яҡынса  1963 йылдың 6 апрелендәге тапшырыу тәртибе тураһында инструкцияһы,1983 йылдың 28 декабрендәге тапшырыу тәртибе тураһында инструкция 70px  Файл:SU Medal For the Development of Virgin Lands ribbon.svg  «Сиҙәм ерҙәрҙе үҙләштергән өсөн»миҙалы  20 октябрь 1956 йыл    яҡынса  70px  Файл:SU Medal For the Salvation of the Drowning ribbon.svg  «Һыуҙа батыусыларҙы ҡотҡарған өсөн»миҙалы  16 февраль 1957 йыл   18 июль 1980 йыл  -дән ашыу 1967 йылдың 1 авгусындағы тапшырыу тәртибе тураһында инструкция,1983 йылдың 28 декабрендәге тапшырыу тәртибе тураһында инструкция 70px  Файл:SU Medal In Commemoration of the 250th Anniversary of Leningrad ribbon.svg  «Ленинградтың 250 йыллығы иҫтәлегенә»миҙалыа"  16 мая 1957 года   23 май 1957 йыл  около  1978 йылдың 1 ғинуарынан бүләкләү туҡтатыла 70px  Файл:SU Medal For Courage in a Fire ribbon.svg  «Янғындағы батырлығы өсөн»миҙал  31 октябрь 1957 йыл  5 сентябрь 1960 йыл  18 июль 1980 йыл    1957 йылдың 9 ноябрендәге тапшырыу тәртибе тураһында инструкция,1983 йылдың 28 декабрендәге тапшырыу тәртибе тураһында инструкция 70px  Файл:SU Medal 40 Years of the Armed Forces of the USSR ribbon.svg  «СССР Ҡораллы көстәренең 40 йыллығы»миҙалыР"  18 декабрь 1957 йыл   18 июля 1980 года  около   70px  Файл:SU Medal For the Defence of Kiev ribbon.svg  «Киевты обороналаған өсөн»миҙалы  21 июнь 1961 йыл      70px  Файл:SU Medal Twenty Years of Victory in the Great Patriotic War 1941-1945 ribbon.svg  «1941—1945 йылдарҙағы Бөйөк Ватан һуғышында Еңеүгә егерме йыл»юбилей миҙалы  7 май 1965 йыл   16 август 1966 йыл,19 ғинуар 1968 йыл    70px  Файл:SU Medal 50 Years of the Soviet Militia ribbon.svg  «Совет милицияһына — 50 йыл»миҙалы  20 ноября 1967 года   18 июля 1980 года  более   70px  Файл:SU Medal 50 Years of the Armed Forces of the USSR ribbon.svg  «СССР Ҡораллы көстәренең 50 йыллығы»юбилей миҙалы  26 декабрь 1967 йыл   22 февраля 1968 года,19 декабря 1969 года,18 июля 1980 года  около  70px  Файл:SU Medal In Commemoration of the 100th Anniversary of the Birth of Vladimir Ilyich Lenin ribbon.svg  «Маҡтаулы хеҙмәт өсөн (Хәрби батырлыҡ өсөн). Владимир Ильич Лениндың 100 йыллығы иҫтәлегенә»юбилей миҙалы  5 ноябрь 1969 йыл   18 июль 1980 йыл   -дан ашыу   70px  Файл:SU Medal Veteran of Labour ribbon.svg  «Хеҙмәт ветераны»миҙалы  18 ғинуар 1974 йыл  29 апрель 1974 йыл  25 сентябрь 1974 йыл,8 июнь 1977 йыл,20 апрель 1978 йыл,12 апрель 1983 йыл  яҡынса   1983 йылдың 9 декабрендәге тапшырыу тәртибе тураһында инструкция 70pxФайл:SU Medal For Distinction in Military Service ribbon.svg I дәрәжә «Хәрби хеҙмәттәге отличие өсөн»миҙалы28 октябрь 1974 йыл18 июль 1980 йыл яҡынса  70px II дәрәжә «Хәрби хеҙмәттәге отличие өсөн»миҙалы яҡынса  70px  Файл:SU Medal Thirty Years of Victory in the Great Patriotic War 1941-1945 ribbon.svg  «1941—1945 йылдарҙағы Бөйөк Ватан һуғышында Еңеүгә утыҙ йыл»миҙалы  25 апрель 1975 йыл   30 январь 1976 йыл  около   70px  Файл:SU Medal Veteran of the Armed Forces of the USSR ribbon.svg  «СССР Ҡораллы көстәре ветераны»миҙалы  20 май 1976 йыл   18 июль 1980 йыл,10 ғинуар 1984 йыл  -дән ашыу  70px Файл:SU Medal For Construction of the Baikal-Amur Railway ribbon.svg «Байҡал-Амур магистрален төҙөү өсөн»миҙалы" 8 октябрь 1976 йыл18 июль 1980 йыляҡынса  1977 йылдың 13 июлендәге тапшырыу тәртибе тураһында инструкцияһы 70px Файл:SU Medal For Transforming the Non-Black Earth of the RSFSR ribbon.svg «РСФСР-ҙың Ҡара тупраҡ булмаған ерҙәрен үҙгәртеп ҡорған өсөн» миҙалы  30 сентябрь 1977 йыл  -дән ашыу 1978 йылдың 12 апрелендәге тапшырыу тәртибе тураһында инструкция 70px Файл:SU Medal 60 Years of the Armed Forces of the USSR ribbon.svg «СССР Ҡораллы көстәренең 60 йыллығы»миҙалы 28 ғинуар 1978 йыл 18 июль 1980 йыл яҡынса  70px  Файл:SU Medal For the Tapping of the Subsoil and Expansion of the Petrochemical Complex of Western Siberia ribbon.svg  «Көнбайыш Себер нефть һәм газ комплексын үҫтереү һәм ер аҫтын үҙләштереү өсөн» миҙалы  28 июль 1978 йыл    более   1978 йылдың 27 сентябрендәге тапшырыу тураһында инструкция 70px  Файл:SU Medal For Strengthening of Brotherhood in Arms ribbon.svg  «Хәрби хеҙмәттәшлекте нығытыу өсөн», миҙалы  25 май 1979 йыл   18 июль 1980 йыл  яҡынса  70px  Файл:SU Medal In Commemoration of the 1500th Anniversary of Kiev ribbon.svg  «Киевтың 1500-йыллығы иҫтәлегенә»миҙалы  10 май 1982 йыл    более   70px  Файл:SU Medal Forty Years of Victory in the Great Patriotic War 1941-1945 ribbon.svg  «1941—1945 йылдарҙағы Бөйөк Ватан һуғышында Еңеүҙең ҡырҡ йыллығы»юбилей миҙалы  12 апрель 1985 йыл    яҡынса   1985 йылдың 12 апрелендәге тапшырыу тәртибе тураһында инструкция 70px  Файл:SU Medal 70 Years of the Armed Forces of the USSR ribbon.svg  «СССР Ҡораллы көстәренең 70 йыллығы» юбилей миҙалы  28 ғинуар 1988 йыл    яҡынса  

 Комментарийҙар 

 Иҫкәрмәләр 

 Шулай уҡ ҡарағыҙ 
 СССР ордендары

 Һылтанмалар 


 Әҙәбиәт 


 Володин А. Н., Мерлай Н. М. Медали СССР. — СПб.: Печатный двор, 1997. — 301 с. — 3000 экз. — ISBN 5-7062-0111-0.
Категория:СССР миҙалдары