Беляев Павел Иванович

Беляев Павел Иванович (26 июнь 1925 йыл, Челищево, Төньяҡ Двина губернаһы — 10 ғинуар 1970 йыл, Мәскәү) — Советтар Союзы Геройы, СССР-ҙың 10-сы летчик-космонавы, полковник. Совет-япон һуғышында ҡатнашыусы. СССР-ҙың атҡаҙанған спорт мастеры (1965).

Ленин ордены, Ҡыҙыл Йондоҙ ордены һәм миҙалдар, шул иҫәптән СССР Фәндәр Академияһының К. Э. Циолковский исемендәге Алтын миҙалы кавалеры, Болгария Халыҡ Республикаһының Социалистик Хеҙмәт Геройы, Вьетнам Социалистик Республикаһының Хеҙмәт Геройы, Монголия Халыҡ Республикаһы Геройы. Калуга, КалининградБеляев Павел Иванович, Пермь, Вологда, ТөмәнПочётные граждане Тюмени — Павел Беляев, Снежинск, Березники ҡалаларының почетлы гражданы.

 Биографияһы 
Павел Иванович Беляев 1925 йылдың 26 июнендә Төньяҡ Двина өлкәһе (хәҙерге Бабушкин районы, Вологда өлкәһе) Рослятинск районының Челищево ауылында тыуған. 1937—1941 йылдарҙа Каменск-Уральский ҡалаһындағы 3-сө, 1941—1942 йылдарҙа — 1-се урта мәктәптә уҡыған. 1942 йылда ун йыллыҡ мәктәпте тамамлағас, Синара торба заводында токарь булып хеҙмәт юлын башлай. 1943 йылда ул үҙ теләге менән Ҡыҙыл Армия сафына хеҙмәткә бара һәм Удмурт Автономиялы Совет Социалистик Республикаһының Сарапул ҡалаһында урынлашҡан хәрби авиация осоусылар мәктәбенә ебәрелә. Училищены 1945 йылда тамамлай.

Хәрби летчик булараҡ, Тымыҡ океан флоты 12-сө һөжүм һауа дивизияһының 38-се гвардия истребитель авиация полкы составында (1945 йылдың август-сентябре) совет-япон һуғышында ҡатнаша, артабан СССР Хәрби-диңгеҙ флотының авиация частәрендә хеҙмәт итә.

1956 йылдан Хәрби-һауа көстәре академияһына (хәҙерге ваҡытта Ю. А. Гагарин исемендә) уҡырға инә һәм уны 1959 йылда тамамлай.

Үҙләштергән самолеттары У-2, Ут-2, Як-7Б, Як-9, Як-11, Ла-11, МиГ-15 и МиГ-17, дөйөм осош ваҡыты 500-ҙән ашыу сәғәт була.

 Космонавтикаға килеүе 
1960 йылда космонавтар отрядына алына. Йәше буйынса ла, хәрби званиеһы (майор) һәм дәрәжәһе (эскадрилья командиры) буйынса ла ул иң олоһо булып сыға. Төркөмдәге хеҙмәттәштәре уға исеме һәм атаһы исеме менән мөрәжәғәт иткән берҙән-бер кеше була.С человеком на борту. — М.: Сов. писатель, 1985; Воениздат, 1990. Ул «Восток» һәм «Восход» тибындағы судноларҙа осоштар өсөн күнегеүҙәр үткән.

1965 йылдың 18-19 мартында ул Восход-2 космик корабы командиры булараҡ Йыһанға осош яһай. Осош ваҡытында икенсе пилот А. А. Леонов донъяла беренсе тапҡыр асыҡ Йыһанға сыға. Осоштоң һуңғы этабында, караптың йүнәлеш тотоу системаһы эшләмәҫ булып, автоматик режимдан сығыу мөмкинлеге булмағас, Беляев карапҡа ҡулдан йүнәлеш бирә һәм тормоз системаһын ҡабыҙа. Был операциялар космонавтикала беренсе тапҡыр башҡарыла:77.

Артабанғы йылдарҙа ул «Союз» тибындағы караптарҙа осоу әҙерлеген үтә

Ул 1970-се йылдың 10 ғинуарында операциянан һуң перитонит арҡаһында вафат була.Павел Беляев Мәскәүҙә Новодевичье зыяратында ерләнгән.

 Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре 
 Советтар Союзы Геройы (1965)
 «Алтын йондоҙ» миҙалы 
 Ленин ордены (23 март 1965).
 Ҡыҙыл Йондоҙ ордены (17 июнь 1961).
 «Хәрби хеҙмәттәре өсөн» миҙалы (11 ноябрь 1953).
 «1941—1945 йылдарҙағы Бөйөк Ватан һуғышында Германияны еңгән өсөн» миҙалы (1945 йыл 9 май).
 «Японияны еңгән өсөн» миҙалы(1945 йылдың 30 сентябренә)
 «1941-1945 йылдарҙағы бөйөк ватан һуғышында маҡтаулы хеҙмәте өсөн» миҙалы(1965 25 май).
 «Сиҙәм ерҙәрҙе үҙләштергән өсөн» миҙалы (19 март 1965).
 Йәнә 4 совет миҙалы һәм сит илдәрҙең маҡтаулы исемдәре һәм орден-миҙалдары бирелгән

 Галерея 

 Хәтер 
Беляев исеме бирелгән объекттар:

 Ай кратеры,
 кесе планета 2030Belyaev , 1969 йылдың 8 октябрендә асылған.
 СССР Фәндәр Академияһының (ӨФӨ)"Космонавт Павел Беляев" ис.фәнни-тикшеренеү судноһы
 Аэрофлот авиакомпанияһының VQ-BSH.борты
 Каменск-Уральский № 3 мәктәбе

 Мемориаль таҡтаташ

2015 йылдың 9 майында Звездный Городокта Бөйөк Ватан һуғышыБөйөк Ватан һуғышында ҡатнашҡан өс осоусы: Г. Т. Береговой , Н. Ф. Кузнецов һәм П. И. Беляев иҫтәлегенә скульптура портреттары булған мемориаль таҡта асыла (скульптор Андрей Следков)

 Почта маркалары

{| class="graytable" style="text-align: center"
|+
| width="20%" |200x200пкс
| width="20%" |150x150пкс
| width="20%" |175x175пкс
|-
|Павел Беляев һәм Алексей Леонов. СССР 'Восход-2. , 1965 йылда
|Почта маркаһы Куба, 1965 йылда
|Почта маркаһы ГДР, 1965 йылда
|}

 Фильм 
 «Время первых» (2017).. Беляев ролендә Константин Хабенский.

 Шулай уҡ ҡарағыҙ 
 Космонавт П.И. Беляев һәйкәле

 Иҫкәрмәләр 

 Әҙәбиәт 
 Б. Е. Черток. Ракеты и люди. — М.: Машиностроение, 1999. — ISBN 5-217-02942-0
 Н. П. Каманин.'' Скрытый космос.  — М.: Инфортекс-ИФ, 1995. — ISBN 5-93345-001-4, ISBN 5-93345-002-2
 С. П. Королёв. Энциклопедия жизни и творчества. / Под ред. В. А. Лопота. — М.: РКК «Энергия» им. С. П. Королёва, 2014. — ISBN 978-5-906674-04-3

Категория:КПСС-тың XXIII съезы делегаттары
Категория:Бөйөк Ватан һуғышы осоусылары
Категория:Хо Ши Мин ордены кавалерҙары
Категория:Сүриәнең Ҡаҙаныштар ордены кавалерҙары
Категория:Карл Маркс ордены кавалерҙары
Категория:Сухэ-Батор ордены кавалерҙары
Категория:Георгий Димитров ордены кавалерҙары
Категория:Вьетнам Хеҙмәт Геройҙары
Категория:МХР Геройҙары
Категория:Социалистик Хеҙмәт Геройҙары БХР
Категория:Совет гвардияһы
Категория:ВДНХ алтын миҙалы менән бүләкләнеүселәр
Категория:СССР-ҙың атҡаҙанған спорт мастерҙары
Категория:II дәрәжә «За безупречную службу» миҙалы менән наградланыусылар
Категория:I дәрәжә «За безупречную службу» миҙалы менән наградланыусылар
Категория:«Сиҙәм ерҙәрҙе үҙләштергән өсөн» миҙалы менән наградланыусылар
Категория:«1941–1945 йылдарҙағы Бөйөк Ватан һуғышындағы фиҙакәр хеҙмәте өсөн» миҙалы менән наградланыусылар
Категория:«Японияны еңгән өсөн» миҙалы менән наградланыусылар
Категория:«1941—1945 йылдарҙағы Бөйөк Ватан һуғышында Германияны еңгән өсөн» миҙалы менән бүләкләнеүселәр
Категория:«Хәрби хеҙмәттәре өсөн» миҙалы менән бүләкләнгәндәр
Категория:Ҡыҙыл Йондоҙ ордены кавалерҙары
Категория:Ленин ордены кавалерҙары
Категория:Советтар Союзы Геройҙары
Категория:Мәскәүҙә вафат булғандар
Категория:Википедия:Викимәғлүмәттә сығанағы булған мәҡәләләр
Категория:1970 йылда вафат булғандар
Категория:10 ғинуарҙа вафат булғандар
Категория:Алфавит буйынса шәхестәр
Категория:1925 йылда тыуғандар
Категория:26 июндә тыуғандар