Ур (Яйыҡ ҡушылдығы)

Ур (Ыр) —  (,  (үҙән)) — Ҡаҙағстан Аҡтүбә өлкәһе менән Ырымбур өлкәһе йылғаһы, Яйыҡтың һул ҡушылдығы.

 Тасуирламаһы 

Йылға оҙонлоғо 332 км, бассейны майҙаны — 18,6 мең км2. Терисбутак (Тиреҫботаҡ) һәм Шийле (Сейәле) йылғалары ҡушылыуынан барлыҡҡа килгән, Муғалжар тауҙарының көнбайыш битләүендә башлана.

Башлыса ҡар һыуҙарынан туйына. Уртаса йыллыҡ һыу сығымы — тамағынан 61 км өҫтәрәк 21,3 м³/сек. Ташҡын апрелдән май урталарына тиклем, йылдың башҡа ваҡытында һайыға. Туңа башлауы октябрь — ноябрь айҙарының икенсе яртыһында, март аҙағында — апрель башында боҙҙан әрселә. Йылға Яйыҡҡа ҡоя, был урында Орск ҡалаһы урынлашҡан.

 Этимологияһы 
Исеме, фараз ителеүенсә, башҡорт сығышлы (күршеләш ҡаҙаҡ телендә «ор», ҡырғыҙса «ор» — "соҡор "). Ҡаҙаҡ телендәге «ор» башҡортса «ур» тип тәржемә ителә, йәғни шулай уҡ тәрән, оҙон итеп ҡаҙылған соҡор тигән мәғәнә бирәБашҡорт теленең һүҙлеге. 2 томлыҡ. — Мәскәү, 1993. — 2-се том, 476-сы бит Семантика йәһәтенән дә ҡабул итерлек — Рәсәйҙең төньяғында ла «Ров» тигән шишмә һәм йылғалар күп теркәлгән.

Ырымбур топонимдар белгесе Б. А. Моисеев "Местные названия Оренбургской области. Историкотопонимические очерки" тигән китабында бер нисә фараз буйынса ентекле һығымталар яһағандан һуң ошондай фекергә килә: 

Шулай итеп, Ырымбур ҡалаһы исеме Ур йылғаһынан яһалған, һәм сингармонизм законы нигеҙендә «ур» «ыр»ға әйләнгән.

 Ҡушылдыҡтары 
 38 км: Миңдебай (йылға)
 66 км: Әсеботаҡ
 69 км: Ҡамшаҡ (Ҡамсаҡ)
 110 км: Мамыт

 Тарихы 
1735 йылда Ур Яйыҡҡа ҡойған урында Ырымбур тораҡ пункты менән Орск нығытмаһына нигеҙ һалына, һуңғараҡ тораҡ пункт Яйыҡ ағымы буйынса түбәнерәк күсерелә (хәҙерге заман Ырымбур ҡалаһы һәм өлкәһе), ә элекке урында бары тик Орск нығытмаһы (хәҙер Орск ҡалаһы) ғына ҡала. Шулай итеп, Ур йылғаһы хәҙерге ваҡытта ла йәшәп килгән ике ҡалаға исем биргән.

 Шулай уҡ ҡарағыҙ 
 Ур йылғаһы

 Иҫкәрмәләр 

 Сығанаҡтар 


Категория:Ырымбур өлкәһе йылғалары
Категория:Тарихи Башҡортостан ерҙәре топонимикаһы
Категория:Ҡаҙағстан йылғалары