Варшава Килешеүе Ойошмаһы

Варшава килешеүе (Дуҫлыҡ, теләктәшлек һәм үҙ-ара ярҙам тураһында килешеү) 1955 йылдың 14 майында ҡабул ителгән документ. Был документ Советтар Союзы етәкселегендә Европалағы социалистик илдәрҙең хәрби союзына (Варшава Килешеүе Ойошмаһы-Организации Варшавского договора ,ОВД), 36 йыл дауамында донъяла йәшәп килгән ике полюслы тәртипкә нигеҙ һала (биполярный мир). Был килешеү Германия Федератив Республикаһының НАТО-ға ҡушылыуына яуап итеп төҙөлә (союзниктар килешеүе буйынса, һуғыштан һуң Германия нейтраль статус һаҡларға тейеш була)Yost, David S. (1998). NATO Transformed: The Alliance’s New Roles in International Security. Washington, DC: U.S. Institute of Peace Press. p. 31. ISBN 1-878379-81-X.«In reaction to West Germany’s NATO accession, the Soviet Union and its Eastern European client states formed the Warsaw Pact in 1955.» Citation from:  Broadhurst, Arlene Idol (1982). The Future of European Alliance Systems. Boulder, Colorado: Westview Press. p. 137. ISBN 0-86531-413-6.Christopher Cook, Dictionary of Historical Terms (1983)The Columbia Enclopedia, fifth edition (1993) p. 2926The Warsaw Pact Reconsidered: International Relations in Eastern Europe, 1955—1969 Laurien Crump Routledge, page 21-22, 11.02.2015The Oder-Neisse Line: The United States, Poland, and Germany in the Cold War
Debra J. Allen page 158 «Treaties approving Bonn’s participation in NATO were ratified in May 1955…shortly thereafter Soviet Union…created the Warsaw Pact to counter the perceived threat of NATO»The Oder-Neisse Line: The United States, Poland, and Germany in the Cold War Debra J. Allen page 158 «Treaties approving Bonn’s participation in NATO were ratified in May 1955…shortly thereafter Soviet Union…created the Warsaw Pact to counter the perceived threat of NATO».

Был килешеү 1955 йылдың 14 майында Варшавала үткән Европала тыныслыҡ һәм хәүефһеҙлек тәьмин итеү буйынса Европа дәүләттәре кәңәшмәһендә Албания Халыҡ Социалистик Республикаһы, Болгария Халыҡ Республикаһы, Венгрия Халыҡ Республикаһы, ГДР, Польша Халыҡ Республикаһы, Румыния Социалистик Республикаһы, СССР һәм Чехословакия етәкселәре тарафынан төҙөлә.

1985 йылда Варшава Килешеүе Ойошмаһы Хәрби Көстәрендә — 7 562 987 хеҙмәткәр, 1990 йылда — 6 960 700 хеҙмәткәр була.

Килешеү 1955 йылдың 5 июнендә көсөнә инә, 1985 йылдың 26 апрелендә элекке килешеүҙең ваҡыты үткәндән һуң, тағы 20 йылға оҙайтыла.

1989—1990 йылдарҙа Үҙәк һәм Көнсығыш Европа илдәрендә коммунистик режимдар юҡҡа сыҡҡас, Варшава Килешеүе Ойошмаһын һаҡлап алып ҡалыу мөмкин булмай. 1991 йылдың 25 февралендә Варшава килешеүенә ингән илдәр хәрби берләшмәгә ингән берәмектәрҙе бөтөрөргә ҡарар итә, 1991 йылдың 1 июлендә Прагала был Килешеүҙе тулыһынса ғәмәлдән сығарыу тураһында Протоколға ҡул ҡуяНе разрыв, а истинное партнерство // Известия, 2 июля 1991.

