Сабрата

Сабрата (, , ‎), шулай уҡ  Абротон (, Άβρότονον — раннее древнегреческое название города, встречающееся у историка IV в. до н. э. Лика Регийского (Steph. Byz. s. v. Άβρότονον: Meineke, Berlin, 1849), хотя более поздние авторы Страбон (География. XVII, 835 c) и Плиний Старший (HN. IV, 3) разделяют Сабрату и Абротон: Sabratha // Inscriptions of Roman Tripolitania) — Урта диңгеҙ Ҙур Сирт (Ливия, Эз-Завия муниципалитеты)  ҡултығының яры буйында урынлашҡан боронғо ҡала. Сабрата — Лептис-Магна һәм Эа менән бер рәттән Триполитания союзына ингән «өс ҡаланың»  иң көнбайыш ҡалаһы. 1982  йылда  ЮНЕСКО-ның  Бөтә донъя мираҫы объекттары исемлегенә индереләArchaeological Site of Sabratha.

 Тарихы 
Беҙҙең эраның VII — VI  быуаттарына тиклем  элекке ливия-берберҙар ауылы урынында  Тир ҡалаһынан финикиялыларЭто предположение зиждется на сравнительно позднем и к тому же сомнительном с точки зрения исторической достоверности источнике — поэме «Пуника» римского поэта I века Силия Италика (III. 256: Sabratha tum Tyrium vulgus): Punica . ваҡытлыса сауҙа факторияһын ойоштораMattingly D. J. Tripolitania. Ann Arbor: University of Michigan, 1994. P. 50.,  уға урындағы «Sbrt'n» (Sbrtn) исеме биреләВпервые это название зафиксировано на монетах и новопунических надписях конца I в. до н. э. — начала I в.: Sabratha // Inscriptions of Roman Tripolitania.. Тәбиғи портҡа эйә булған фактория Африканың эске райондары менән Транссахара сауҙаһында ҡатнаша. Беҙҙең эраға тиклем V быуатта ҡала Карфаген  хакимлығы аҫтына эләгәДо IV в. до н.э. Сабрата вообще не упонимается в письменных источниках. Археологические исследования позволяют говорить о первом расширении города только во II в. до н. э.: Sabratha // Inscriptions of Roman Tripolitania., ә уның емерелеүенән һуң беҙҙең эраға  тиклем  146 йылда  Рим зонаһы йоғонтоһона эләгә.

Беҙҙең эраға тиклем II—I быуаттарҙа  Сабрата Нумидия  батшалығы составына инә.  Беҙҙең эраға тиклем 106 йылда Римдә Нумидия батшаһы Югуртаны язалап үлтергәндән һуң Сабрата, уны урындағы юлбашсылар идара итһә лә,  Рим йоғонтоһонда була. Римдә  граждандар һуғышынан һуң һәм республикансыларҙың еңелеүенән һуң  (б.э. тиклем 46 й.)  ҡала аҙаҡ Нумидия өлөшө булып, ҡыҫҡа ваҡытҡа Яңы Африка Рим провинцияһы  составына инә (), ә беҙҙең эраға тиклем 27  йылда ҡайтанан Африканың Рим провинцияһы  составына инә.
справа|мини|250x250пкс|Остияла Сабрата сауҙагәрҙәренең контораһы иҙәнендә филдең мозаикалы һүрәте.
I быуаттан әкренләп  романизация башлана һәм  II  быуатҡа ҡалаға үҙенсәлекле планлаштырыу  һәм провинциаль Рим ҡалаһына хас институттар:  капитолий, форумдар, курия - ала. Император Адриан хакимлығы осоро  Цезарь форумында 138 йыл башында Сабрата халҡы исеменән Илаһи Сабина хөрмәтенә ҡуйылған бағышлау яҙмаһы  менән даталана, был яҙыу, күрәһең, ҡаланың рим колонияһы статусы алыуын билдәләйdivae Sabinae Augustae Sabrathenses ex Africa: Muich R. M. The Worship of Roman Divae: The Julio-Claudians to the Antonines. Thesis. University of Florida, 2004. P. 61-62; Noy D. Foreigners at Rome: Citizens and Strangers. London: Gerald Duckworth & Co., 2000. P. 198, n. 39.. II  быуатта ҡала төбәктең иҡтисади һәм мәҙәни үҙәгенә әйләнә, ә уның халҡы 20 меңгә етә. Сабрата сауҙагәрҙәре Римға  фил һөйәген, ҡолдар һәм бойҙай  алып килә. Билдәле булыуынса, Остияның Рим театрынан һуң   — империяның һәр тарафтарынан тауар килгән  Римдың төп порты артында  сауҙа форумы урынлаша (), унда Африканан сауҙагәрҙәрҙең контораһы  була. Караптар, үлсәү саралары, дельфин һүрәттәре төшөрөлгән ҡара-аҡ мозаикалы иҙәндәр менән биҙәлгән биналарҙа — фил һөйәге менән сауҙа итеү һәм байлыҡтың төп сығанағы  символы менән йәнәш  — Сабрата  карабы хужаһының яҙыуҙары  табылған: navicularii SabratensesAshby Th. Recent Discoveries in Ostia // Journal of Roman Studies, v. 2, 1912, P. 153-194; Piazzale delle Corporazioni. Statio 14; Verboven K. Resident Aliens and Translocal Merchant Collegia in the Roman Empire // Frontiers in the Roman World. Proceedings of the Ninth Workshop of the International Network Impact of Empire (Durham, 16–19 April 2009) / Edited by
Olivier Hekster and Ted Kaizer. Leiden, Boston: Brill, 2011. P. 339.. Сарбатанан сыҡҡандар Рим аристократияһы булып китә. Рим һыбайлыһы Статилий Капелла () билдәле, уның һөйәркәһе Флавия Домицилла император Веспасиандың  38-се ҡатыны булып китәХотя Светоний (Жизнь Двенадцати Цезарей. Веспасиан. 3. 1-2.) говорит о ней как о delicata, есть основания предполагать, что её отношения со Статилием Капеллой носили не только сексуальный характер. Не исключено, что он помог получить ей права римского гражданства: La Monaca V. Flavia Domitilla as delicata. A New Interpretation of Suetonius, Vesp. 3 // Ancient Society, vol. 43, 2013, P. 191-212..

