Мегион

Мегион — Рәсәй ҡалаһы, Ханты-Манси автономиялы округы — Югра. Ҡалала— 46643 кеше (2020) йәшәй. Халыҡты Ҡала округында — 53450 кеше (2020), шул иҫәптән Высокий ҡасабаһында— 6807 кеше йәшәй. Көнбайыш Себерҙең төньяғында, Обь йылғаһына уның ике ҡушылдығы — Мега һәм Мулка ҡойған урында урынлашҡан. Нижневартовск агломерацияһына инә.

Нижневартовск менән бергә нефть сығарыуҙың мөһим сәнәғәт үҙәктәренең береһе булып тора.

 Этимологияһы 
1912 йылғы документта Магайон булараҡ; 1940-сы йылдарҙа Обь йылғаһына Меганың киҫә бөгөлөп ағып төшкән урынында урынлашҡан Мегион ауылы булараҡ телгә алынған. 1980 йылдан — Мегион ҡалаһы. Исеме хант телендәге мехи, меги, мегий — «бөгөл, бөгөлөш, йылғаның текә боролошо», мегин — «кәкре» һүҙҙәренән килеп сыҡҡан.

 Физик-географик ҡылыҡһырламаһы 

 Географик урыны 
Мегион Көнбайыш-Себер тигеҙлегенең үҙәк өлөшөндә, Обь йылғаһының урта ағымында урынлашҡан. Географик координаталары: . Май аҙағынан июль уртаһына тиклем был параллелдәге ҡалаларҙа аҡ төндәр тигән күренеш күҙәтелә. Мәҫәлән, Санкт-Петербург, аҡ төндәр күҙәтелгән билдәле ҡалаларҙың берһе, йәнәш киңлектә урынлашҡан.

 Сәғәт поясы 
Мегион Екатеринбург ваҡыты (Yekaterinʙurg Time Zone, YEKT) сәғәт поясында урынлашҡан. UTC белән айырмаһы +5:00 сәғәт тәшкил итә. Мәскәү ваҡыты менән айырмаһы +2 сәғәт тәшкил итә һәм Рәсәйҙә MSK+2 тип күрһәтелә.

Ҡалаларҙың урынлашыу алыҫлығы:
ҠалаАлыҫлығы, кмЙүнәлештәНижневартовск28КөнсығышҡаСорғот200КөнбайыштаХанты-Мансийск500КөнбайыштаЯңы Уренгой560ТөньяҡтаТөмәндә750Көньяҡ-КөнбайышЕкатеринбург1000Көньяҡ-КөнбайышҺамарҙа1800Көньяҡ-КөнбайышМәскәү2300КөнбайышСанкт-Петербург2510КөнбайышЯкутск2840КөнсығышҡаПетропавловск-Камчатский4750Көнсығышҡа
Ҡала Урта Обь уйһыулығы үҙәгендә, Самотлор нефть ятҡылығы янында урынлашҡан. Диңгеҙ кимәленән бейеклеге — 40 метр. Ҡала эсенән, бер өлөшө торбаға алынған һәм күмелгән, бысраҡ һыулы Сайма йылғаһы аға.

 Климаты 
Мегион ҡалаһы Иң Төньяҡ райондарына тиңләштерелгән.

Ҡала климат ҡырҡа континенталь. Ҡыш һыуыҡ һәм оҙайлы, йәй сағыштырмаса йылы һәм ҡыҫҡа. 2006 йылдың ғинуарында теркәлгән температураның абсолют минимумы −62 °CАрхивные данные погоды за 12 января 2006 г. для Нижневартовска.  Погрешность между городами в несколько градусов. тәшкил иткән

 Һауаның уртаса йыллыҡ температураһы — −1,7 °C
 Һауаның сағыштырмаса дымлылығы — 75,1 %
 Елдең уртаса тиҙлеге — 3,1 м/с

 Тупраҡ ҡатламы 
Ҡаланың тирә-яғында тупраҡ-грунт һаҙлыҡтары өҫтөнлөк итә, ҡала һыҙаты өйөлгән грунттан тора. Тәбиғи тупраҡ өҫкө һәм ваҡ көлһыу. Был хәлдә бина бейеклегенә сикләүҙәр һалына, шулай уҡ һаҙлыҡтарҙы алдан киптереү, ә аҙаҡ — терәк бағаналар йәки свайҙар ҡағыу талап ителә.

 Үҫемлектәр һәм хайуандар донъяһы 
Ҡаланы, флораһы һәм фаунаһы бик бай, ҡатнаш тайгауратып алған. Төньяҡ аҫаба халыҡтары элек-электән уларҙы үҙ кәсепселегендә ҡуллана.
Ҡала менән йәнәшә тиерлек айыу өңдәре осрай. Урмандарҙа ҡиммәтле тиреле йәнлектәр күп: тейен, ондатра, төлкө, әлгәнйәк, ҡуян, шулай уҡ Мегиондың төп символы — Кеш. Һаҙлыҡтарҙа өйрәктәр, ҡара йыландар йәшәй.
Ҡиммәтле тире эшкәртеү менән бер рәттән балыҡ кәсепселеге үҫешкән. Иң таралған балыҡтар: (сабаҡ?) чебак, опто, алабуға, табан балыҡ, суртан, уҡбалыҡ.

