Ҡайдаров Әбдуәли Туғанбай улы

Кайдаров Абду-Али Туғанбай улы ( 13 декабрь 1924 йыл — 27 февраль 2019 йыл) — ғалим-тел белгесе. Ҡаҙаҡ ССР-ы Фәндәр академияһы академигы. (1983), Башҡортостан Республикаһы Фәндәр академияһының почётлы академигы (1991), филология фәндәре докторы (1970), профессор (1972). Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы. Ҡаҙаҡ ССР-ының атҡаҙанған фән эшмәкәре (1982), Ҡаҙағстан Республикаһының халыҡ мәғарифы отличнигы (1994). I (1944) һәм II (1985) дәрәжә Ватан һуғышы, Халыҡтар Дуҫлығы (1984), Ҡыҙыл Йондоҙ (1945), III дәрәжә Дан ордендары кавалеры. 

 Биографияһы 
 Әбдуәли Туғанбай улы Ҡайдаров 1924 йылда Ҡаҙағстандың Алматы өлкәһе Енбекшиҡаҙаҡ районы Талдыбулаҡ ауылында тыуғанУмер известный ученый-языковед Абдуали Кайдар.
 1941—1946 йылдарҙа Ҡыҙыл Армия сафтарында хеҙмәт иткән — Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашҡан.
 1951 — Әл-Фараби исемендәге Ҡаҙаҡ милли университетының (С. М. Киров исемендәге Ҡаҙаҡ дәүләт университеты) филология факультетын тамамлаған
 1951—1954 йылдарҙа — Ҡаҙағстан Милли Фәндәр Академияһы аспирантураһында уҡый.

 Хеҙмәт юлы 
 Аспирантура тамамлағандан һуң Ҡаҙағстан Милли Фәндәр Академияһында эшләй.
 1958 йылдан көнсығышты өйрәнеү секторының өкән ғилми хеҙмәткәре.
 1959 йылдан уйғыр филологияһы бүлеге мөдире.
 1961 йылдан 1978 йылға саҡлы — директор урынбаҫары.
 1978 йылдан 1995 йылға тиклем — директор, ә 1995 йылдан 2019 йылға саҡлы — почётлы директор, шулай уҡ ғилми кадрҙарҙы әҙерләү мәсьәләләре менән шөғөлләнә.
 1982 йылдан Әл-Фараби исемендәге Ҡаҙаҡ милли университетында (С. М. Киров исемендәге Ҡаҙаҡ дәүләт университеты) ҡаҙаҡ теле кафедраһы профессоры.
 Байтурсынов исемендәге Тел ғилеме институтының әйҙәүсе ғилми хеҙмәткәре

 Фәнни, әҙәби хеҙмәттәре 
 Ғалимдың ғилми эшмәкәрлегенең төп йүнәлештәре: лексикология, диалектология һәм тел тарихы, этнолингвистика,    һәм алтаистика, тел сәйәсәте, дәүләт теле проблемалары һ. б.
 Уның фәнни етәкселегендә 65 юғары квалифицикациялы ғалим, шуларҙан 10 кеше фән докторы.
 400-ҙән артыҡ ғилми хеҙмәт авторы (шуларҙан 40-ы — монографиялар, дәреслектәр, һүҙлектәр, йыйынтыҡтар).
 Бер нисә фәнни, фәнни-популяр журналдың («Известия НАН РК», «Советская тюркология» һ. б.) редакторы һәм редколлегия ағзаһы булған.

Ҡайһы бер хеҙмәттәре:
 Ҡаҙаҡ телендә бер ижекле һүҙҙәр тамырҙары һәм нигеҙҙәренең структураһы (Структура односложных корней и основ в казахском языке), Л., 1986;
 Тысяча метких и образных выражений (этнолингвистик аңлатмалар бирелгән ҡаҙаҡ-рус фразеологик һүҙлеге), Астана, 2002

 Ғилми дәрәжәләре 
 1970 йылдан — филология фәндәре докторы 
 1972 йылдан — профессор
 1984 йылдан — Ҡаҙаҡ ССР-ы Фәндәр Академияһы академигы
 1989 йылдан — М. Ататөрк исемендәге Төрөк лингвистик йәмғиәтенең почётлы ағзаһы, академик 
 1991 йылдан — Башҡортостан Республикаһы Фәндәр академияһының почётлы ағзаһы, академик

 Наградалары һәм маҡтаулы исемдәре 
 СССР
 Ҡаҙаҡ ССР-ы Юғары Советының почёт грамотаһы 
 1944 — 3-сө дәрәжәле Дан ордены
 1944 — 1-се дәрәжәле Ватан һуғышы ордены
 1945 — ике Ҡыҙыл Йондоҙ ордены
 1984 — Халыҡтар дуҫлығы ордены
 1985 — 2-се дәрәжәле Ватан һуғышы ордены
 1982 — «Ҡаҙаҡ ССР-ының атҡаҙанған фән эшмәкәре» почётлы исеме бирелде
 1984 — Ҡаҙаҡ ССР-ы халыҡ мәғарифы алдынғыһы 
 1971 — Ч. Ч. Вәлиханов премияһы лауреаты
 СССР-ҙың күп һанлы миҙалдары
 Ҡаҙағстан
 1996 — Отан ордены 
 2014 — президент ҡулынан І дәрәжәле Достык ордены РКНакануне Дня независимости президент РК наградил граждан страны госнаградами
 2017 — «За бесценный вклад в развитие тюркологии» TWESCO миҙалдарыВыдающихся тюркологов наградили в Алматы
 «Ҡаҙағстандың атҡаҙанған эшмәкәре» почётлы исеме бирелде
 Ҡаҙағстан Республикаһының күп һанлы миҙалдары 
 2002 — Енбекшиҡаҙаҡ районының Почётлы гражданы
 Төрөк республикаһының «Почёт билдәһе» ордены («Ликат нишани»)

 Иҫкәрмәләр 

 Әҙәбиәт 
 Библиографии обществоведов Казахстана, А., 1986

Категория:Башҡортостан Республикаһы Фәндәр Академияһы академиктары
Категория:Ҡаҙағстан Республикаһының атҡаҙанған фән һәм техника эшмәкәрҙәре
Категория:Әл-Фараби исемендәге Ҡаҙаҡ милли университетын тамамлаусылар
Категория:Ҡаҙағстан лингвистары
Категория:СССР лингвистары
Категория:СССР-ҙың төрки тел белгестәре
Категория:Әл-Фараби исемендәге Ҡаҙаҡ милли университеты уҡытыусылары