Бисер (ҡала)

Бисер  — () — Рәсәй Свердловск өлкәһендәге ҡала тибындағы ҡасаба, Бисер ҡала округының административ үҙәге.

 Географик урыны 
Бисер — Екатеринбург ҡалаһынан көнбайышҡа табан 95 километр (автоюл буйлап 100 километр) алыҫлыҡта урынлашҡан «Бисер ҡала округы» муниципаль берәмегенең административ үҙәге. Ҡасабала Бисер йылғаһында (Ҡариҙел йылғаһының уң ҡушылдығы) быуа, Мәскәү — Свердловск тимер юлы тармағында Бисер Заводы тип аталған тимер юл вокзалы бар. Ҡасаба эргәһендә, көньяҡҡа табан 2 км алыҫлыҡта Себер тракты уҙа.

 Ҡасаба тарихы 
1761 йылдың 5 (16) ноябрендә Г. А. Демидов төҙөткән Бисер тимер ҡойоу заводы тимер эшләнмәләре өсөн беренсе сүкеү машинаһы эшләй башлай. Шул ваҡыттан Бисер заводының тарихы яҙыла башлай ҙа инде.

1923 йылдан Бисер административ рәүештә Урал өлкәһенең Екатеринбург районына буйһонған. Был ваҡытта Бисер районы ойошторолған, үҙәге итеп Бисер ҡасабаҙы тәғәйенләнгән. 1942 йылда Бисер эшселәр ҡасабаһына әйләнә. 1944-1959 йылдарҙа ул Бисер районы үҙәге була. 1996 йылдың 10 ноябрендә муниципалитет Свердловск өлкәһенең муниципаль берәмектәре дәүләт реестрына индерелә.

 Статусы 
2004 йылдың 21 июлендә «Бисер муниципаль берәмеге сиктәрен билдәләү һәм уға ҡала округы статусы биреү тураһында» 34-03 һанлы өлкә законы менән ҡала округы статусы алған муниципаль берәмек биләмәләре билдәләнә. 2005 йылдың 9 июнендә Бисер муниципаль берәмеге Думаһы ҡарары менән Бисер ҡала округы уставы раҫлана. 2017 йылдың 1 октябренән 35-ОЗ һанлы өлкә законы нигеҙендә эшселәр ҡасабаһы статусы ҡала тибындағы ҡасабаға үҙгәртелә.

 Халҡы 

 Этимологияһы 
Ҡала атамаһы үҙе ярына урынлашҡан йылғанан алынған. Йылға атамаһының килеп сығышы иһә аныҡ ҡына билдәләнмәгән. Уны коми, протовенгр телдәренән килеп сыҡҡан тиеүселәр ҙә бар. Әммә Уралда йәшәгән төрки халыҡтар уны Бисер тип атағаны теркәлеп ҡалғанО названии реки Бисерть

«Бисер(ть) с венгерскими данными. Следы предков венгров — „протомадьяр“ — ищут и в Башкирии, и в Прикамье. Между тем, в венгерском языке „вода“ — виз, „поток воды“ — визар, визэр. Обратимся теперь к топонимии Приуралья. И, кроме Бисерти, Бисера, Бисеры обнаружим еще Бизяр две реки Бизь, а также реки Без, Биз,Биэз в Башкорстане», — тип яҙа билдәле топонимист А. К. Матвеев.А. К. Матвеев. Географические названия Урала.- Екатеринбург: «Сократ», 2008 г..

Ысынлап та, Башҡортостандың Яңауыл районында Беҙ (), Күгәрсен районында, Пермь крайында Биҙ йылғалары бар. Уларҙың килеп сығышын уғыр телендәге виз — һыу һүҙе менән бәйләйҙәр.

1002x1002пкс

 Шулай уҡ ҡарағыҙ 
Бисер

 Иҫкәрмәләр 

 Әҙәбиәт 


Категория:Свердловск өлкәһе тораҡ пункттары
Категория:Тарихи Башҡортостан ерҙәре топонимикаһы