 Тарихы 

 Иртә тораҡ 
1911 йылда Мегион тураһында беренсе тапҡыр телгә алына. Беҙ уны күренекле Себерҙе өйрәнеүсе— Александр Дунин-Горкавич яҙмаларында табабыҙ: «Ҡитғаны уратып аҡҡан бөгөлөш тамағында ятҡан ҡасаба». Был тораҡ пункттың хант телендәге атамаһын һүҙмә-һүҙ тәржемә иткәндән — Майон (яҙылышының беренсе варианты).

Рәсәй империяһының рәсми мәғлүмәттәре буйынса, 1912 йылда хәҙерге Нижневартовск районы биләмәһе Тубыл губернаһы Сорғот өйәҙе Ларьяцкий улусы составына ингән һәм 46 ауылдан (йорт) торған. Һәм шунда уҡ Обь буйынының ваҡ тораҡ пункттары урынлашҡан: Вампугольский йорто — 13 кеше; Вартовск ауылында 93 кеше, запасҡа иген һаланған магазин, ике шәхси кибет, земство станцияһы, пристань һәм сиркәү. Һуңғараҡ улар Вымпугольск исемен алған бер торама пунктҡа берләшкәндәр. Обь йылғаһының уң ярында 1909 йылда Нижневартовск утын пристане барлыҡҡа килә. Унан ҡырҡ километр алыҫлыҡта, Обь йылғаһының аҫҡы ағымында, Магайондың (яҙыуҙың икенсе варианты) биш ихатанан торған йорттары һәм земство трактовый станцияһы булған. Ермаково Магайон йорттары йәнәшә Лекрысово һәм Ермаково йорттары була. Һуңғыларында Ермак дружинаһы привалға туҡтаған имеш тигән легенда йәшәй. Башҡа яҡыныраҡ тирмәләрҙә ханттар йәшәгән. Хантта почта ташыу менән ихлас шөғөлләнгән. Магайон тирмәләрендә йәшәгән кешеләр традиция буйынса балыҡсылыҡ халыҡ кәсебе менән шөғөлләнгән.

 Нефть бумы 
слева|мини|142x142пкс|Мегиондың совет осорондағы гербы
1959 йылда Нижневартовск менән йәнәшә, ергә Мегион биҫтәһендә (хәҙерге исеме шул ваҡытта барлыҡҡа килә), нефть эҙләү маҡсатында һынамаҡ пробный тәрән быраулау эштәре башлана.

1961 йылдың 21 мартында Мегион эргәһендә Урта Обь буйындағы беренсе нефть фонтаны урғыла, шул ваҡыттан алып Көнбайыш-Себер нефть һәм газ комплексының үҫеүе башлана.

1964 йылдың 24 майында 8-се нефть йыйыу пунктынан мегион нефте тейәлгән беренсе баржа ҡуҙғала һәм Обь буйлап өҫкә, Новосибирскиға, йүнәлә. Барлығы 1964 йылғы навигация осоронда 73,2 мең тонна нефть оҙатыла. Был уңайҙан шундуҡ йылға ярында тантаналы митинг үтә. Бикте задвижка экспедиция начальнигы В. Абазаров менән ятҡылыҡты тәүләп табыусы Г. Норкин аса.

1964 йылдың 29 сентябрендә Мегион эшселәр ҡасабаһы статусы ала, ә ун алты йылдан РСФСР Юғары Советы Президиумының 1980 йылдың 23 июль Указы менән Төмән өлкәһе Ханты-Манси автономиялы округы Нижневартовск районындағы Мегион эшселәр ҡасабаһы округ буйһоноуындағы ҡала итеп үҙгәртелә.

Төбәкте үҙләштергәндә нефть сығарыу беренсе урынға ҡуйыла, шуның өсөн, тәү сиратта, ятҡылыҡтарҙың, сәнәғәт базалары һәм нефть үткәргестәрҙең инфраструктураһы төҙөкләндерелде обустраиваться. Бөтә башҡа төҙөлөш башҡаларҙың, шул иҫәптән торлаҡ һәм көнкүреш объекттары төҙөү ҡалдыҡ принцибы буйынса алып барыла. Төҙөлөштөң иң эре заказсылары — нефтселәр, геологтар һәм торба үткәреүселәр. Улар барыһы ла тармаҡ институты билдәләнгән территорияны планлаштырыуға төрлө ҡарашта булғанлыҡтан, ҡаланы төҙөүҙә буталсыҡлыҡ килеп сыҡты. 1982 йылға тиклем берҙәм генераль план булмай.

