Илек (Яйыҡ ҡушылдығы)

Илек () — Ҡаҙағстандың Аҡтүбә өлкәһе һәм Рәсәйҙең Ырымбур өлкәһе аша аҡҡан йылға. Яйыҡ йылғаһының иң ҙур һул ҡушылдығы. Уртаса ҡулланылған һыу күләме — 21 м³/с.КНЭ..

 Гидрология 
Инеше Ҡаҙағстандағы Муғалжар тауының төньяҡ-көнбайыш итәгендә (Бестобе (Биштүбә) һырты). Оҙонлоғо — 623 км, ҡушылдыҡтары менән бергә 699 км,КНЭ, бассейн майҙаны 41,3 мең км².

Илек киң үҙәнле, һыубаҫар ерҙәрҙән өҫтәрәк ике террасаһы бар. Йырҙаһы текә ярлы, үрге ағымы киңлегендә 20-30 м, урта ағымында (Аҡтүбә янында) 150—170 м;үрге ағымында йылға үҙәне киңлеге 500 м, тамағында 3-4 км. Яр буйы туғайҙарында күп һанлы ҡылымыҡтар һәм иҫке үҙәндән күл хасил булып тороп ҡалған һыу ятҡылыҡтары.

Ҡар һәм ер аҫты һыуҙары иҫәбенә туҡлана. Йыллыҡ аҡманың күпселек өлөшө яҙғы осорға тура килә. 75 ҡушылдығы бар; уларҙың иң эреләре: Хобда, Күктүбә, Табантал, Ҡарғалы, Сазды (Һаҙлы). Байтаҡ башҡа ҡушылдыҡтары Рәсәй территорияһында : Ветлянка, Оло Песчанка, Карабутак. Туң осоро — ноябрҙән апрелгә тиклем.

 Географияһы 
Илек буйында Ҡандыаағас, Алға, Актүбә, Соль-Илецк (Тоҙтүбә) ҡалалары урынлашҡан. Йылғаның түбәнге ағымы буйынса дәүләт сиге үтә. Яйыҡҡа ҡушылған ерендә — Илек ауылы (элекке Илецк ҡаласығы). Илек йылғаһының һул ярында Танаберген II бронза дәүерендәге һынташты мәҙәниәте ҡурған ҡәберлектәреТкачев В. В. Степи Южного Приуралья и Западного Казахстана на рубеже эпох средней и поздней бронзы. Актобе, 2007..

Илектә йәйен, һаҙан, алабуға, суртан һәм башҡа балыҡтар тереклек итә. Сәнәғәт предприятиеларын һыу менән тәьмин итеү, ауыл хужалығы ерҙәрен һуғарыу өсөн ҡулланыла.

 Этимология 
Атамаһы буйынса бер нисә фаразы бар. Иң ышаныслыһы — башҡорт телендәге илек (ҡыр кәзәһе)Башҡорт теленең һүҙлеге. 2 томлыҡ. — Мәскәү, 1993. — 1-се том, 373-сө бит һүҙенән булыуы; татарса илик, ҡырғыҙса һәм сығатайса елик — «илек». Башҡортостанда был һүҙ менән яһалған гидронимдар ҙа (Йүрүҙән ҡушылдығы), ауылдар ҙа, оронимдар ҙа бар.

 Галерея 

 Иҫкәрмәләр 

 Әҙәбиәт 
 Чибилёв А. А. Природа Оренбургской области. (Часть I. Физико-географический и историко-географический очерк). Оренбургский филиал Русского географического общества. Оренбург, 1995.
 Стрельников С. М. Географические названия Оренбургской области. Топонимический словарь. — 2-е изд., дополненное и исправл. — Кувандык, Изд-во С. М. Стрельникова, 2002.


 Һылтанмалар 
 О загрязнении реки Илек




Категория:Ырымбур өлкәһе йылғалары
Категория:Сик буйы йылғалары
Категория:Тарихи Башҡортостан ерҙәре топонимикаһы
Категория:Ҡаҙағстан йылғалары