Дарем

Дарем (ингл.  Durham; инглиз әйтелеше: /ˈdʌrəm/, урындағы әйтелеше: /ˈdɜːrəm/) — Англияның төньяҡ-көнсығышындағы ҡала, Төньяҡ-Көнсығыш Ан глия төбәгендә шул уҡ исемле графлыҡтың административ үҙәге. Халҡы 48 меңдән ашыу кеше тәшкил итә (2011 йыл).

 Тарихы һәм архитектураһы 
Ҡаланың тарихи үҙәге Уир йылғаһының текә ярында ята. Урта быуаттарҙа был текә урын шотландтарҙан һаҡланыу өсөн нығытмалар төҙөүгә   идеаль урын тойола. Дарем замогына Яулап алыусы  Вильгельм  нигеҙ һала,  әммә тиҙҙән Төньяҡ Англияның шотландтарҙан оборонаһы  урындағы епископҡа — был яҡтарҙығы эре феодалға йөкмәтелә.  1836 йылға тиклем замок уның резиденцияһы була. Замоктан тыш, урта быуат Дарем нығытмаларынан  XII быуаттағы оборона диуарҙарының айырым  участкалары һаҡланған.

Оборона роленән тыш, урта быуат Даремы Кутберт Линдисфарнскийҙың изге мәйетенә табыныуға ғибәҙәт ҡылыусыларҙы  йәлеп иткән. Ул 1093 йылда роман стилендә нигеҙ һалынған Дева Марияның    йәмиғ сиркәүендә урынлаштырылған.  «Яртылаш Аллаһ ғибәҙәтханаһы, яртылаш ҡәлғә», — тип атаған был ҙур ҡоролманы Вальтер Скотт.

 Мәҙәниәте һәм мәғарифы 
XV быуатта урындағы епископтар ҡурсаулығы аҫтында Дарем мәктәбе — илдәге иң боронғо мәктәптәрҙең береһе ойошторола.  1832 йылда епископ   ярҙамында  Дарем университеты барлыҡҡа килә, уның ихтыяждары өсөн боронғо һарай бинаһы бирелә. 1960 йылда әрмән  мультимиллионеры Гульбенкян Галуст аҡсаһына университет эргәһендәге шәрҡиәт мәктәбендә  бөтә донъяға билдәле  Алыҫ көнсығыш сәнғәте һәм археология музейы асыла.

1986 йылда Дарем  соборы һәм һарайы норманн төҙөлөшөнөң иң яҡшы һаҡланған өлгөһө булараҡ  ЮНЕСКО-ның  Бөтә донъя мираҫы исемлегенә  индерелә.

 Иҡтисады 
Бөйөк Британия өсөн Дарем ҡалаһының индустриаль секторы  күләме  бик ҙур булһа ла, графлыҡ иҡтисады  хеҙмәт күрһәтеү тармаҡтарына нигеҙләнгән. Күмерҙе бында король Стефан   Блуаский заманынан алып сығаралар  (1092—1154 йылдар). Әлеге ваҡытта Даремда күмер сығарыу сәнәғәте яйлап кәмей, быны  Дарем шахтерҙарының парады бик яҡшы күрһәтә, унда йыл һайын ҡатнашыусылар һаны кәмей. Хәҙерге ваҡытта графлыҡта күмер сығарыу эштәре алып барылмай.

 Туғанлашҡан ҡалалар 

  Дарем, АҠШ
  Тюбинген, Германия
  Везель, Германия
  Кострома, Рәсәй
  Сомма, Франция
  Банска-Бистрица, Словакия
  Наксков, Дания
  Алькала-де-Гвадаира, Испания
  Яс-Надькун-Сольнок, Венгрия
  Стәрлетамаҡ, Рәсәй

 Һылтанмалар 

 Durham County Council
 Durham City Council
 Durham University

Категория:Википедия:Статьи с переопределением значения из Викиданных
Категория:Бөйөк Британия ҡалалары
Категория:Алфавит буйынса тораҡ пункттары