Хильдесхайм

Хильдесхайм (ҡайһы берҙә Гильдесгейм;  ) —   Германиялағы ҡала, Түбәнге Саксония ерендәге шул уҡ исемдәге Хильдесхайм районы үҙәге. Ганноверҙан 25 км  көньяҡ-көнсығышта урынлашҡан.  Халҡы  — яҡынса 100 мең кеше тәшкил итә. IX быуаттан билдәле.

 Тарихы 
IX быуат башында, 815 йылда, Хильдесхайм епископлығына нигеҙ һалына. Бер нисә быуат дауамында ҡала менән руханиҙар идара итә, һуңынан ратуша төҙөлгәс, граждандар идара итеүгә хоҡуҡ ала.  1300 йылда епископ  ҡала халҡы менән власты уртаҡлашырға мәжбүр була, уларға үҙенең ҡала хоҡуғын бирә һәм үҙенең мисәтен булдырыға рөхсәт итә.

Протестант Реформацияһы көрәштәше  Мартин Лютер Йоһанн Бугенхаген эшмәкәрлеге арҡаһында  1542 йылда   ҡалала еңеп сыға.

Хильдесхайм кенәзлеге-епископлығы вәкәләттәрен донъяуи кенәзлеккә тапшыра. 1807 йылға  тиклем ҡала һәм кенәзлек идараһы аҫтында ҡала һәм кенәзлек Пруссия идаралығы аҫтында була, ә һуңынан Наполеон тарафынан ойошторолған Вестфалия Короллегенә күсә.   Шул саҡта Хильдесхейм  Дистриктта Хильдесхейм Окер Департаментының префектура аҫты үҙәге була  (франц. Département Ocker de l). 
Наполеон һуғыштарынан һуң 1813 йылда Хильдесхайм Ганновер Короллеге составына инә, ә 1823 йылда барлыҡҡа килгән Хильдесхейм округының үҙәге була. 1866 йылда  Австро-пруссия һуғышынан һуң Ганновер Короллеге менән бергә Хильдесхайм Пруссия тарафынан аннексиялана һәм Ганновер Провинцияһының өлкә ҡалаһы булып китә.

Хильдесхайм 1945 йылда Икенсе донъя һуғышы ваҡытында, бигерәк тә 1945 йылдың  22 мартында  һауа һөжүме һөҙөмтәһендә зыян күрә. Урта быуат үҙенсәлеген һаҡлап килгән ҡала үҙәге  йәшәүҙән туҡтай. Һуғыштан һуң ул бөтөнләй башҡа төрлө стилдә тергеҙелә. Бәхеткә күрә, күпселек эре сиркәүҙәр, уларҙың икеһе  әлеге ваҡытта ЮНЕСКО-ның  Бөтә донъя мираҫы, һуғыштан һуң, тиҙ арала тергеҙелә.

1980 йылда тарихи үҙәктең реконструкцияһы башлана. Төп майҙан тирәләй боронғо биналар һәм ҡоролмалар һүтелә һәм ысын төҙөлөштәрҙең күсермәләре менән алмаштырыла.

 Халҡы 
   ЙылИҫәбе 1270  5000 1400  6000 1450  8000 1500  9000 1648  5500 1803  11 108 1817  11 585 1825  12 630 3 декабрь 1849¹  14 651 3 декабрь 1855¹  15 923 3 декабрь 1858¹  16 300 3 декабрь 1861¹  17 100 3 декабрь 1864¹  17 988 3 декабрь 1867¹  19 580 1 декабрь 1871¹  20 801

   ЙылИҫәбе 1 декабрь 1875¹  22 581 1 декабрь 1880¹  25 900 1 декабрь 1885¹  29 386 1 декабрь 1890¹  33 481 2 декабрь 1895¹  38 977 1 декабрь 1900¹  42 973 1 декабрь 1905¹  47 061 1 декабрь 1910¹  50 239 1 декабрь 1916¹  47 364 5 декабрь 1917¹  46 164 8 октябрь 1919¹  53 499 16 июнь 1925¹  58 181 16 июнь 1933¹  62 519 17 май 1939¹  72 495 31 декабрь 1945  58 982

   ЙылИҫәбе 29 октябрь 1946¹  58 973 13 сентябрь 1950¹  72 292 25 сентябрь 1956¹  84 695 6 июнь 1961¹  96 341 31 декабрь 1965  99 001 27 май 1970¹  93 800 31 декабрь 1975  105 290 31 декабрь 1980  102 619 31 декабрь 1985  100 864 25 май 1987¹  103 449 31 декабрь 1990  105 291 31 декабрь 1995  106 101 31 декабрь 2000  103 909 30 сентябрь 2005  102 654
¹ данные переписи

 Иҫтәлекле урындары 
мини|Ратуша, төп майҙан
мини|Ратуша, төп майҙан
мини|Изге Михаил сиркәүе
мини|Иртә готик торлаҡ йорто Темпельхаус
мини|Раштыуа йәрминкәһе
мини|Изге Годехард базиликаһы

 Хильдесхайм соборы (нем.St. Dom. Maria), урта быуат католик соборы, 1010 һәм 1020 йылдар араһында төҙөлгән, XI, XII һәм XIV быуаттарҙа реконструкциялана һәм киңәйтелә, 1945 йылдағы һауа һөжүменән һуң  1950 йылдан алып 1960 йылға тиклем тергеҙелә. 1985 йылдан ЮНЕСКО-ның мәҙәни мираҫы исемлегенә ингән.
 Изге Михаил сиркәүе (нем.Michaeliskirche), икенсе мең йыллыҡтың башында   роман стилендә төҙөлгән, 1985 йылда  ЮНЕСКО-ның мәҙәни мираҫы исемлегенә ингән. 
 Йәмиғ музейы (нем. Dom-Museum), дини һынлы сәнғәттең ҙур  коллекцияһы урынлашҡан.
 Рёмер һәм Пелицеус музейы (нем. Roemer - und Pelizaeus-Museum), 1844 йылда нигеҙ һалынған Рёмер музейының һәм 1911 йылда барлыҡҡа килгән Пелицеус музейының берләшмәһе булып тора. Музейҙа боронғо мысыр һәм боронғо перуан  сәнғәтенең иң бай коллекцияһы һаҡлана. Был музейҙа ҡытай фарфорының коллекцияһы үҙенең күләме менән Европала икенсе урынды биләй.

