Люблин

Люблин () — Польшаның  көнсығышындағы ҡала, Люблин воеводлығының административ үҙәге. Ҡала майҙаны 147,5 км² тәшкил итә. Халҡы һаны — 339 811 кеше (2018 йылда).

 Географияһы 

 Тәбиғәт шарттары һәм урыны 
Ҡала Люблин ҡалҡыулығының төньяҡ ситендә урынлашҡан, диңгеҙ кимәленән 163—238 м бейеклектә ята. Быстшица йылғаһының үҙәне (Вепш йылғаһының һул ҡушылдығы)  ҡаланы ике өлөшкә бүлә. Көнбайыш ярында тәрән үҙәндәре һәм һары тупраҡлы тарлауыҡтары менән Наленчовски (пол.Nałęczowski) яйлаһының өлөшө ята. ә  Щвидницки () яйлаһының өлөшө һәм Гелчевска ҡалҡыулығы () менән барлыҡҡа килгән  көнсығыш ярҙарының ландшафты күп төрлө түгел.

Люблинда Быстшица йылғаһына ике ҙур булмаған йылға  — Чернеювка (пол.Czerniejówka) һәм Чехувка (пол.Czechówka) ҡоя.
Ҡала аша  дүртенсе йылға — Нендзница (пол.Nędznica) аға.

 Тарихы 
Хәҙерге Люблин территорияһындағы беренсе ултыраҡ VI быуатта Чвартек убаһында барлыҡҡа киләDzieje Lublina. Próba syntezy.  t. I, 1965 praca zbiorowa redakcją pod Lublin.  X быуатта ағас, аҙаҡ таш оборона ҡоролмаһы төҙөлә. Ҡала тураһында беренсе яҙма телгә алыу 1198 йыл менән даталана. 
слева|мини|192x192пкс|Люблин замогы (1824—1826)
1205 йылда Галич кенәзе Роман ай буйына ҡаланы  ҡамай, ләкин сигенергә мәжбүр була.

1241 йылда монголдар Люблинды емерә, ә  өс йылдан һуң ул литвалар яғынан бөлгөнлөккә дусар була, улар прустар һәм ятвягтар менән бергә эш итә.  Шул уҡ йылда кенәз Даниил Галицкий, ҡалаға эйә булып,  уны нығыта.

1260 йылда доминикансылар тарафынан Архангел Михаил исемендәге  тәүге католик сиркәүе төҙөлә.

1317 йылда кенәз  Владислав Локетка  хакимлығы ваҡытында ҡала магдебург хоҡуғы рәүешендә ҡала законын ала. 1341 йылда Бөйөк Казимир Люблин эргәһендә  татарҙар өҫтөнән  еңеү яулай.

1474 йылда   Казимир Ягеллон ҡаланы яңы  ойошторолған Люблин воеводлығының баш ҡалаһы итә.

XV—XVI  быуаттарҙа уның аша Ҡара диңгеҙҙән Көнбайыш Европаға сауҙа юлы үткән юл арҡаһында Люблин тиҙ үҫешә.

1569 йылда Люблинда Польша Короллеге һәм Бөйөк Литва кенәзлегенең конфедератив Речь Посполитая дәүләтенә берләшеүе тураһында килешеү төҙөлә, был тарихта Люблин унияһы булараҡ билдәле.

XVII быуатта ҡалала эпидемия  5 меңдән ашыу кешенең ғүмерен өҙә, ҡаланы тәүҙә Пётр Потёмкиндың рус-казак ғәскәре, ә һуңынан шведтар емерә.   Артабан ҡаланың хәле яҡшырмай, башлыса Төньяҡ һуғыш арҡаһында.   Люблинда йәрминкәләр үткәреүҙән туҡтала, Европа   сауҙагәрҙәре ҡаланы ҡалдырып китә.
слева|мини|256x256пкс|Иҫке ҡала өсөн Люблин ренессансы стилендә типик  каменица
1703 йылда Август II ҡалаға  Краков хоҡуҡтары менән тиң өҫтөнлөктәр бирә.  Төньяҡ һуғыштарынан һуң төҙөлөштәрҙе яңыртыу осоро башлана, нигеҙҙә сауҙагәр һәм сиркәү   слободалары төҙөлә. Хәҙерге  Краков биҫтәһе  образы формалаша.

