Таллий

Таллий (, Tl) — Менделеевтың периодик таблицаһының 6-сы осор, 13-сө төркөм элементы. Тәртип номеры — 81.

Ауыр металдар төркөмөнә ҡарай. Ябай матдә таллий — йомшаҡ, бик ағыулы, көмөшһыу-аҡ төҫ менән көрәнһыу-зәңгәрерәк төҫмөрлө металл.

 Символы 
Таллий элементының символы — Tl (Таллий тип уҡыла).

 Тарихы 
Таллийҙы 1861 йылда инглиз ғалимы Уильям Крукс Гарц тау массивтарында урынлашҡан Абберод ҡалаһы янындағы көкөрт кислотаһы заводының ҡурғаш камераларында ҡалған шламды спектраль ысул менән тикшереп аса.

1862 йылда металлик таллий Уильям Крукс һәм француз химигы Клод-Огюст Лами тарафынан да үҙ аллы эҙләнгәндә табылаCrookes, William (March 30, 1861) "On the existence of a new element, probably of the sulphur group, " Chemical News, vol. 3, pp. 193—194; reprinted in: ;.

 Исеменең килеп сығышы 
Элемент үҙенең исемен спектрындағы йәшел һыҙаттар айҡанлы ала ( — йәш, йәшел тәлгәш).

 Тәбиғәттә 
Таллий — тарҡау элемент. Сфалерит, цинк, баҡыр һәм тимер колчеданы, калий тоҙо һәм слюдаларҙа була. Таллий — ауыр металл. Уның ете генә минералы билдәле (круксит (Cu, Tl, Ag)2Se, лорандит TlAsS2, врбаит Tl4Hg3Sb2As8S20, гутчинсонит (Pb, Tl)S • Ag2S • 5As2S5, авиценнит Tl2O3), уларҙың барыһы ла бик һирәк осрай. Төп массаһы сульфидтар, иң әүәл — тимер дисульфиды менән бәйле.

Таллий биосферала еңел күсеп йөрөй. Тәбиғи һыуҙан уны күмер, балсыҡ, марганец гидроксиды, һыуы һеңдерә, парға эәйләнгәндә туплана (мәҫәлән, Сиваш күлендә 5 г/л тиклем). бар. Калий минералдарында (слюда, ялан шпаты), сульфид мәғдәндә: галенит, сфалерит, марказит (0,5-кә тиклем %), киноварҙа туплана.Ҡушылма булараҡ тәбиғи марганец һәм тимер оксидтарында була.Вольфсон Ф. И., Дружинин А. В. Главнейшие типы рудных месторождений, — Москва: Недра, 1975, 392 с..

Таллийҙың уртаса йөкмәткеһе (ауырлығы буйынса):

 ер ҡабығында 4,5 %;
 ультранигеҙ 10−6 % тоҡомдарҙа;
 төп тоҡомдарҙа 2 %;
 диңгеҙ һыуында 10−9 %.

 Иҫкәрмәләр 

 Әҙәбиәт 
 Таллий// Большая советская энциклопедия : [в 30 т.] / гл. ред. А. М. Прохоров. — 3-е изд. 25-й т. — М. : Советская энциклопедия, 1969—1978.

 Һылтанмалар 
 Таллий//Большая российская энциклопедия
 Таллий (неопр.). Популярная библиотека химических элементов. Дата обращения 20 августа 2013.
 Таллий (неопр.) (20 ноября 2006). — News.ru. Дата обращения 20 августа 2013.


Категория:Химик элементтар
Категория:Металдар