Бланка Телеки

Графиня Бланка фон де Сек Телеки (нем.Von Szék Blanka de Teleki, венгр. Teleki Blanka; 5 июль, 1806, Лангендорф — 23 октябрь 1862, Париж) — венгр рәссамы, скульптор, Телеки нәҫеленән ҡатын-ҡыҙҙарҙың хоҡуҡтарын  яҡлаусы һәм уҡытыусы.

 Биографияһы 
Бланка Телеки  1806 йылдың 5 июлендә Лангендорф ҡалаһында (хәҙер Сатулунг,  Марамуреш административ- территориаль берәмеге, Румыния) тыуған. 1828 йылда Венгрияла балалар баҡсаһына нигеҙ һалған Тереза Брунсвиктың ҡыҙ туғаны. Ғаиләнең нәҫел поместьеһы хәҙерге Сату-Маре административ-территориаль берәмегендә  урынлашҡан.

Бланка сәнғәт эшмәкәре карьераһын һайлай. Ул һынлы сәнғәтте Мюнхен һәм Париж ҡалаларында  Леон Конье оҫтаханаһында, ә скульптураны Будапештта Иштван Ференциҙа өйрәнә.1846 йылда Телеки   ҡатын-ҡыҙҙар белеме тураһында үҙенең  идеяларын баҫтырып сығара, ҡыҙҙар өсөн Будапештта беренсе мәктәп аса, шуның менән Венгрияла мәктәпкәсә белемде үҫтереү буйынса инәһенә ҙур хеҙмәт күрһәтә. Ике йылдан һуң Бланка үҙенең уҡыусылары менән  ҡатын-ҡыҙҙар һәм ир-аттарҙың хоҡуҡтарын тигеҙләү буйынса тарихта беренсе булған петицияға ҡул ҡуйырға саҡыра, ҡатын-ҡыҙҙарға һайлау хоҡуғы һәм юғары белем алыу хоҡуғын биреүҙе талап итә.  1848 йылда революцияла ҡатнаша һәм ҡулға алынаFrancisca de Haan, Krasimira Daskalova & Anna Loutfi: Biographical Dictionary of Women's Movements and Feminisms in Central, Easterna and South Eastern Europe, 19th and 20th centuries, Budapest 2006, S. 218., суд ҡарары буйынса хөкөм ителә һәм төрмәгә Клара Леэвейға оҙатыла (һуңғыһы 1856 йылда азат ителә)Helmut Rumpler, Peter Urbanitsch: Die Habsburgermonarchie 1848-1918: Politische Öffentlichkeit und Zivilgesellschaft. Vereine, Parteien und Interessenverbände als Träger der politischen Partizipation, Wien 2006, ISBN 9783700135401. S.1362..

Төрмәлә Бланка ҙур булмаған скульптуралар төҙөй (шул иҫәптән автопортреттар ҙа), уларҙың береһен йәнәһе Францияға Жюль Мишлеға ебәрә. 1857 йылда азат ителә һәм Парижда йәшәргә китә. Шунда 1862 йылдың  23 октябрендә вафат булаFrancisca de Haan, Krasimira Daskalova & Anna Loutfi: Biographical Dictionary of Women's Movements and Feminisms in Central, Easterna and South Eastern Europe, 19th and 20th centuries, Budapest 2006, S. 219..

 Иҫкәрмәләр 

 Әҙәбиәт 

 Francisca de Haan, Krasimira Daskalova & Anna Loutfi: Biographical Dictionary of Women's Movements and Feminisms in Central, Easterna and South Eastern Europe, 19th and 20th centuries, Budapest 2006, ISBN 9789637326394.

 Һылтанмалар 

 Blanka Teleki 
Категория:Венгрия скульпторҙары
Категория:Венгрия рәссамдары
Категория:Феминизм эшмәкәрҙәре
Категория:Википедия:Статьи с переопределением значения из Викиданных
Категория:Парижда вафат булғандар
Категория:Алфавит буйынса шәхестәр
Категория:1862 йылда вафат булғандар
Категория:23 октябрҙә вафат булғандар
Категория:Румынияла тыуғандар
Категория:1806 йылда тыуғандар
Категория:5 июлдә тыуғандар