Боголюбов Николай Николаевич

Николай Николаевич Боголюбов (1909-1992) - совет математигы һәм физик-теоретигы, Рәсәй Фәндәр академияһы академигы (1991 йылдан); СССР Фәндәр академияһы (1953 йылдан) һәм Украина ССР-ы Фәндәр академияһы ( 1948 йылдан) академигы, һыҙыҡлы булмаған механика һәм теоретик физика фәнни мәктәптәренә нигеҙ һалыусы. Ике тапҡыр Социалистик Хеҙмәт Геройы (1969, 1979). 

Дубналағы Атом тикшеренеүҙәре Берләшкән институтының (АБИ) теоретик физика лабораторияһы директоры (1956 йылдан), МИАН директоры (1965--1988), Мәскәү дәүләт университеты физика факультетының квант статистикаһы һәм ҡыр теорияһы кафедраһы мөдире (1966-1992).

 Биографияһы 
Николай Боголюбов 1909 йылда Түбәнге Новгородта, теология, фәлсәфә һәм психология уҡытыусыһы, яҙыусы дин әһеле һәм Рәсәй православие сиркәүенең баш руханийы Николай Михайлович Боголюбов (1872—1934) ғаиләһендә тыуғанНиколай Михайлович Боголюбов в Православной энциклопедии . Буласаҡ ғалимдың әсәһе Ольга Николаевна (ҡыҙ фамилияһы Люминарская) музыка уҡытыусыһы булып эшләгән. Ғаиләлә өс ул булған: Николай Николаевич Боголюбов (баш бала), Алексей Николаевич Боголюбов (1911—2004) — математик, фән тарихсыһы, Украина Милли Фәндәр Академияһы ағзаһы, Михаил Николаевич Боголюбов (1918—2010) — лингвист, РФА академигы.
слева|мини|307x307пкс|Мәскәүҙең Новодевичье зыяратында Н. Н. Боголюбов ҡәбере
Атаһы Николайҙы дүрт йәшенән уҡырға һәм яҙырға, биш йәшенән — немец, шуның менән бергә француз һәм инглиз телдәренә өйрәтә башлай. Боголюбов телдәр үҙләштереүгә ғәжәйеп һәләткә эйә булған, лингвистика һәм тарихты бик ныҡ белгән. Ул инглиз, немец һәм француз телдәренән ҡала тиҫтәгә яҡын — итальян, венгр, фин, швед, поляк, чех һ.б. телдәрҙе белгән.

1913 йылда ғаилә Киевҡа күсенә, унда аталары Владимир университетында теология профессоры булып эшләй . Граждандар һуғышы ваҡытында ул эшһеҙ ҡала һәм ҡалала эш таба алмайынса, ауылға күсенә. Ете йыллыҡ мәктәпте Николай унда тамамлай  .

1925 йылда туранан-тура УССР Фәндәр академияһы аспирантураһына ҡабул ителә һәм унан һуң УССР һәм СССР Фәндәр академияларында эшләй.

1963 йылдан СССР Фәндәр академияһының математика бүлеге секретары. 1965 йылдан Дубналағы Атом-ядро тикшеренеүҙәре Берләшкән институты директоры.

Төп эштәре — математика анализы, математика физикаһы, һыҙыҡлы булмаған механиканың асимптотик ысулдары, динамик системалар теорияһы, статистик физика һәм ҡырҙың квант теорияһы.

Күп кенә сит ил Академиялары ағзаһы (Болгария, ГДР, Польша, АҠШ һ.б.), фәнни учреждениелар һәм йәмғиәттәр, Пагуош хәрәкәтендә ҡатнашыусы. 7-8-се саҡырылыш СССР Юғары Советы депутаты.

1937 йылда Евгения Александровна Пирашковаға өйләнгән. Никахта ике улы тыуған. Оло улы Николай — математика физикаһы һәм статистика механикаһы белгесе, В. А. Стеклов исемендәге Математика институтының баш ғилми хеҙмәткәре, Рәсәй Фәндәр академияһының мөхбир ағзаһы.

