Ҡазан (Волга буйы) федераль университеты

Ҡазан (Волга буйы) федераль университеты (, КФУ) — Ҡазан ҡалаһындағы юғары уҡыу йорто. Рәсәйҙең иң боронғо университеттарының береһе. 1925 йылдан 2009 йылға тиклем В. И. Ленин исемен йөрөтә.
2009 йылдың 21 октябрендә Рәсәй Президенты Указы буйынса Ҡазан Дәүләт Университеты нигеҙендә — Ҡазан (Волга буйы) федераль университеты ойошторолаhttp://www.azatliq.org/content/article/1857671.html.
Уҡыу йорто тарихи йәһәттән «Ҡазан университеты» булараҡ билдәле.

ҠФУ эсенә Ҡазан дәүләт финанс һәм иҡтисад институты, Татар дәүләт гуманитар-педагогика университеты һәм ТР Президенты ҡарамағындағы Дәүләт һәм муниципаль хеҙмәт академияһы индерелә. Үҙгәртеп ҡороу һөҙөмтәһендә ҠФУ-ның ҡайһы бер факультеттары институт статусын ала, ҡайһы берҙәре башҡа уҡыу йорттары менән берләштерелә.

Рәсәй Федерацияһы халыҡтарының айырыуса  әһәмиәтле мәҙәни мираҫ объекттары йыйынтығына индерелгән. Университет, Астрономия, Лобачевский һәм Профессор Нужин урамдары араһындағы кварталды биләп торған Ҡазан университеты архитектура ансамбле Рәсәйҙең тарихи-мәҙәни, ҡала төҙөлөшө һәм архитектура һәйкәле, Ҡазандың иҫтәлекле урыны булып һанала.

 Университеттың исеме 
1804 йылда император Александр I тарафынан асыла, 1917 йылғы Февраль инҡилабына тиклем «Император Ҡазан университеты» тип, ә унан һуң Ҡазан университеты тип йөрөтөлә.

1918 йылда Ҡазан университеты «Ҡазан дәүләт университеты» тип үҙгәртелә. В. И. Ленин вафат булғас, 1924 йылдың 26 ғинуарында  «В. И. Ульянов-Ленин исемендәге Ҡазан дәүләт университеты» тигән исем бирелә. Был исем рәсми рәүештә 1925 йылдың 29 июнендә ВЦИК Президиумы тарафынан раҫлана.

1955 йылда награда бирелеү уңайынан  «В. И. Ульянов-Ленин исемендәге Ҡазан дәүләт Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ орденлы университет» тип,  ә 1979 йылдан «В. И. Ульянов-Ленин исемендәге Ленин орденлы һәм Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ орденлы дәүләт университеты» тип атала.

1990-сы йылдар башынан һәм 2010 йылға тиклем вуз «В. И. Ульянов-Ленин исемендәге Ҡазан дәүләт университеты» исемендә йөрөй (ҠДУ).

Рәсәй Президенты Президенты Д. А. Медведевтың 2009 йылдың 21 октябрендә сыҡҡан Указы нигеҙендә, Ҡазан университеты базаһында Волга буйы федераль округының төп юғары уҡыу йортон — Волга буйы федераль университетын Указ Президента РФ от 21 октября 2009 года № 1172 «О создании федеральных университетов в Северо-Западном, Приволжском, Уральском и Дальневосточном федеральных округах» // Собрание законодательства РФ. — 2009. — № 43. — Ст. 5048. төҙөү планлаштырыла.

Юғары уҡыу йортоноң студенттар-уҡытыусылар составы уның исемен "Волга буйы"на үҙгәртеүгә ҡаршы сыҡҡанлыҡтан, Рәсәй һәм Татарстан президенттары "Ҡазан университеты" тарихи исемен һаҡлап ҡалырға килешәләрСтуденты КГУ устроили сходку против переименования вуза в ПФУ  // Газета «БИЗНЕС Online». — 26 октября 2009 года.. Рәсәй Хөкүмәте Рәйесе В. В. Путин тарафынан 2010 йылдың 2 апрелендә университетҡа «Ҡазан (Волга буйы) федераль университеты» тигән дөйөм атама рәсмиләштереләМякзюм Салахов: Казанский университет сохранит историческое имя  // Газета «БИЗНЕС Online». — 28 октября 2009 года..

