Уйғыр теле

Уйғыр теле (,  [], ) — төрки телдәрҙең береһе Кайдаров, А. Т., «Развитие современного уйгурского литературного языка (Т.1 Уйгурские диалекты и диалектная основа литературного языка)», Алма-Ата, «Наука», 1969, стр. 322.

Үзбәк теле һәм иле төрки теле менән бергә ҡарлуҡ-хорезм төркөмсәһе төҙөй. Хәҙерге уйғыр теле йәки "яңы" уйғыр теле уйғыр-ҡарахани теленең тарихи һәм генетик дауамы булып тора, ләкин ул боронғо орхон-уйғыр теленә ҡәрҙәш түгел.

Ул Ҡытай, Ҡаҙағстан Үзбәкстан, Ҡырғыҙстан дәүләттәрендә киң таралған,   шулай уҡ, Афғанстанда, Сәғүд Ғәрәбстанында, Төркиәлә ҙур булмаған төркөмдәр бар, Европа Союзының ҡайһы бер илдәрендә, АҠШ-та, Рәсәйҙә һәм Канадала осрай.

 Уйғыр-орхон теле 
VIII быуатта уйғырҙар күп кенә ҡәүемдәрҙе берләштереп, Үҙәк Азияла ҙур территорияны биләп торған дәүләткә нигеҙ һалалар. Уйғыр-орхон теле башта Орхон-йәнәсәй теленә яҡын тел булған, артабан үҙаллы үҫеш алған .

 Яҙмаһы 
мини|Заманса ҡытай-уйғыр һүҙлеге
Хәҙерге ваҡытта уйғыр теле рәсми рәүештә ике график система ярҙамында яҙыла: Ҡытайҙа — "синьцзян" йәки "көнсығыш-төркөстан" (әрәб йезиқи тип аталған ғәрәп әлифбаһы, йәки кона йезиқ — «боронғо яҙма») һәм "Үҙәк Азия" (элекке СССР-ҙағыса славиә йезиқи — «славян яҙмаһы» йәки славиәнчә — «славян яҙмаһы» )Касымова Д. Ж., Уйгурский язык: Самоучитель. — Алма-Ата, 2005..

Уйғыр ғәрәп әлифбаһы 1925—1930 (СССР)
ﯪ ﯭ ب پ ت ج چ خ د ر ز ژ س ش غ ق ك گ ڭ ل م ن ۋ ه ئە ﯮ ﯰ ﰃ

Уйғырҙарҙың латинлаштырылған әлифбаһы 1930—1946 (СССР)

СССР уйғырҙарының латиница әлифбаһы:
 A a B в C c Ç ç D d E e Ə ə G g Ƣ ƣ H h I i J j K k L l M m N n Ꞑ ꞑ O o Ө ө P p Q q R r S s Ş ş T t U u V v X x Y y Z z Ƶ ƶ F f

Уйғырса кириллица әлифбаһы 1947 (СССР)

 А а Б б В в Г г Ғ ғ Д д Е е Һ һ Ә ә Ж ж Җ җ З з И и Й й К к Қ қ Л л М м Н н Ң ң О о Ө ө П п Р р С с Т т У у Ү ү Ф ф Х х Ц ц Ч ч Ш ш Щ щ Ъ ъ Ы ы Ь ь Э э Ю ю Я я
 Ҡулланыш статусы 

 Киң мәғлүмәт саралары 
СССР-ҙа уйғыр телендә  сыҡҡан гәзиттәр:
 «Кәмбәғәлләр авази» («Ярлылар ауазы»).  1921 йылдан сыҡҡан 
 «Қизил туғ» («Ҡыҙыл байраҡ»). Алматыла, 1935—1938 йылдарҙа.
 «Колхозчилар әмгиги» («Колхозсылар хеҙмәте»). Алматыла,  1934—1959 йылдарҙа сыҡҡан. 
 «Садайи таранчи» — Алматыла,  1918 йылда 6 һаны сыҡҡан. 
 «Течлиқ әмгәк» («Тыныс хеҙмәт»). Алматыла,  1934 йылдан сыҡҡан 
 «Уйғур авази» («Уйғыр тауышы»). Алматыла, 1957  йылдан сыҡҡан. Хәҙер Ҡаҙағстан уйғырҙарының төп гәзите.  
 «Шәриқ һәқиқити» («Шәреҡ хәҡиҡәте»). Үзбәкстанда 1927-1936 йылдарҙа сыҡҡан

 Ҡарағыҙ 
 Төрки телдәр

 Иҫкәрмәләр 

 Әҙәбиәт 


 Исследования по уйгурскому языку. — Алма-Ата: Наука Казахской ССР, 1988. — 160 с.

 Һылтанмалар 

 Учебник, разговорник и словарь уйгурского языка
 Бесплатный учебник уйгурского языка на английском (2009, Канзасский университет) (в формате PDF) 
 Аудиофайлы к двум англоязычным учебникам уйгурского языка на сайте университета Индианы (в формате mp3) 


Категория:Алфавит буйынса телдәр һәм диалекттар
Категория:Агглютинатив телдәр
Категория:Төрки телдәр
Категория:Ҡытай телдәре
Категория:Пакистан телдәре
Категория:Ҡаҙағстан телдәре
Категория:Ҡырғыҙстан телдәре