Тыва акшаһы

Акша́ ( — төрки телдәрҙә «аҡса», «аҡ+ша» - "аҡ" һүҙе ҡушылып яһалған ) — Тыва Халыҡ республикаһының 1934-1944 йылдарҙағы аҡса берәмеге. 100 тингә бүленә ()

 Тарихы 

1925 йылдың 25 июлендә ТХР Дәүләт банкыһы - «Тувинбанк»  ТХР һәм СССР хөкүмәттәре араһында килешеү нигеҙендә 1925-1929 йылдар дауамында әйләнешкә совет аҡсаларын: башта батшаның һуҡҡан тәңкәләрен, һуңғараҡ ҡағыҙ ҡаҙнасылыҡ һәм банк билеттарын (рубль һәм червонецтар) алмаштырган көмеш тәңкәләр сығара. 1933 йылдың декабрендә ТХР Хөкүмәте аҡса тураһында ҡарар ҡабул итә, уның нигеҙендә,  совет аҡсаһы  өҫтөнә күк төҫтәге һыҙатҡа ТХР-ҙың яңы гербын төшерөп, «Бары ТХР-ҙа ғына йөрөй» яҙма ҡуйып акша сығарыла башлай.  1933 йылдың 10 декабренән алып 1934 йылдың май-июнь айҙарында алмаштырыу бара.

1933—1934 йылдар дауамында  совет ваҡ аҡсаһын  СССР-ҙа сығарылған  1, 2, 3, 5 көпеек (бронза) һәм 10, 15 һәм 20 көпеек (никель) тыва монеталарына алмаштыралар. Улар1945 йылдың 1 майына тиклем ҡулланыла.

1936 йылдың 1 ғинуарында илдә аҡса реформаһы үткәрелә,  совет аҡсалары милли  валюта — Тыва Халыҡ республикаһы 1, 3, 5, 10 һәм 25 акша банкноталары  менән алмаштырыла. Аҡса алмаштырыу 1:1 курсы менән бара.  ТХР банкноталары, барлығы  2 млн акша, СССР Гознагы тарафынан сығарыла. 

1939 йылдың 11 авгусында ТХР-ҙың хөкүмәт комиссияһы яңы һүрәттәр төшөрөлгән аҡса үрнәктәрен раҫлай.  Банк билеттарын СССР Гознагы баҫып сығара. 1941 йылдың 1 мартынан 1940 йылғы үрнәк менән 1, 3, 5, 10 һәм 25 акша сығарыла. Иҫке банк билетарын алмаштырыу 1941 йылдың 1 сентябренә тиклем бара.

1944 йылдың 11 октябрендә  ТХР РСФСР-ҙың автономиялы өлкәләре хоҡуғында  СССР составына инә. 1945 йылдың 1 ғинуарынан уның биләмәләрендә  совет аҡсаһы йөрөй башлай. Дүрт ай дауамында  (1945 йылдың 1 майына тиклем ) 1940 йыл үрнәкле тыва акшаларын һәм  1934 йылғы ваҡ аҡсаларын советаҡсаларына алмаштырыу бара. Шул ваҡыт уҙғас,  тыва валютаһы ғәмәлдән сығарыла. 

 Монеталар 
Монета аверсында — дәүләт() һәм банк-эмитент  исеме ().

Реверста — һан һәм хәрефтәр менән  номинал, сығарылған йыл.
 Һүрәте Номинал(көпеек) Материал Диаметр(мм) Ҡалынлығы(мм) Масса(г) Гурт Сығарылған йылы 120px <big>1 бронза 14 1,4 шыма 1934 120px <big>2 18 2,1 1933, 1934 120px <big>3 22 2,8 1933, 1934 120px <big>5 25 5 һырлы 1934 120px <big>10 баҡыр+никель 17 1934 120px <big>15 20 1934 120px <big>20 22 1934+

 Банкноттар 
 Һүрәте Номинал(акша) Дәүмәле(мм) Төптөҫтәре Ал яғы Арт яғы 123px 123px <big>1  көрән 123px 123px <big>3  йәшел 123px 123px <big>5  күк 123px 123px <big>10  ҡыҙыл 123px 123px <big>25  ҡуйы ҡыҙыл+

 Иҫкәрмәләр 

 Һылтанмалар 

 Новое о денежном обращении в Тувинской Народной Республике
 Тувинские банкноты

Категория:Тыва
Категория:Әйләнештән сыҡҡан аҡсалар