Литий

Li36,941[He]2s1Литий
мини|Литиевая батарея Модель
Литий (грек. lithos — таш) — Менделеевтың периодик таблицаһының 1-се төркөмөндә, 3-сө тәртип һанында урынлашҡан химик элемент. Уның атом массаһы 6,941, Литий һелтеле металдарға инә. Тәбиғәттә уның ике стотороҡло изотобы осрай: 6 Li һәм 7 Li Литий//Большая российская энциклопедия.

 Тарихи белешмә 
Литийҙы беренсе тапҡыр 1817 йылда швед ғалимы Ю. А. Арведсон петалит тигән минералдан таба, ә металлик литийҙы 1818 йылда инглиз ғалимы Г.Дэви аса.

 Физик һәм химик үҙенсәлектәре 
Литий — көмөшһыу аҡ металл. Ул металдар араһында иң еңеле. Уның тығыҙлығы 539 кг/м 3(t 20 С); иреү t — 180,5 С; ҡайнау t — 1340 С; йылылыҡ үткәреү коэффициенты 70,8 Вт/м,Т; сағыштырма йылы һыйҙырышлығы 3,31* 10 3 Дж/кг*К; сағыштырма электр ҡаршылығы 5,6 * 10 −5 К −1.

Литий һауала Li3 N һәм Li2 N ярыһы менән ҡаплана, йылытҡанда зәңгәр ут булып яна. Галогендар, водород, көкөрт менән тәьҫирләшә. Литийҙың ҡайһы бер металдар менән (марганец, цинк, алюмин) ҡаты ҡушылдыҡтары, ә ҡайһылары менән интерметалл ҡушылдыҡтары (мәҫәлән LiAg, LiHg) бар.

 Таралышы 
Литийҙың ер ҡабығындағы миҡдары 3,2*10 −3 % . Бөтә донъя океанында литий бик аҙ күләмдә Литиевые руды//Большая российская энциклопедия.

 Ҡулланылышы 
Иң мөһим ҡулланылыш тармағы — атом энергетикаһы. Шыйыҡ литийҙы атом реакторҙарында йылы тапшырыусы булараҡ ҡулланалар.
Металлургия өлкәһендә литийҙы төрлө иретмәләргә ҡушалар. Ул иретмәнең һығылмалылығын, ныҡлығын, коррозияға бирешмәүсәнлеген арттыра.

 Иҫкәрмәләр 

 Һылтанмалар 
Литий//Большая российская энциклопедия
Литиевые руды//Большая российская энциклопедия

 Литий на Webelements
 Литий в Популярной библиотеке химических элементов

 Әҙәбиәт 
 Плющев В. Е., Степин Б. Д. Химия и технология соединений лития, рубидия и цезия. — М.-Л.: Химия, 1970. — 407 с.


Категория:Һелтеле металдар
Категория:Химик элементтар