Новиков Александр Александрович (маршал)

Новиков Александр Александрович (19 ноябрь 1900 йыл — 3 декабрь 1976 йыл, Мәскәү) — совет хәрби етәксеһе, РККА-ның Хәрби-һауа көстәре командующийы (1942—1946). Авиацияның баш маршалы (21 февраль 1944Указ Президиума Верховного Совета СССР «О присвоении маршалу авиации Новикову А. А. военного звания главного маршала авиации» от 21 февраля 1944 года // Ведомости Верховного Совета Союза Советских Социалистических Республик : газета. — 1944. — 29 февраля (№ 12 (272)). — С. 1). Ике тапҡыр Советтар Союзы Геройы (1945, 1945). СССР Юғары Советының 2-се саҡырылыш депутаты.

 Хеҙмәт башы 
Алекса́ндр Алекса́ндрович Но́виков 1900 йылдың 19 ноябрендә Кострома губернаһы Нерехетск өйәҙенең Крюково ауылында тыуа (хәҙер Кострома өлкәһенең Нерехтск районы). 1915—1918 йылдарҙа Хренов уҡытыусылар семинарияһында уҡый, уны тамамлағас тыуған ауылы эргәһендәге Пешево ауылында уҡыта.

1919 йылдан Ҡыҙыл Армияла. Граждандар һуғышында ҡатнаша.

1922 йылда «Выстрел» курстарын тамамлай, 1930 йылда — М. В. Фрунзе исемендәге Хәрби академияны. 1933 йылдан Хәрби-Һауа көстәрендә хеҙмәт итә. Совет-фин һуғышында ҡатнаша, Төньяҡ-көнбайыш фронттың Хәрби-Һауа көстәре штабы начальнигы. 1940 йылдан Ленинград хәрби округының Хәрби-Һауа көстәре командующийы.

 Бөйөк Ватан һуғышы 
Бөйөк Ватан һуғышында Төньяҡ һәм Ленинград фронттарында Хәрби-Һауа көстәре менән командалыҡ итә. 1941 йылдың июнендә РККА Хәрби-Һауа көстәренең Финляндияға ҡаршы операцияһының төп инициаторы һәм етәксеһе.

1942-1943 йылдарҙа СССР-ҙың авиация буйынса Халыҡ комиссары урынбаҫары.

1943 йылдың майынан 1946 йылға тиклем хәрби һауа көстәре командующийы. Баш командование ставкаһы вәкиле булараҡ, төрлө фронттарҙа Сталинград һәм Курск дуғаһында алыштарҙа, Кенигсбергты штурмлауҙа, Берлин операцияһында авиацияның хәрби хәрәкәттәрен координациялай. 1943 йылда А. А. Новиковҡа СССР-ҙа беренсе булып «Авиация маршалы» исеме бирелә, 1944 йыл, шулай уҡ илдә беренсе булып «Авиация баш маршалы» исемен ала, ә 1945 йылдың апрелендә Советтар Союзы Геройы исеменә лайыҡ була. 1945 йылдың сентябрендә «империалистик Японияға ҡаршы һуғышта операцияларҙы уңышлы башҡарған өсөн» уға икенсегә Советтар Союзы Геройы йондоҙо тапшырыла. 1945 йылдың 24 июнендә Еңеү Парады ваҡытында һауа парады менән командалыҡ итергә тейеш була, әммә ямғыр яуыу сәбәпле, һауа парады үткәрелмәй.

 Иҫкәрмәләр 

 Әҙәбиәт 



 Һылтанмалар 
 Новиков Александр Александрович на сайте Министерства обороны Российской Федерации

 Биография А. А. Новикова на сайте «Герои и подвиги».
 Страница памяти на сайте жертв репрессий
 https://marshal-sssr.ru/маршал-авиации-новиков/

Категория:2-се саҡырылыш СССР Юғары Советы депутаттары
Категория:Ике тапҡыр Советтар Союзы Геройҙары
Категория:СССР-ҙа аҡланғандар
Категория:СССР-ҙа репрессияланғандар
Категория:Бөйөк Ватан һуғышы осоусылары
Категория:Совет-фин һуғышында (1939—1940) ҡатнашыусылар
Категория:Рәсәйҙәге Граждандар һуғышында ҡатнашыусылар
Категория:Википедия:Статьи с переопределением значения из Викиданных
Категория:«Монголия Халыҡ Армияһының 50 йыллығы» миҙалы менән бүләкләнеүселәр
Категория:«Монголия Халыҡ Революцияһының 50 йыллығы» миҙалы менән бүләкләнгәндәр
Категория:Ҡыҙыл Байраҡ ордены кавалерҙары (Монголия)
Категория:Хәрби тәре 1939—1945 менән наградланыусылар (Франция)
Категория:«Почёт легионы» ордены кавалерҙары (баш командующийҙар)
Категория:«Эшсе-Крәҫтиән Ҡыҙыл Армияға XX йыл» миҙалы менән наградланыусылар
Категория:«Ветеран Вооружённых Сил СССР» миҙалы менән бүләкләнгәндәр
Категория:«Варшаваны азат иткән өсөн» миҙалы менән наградланыусылар
Категория:«Берлинды алған өсөн» миҙалы менән наградланыусылар
Категория:«Кенигсбергты алған өсөн» миҙалы менән бүләкләнгәндәр
Категория:«Японияны еңгән өсөн» миҙалы менән наградланыусылар
Категория:«1941—1945 йылдарҙағы Бөйөк Ватан һуғышында Германияны еңгән өсөн» миҙалы менән бүләкләнеүселәр
Категория:«Кавказды обороналаған өсөн» миҙалы менән наградланыусылар
Категория:«Сталинградты обороналаған өсөн» миҙалы менән бүләкләнгәндәр
Категория:«Мәскәүҙе обороналаған өсөн» миҙалы менән наградланыусылар
Категория:«Ленинград оборонаһы өсөн» миҙалы менән бүләкләнгәндәр
Категория:Ҡыҙыл Йондоҙ ордены кавалерҙары
Категория:Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены кавалерҙары
Категория:I дәрәжә Кутузов ордены кавалерҙары
Категория:I дәрәжә Суворов ордены кавалерҙары
Категория:Ҡыҙыл Байраҡ ордены кавалерҙары
Категория:Ленин ордены кавалерҙары
Категория:Советтар Союзы Геройҙары
Категория:Авиация маршалдары
Категория:Мәскәүҙә вафат булғандар
Категория:Алфавит буйынса шәхестәр
Категория:1976 йылда вафат булғандар
Категория:3 декабрҙә вафат булғандар
Категория:1900 йылда тыуғандар
Категория:19 ноябрҙә тыуғандар