Ғәлиев Альберт Әбүбәкер улы

Ғәлиев Альберт Әбүбәкер улы (19 октябрь 1940 йыл) — СССР һәм Рәсәйҙең ғалим-физигы. Рәсәй Фәндәр академияһы академигы (1992). РФА-һы космос тикшеренеүҙәре институтының Почётлы директоры.

Фәнни эшмәкәрлегенең төп йүнәлештәре — плазма физикаһы һәм йыһан физикаһы. 1975 йылдан һуң баҫылған 5000-дән ашыу эшенә һылтанмалар бар. Хирша Индексы — 36Список российских ученых c индексом цитируемости >1000 .

 Биографияһы 
Альберт Әбүбәкер улы Ғәлиев 1940 йылдың 19 октябрендә Башҡорт АССР-ының баш ҡалаһы Өфөлә тыуған. 1957 йылда Мәскәү энергетика институтының радиотехника факультетына уҡырға инә. МЭИ-ла уҡыған саҡта самбо көрәше менән мауыға, хатта Мәскәү чемпионы була. Әммә 1961 йылда Новосибирск дәүләт университетына күсә. Университетта уҡыу менән бер рәттән СССР ФА-ның Йәҙрә физикаһы институтында эшләп йөрөй. 1963 йылда уҡыуын тамамлай (НДУ-ның беренсе сығарылышы).

1971 йылдан алып Мәскәү физика-техник институтының йыһан физикаһы кафедраһында уҡыта.

1973 йылда СССР РФА-һы Йыһан тикшеренеүҙәр институтының йыһан плазмаһы физикаһы кафедраһын етәкләй.

1988 йылдан — РФА-һы Йыһан тикшеренеүҙәр институты директоры.

Әлеге ваҡытта — РФА-һы Йыһан тикшеренеүҙәр институтының Почетлы директоры.

1987 йылда — СССР Фәндәр академияһы ағза-корреспонденты, 1992 йылда академигы итеп һайлана. Ҡояш системаһы физика буйынса Ғилми советы рәйесе.

Макс Планк Йәмғиәтенең, Европа академияһы һәм Халыҡ-ара астронавтика академияһының сит ил ағзаһы, К. Э. Циолковский исемендәге Космонавтика академияһы ағзаһы.

 Фәнни ҡаҙаныштары 
А. Ә. Ғәлиев плазмала тулҡындарҙың көсһөҙ тәьҫир итешеүе теорияһы өҫтөндә эшләй. Әлеге теория көсһөҙ плазма турбулентлығы теорияһының нигеҙҙәренең береһе була. Р. З. Сәғҙиев менән берлектә токамактарҙа неоклассик күсереү теорияһын эшләй.

Йыһан плазмаһын өйрәнеү менән шөғөлләнә. Альфвен феномены теорияһын үҫтерә. Альфвен тулҡындары ярҙамында корональ тишектәрҙән ҡояш еленең тиҙләтеүен аңлатҡан теория тәҡдим итә.

1979 йылда магнит тоҡанып китеүе аккрецион дискыларында ашырыла тигән һығымтаға килә. Р. Рознер һәм Дж. Вайан менән берлектә ҡара упҡын тирәләй аккрецион дискы тажы магнит-плазма элмәктәрҙән тора, тип дәлилләй.

 Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре 
 Ленин премияһы (1984)
 Ленин комсомолы премияһы
 Рәсәй Федерацияһы Президентының мәғариф өлкәһендәге премияһы (2003)Награды и лучшие публикации ИКИ РАН
 Фон Кармандың Халыҡ-ара астронавтика академияһы премияһы
 Александр фон Гумбольдт премияһы
 Ханнес Альфвен исемендәге Ер тураһындағы фәндәр Европа союзы миҙалы (2008)События и анонсы ИКИ РАН.
 Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены (1986)
 Почёт ордены (2002)

 Иҫкәрмәләр 

 Әҙәбиәт 
 Зиновьев А. Л. Жизнь замечательных людей РТФ МЭИ. Изд. МЭИ. Москва, 2005. ISBN 5-7046-1263-6.

 Һылтанмалар 

 Академику Галееву Альберту Абубакировичу — 70 лет! // Сайт РАН, 19 октября 2010 года

Категория:XX быуат физиктары
Категория:Рәсәй физиктары
Категория:СССР физиктары
Категория:Рәсәй Федерацияһы Президенты премияһы лауреаттары
Категория:Ленин комсомолы премияһы лауреаттары
Категория:Ленин премияһы лауреаттары
Категория:Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены кавалерҙары
Категория:Почёт ордены кавалерҙары
Категория:СССР ФА мөхбир ағзалары
Категория:Физика-математика фәндәре докторҙары
Категория:Өфөлә тыуғандар
Категория:Алфавит буйынса шәхестәр
Категория:Википедия:Замандаштар биографияһы
Категория:1940 йылда тыуғандар
Категория:19 октябрҙә тыуғандар
Категория:Мәскәү физика-техник университетының уҡытыусылары
Категория:Новосибирск дәүләт университетын тамамлаусылар