 Халҡы 

 Милли составы

Түбәндә 2010 йылғы Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса ҡала халҡының 
 Милләте
 Һаныкүренеп ҡала (кеше)
 Процент нисбәте
 Һаныҡала округы (кеше)
 Процент нисбәте
  Рус
 836 30
 62,36 %
 766 34
 61,66 %
  Украиндар
 3640
 7,36 %
 4157
 7,37 %
  Татарҙар
 3509
 7,10 %
 3972
 7,04 %
  Башҡорттар
 1723
 3,49 %
 1906
 3,38 %
  Әзербайжандар
 867
 1,75 %
 987
 1,75 %
  Кумык
 488
 0,99 %
 746
 1,32 %
  Лезгиндар
 584
 1,18 %
 659
 1,17 %
  Молдавандар
 389
 0,79-ға %
 568
 1,01 %
  Чечендар
 450
 0,91 %
 493
 0,87 %
  Сыуаштар
 376
 0,76 %
 493
 0,87 %
  Белорустар
 385
 0,78 %
 466
 0,83 %
  Мариҙар
 262
 0,53 %
 287
 0,51 %
  Мордвалар
 234
 0,47 %
 259
 0,46-ға %
  Ҡаҙаҡтар
 169
 0,34 %
 224
 0,40 %
  Немец
 203
 0,41 %
 223
 0,40 %
  Башҡалар
 1481
 3,00 %
 1811
 3,21 %
  Күрһәтеү
 3853
 7,79 %
 4365
 7,74 %
  Барыһы
 449 49
 100,00 %
 382 56
 100,00 %


 Белем биреү учреждениелары 
Ҡалала 9 дөйөм белем биреү мәктәбе, шуларҙың береһе Высокий ҡасабаһы территорияһында урынлашҡан. Себер профессиональ-педагогия колледжы, лицей № 1, православие гимназияһы, Анатолий Кузьмин исемендәге музыка мәктәбе, «Камертон» сәнғәт мәктәбе, һынлы сәнғәт мәктәбе, шулай уҡ күп спорт секциялары эшләй.

 Транспорты 
Мегионда ике эске ҡала маршрутынан торған автобус селтәре бар.

 1 «СУ-920 — Автостанция — Азатлыҡ урамы — Налоговая — МАТП — Еңеү проспекты (Кирегә: Дауахана комплексы — ГОВД) — 28-се биҫтә».
 2 «СУ-920 — Автостанция — 3-сө мәктәп — Губкин урамы (Кирегә: 1-се мәктәпкә тейеп үтеп) — 28-се биҫтә».

Нижневартовск һәм Высокий ҡасабаһына тиклем ҡала-ара маршруттары бар.

 Киң мәғлүмәт саралары 

 Телевидениеһы 
 «Акцент» телекомпанияһы
 «Эфир Медиа» телекомпанияһы

 Радиоһы 
Ҡалала ҡабул ителгән радио йышлыҡтары исемлеге (20 июль, 2019)ФМ радиоһы Пи (НВ)87,8 FMРадио Шансон (Мегион)88,3 FMБеҙҙең Радио (НВ)89,1 FMРадио Маяк (НВ)89,5 FMКомсомольская правда Радио (НВ)89,9 FMNRJ (НВ)90,7 FMЕвропа Плюс (Мегион)FM 100,6Love Radio (НВ)101,3 FMЮл радиоһы (Мегион)101,6 FMРадио шансон (НВ)102,1 FMЯңы радио (НВ)102,6 FMЮл радиоһы (НВ)FM 103,1Европа Плюс (НВ)104,0 FMХит FM (Мегион)FM 104,3Авторадио (НВ)FM 104,7Comedy Radio (Мегион)105,2 FMРус радиоһы (Мегион)105,6 FMРәсәй Радиоһы (НВ)105,9 FMDFM (НВ)FM 106,3Ретро ФМ (НВ)107,4 FMРәсәй радиоһы (НВ)FM 107,8

 Баҫмалары 
 Мегион-Информ
 Мегион яңылыҡтары
 Мегионнефтегаз-Хәбәрҙәр.

 Сервисы 
Ҡалала «Адрия», «Ҡаруанһарай» ҡунаҡханалары һәм «Мастер һәм Маргарита», «Көнсығыш әкиәте», «Көньяҡ», «Бохара» кафелары урынлашҡан.

Теннис корты, бассейны, тренажёр залы һәм саунаһы булған заманса «Жемчужина» спорт-һауыҡтырыу комплексы бар.

 Ялы 
Ҡаланың мәҙәни тормошонда мөһим ваҡиғаларҙың береһе тип 2006—2008 йылдарҙа йыл һайын үткәрелгән һәм бөтә Рәсәй төбәктәрендә йәшәгән рок-музыка һөйөүселәрҙең иғтибарын йәлеп иткән «Мегадрайв» рок-фестивален атарға мөмкин.

Үҙешмәкәрлек әүҙем хупланған кинотеатр, боҙ һарайы, балалар сәнғәт мәктәбе, «Калейдоскоп» мәҙәни-ял итеү комплексы һәм сәнғәт һарайы бар — мәктәп һәм башҡа уҡыу йорттары уларҙа даими рәүештә үҙҙәренең байрамдарын, дискотекалар үткәрә.

 Галереяһы 

 Иҫкәрмәләр 

 Әҙәбиәт 


 Һылтанмалар 
 Сайт администрации

Категория:Википедия:Статьи с переопределением значения из Викиданных