 Ойошмаға ингән илдәр 
Был ойошмаға һигеҙ социалистик ил ингән: 
 Республика  Хакимлыҡ итеүсе партия border|25px 25px СССР 15px Советтар Союзы Коммунистар партияһы (КПСС)(элек РСДРП, РСДРП(б), РКП(б), ВКП(б)) border|25px 25px СРР  15px Румын Коммунистар партияһы border|25px 25px НРБ  15px Болгар Коммунистар партияһы border|25px 25px ПНР  15px Поляк Берләшкән эшселәр партияһы border|25px 25px ГДР  15px Германия Социалистик берҙәм партияһы border|25px 25px ЧССР  15px Чехословакия Коммунистар партияһы border|25px 25px ВНР  15px Венгр Социалистик эшселәр партияһы ерская социалистическая рабочая партия border|25px 25px НСРА   Албан хеҙмәт партияһы(идеологик килешмәүсәнлек арҡаһында блоктан сыға (1961); формаль рәүештә 1968 йылдың сентябрендә — «Дунай» операцияһынан һуң — сыға)

 Килешеү шарттары 
Килешеү преамбула һәм 11 статьянан тора. Килешеү шарттарына һәм Берләшкән Милләттәр Ойошмаһы уставына яраҡлы, Варшава Килешеүе дәүләттәре халыҡ-ара мөнәсәбәттәрҙә көс ҡулланыуҙан баш тартырға тейеш, ниндәй ҙә булһа дәүләт был килешеүгә ингән берәй дәүләткә һөжүм иткән хәлдә, килешеүгә ингән илдәр бар мөмкинлегенән сығып, союздашына ярҙам итергә, хатта хәрби көстәр ҡулланырға ла хоҡуҡлы була.

 Етәксе органдар 
 Политик консультатив комитет (ПКК) — ойошманың юғары коллектив органы. Консультациялар һәм Варшава Килешеүе ойошмаһы эшмәкәрлегенә ҡағылышлы мәсьәләләрҙе ҡарау өсөн булдырылған.
 Берҙәм хәрби көстәренең берҙәм командованиеһы (ОКВС) — хәрби көстәрҙең үҙ-ара хәрби хеҙмәттәшлеген тәьмин итеү һәм Варшава Килешеүе ойошмаһы илдәренең оборонаһын нығытыу өсөн булдырылған.
 Штаб (штаб-квартира) — ойошманың штабы Мәскәүҙә урынлаша.

 Ойошманың хәрби етәкселәре 
250px|thumb|Союздаш ғәскәрҙәрҙең һәм уларҙың яуаплылығы зоналары һаны. Ҡыҙыл төҫ— Варшава Килешеүе илдәре, күк төҫ — NATO илдәре

 Варшава Килешеүе илдәренең Берҙәм хәрби көстәре баш командующийҙары 
 1955—1960 — И. С. Конев — Советтар Союзы маршалы,
 1960—1967 — А. А. Гречко — Советтар Союзы маршалы,
 1967—1976 — И. И. Якубовский — Советтар Союзы маршалы,
 1977—1989 — В. Г. Куликов — Советтар Союзы маршалы,
 1989—1991 — П. Г. Лушев — армия генералы.

 Варшава Килешеүе илдәренең Берҙәм хәрби көстәре штабы начальниктары 
 1955—1962 — А. И. Антонов — армия генералы,
 1962—1965 — П. И. Батов — армия генералы,
 1965—1968 — М. И. Казаков —армия генералы,
 1968—1976 — С. М. Штеменко —армия генералы,
 1976—1988 — А. И. Грибков — армия генералы,
 1989—1991 — В. Н. Лобов —армия генералы.

 Айырым билдәләре 

 Иҫкәрмәләр 

 Әҙәбиәт 






 Һылтанмалар 

 Варшавский договор 1955 года  в Юридической России
 The Warsaw Pact (1989) в Library of Congress



Категория:Европала XX быуат
Категория:Болгарияның халыҡ-ара килешеүҙәре
Категория:Венгрияның халыҡ-ара килешеүҙәре
Категория:Польшаның халыҡ-ара килешеүҙәре
Категория:ГДР-ҙың халыҡ-ара килешеүҙәре
Категория:Румынияның халыҡ-ара килешеүҙәре
Категория:СССР-ҙың халыҡ-ара килешеүҙәре
Категория:Хәрби-сәйәси блоктар
Категория:Һалҡын һуғыш
Категория:СССР-ҙа 1955 йыл
Категория:1955 йылда барлыҡҡа килгән ойошмалар
Категория:Варшава килешеүе
Категория:Алфавит буйынса килешеүҙәр
Категория:Евразия халыҡ-ара ойошмалары