Яҡынса 200 йылда, күрше Лептис Магна ҡалаһында тыуған Септимия Север ваҡытында, Сабратала ҡиммәтле мәрмәрҙән мөһабәт йәмәғәт биналары  төҙөләКаптерева Т. П. Искусство стран Магриба. Древний мир. М., 1980. С. 129.

IV быуат уртаһында элекке уңышы тамамлана. Сабрата, Төньяҡ Африканың башҡа ҡалалары менән бер рәттән тәбиғәт һәләкәттәренән һәм ҡырағай ҡәбиләләр һөжүменән күп тапҡыр интегә. 365 йылда цунами менән оҙатылған көслө ер тетрәү булаShaw B., Ambraseys N. N., England P. C., Floyd M. A., Gorman G. J., Higham T. F. G., Jackson J. A., Nocquet J.-M., Pain C. C., Piggott M.D.  Eastern Mediterranean tectonics and tsunami hazard inferred from the AD 365 earthquake  // Nature Geoscience 1 (4), 2008, P. 268–276..  Ҡалаға йыш ҡына гетулдарҙың ()  һәм австориандарҙың () ҡырағай бербер ҡәбиләләре һөжүм итә.  363—365  йылдарҙа һуңғылары  Африка комиты тарафынан тәғәйенләнгән Роман юл ҡуйыуы арҡаһында  Триполия ҡалалары Лептис Магна һәм Сабратаның тирә-яғын ҡыйратаАммиан Марцеллин. Римская история. XXVIII. 6..  Сабратаның штурм менән алынып яндырылыуы ихтимал. Артабанғы йылдарҙа емерелгән ҡоролмаларҙан яҙыуҙары менән плиталар һәм таштар форум һәм курия йәмәғәт биналарын йүнәтеүгә ҡулланыла23. Dedication to Marcus Aurelius, 27. Dedication to Commodus, 41. Dedication to the Indulgentia of Severus Alexander.. Ниһайәт,  439  йылда Гейзерих вандалдары ҡәбиләләре бөтә Төньяҡ Африка буйлап тарала.  Улар, халҡын берберҙәр һөжүме алдында көсһөҙ ҡалдырып, Сабратаның  ҡала диуарҙарын емерәGraham A. Roman Africa. An Outline of the History of the Roman Occupation of North Africa. L., N.Y., Bombay: Longmans, Greens, and Co., 1902. P. 133.. 533—534 йылдарҙа Юстиниан I ваҡытында вандалдар ҡыратылып, ҡала өлөшләтә тергеҙелһә лә,  V—VI  быуаттар  Сабратаның  әкренләп бөлгөнлөккә төшөү ваҡыты була. Ярты  Сабрата диуар менән уратып алына, ә порт яны өлөшөндә яңы базилика төҙөләПрокопий Кесарийский. О постройках VI. 4..  Быуат үткәндән һуң, VII быуатта Төньяҡ Африканы ғәрәптәр баҫып алғандан һуң, сәйәси һәм иҡтисади тормош Триполиға күсә, Сабрата бөтөнләй тарҡала. Яҡынса  XIV быуатҡа тиклем һуңғы бер нисә ғәрәп тарихсыһы   (Мөхәммәт әл-Иҙриси XII  быуатта,  Ибн Хәлдун XIV  б.) ҡәлғәне Сабра исеме аҫтында һаман телгә алалар, әммә тормош тораҡта,  моғайын, VIII быуаттарҙа уҡ һүнгән булған.

 Иҫтәлекле урындары 
Сабратала Рим театры, Серапис һәм Исида ғибәҙәтханалары  һаҡланып ҡалған. Император Юстиниан ваҡытындағы христиан базиликаһы һәм Сабрата кешеләре- аристократтар йортоноң мозаикалы иҙәндәре  ҡыҙыҡһыныу уята
слева|мини|1000x1000пкс|Сабратала археологик зона панорамаһы

 Фотогалерея 

 Иҫкәрмәләр 

 Әҙәбиәт 

 Каптерева Т. П. Искусство стран Магриба. Древний мир. М., 1980.
 Matthews K. D. Jr. Cities in the Sand. Leptis Magna & Sabratha in Roman Africa. Philadelphia: University of Pennsylvania Press, 1957.
 Mattingly D. J. Tripolitania. Ann Arbor: University of Michigan, 1994.
 Raabe A. W. Imagining Roman-ness: A Study of the Theater Reliefs at Sabratha. Chapel Hill: University of North Carolina, 2007.

 Һылтанмалар 

 UNESCO site of Sabratha archaeological
 Сабрат

 Шулай уҡ  ҡарағыҙ 

 Африка (рим провинцияһы)

Категория:Бөтә донъя мираҫы
Категория:Ливияла Бөтә донъя мираҫы
Категория:Алфавит буйынса Бөтә донъя мираҫы
Категория:Алфавит буйынса тораҡ пункттары