 Урынлашыуы 
Ҡазан федераль университетының уҡыу-лаборатор майҙандары — 223 360,9 м², мөлкәт объекттары (614 объект) майҙандары — 699 272,82 м²; 364,3 га ер участкаһы барЦифры и факты // Сайт Казанского (Приволжского) федерального университета..

Университет объекттары Татарстанда (Ҡазан, Яр Саллы, Алабуға, Лениногорск, Алексеевск, Бейектау, Лайыш, Туҡай, Үрге Ослан, Йәшел Үҙән районы, Ҡарасай-Черкесияла, Карелияла, Һамар өлкәһендә (Тольятти) һәм Марий Элда (Волжск районы) урынлашҡан.

Университеттың төп уҡыу биналары комплексы, йәғни университет ҡаласығы, Ҡазандың Вахитов районында, ҡаланың үҙәк өлөшөндә урынлашҡан.

Студенттарҙың дөйөм ятаҡтары Совет районының Ҡыҙыл Позиция урамы буйлап һәм Волга буйы районында, Универсиада ауылының беренсе ике кластерында тупланған. Дөйөм алғанда, университеттың дөйөм ятаҡтары 13 000 урынға иҫәпләнгән, шул иҫәптән Универсиада ауылында — 7000 урын.

 Университет хәҙерге көндә 
мини|300x300пкс|ҠФУ 1917-1928 йылдарҙа.
1996 йылда университет Рәсәй Президенты указы менән «Рәсәй Федерацияһы халыҡтарының айырыуса әһәмиәтле мәҙәни мираҫ объекттарының дәүләт йыйынтығы»на индерелә (тәүҙә В. И. Ульянов-Ленин исемендәге Ҡазан дәүләт университеты  Указ Президента РФ от 30 июля 1996 года № 1112 «О включении отдельных объектов в Государственный свод особо ценных объектов культурного наследия народов Российской Федерации» // Собрание законодательства РФ. — 1996. — № 32. — Ст. 3894., 2010 йылдан ҠФУ булараҡ)Указ Президента РФ от 26 октября 2010 года № 1289 «О внесении изменения в Указ Президента Российской Федерации от 30 июля 1996 года № 1112 „О включении отдельных объектов в Государственный свод особо ценных объектов культурного наследия народов Российской Федерации“» // Собрание законодательства РФ. — 2010. — № 44. — Ст. 5661..

 Институттар һәм факультеттар 

 Фундаменталь медицина һәм биология институты
 Экология һәм тәбиғәтте файҙаланыу институты
 Геология һәм нефть-газ институты технологиялары
 Инженерлыҡ институты
 Физика институты
 А. М. Бутлеров ис. химия факультеты
 Н. И. Лобачевский ис. математика һәм механика институты
 Юридик факультет
 Идаралыҡ, иҡтисад һәм финанс институты
 Мәғлүмәти технологиялар һәм мәғлүмәти системалар юғары мәктәбе
 Иҫәпләү математикаһы һәм мәғлүмәти технологиялар юғары мәктәбе
 Бизнес юғары мәктәбе
 Л. Н. Толстой ис. филология һәм мәҙәниәт-ара бәйләнештәр  институты
 Ғабдулла Туҡай исемендәге мәҙәниәт һәм Милли юғары уҡыу-уҡытыу мәктәбеКФУда мәгариф мәктәбе булдырылды. Милли университет идеясе күмеләме? Азатлык радиосы, 5.10.2018
 Ижтимағи-фәлсәфәүи фәндәр һәм киң мәғлүмәт бәйләнештәре институты
 Халыҡ-ара мөнәсәбәттәр, тарих, һәм Шәреҡте өйрәнеү институты
 Психология һәм мәғариф институты

 Иҫкәрмәләр 

Категория:Ҡазан университеты