Хәсәнов Кәлимулла Ғүмәр улы

Кәлимулла Ғүмәр улы ХәсәновИсточник, восходящий к советским следственным делам К. Г. Хасанова, приводит его ещё две фамилии: Хусаинов и Асанов  (, 6 июль 1878 йылС датой рождения Хасанова много разночтений: 1870 или 1878 в источнике, 1879 в источнике, 1881 в источнике  — 1949 йыл) — уҡытыусы, Өфө губернаһынан II саҡырылыш Дәүләт Думаһы депутаты.

 Биографияһы 
альт=|слева|мини|II саҡырылыш Рәсәй империяһының Дәүләт думаһы депутаттары. Баҫып торалар: Х. Хасммедов, К. Ғ. Хәсәнов, Р. М. Медиев; ултыралар: А. А. Кардашев, З. Э. Зейналов, Т. Э. Эльдарханов, Г. М. Мәхмүтов
Милләте буйынса татар. Ҡазан губернаһы Мамадыш өйәҙе Сатыш волосының Чулкучий (башҡа мәғлүмәттәр буйынса — Чулпыч. б.) ауылында ярлы крәҫтиән ғаиләһендә тыуа. Ҡазанда татар уҡытыусылар семинарияһын тамамлап, Өфө губернаһы Бөрө өйәҙенең Борай ауылында рус-башҡорт башланғыс мәктәбендә уҡыта. Йыллыҡ эш хаҡы 838 һум була. 1905 йылдың ноябрендә Борай волосының уҡытыусылар союзын ойоштороу инициаторы була һәм декабрҙә Мәскәүҙә үткән Бөтә Рәсәй уҡытыусылар һәм халыҡ мәғарифы эшмәкәрҙәре союзы съезында делегат булып ҡатнаша. Думаға һайланған мәлгә тиклем партияһыҙ булып ҡала.

1907 йылдың 6 февралендә Өфө губернаһынан II саҡырылыш Дәүләт Думаһына һайлана. Яҡын булып Хеҙмәтсәндәр төркөмө һәм Крәҫтиәндәр союзы фракцияларына инә. Мосолман хеҙмәт төркөмөнә («Мосолман хезмәт тейфасе») нигеҙ һалыусыларҙың береһе. Думаның аҙыҡ-түлек комиссияһында тора. 8-се бүлек исеменән уның ағзаларының хоҡуҡтарын тикшереү буйынса доклад менән сығыш яһай. Аграр мәсьәләләр, министрҙар советы декларацияһы, аҙыҡ-түлек комиссияһына һайлау, халыҡ мәғарифы буйынса комиссияһға һайлау, Өфө губернаһы халҡының аҙыҡ-түлек буйынса хәле тураһында фекер алышыуҙарҙа ҡатнаша. П. А. Столыпиндың хөкүмәттең аграр реформаһы проектын нигеҙләүенә арналған сығышына яуап итеп, Хәсәнов айырым кешеләрҙең генә түгел, башҡорт йәмғиәттәренең дә милек хоҡуғын үтәүҙе талап итәГаллямов Д. Ф. Мусульманская трудовая группа как один из векторов общественно-политической жизни тюрко-мусульман Урало-Поволжья начала XX века // Казанский педагогический журнал, 2013, Вып. № 4 (99).. Мосолман хеҙмәтсәндәре төркөмө исеменән доклад менән сығыш яһап, Хәсәнов һул яҡтын алҡыштарына һәм уң яҡтан «Долой! Долой!» тигән ҡысҡырыуҙарға, ултырғыстар меәнн туҡылдатыуҙарға дусар була. II Думаның уң лидерҙарының В. М. Пуришкевич: «Әгәр һеҙгә беҙҙең тәртиптәр оҡшамай икән, Төркиәгә китегеҙ!», — тип ҡысҡыра. Уға яуап итеп Хәсәнов билдәле татар шағиры Ғабдулла Туҡайҙың «Китмәйбеҙ» тигән шиғырын уҡыйШигаб Ахмеров. Ошибка? нет — Дремучее заблуждение, беспардонная клевета (О создании Тукаем стихотворения «Не уйдем!»).

1907 йылдың апрель-майында — Санкт-Петербург мосолман хеҙмәтсәндәре сығарған «Дума» гәзитенең рәсми мөхәррире. 1911 йылдың 7 мартында, йәғни Дума таратылғандан һуң 4 йыл үткәс, Петербург суд палатаһы уны ошо гәзиттә баҫылған «революцион йөкмәткеле» мәҡәләләр өсөн Ҡазан губерна төрмәһенә ябырға хөкөм итә. 1912 йылдың 26 майында иреккә сыға.
слева|мини|Мосолман хеҙмәтсәндәре төркөмө: К. Ғ. Хәсәнов һулдан беренсе.
Бынан һуң тағы ла Дәүләт Думаһына һайланып ҡарай, әммә уңышһыҙлыҡҡа тарый. Беренсе донъя һуғышы башланғанға тиклем Ҡазанда страховкалау агенты булып эшләй, әммә 1914 йылдың сентябрендә ике йылға Ырымбурға «еңелеү кәйефе» һәм «урыҫтарға ҡаршы пропаганда» алып барғаны өсөн полиция күҙәтеүенә ебәрелә. Бер нисә тапҡыр ғаиләһе эргәһенә Ҡазанға ҡайтырға рөхсәт алырға тырыша, әммә үтенесе ҡәнәғәтләндерелмәй. 1915 йылдың 2 июлендә Эске эштәр минитсрлығы Хәсәновты административ тәртиптә ике йылға «Рәсәйҙең баш ҡалаларынан, Ҡазан губернаһы һәм хәрби торошта булған урындарҙан тыш, башҡа ҡалаларға һәм урындарға» һөргөнгә ебәрергә ҡарар сығара.

