Хөрәсән төркиҙәре теле

Хөрәсән төркиҙәре теле (, خوراسان تورکجه‌سی / Xuroson Turkchasi) — Иранда   киң таралған төрки телдәрҙең береһе, был телдә илдең төньяҡ-көнсығышында, атап әйткәндә Хөрәсәндә  тупланған халыҡ һөйләшә. Туған телдең төп һәм Хөрәсән төркиҙәренең туған теле һәм төп ҡулланылышта йөрөй. Ирандағы күп һанлы төрки телдәр һәм диалекттарҙың береһе.

Шәрҡиәтсе лингивистар хөрәсән телен сәйәси, милли һәм идеология күҙлегенән сығып, төркмән теле диалекты тип белдерә.

Был тел  юғалыу хәүефе янаған донъя телдәре атласына («») индерелгән , сөнки фарсы һәм төрки (әзербайжан) теле йоғонтоһона дусар.

Шәреҡ тармағының әҙ һанлы телдәре һәм диалекттары иҫәбенә инә, төрөк теленең уғыҙ төркөмөнә ҡарай . Өс төп  диалекты йәки һөйләше: төньяҡ кучан (нишапури), көньяҡ кучан (ширвани) һәм көнбайыш кучан (боджнурди) бар.

Ҡайһы берәүҙәр уны бер төркмән теленә ,  бер әзербайжан теленә индерә. Шулай уҡ хөрәсән телен үҙаллы тел, төркмән һәм әзербайжан телдәре аралығында тип һанаусылар бар. Тәүге тапҡыр Джавад Хеят әзербайжан теленең айырым  диалекты тип танып, «Тарих-е забан-о-лахджаха-е Торки» (Төрки телдәр һәи диалекттар тарихы) тигән китабында яҙып сыға  Horasan Türkçesi ne İlgili Folklor Çalışmaları.

 Хөрәсән теле үҙенсәлектәре 
Был телдә 9 һуҙынҡы һәм 24 тартынҡы өн. Һүҙ яһалышына сингармонизм хас. 7 килеш бар. Ҡылымдар зат, һан, заман һәм залог буйынса үҙгәрә.

Күплек һанында   "/- lar/" (-лар) исем суффиксы ҡулланыла, ике формаһы бар: "/- lar/" (лар) һәм "/ - lær/" (ләр), был һуҙынҡылар гармонияһына бәйле.
Килештәр
Исемдәрҙең килеш ялғауҙары  тартынҡы һәм һуҙынҡыларға бөткәндә лә  һуҙынҡылар гармонияһына ярашлы үҙгәрә:

ИсемҺуҙынҡынан һуңТартынҡынан һуңТөп Нет окончанияЭйәлекТөбәүТөшөмУрынАбляциялыИнструменталь

Алмаштар
Алты шәхси алмаштары бар. Шәхси алмаштар ҡайһы берҙә ҡәҙимге исемдәрҙең төрлө ялғауҙарын ала.  
БерлекКүплекБеренсе заттанИкенсе заттанӨсөнсө заттан

Ҡылымдар
Инфинитив ҡылымдар  / - max / тип бөтә.

 Тел үрнәге 
Урыҫ теленә тәржемәХФАЛатин алфавиты версияһыФарсы-ғәрәп яҙмаһында төп нөсхә Таким образом, был один падишах Зияд.Al ğässa bir Ziüäd pädişähi bärıdı.ال غسا بیر زیود پدیشهی بـهریدیВсемогущий Бог не дарил ему сына.Xodavändi äläm ona hiç oğul ata elämamişdi..خوداوندی آلم اونا هیچ اوغول اتا ایلهمامیشدیПотом сказал визирю: «Эй визирь, у меня нет сына. Что мне сделать?».Bädän vazirä dädi: "Ey vazir, mändä ki oğul yoxdı. Män nä çarä eylem?"بدن وازیره دهدی: «ای وازیر, منده کی اوغول یوخدی. من نه چاره ایولیم»؟Визирь сказал: «Всемогущий падишах, что ты можешь делать с этим».Vazir dädi: "Padişai qıbläyi aläm, sän bu malıämvalı näyliyäsän?"وازیر دهدی: «پادیشای قیبلنهیی آلم, سن بو مالیموالی نیلیسن»؟

 Ҡыҙыҡлы факт 
2017 йылдан  Википедияла хөрәсән төркиһенең тест бүлеге булдырылған тестовый раздел Википедии на хорасанско-тюркском языке.

 Ҡарағыҙ 

 Хөрәсән төркиҙәре
 Туркменский язык

 Иҫкәрмәләр 

Категория:Уғыҙ телдәре
Категория:Иран телдәре