Индий

Индий (, In) — Менделеевтың периодик таблицаһының 5-се осор, 13-сө төркөм элементы. Тәртип номеры — 49. Атом номеры 49.

Ябай матдә индий — еңел сүкелеүсән, тиҙ ирей, бик йомшаҡ металл, көмөшһыу-аҡ төҫтә. Химик үҙенсәлектәре буйынса алюмин һәм галлийға, тышҡы күренеше менән цинкҡа оҡшаған.

 Символы 
Индий элементының символы — In (Индий тип уҡыла).
мини|Планетала индий сығарыу динамикаһын, USGS мәғлүмәттәре буйынсаU.S. Geological Survey — Historical Statistics for Mineral and Material Commodities in the United States  // 2013; INDIUM STATISTICS // USGS, November 8, 2012

 Тарихы 
Индийҙы немец химигы Фердинанд Райх һәм Теодор Рихтер (Richter Theodore) 1863 йылда цинктар буйынса спектроскопик тикшеренеү ваҡытында таба. 1867 йылда бөтә донъя күргәҙмәһендә индийҙың ярты килограмлыҡ ҡойолмаһы килтерелгән булған инде.

 Исеменең килеп сығышы 
Индийҙағы спектрҙың сағыу эмиссия һыҙаты — индиго төҫө. Атама шунан сығып бирелгән.

 Сығарып алыу 
Индийҙы цинк һәм әҙерәк миҡдарҙа ҡара һәм аҡ ҡурғаштарҙың ҡалдыҡтарынан етештерәләр

 Физик үҙенсәлектәре 
 Иреү температураһы 156,5985 °C (429,7485 K)
 Ҡайнау температураһы 2072 °C (2345 K)
 Тығыҙлығы: 7,362 (+20 °C, г/см³)
 7,023 (157 °C, г/см³)
 5,763 (2109 °C, г/см³)
 Пар баҫымы (терег.бағ. мм):
 0,01 (912 °C)
 0,1 (1042 °C)
 1 (1205 °C)
 10 (1414 °C)
 100 (1688 °C)
 Даими баҫым яваҡытында удел йылылыҡ һыйҙырышы (0-150 °C): 0,238 Дж/га·K

 Биологик әһәмиәте 
Индий организмда һиҙелерлек метаболик роль уйнамай Ваҡытлыса кешенең мускулдарында, һөйәк һәм тиреһендә тупланыуы мөмкин. Организмдан ике аҙна тирәһе осорҙа яртылаш сығып бөтә. III валентлы иреүсән ҡушылмаларын инъекция менән индергән осраҡта бөйөр өсөн ағыулы булыуы ихтимал Оҙаҡ ваҡыт индий, гидроксид, оксидтары саңын һуларға тура килгәндә  тигән үпкә ауырыуын тыуҙырыуы ихтимал

Индийҙың эш зонаһы һауаһында рөхсәт ителгән концентрацияһы 0,1 мг/мм3 (Хеҙмәтте һаҡлау милли институты, АҠШ). Әммә үпкә ауырыуҙары тураһында мәғлүмәттәр килеп сыҡҡас, ҡәғиҙәләр ҡәтғиләнә башлай. Мәҫәлән, Япония Милли именлек һәм хеҙмәт гигиенаһы институты ПДК-ны 0.0003 мг/м3 тип билдәләй.

 Иҫкәрмәләр 

 Әҙәбиәт 

Индий// Большая советская энциклопедия : [в 30 т.] / гл. ред. А. М. Прохоров. — 3-е изд. 10-й т. — М. : Советская энциклопедия, 1969—1978.
 Һылтанмалар 
 Индий на Webelements
 Индий в Популярной библиотеке химических элементов 
 Индий в chemport.ru



Категория:Радиоактив элементтар
Категория:Еңел металдар
Категория:Химик элементтар