Башҡа иҫтәлекле урындар үҙ эсенә театрҙарҙы, оперетта, мюзиклдар, драма, балетты индерә.

 Ваҡиғалар 

 Джаз фестивале (),  Изге Троица көнөндә,  йыл һайын май йәки июнь айында үтә.
 M’era Luna Festival  — Германияның ҙур музыкаль фестивале, йыл һайын августың икенсе ял көнөндә үткәрелә.

Изге Михаил сиркәүенә 1010 йылда нигеҙ һалына (11 быуат)

 Мәҙәниәт һәм мәғариф 

 Хильдесхайм университеты ()  1978 йылда барлыҡҡа килгән. Уның төп факультеттары — социаль һәм информацион фәндәр. Университетта яҡынса 5 мең кеше  теркәлгән. Халыҡ-ара менеджмент һәм бәйләнеш өлкәһендә инновациялар университетҡа сит ил студенттарын йәлеп итә

 Иҡтисады 
Хильдесхаймдағы корпорациялар:

 Bosch, автомобиль һәм сәнәғәт ҡорамалдары етештереүсе;
 Blaupunkt, «Robert Bosch GmbH Corporation» концернында бүленгән компания;
 The Coca-Cola Company;
 Fairchild';
 Thyssen, тәҙрә системалары;
 Krupp, тутыҡмай торған табаҡлы ҡорос  етештереү буйынса ҙур концерн.
 Mettler-GmbH Garvens Toledo

 Сәйәсәте 
1803 йылдан алып әлеге көнгә тиклем мэрҙар исемлеге
  ЙылИсеме1803—1843Отто Фердинанд Лодя Георг1843—1848Кристоф Карл Люнтцель1848—1852Домайер1853—1875Йохан Фридрих Бойзен Паулу1876—1895Густаф Струкманн1895—1896Ханс Укерт1896—1909Густаф Струкманн1909—1937Эрнст Эрлихер1945—1946Эрих Брушка1946—1950Альбин Хунгер1950—1952Фридрих Лекве1952—1958Альбин Хунгер1958—1959Линка Паулу1959—1964Бойкен Мартин1964—1968Немша Фридрих1968—1972Бойкен Мартин1972—1975Немша Фридрих1975—1981Клинг Хайко1981—1991Табутты Клемка1991—2001Курт Махенс2001—2005Һан. Ульрих Кумма 2005 йылдан алыпКурт Махенс

 Элемтә һәм киң мәғлүмәт саралары 

 Relation Hildesheimer, Германияла иң беренсе  гәзит,   XVII быуаттан  баҫылып сыға (1619—1620).
 1908 йылдың 10 июлендә беренсе телефон станцияһы асыла.

Хильдесхаймда эффектив транспорт инфраструктураһы  — тимер юлы өсөн төбәк үҙәге  (Intercity-Express) бар,  ул автострада менән бәйле автострада (Autobahn), Урта герман каналында гаване бар.

 Билдәле кешеләре 

 Иоанн Хильдесхаймский, католик  теолог  
 Рудольф Шенкер, Scorpions төркөмөнә нигеҙ һалыусы һәм гитарасы 
 изге Готхард, епископ Хильдесхаймский,  Рим-католик сиркәүе изгеһе.
 изге Бернвард, епископ Хильдесхаймский.
 Дидрик Пининг, данлыҡлы диңгеҙсе.
 Фридрих Хорнеман, Африканы тикшереүсе 
 Якоб Фридрих Рейманн, дини  философ, тарихсы.
 Рэтбоун Генри, америка хәрбийе, Хильдесхаймда төрмәгә ябыла
 Ханс Адольф Кребс, немец-инглиз биохимигы.
 Адольф Гурвиц, күренекле математик.
 Якоб Гуттманн, дини философ.
 Юлиус Гуттманн, дини философ.
 Томас Квастхофф,  бас-баритон, вокал уҡытыусыһы.
 Вольфганг Лауэнстайн һәм Кристоф Лауэнстайн, режиссёрҙар.
 Андре Шнайдер, яҙыусы һәм актёр.
 Дайан Крюгер, фотомодель һәм актриса.
 Майк Тейлор,  Бирмингем Сити футболсыһы .
 Оскар Шиндлер, немец сәнәғәтсеһе.

 Туғандаш ҡалалар 

  Ангулем, Франция, 1965 йыл
  Эль-Минья, Мысыр, 1975 йыл
  Уэстон-сьюпер-Мэры, Бөйөк Британия, 1983 йыл
  Паданг, Индонезия, 1988 йыл
  Галле, Германия, 1990 йыл
  Геленджик, Рәсәй, 1992 йылдан 
  Павий, Италия, 2000 йылдан

 Фотоһүрәттәр 

 Шулай уҡ ҡарағыҙ 

 Анналдар хильдесхаймский

 Һылтанмалар 

 ссылка=Викисклад|16x16пкс|Логотип Викисклада Был Медиафайлдар бар викиһаҡлағыста тема буйынса Хильдесхайм
 Официальный сайт

Категория:Ганза
Категория:Википедия:Статьи с переопределением значения из Викиданных
Категория:Германия ҡалалары