1917 йылғы февраль революцияһынан һуң, Ырымбур мосолман бюроһы ағзаһы итеп һайлана . Һуңынан Рәсәй мосолмандарының Ваҡытлы үҙәк бюроһы ағзаһы була(Петроград, 1917 март). 1917 йылдың 22 ноябре — 1918 йылдың 11 ғинуарында Өфөлә үткән эске Рәсәй һәм Себер мосолмандарының Милли йыйылышы («Милли мәжлес») депутаты була. 1918 йылдың ғинуар — апрелендә эске Рәсәй һәм Себер төрки-татар мосолмандарының Милли идаралығы («Милли идара») ағзаһы итеп һайлана .

Совет заманында бер нисә тапҡыр ҡулға алына. Мәҫәлән, 1921 йылдың 13 сентябрендә ул ваҡытта губерна комиссары ярҙамсыһы булып эшләгән Хәсәнов «асығыусыларға легаль булмаған ярҙам комитеты ойошторорға саҡырыу» өсөн ҡулға алына. Шул уҡ йылдың 26 октябрендә Бөтә татар ғәҙәттән тыш хәл коллегияһы эште яба. Уның менән бер үк ваҡытта Волга буйының бик күп йәмәғәт эшмәкәрҙәреОдновременно с ними арестованы Владимир Николаевич Белькович, служащий артели «Союз» , Газиз (Азиз) Салихович Губайдуллин, писатель, историк, литературовед, Николай Николаевич Гусев, редактор газеты «Камско-Волжская речь», Григорий Абрамович Исакович, член РСДРП(б) c 1917, юрисконсульт потребсоюза «Главнефть» , Александр Яковлевич Киселев, инструктор по кооперации в «Татсоюзе», Фёдор Николаевич Кулаков, Наталья Петровна Куприянова, член местной организации Всероссийского Общественного Комитета помощи голодающим, глава помощи голодающим в Тетюшском уезде, впоследствии деятельница Помполита, Александр Захарович Наумов, член правления «Татсоюза», Александр Матвеевич Феофилактов ., шул иҫәптән I саҡырылыш Дәүләт Думаһының элекке ике депутаты — П. А. ЕршовКниги памяти жертв политических репрессий Республики Татарстан. һәм И. Н. Овчинников ҡулға алынаЖертвы политического террора в СССР .

1932 йылдың 21 декабрендә йәнә ҡулға алына һәм ОГПУ коллегияһы тарафынан хөкөм ителәКнига памяти Республики Татарстан // Списки жертв.

Һуғыш башында СК-4 заводында бухгалтер ярҙамсыһы булып эшләй һәм берекмәһе ҡарамағында яуаплы башҡарыусы була. 1941 йылдың 29 сентябрендә ҡулға алына һәм СССР НКВД-һының махсус кәңәшмәһе менән биш йылға Башҡортостанға һөргөнгә ебәрелә.

1949 йылда вафат була, үлгән урыны билдәһеҙ.

Һуңғы эш буйынса 1956 йылдың 5 апрелендә аҡлана

 Ғаиләһе 
Өйләнгән, ғаиләле була.

 Ҡатыны — ?
 Ул — Рәшит Каммула улы Хәсәнов (2.02.1922—14.11.2009).
 Улы — Рөстәм Хәсәнов.

 Әҙәбиәт 
 Боиович М. М. Члены Государственной думы (Портреты и биографии). Второй созыв. М.: Тип. Товарищества И. Д. Сытина. 1907. С. 371.
 Усманова Д. М. ХАСАНОВ Калимулла Гумерович // Государственная дума Российской империи: 1906—1917. Б. Ю. Иванов, А. А. Комзолова, И. С. Ряховская. Москва. РОССПЭН. 2008. C. 656—657 .
 «Ислам в Санкт-Петербурге» — энциклопедический словарь
 Галлямов Д. Ф. Мусульманская трудовая группа" как один из векторов общественно-политической жизни тюрко-мусульман Урало-Поволжья начала XX века // Казанский педагогический журнал, 2013, Вып. № 4 (99).

 Сығанаҡтар 
 Мусульманские депутаты Государственной думы России 1906—1917 годов: Сборник документов и материалов. Уфа, 1998. С. 307-08;
 Усманова Д. М. Мусульманские представители в Российском парламенте. 1906—1917. Казань, 2005.
 Хабутдинов А. Ю. От общины к нации: татары на пути от средневековья к новому времени. — Казань, 2008.


 Архивтар 
 Национальный архив Республики Татарстан. Фонд 1. Опись 6. Дело 908; Фонд 199. Опись 2. Дело 1519;
 Российский государственный исторический архив. Фонд 1278. Опись 1 (2-й созыв). Дело 464; Дело 555. Лист 5.

 Иҫкәрмәләр 

Категория:Шәхестәр:Рәсәйҙә ислам
Категория:Рәсәй империяһы педагогтары
Категория:Рәсәй империяһының икенсе саҡырылыш Дәүләт думаһы ағзалары
Категория:Википедия:Тура мәҡәләлә булған Викиһаҡлағысҡа һылтанма
Категория:Википедия:Статьи с переопределением значения из Викиданных
Категория:Ҡазанда вафат булғандар
Категория:1949 йылда вафат булғандар
Категория:Алфавит буйынса шәхестәр
Категория:1878 йылда тыуғандар
Категория:6 июлдә тыуғандар