Гәүһәр-хатун

Гәүһәрхан-солтан (тур. Gevherhan Sultan), шулай уҡ Гәүһәр-хатун (төр. Gevher Hatun) йәки Гәүһәр-солтан (төр. Gevher Sultan; 1455 йылға тиклем, Әдирнә — 1477 йылдан һуң, Истанбул) —  ғосман солтаны Мәхмәт II Яулап алыусы һәм уның ҡатыны Гөлбаһар-хатундың ҡыҙы. Аҡ Ҡуйлылар династияһынан принцҡа кейәүгә бирелә.

 Биографияһы 
Гәүһәр  Әдирнәлә тыуа һәм ғосман солтаны   ғосман солтаны Мәхмәт II Яулап алыусының кәнизәк Гөлбаһар-хатундан — Трабзондан  понтий грегы, төрөк,  албан, серб,  йәки славянка сығышлы ҡатындан  тыуған ике ҡыҙҙың береһе. Гәүһәрҙең тыуыу датаһы  билдәһеҙ, әммә 1455 (йәки 1456 йылда) йылда уның әсәһе улы Баязид менән санжакҡа ебәрелә; шулай итеп, Гәүһәр һәм уның һеңлеһе  1455/1456 йылға тиклем тыуа. Унан тыш Гәүһәрҙең Айше һәм исеме билдәһеҙ тағы бер һеңлеһе була, шулай уҡ дүрт ағаһы була, уларҙың береһе буласаҡ солтан  Баязид II— моғайын, Гәүһәр-хатундың бер туған ағаһы. Икенсе бер туған ҡустыһы булып шаһзада Мостафа була, уның әсәһе тураһында дөрөҫ мәғлүмәттәр юҡ, бынан тыш шаһзада ул тере саҡта  үлеп ҡала.

1474 йылда Гәүһәр-хатун династия йәһәтенән  Аҡ Ҡуйынлылар династияһынан хаким Оҙон-Хәсәндең улы принц  Уғырлы Мәхмүт-бейгә  кейәүгә  бирелә. Был никахтан  тыуған балалар һаны билдәһеҙ: Топкапы музей яҙыу-һарайында Гәүһәр-хатундың Мәхмүт-бейҙән улы тип Мәхмүт-челеби атала; Лесли Пирс Гәүһәр менән Мәхмүттең улы тип Гёдек Әхмәтте  (1476—1497) атай, ул шулай уҡ Гәүһәр -хатундың ҡыҙ туғаны  — солтан Баязид II ҡыҙы Айнишаһ- солтан менән никахлаша.

Гәүһәр-хатундың ире, Уғырлы Мәхмүт -бей Шираздың хакимы вазифаһын биләй. Атаһы Оҙон-Хәсәндең хакимлығының  һуңғы йылдарында  ул, туғаны Мәҡсүт,  Бағдад губернаторы, Рох губернаторы ағаһы Увейс ярҙамы менән,  йыш ҡына  буйһонмаусанлыҡ күрһәтә. Бер аҙҙан улы тыуғандан һуң Гәүһәр-хатун тол ҡала: 1476—1477 йылдың ҡышында Мәхмүт-бей бер туған ҡустыһы Хәлил һәм уның яҡлыларға ҡаршы сыҡҡанда алышта һәләк була. Гәүһәрҙең улы, Әхмәт Гедек,  1497 йылда Аҡ Ҡуйынлылар тәхетен баҫып ала, әммә уның идара итеүе ҡыҫҡа була: ул  көслө үҙәкләштерелгән дәүләт төҙөүгә йөүнәлтелгән реформалар башлай, әммә ете айҙан һуң феодалдарға ҡаршы көрәштә һәләк була. Гәүһәр-хатундың  үҙенең вафат булған датаһы билдәһеҙ, әммә ул иренән оҙағыраҡ йәшәй һәм көндәрен Истанбулда атаһының йәки ҡустыһының һарайында тамамлай.

Гәүһәр-хатун  шиғриәт менән мауыға, үҙе лә шиғырҙар яҙа һәм шағирәләргә ярҙам итә. Һәр хәлдә авторы Гәүһәр-хатун тип иҫәпләнгән бер нисә шиғыры (Kutlu Sultan, Kutlu Belde) билдәле.

 Мәҙәниәттә 
Гәүһәрхан-солтан  төрөк   «» телесериалында (2013) персонаж булып тора; ролде  Ханде Сорал башҡара.

 Иҫкәрмәләр 

 Әҙәбиәт 











Категория:Википедия:Статьи с переопределением значения из Викиданных
Категория:XV быуат шағирҙары
Категория:Алфавит буйынса шағирҙар
Категория:Алфавит буйынса шәхестәр
Категория:Истанбулда вафат булғандар
Категория:Википедия:Карточкала даталары ҡулдан викилаштырған мәҡәләләр
Категория:Ғосман империяһы ҡатын-ҡыҙҙары