1792 йылда ҡаланы рус ғәскәрҙәре яулап ала. Речь Посполитаяны  өсөнсө тапҡыр бүлгәндә ҡала Австрия биләмәһендә була. 1809 йылда ҡала Варшава Кенәзлегенә инә. 1815 йылда — Рәсәй империя составындағы  Польша Батшалығына (Короллеге) инә.

Беренсе донъя һуғышы ваҡытында Люблинды Германияның һәм Австро-Венгрияның ғәскәрҙәре биләй.

1918 йылда Люблинда Католик университетына нигеҙ һалына.

Икенсе донъя һуғышы ваҡытында ҡала вермахт  ғәскәрҙәре тарафынан оккупациялана.  24 июлдә   2-се совет танк армияһы Люблинды Люблин-Брест операцияһы һөҙөмтәһендә яулап ала. 1-се Белоруссия фронтының 16 часенә һәм берләшмәләренә «Люблин» почетлы исеме бирелә. 1945 йылдың 17 ғинуарына тиклем ҡала ваҡытлыса  Польшаның баш ҡалаһы була.

1944 йылдың 23 октябрендә Люблинда   Мария Кюри-Склодовская университеты ойошторола.

 Иҡтисады 
Ҡалала Хонкер йөк автомобилдәре заводы (Samochodów Fabryka Honker) урынлашҡан. Йылына ике йөҙ тирәһе автомобиль сығараHonkery Afryki do Lubelskie jadą (ZDJĘCIA, WIDEO) 

 Транспорт 
Төп мәҡәлә:  Люблин троллейбусы

 Иҫтәлекле урындары 
мини|300x300пкс|Рәсәй властары тарафынан  1846—52 йй. һүтелгән Фарный костёлы макеты менән Фарная майҙаны.

 Люблин ҡәлғәһе
 Һарай майҙаны
 Люблин ренессансы стилендәге йорттар менән иҫке ҡала. 
 Краков ҡапҡалары
 Изге Михаил костёлы фудтаменттары менән Фарная майҙаны
 Люблин унияһы хөрмәтенә Литва майҙанында обелиск (1826)
 Доминикансылар монастыры
 Католик соборы
 Православие соборы
 Люблин музейы
 Чарторыйскийҙар һарайы
 Люблин ауылы музейы
 Ботаника баҡсаһы
 Юзеф Чехович исемендәге әҙәби музей 
 Винцентий Поль поместьеһы

 Туғанлашҡан ҡалалар 

  Алькала-де-Энарес, Испания 
  Брест, Беларусь 
  Виндзор, пров. Онтарио, Канада
  Визеу, Португалия
  Дебрецен, Венгрия
  Дельменхорст, Германия
  Ланкастер, Бөйөк Британия
  Луганск, Украина 
  Луцк, Украина
  Львов, Украина
  Мюнстер, Германия
  Нанси, Франция
  Нюкёбинг, Дания
  Панявежис, Литва
  Перник, Болгария
  Полтава, Украина 
  Ришон-ле-Цион, Израиль
  Старобельск, Украина
  Эри, Пенсильвания, АҠШ
  Омск, Рәсәй Федерацияһы
  Сумы, Украина

 Шулай уҡ ҡарағыҙ 

 Zuk
 Люблинская Политехника
 Lublin R.XIII
 Gazeta Lubelska

 Иҫкәрмәләр 

 Әҙәбиәт 



 Һылтанмалар 

 Люблин 
 Люблин 
 Полюбить Люблин

Категория:Википедия:Статьи с переопределением значения из Викиданных
Категория:Википедия:ПозКартаға күсереләсәк рәсемдәр
Категория:Польша ҡалалары
Категория:Алфавит буйынса тораҡ пункттары