 Бүләктәре һәм маҡтаулы исемдәре 
 Ике тапҡыр Социалистик Хеҙмәт Геройы (13.03.1969; 20.08.1979)
 6 Ленин ордены (19.09.1953; 20.08.1959; 29.04.1967; 13.03.1969; 17.09.1975; 20.08.1979)
 Октябрь революцияһы ордены (20.08.1984)
 2 Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены (23.01.1948; 04.01.1954)
 2 Почет Билдәһе ордены(01.10.1944; 04.11.1944)
 миҙалдар
 Ленин премияһы (1958)
 Сталин премияһы (1947, 1953)
 СССР дәүләт премияһы (1984)

 Иҫкәрмәләр 

 Әҙәбиәт 

 <i id="mwsQ">Ахиезер А. И.</i> Воспоминания о Николае Николаевиче Боголюбов
 Боголюбов А. Н.  Н. Н. Боголюбов. Жизнь. Творчество. Под общ. ред. В. Г. Кадышевского. — Дубна: Изд-во ОИЯИ, 1996.
 Воспоминания об академик Н. Н. Боголюбове. К 100-летию со дня рождения. — М.: МИАН, 2009
 Климонтович Ю. Л.  Штрихи к портретам учёных. Дискуссионные вопросы статистическою физики. — М.: 2005
 Н. Н. Боголюбов (мл.), Д. П. Санкович. «Николай Николаевич Боголюбов. Очерк научной деятельности.» Э. Ч. А. Я., Том 24. Часть 5 (1993) 1224-1293.
 Николай Николаевич Боголюбов (К пятидесятилетию со дня рождения) // Ю. А. Митропольский, С. В. Тябликов. Успехи физических наук, т. 69 (1), 159—163 (сентябрь 1959).
 Николай Николаевич Боголюбов (К шестидесятилетию со дня рождения) // Д. Н. Зубарев, Б. В. Медведев, Ю. А. Митропольский, М. К. Поливанов. Успехи физических наук, т. 98 (4), 741—744 (август 1969).
 Николай Николаевич Боголюбов (К семидесятилетию со дня рождения) // В. А. Амбарцумян, Н. Г. Басов, А. А. Логунов, М. А. Марков, Б. М. Понтекорво, А. М. Прохоров, П. А. Черенков. Успехи физических наук, т. 128 (4), 733—737 (август 1979).
 Николай Николаевич Боголюбов (К восьмидесятилетию со дня рождения) //А. А. Абрикосов, В. А. Амбарцумян, А. М. Балдин, Н. Г. Басов, В. С. Владимиров, А. В. Гапонов-Грехов, А. М. Курбатов, А. А. Логунов, М. А. Марков, Ю. А. Осипьян, А. Н. Тавхелидзе, И. М. Халатников, Д. В. Ширков. Успехи физических наук, т. 159 (4), 715—716 (декабрь 1989).
 <i id="mwyA">Патон Б. Е. </i> Великий ученый (к 100-летию Н. Н. Боголюбова)

 Һылтанмалар 

Категория:21 августа тыуғандар
Категория:1909 йылда тыуғандар
Категория:Алфавит буйынса шәхестәр
Категория:Түбәнге Новгородта тыуғандар
Категория:13 февралдә вафат булғандар
Категория:1992 йылда вафат булғандар
Категория:Википедия:Викимәғлүмәттә сығанағы булған мәҡәләләр
Категория:Мәскәүҙә вафат булғандар
Категория:Физика-математика фәндәре докторҙары
Категория:Социалистик Хеҙмәт Геройҙары
Категория:Ленин ордены кавалерҙары
Категория:Октябрь Революцияһы ордены кавалерҙары
Категория:«Почёт Билдәһе» ордены кавалерҙары
Категория:Ленин премияһы лауреаттары
Категория:СССР Дәүләт премияһы лауреаттары
Категория:Википедия:Статьи с переопределением значения из Викиданных
Категория:Киев университетын тамамлаусылар