Быкова Елизавета Ивановна

Быкова Елизавета Ивановна (, 4 ноябрь 1913 йыл, Боголюбово ауылы, хәҙерге Владимир өлкәһе — 8 март 1989 йыл, Мәскәү) — шахмат буйынса өсөнсө донъя чемпионы–ҡатын-ҡыҙ (1953-56, 1958-62), атҡаҙанған спорт мастеры (1953), халыҡ-ара гроссмейстер (1976). Журналист.

 Биографияһы 
Елизавета  Ивановна Быкова 1913 йылдың 4 ноябрендә хәҙерге Владимир өлкәһе Боголюбово ауылында ҙур крәҫтиән ғаиләһендә тыуған (ун өс бала араһынан, ҡыҙғанысҡа ҡаршы, өсөһө генә иҫән ҡалған). Башланғыс синыфты тамамлай һәм оло ағаһы Василий менән Мәскәүгә күсенә. Унда ул беренсе тапҡыр шахмат менән таныша һәм 14 йәшендә мәктәп ярыштарында ҡатнаша. Сергей Белавенец һәм Николай Рюминда шөғөлләнә. Елизавета Бокованың шахмат биографияһының башын 1935 йыл тип һанарға мөмкин. Почётные граждане Боголюбово

Беренсе уңышҡа Мәскәү чемпионатында өлгәшә (1937, 3 сө урын), алты тапҡыр Мәскәү чемпионы (1938-52) һәм өс тапҡыр СССР чемпионы (1947,  1948, 1950).

Бөйөк Ватан һуғышы ваҡытында ул полиграфия предприятиеларында эшләй башлай, Мәскәү дауаханаларында лекцияләр уҡый һәм күп шахмат уйыны сеанстары үткәрә, уның инициативаһы менән шахматсы кыҙҙар госпиталгә шефлыҡ итә. 

1953 йылда ул донъя чемпионаты матчында 8: 6 иҫәбе менән Людмила Руденконы еңә. 1950 йылдар аҙағы - 1960 йылдар башында Мәскәүҙә донъя чемпионаты өсөн ул өс матч уйнай (1958 һәм 1960 йылдарҙа Ольга Рубцова һәм Кира Зоринаға ҡаршы). 1962 йылда ул Нона Гаприндашвилиҙан еңелә. Ул — 1970 йылдар аҙағына ҡәҙәр Мәскәү турнирҙарында сығыш яһай. 

Уны Хованское зыяратында ерләйҙәр.

 Бүләктәре 

 «Почёт Билдәһе» ордены
 Владимир өлкәһе Боголюбово биҫтәһенең почётлы гражданы

 Хәтер 
2012 йылда Владимирҙа «Елизавета Быкова мемориалы» инициатива төркөмө төҙөлә, уның маҡсаты — Боголюбово биҫтәһендә скульптор Илья Шанин эшенең һәйкәлен төҙөү була. Инициатива төркеме шул исемдәге сайт булдырған — memorialbykovoi.ru. 

2013 йыл ФИДЕ тарафынан «Елизавета Быкова йылы» тип иғлан ителә. 

 Китаптары 

 Соревнования на первенство мира по шахматам среди женщин : Т Междунар. женскому шахматно турнир 1955 г. в Москве / Быкова Елизавета Ивановна. — : ФиС, 1955. — 48 с.: ил.
 Вера Метчик : [Первая чемпионка мира по шахматам] / Быкова Елизавета Ивановна. — : ФиС, 1957. — 169 с.: ил.
 Советский шахматист / Быкова Елизавета Ивановна. — : ФиС, 1957. — 328 б.: ил.

 Әҙәбиәт 

 Шахматы : энциклопедический словарь / гл. ред. А. Е. Карпов. — М.: Советская энциклопедия, 1990. — С. 50—51. — 624 с. — 100 000 экз. — ISBN 5-85270-005-3.
 Романов И. Её девиз — труд! // «64 — Шахматное обозрение». — 1983. — № 23. — С. 12—13.
 Тихомирова В. Одержимость и обаяние. // «64 — Шахматное обозрение». — 1988. — № 22. — 3 стр. обл.

 Иҫкәрмәләр 

 Һылтанмалар 

 Биография Е. И. Быковой. Сайт Федерации шахмат России
 Партии Елизавета Быковой в базе Chessgames.com
 Спортивный некрополь
 Надгробде памятник 
 Мемориал Елизавета Быковой Группа ВКонтакте

Категория:Шахмат гроссмейстерҙары
Категория:4 ноябрҙә тыуғандар
Категория:1913 йылда тыуғандар
Категория:8 мартта вафат булғандар
Категория:1989 йылда вафат булғандар
Категория:Алфавит буйынса шәхестәр
Категория:Мәскәүҙә вафат булғандар
Категория:Википедия:Статьи с переопределением значения из Викиданных
Категория:«Почёт Билдәһе» ордены кавалерҙары
Категория:СССР-ҙың атҡаҙанған спорт мастерҙары
Категория:Википедия:Викимәғлүмәттә сығанағы булған мәҡәләләр
Категория:Рәсәй империяһында тыуғандар
Категория:Страницы с непроверенными переводами