Ҡара үлем

Ҡара үлем йәки ҡара үләт — тарихта икенсе тағун пандемияһы, уның иң көслө ваҡыты 1346-1353 йылдарға тура килә, ә ҡабатланыуҙары  XIX  быуатҡа тиклем дауам итә.  Тиҫтәләрсә миллион кеше сир ҡорбаны була: төрлө баһалар буйынса, Европаның  30-60 процентҡа тиклем халҡы һәләк булған.

Пандемияның  Үҙәк һәм Көнсығыш Азияла башланыуы ихтимал. Европаға тағун, күрәһең,  Каспий диңгеҙе буйынан килгән һәм шунан  Евразияның, Төньяҡ Африканың  күп өлөшөнә таралған. 

Инфекция таратыусы булып   Yersinia pestis тағун таяҡсалары тора, быны пандемия ҡорбандары ҡалдыҡтарын генетик тикшереүҙәр ҙә раҫлай; шулай булыуға ҡарамаҫтан, ҡайһы бер тикшеренеүселәр ҡара үлемдең килеп сығышы тураһында альтернатив теориялар ҙа килтерә.

Урта быуаттар медицинаһының һәм дини институттарҙың тағун менән көрәштә  һөҙөмтәһеҙлеге мәжүсилек культын һәм хөрәфәттәргә ышаныуҙы,  «ағыулаусыларҙы» һәм «тағун ағыуын таратыусыларҙы» эҙәрлекләүҙәрҙе тергеҙеүгә ярҙам итә, шулай уҡ дини фанатиклыҡ һәм дини түҙмәүсәнлек көсәйә. Ҡара үлем Европа тарихында ҙур эҙ ҡалдыра, иҡтисадға, психологияға, мәҙәниәткә һәм хатта халыҡтың генетик составына үҙенең мөһөрөн һала.
 Иҫкәрмәләр 

 Әҙәбиәт 

Рус телендә
 Алексей Маар — Сорок дней и Чёрная Смерть 2014. Происхождение и этимология понятия. Карантин и его значение (Соавторство: Громашевский Л. В., Компанцев Н. Ф., Павлов А. В., Ёлкин И. И.)
 Дербек Ф. А. История чумных эпидемий в России с основания государства до настоящего времени : дис. … д-ра медицины.  — СПб., 1905. — С. 2-40.

 Сорокина Т. С. Эпидемии в Средние Века // Фельдшер и акушерка. — 1988. — № 2.



 Супотницкий М. В.'' «Черная смерть». К загадкам пандемии чумы 1346—1351 гг. // Универсум. 2004, № 3.





Сит телдәрҙә









 Һылтанмалар 
 Боронғо тарихта тағун Себерҙә күп кешенең ғүмерен өҙгән булырға тейеш
 Фильмография 
 «History Channel: Чёрная смерть» () — Питер Никольсон 2009 йылда төшөргән документаль фильм.

Категория:Эпидемиялар
Категория:Пандемия