Аршын мал алған

«Аршын мал алған» (, ; һүҙмә-һүҙ тәржемәһе — «Аршынлап мал алған»), шулай уҡ «Ҡулдан тауар һатыусы» — әзербайжан композиторы Ғөзәйер Һажибәковтың () һуңғы һәм иң популяр опереттаһы. Ул 1913 йылда  Петербургта яҙылған. Либретто авторы  (әзербайжан телендә) Ғөзәйер Һажибәков үҙе . «Аршын мал алған»дың премьераһы 1913 йылдың 25 октябрендә Баҡы ҡалаһында үтә. 

 Йөкмәткеһе 
Оперетталағы ваҡиғалар композитор Шуша ҡалаһында бара, Һажибәков тарафынан тормоштан алынған. Мәҫәлән, мосолман ҡатын-кыҙҙарына йөҙөн йәшермәй урамға сығырға рөхсәт ителмәй торған булған. Ҡыҙҙар, ҡағиҙә булараҡ, ата-әсә теләге менән кейәүгә сыға. Шулай уҡ кейәү күпселек осраҡта үҙ кәләшен туйҙан һуң ғына күргән. XX быуат  башында ул ҡанундарға нигеҙләнгән ғаилә-көнкүреш йәшәү рәуеше тәнҡиткә дусар була. Йәш быуын бер-береһенә мәхәббәткә нигеҙләнгән ғаилә төҙөргә хыялланған. «Аршын мал алған» музыкаль комедияһының төп геройы, һөйгәнен күреү өсөн, аршынлап туҡыма менән һатыу итеүсе булып ҡыланып килә.

 Танылыуы 
Комедияла Ғөзәйер Һажибәков европа классик музыка традицияларын  һәм әзербайжан милли көйҙәрен яраштырып биргән.  «Аршын мал алған» донъяның 80 теленә тәржемә ителгән һәм  76 илдең 187 театрында ҡуйылған. 2013 йылда ЮНЕСКО сиктәрендә опереттаның 100 йыллығы билдәләнәН. Гр. Аршин мал алан // Театральная энциклопедия / Глав. ред. С. С. Мокульский. — М.: Советская энциклопедия, 1967. — Т. I. — С. 317.Комедия 4 тапҡыр экранлаштырылған, улар араһында иң популяры - донъяның 130 илендә  күрһәтелгән,  Рәшид Бәһбудов төп ролдә уйнаған  1945 йылғы фильм була.

 Фильмдарға бәйле факттар 
 1945 йыл. Фильм дағы сюжет буйынса ла шәреҡ егете кәләш итеп алырға теләгән ҡыҙҙың йөҙөн туйға тиклем күрергә тейеш түгел, шуға күрә Әскәр тигән бай егет дуҫының  кәңәшен тотоп,  урамда туҡыма һатып йөрөүсе — «аршынмалсы» булып кейенә. Аршынмалсылар өйҙәргә инеп, әйберҙәрен тәҡдим иткәндә туҡыма ҡараған ҡатын-ҡыҙ уларҙан йөҙөн йәшермәгән. Аршынмалсы булып алған Әскәр шул рәүешле теләгән өйгә инеп, үҙенә кәләш һайлап йөрөй. Фильмда бик күп йыр, уйын-көлкө,   мажара ла барыһы өсөн дәхәйерле тамамлана.
1965 йыл. Рәшид Бәйбутов ҡатнашлығындығы 1945 йылда төшөрөлгән «Аршын мал алған» фильмы бик күп аҡса килтергәнен иҫтә тотоп, 1965 йылда СССР-ҙағы «Союзэкспорткино» дәүләт ойошмаһы Баҡы киностудияһына төҫлө яңы фильмға заказ бирә. Шул уҡ режиссёр Тофиҡ Таһизаде тағы бер тапҡыр  Ғөзәйер Һәжибәковтың «Аршын мал алған» әҫәрен  ике телдә — әзербайжан телендә һәм урыҫ телендә экрандарға сығара. Яңы вариантты тамашасылар тәүгеһе һымаҡ уҡ уңышҡа өлгәшә алмай, әммә икенсе фильм техник яҡтан камилыраҡ төшөрөлгән була.
 2013 йыл. Опереттаның йөҙ йыллығына AtaHolding компаниялар төркөмө Peachline агентлығы менән берлектә фильмдың әзербайжан версияһын ғына реставрациялай һәм төҫлө фильм итеп эшләй. Реставрация һәм төҫлө итеү Голливуд белгестәре тарафынан башҡарыла. Фильмдың русса версияһы һаман да төҫһөҙ килеш ҡалаКак раскрасили фильм «Аршин мал алан»?.

 Иҫкәрмәләр 

 Әҙәбиәт 







































































 Һылтанмалар 



Категория:Әзербайжан
Категория:Әзербайжан сәнғәте
Категория:Әзербайжан кинематографы