Менделеев һәйкәле (Санкт-Петербург)

Д. И. Менделеев һәйкәле — скульптуралы монумент, ул данлыҡлы урыҫ химигы Д. И. Менделеевҡа ҡуйылған. Һәйкәл Рәсәйҙең Санкт-Петербургтағы Үлсәмдәр һәм үлсәүҙәр палатаһы янында, Мәскәү проспектында ҡуйылған. Һәйкәл 1932 йылда скульптор И. Я Гинцбург проекты буйынса эшләнгән. Был федераль әһәмиәтендәге мәҙәни мираҫ объектыПостановление Правительства РФ № 527 от 10.07.2001.

 Тарих 
1890 йылда скульптор И. Я. Гинцбург Химик элементтарҙың таблицаһын уйлап тапҡан Рәсәй ғалимы, химик Дмитрий Иванович Менделеевтың үҙе тере сағында уҡ, скульптураһы портретын натуранан башҡара. И. Я Гинцбургтың был эше артабан бронзанан ҡойола һәм күренекле ғалим уны һатып ала, һуңынан үҙ скульптураһын Фәндәр академияһында урынлаштыра. Был портрет нигеҙендә 1930 йылда Гинцбург Фәндәр академияһында торған Менделеев скульптураһының күсермәһенбулдыра һәм Д. И. Менделеев һәйкәленең моделен эшләй (Менделеев тере сағында үҙенең бронзанан эшләнгән һәйкәлен Фәндәр академияһына бүләк иткән булған)Энциклопедия Санкт-Петербурга. Менделееву Д. И., памятник (1932 г., скульптор Гинцбург И. Я.) . Ленинград ҡалаһы  Совет властары тарафынан ҡаланың Үлсәмдәр һәм үлсәүҙәр палатаһы урынлашҡан «Ҡыҙыл йорт» алдында, Д. И. Менделеев йәшәгән һәм вафат булған 6-сы йорт алдындағы скверҙа, тиҙ арала һәйкәл ҡуйырға тигән ҡарар ҡабул итәПетрова Е. Н. Монументальная и декоративная скульптура Ленинграда. 1961. — С. 12. Был скверҙа эштән буш саҡтарында Менделеев яратып ял иткән беседка урынлашҡан булғанПамятники Д. И. Менделееву в Санкт-Петербурге  // Государственный музей городской скульптуры.

Фәндәр академияһы эргәһендәге Баш фәндәр Художество-репродукция сәнғәт оҫтаханаһында ғалимдың бронза скульптураһы ҡойола. 1932 йылдың 2 февралендә Ленинград ҡалаһында һәйкәл асыу тантанаһы үткәрелә, был мәҙәни сара ғалим вафаты көнөнөң 25 йыллығына тап килтереп уҙғарыла. 1935 йылда Д. И. Менделев йәшәгән күрше йорттоң ҡабырғаһында мозаика оҫтаһы В. А. Фроловтың Менделеев таблицаһын һүрәтләгән панноһы эшләнеп ҡуйыла.

Һәйкәл урынлашҡан сквер башта ҡойма менән уратып алынған була һәм ул Үлсәм һәм үлсәүҙәр палатаһына башта ҡараған була. Бөйөк Ватан һуғышы ваҡытында кәртә емерелгән була.

 Тасуирлама 
Һәйкәлдә Д. И. Менделеев креслола уйланып ултыра, ул аяҡтарын бер-береһенең өҫтөнә һалған. Ғалимдың тубыҡтарында асылған китап ята, һул ҡулында сигаретаПетрова Е. Н. Монументальная и декоративная скульптура Ленинграда. 1961. — С. 12. Бер өйөм ҡағыҙ кресло аҫтында ята, уның береһендә «1894 йылда Төп үлсәмдәр һәм үлсәүҙәр палатаһының ваҡытлыса кешеһе» тип яҙылған. Ғалим фигураһы тәбиғи дәүмәлдәрҙә (1,8 м) тиерлек башҡарылған, ул бер метр бейеклегендәге гранит постаментта урынлаштырылған.

 Иҫкәрмә 

Категория:Википедия:Тура мәҡәләлә булған Викиһаҡлағысҡа һылтанма
Категория:Алфавит буйынса Рәсәйҙең мәҙәни мираҫы объекттары
Категория:Рәсәй һәйкәлдәре
Категория:Санкт-Петербург биналары һәм ҡоролмалары