Йыланлы бағана

Йыланлы бағана - (), (, ) — Истанбулдың төп майҙаны Солтанәхмәт майҙанында торған антик осоро бронза колоннаһы.

 Тасуирламаһы 

Беҙҙең эраға тиклем 479 йыл элек грек-фарсы һуғышы ваҡытында Платеила һәләк булған фарсы яугирҙарының ҡоралдарынан  ҡорбан килтереү өсөн ҡойолған өстағандан ҡалып, һаҡланған өлөш.

Башта Дельфыла ҡуйылған булған, һуңғараҡ Бөйөк Константин I Рим империяһының яңы баш ҡалаһы  Константинополгә (хәҙерге Истанбул) күсертеп ҡуя. Башта 8 метрлыҡ бағананы 3 йылан башы ослаған булған. 1700 йылда ул өлөшләтә емерелгән була. Йыландың бер башы Истанбул археологик музейында һаҡлана.

 Яһалыу тарихы 

Платеила ышаныслы еңеүҙән һуң, фарсыларҙың ғәскәре тар-мар ителгәс,  эллиндарҙың ҡулына ҙур байлыҡ килеп инә. Табыштың унынсы өлөшөн үҙҙәренең илаһтарына бағышлайҙар, атап әйткәндә, Дельфылағы Аполлон ғибәҙәтханаһына бирелә. Геродот яҙыуынсаГеродот. История IX. 81,

Колоннаны төҙөгән ваҡытта янъял  килеп сыға. Платеи яуында  эллиндарҙың хәрби етәксеһе булған полководец Павсаний  өстағанда ошондай яҙыу уйҙыртаФукидид. История I. 132:

Гректар Павсанийҙың бар еңеү данын үҙенә генә алыуына ғәрләнә, сөнки еңеүҙә уларҙың барыһының да өлөшө бар ине.  Спарталылар яҙыуҙы юнып, яугирҙар биргән ҡалаларҙы яҙып сығалар. соскабливать алмаштырыу, ғәскәре менән алышта ҡатнаша. Диодор Сицилиялы яҙып ҡалдырыуынса, бағанаға билдәле грек шағиры  Симонидтың ике юллығын ырыйҙарДиодор Сицилийский. Историческая библиотека 11.33:

 Артабанғы тарихы 
Йыландың өс башына ҡуйылған алтын өстағанды б.э.т. 345/344 йылдарҙа Дельфы ҡорамын фокидалылар талаған саҡта ысҡындырып алғандар Был ваҡиға Филипп Македониялы II өсөн эллиндар өсөн изге урынды яҡлап, фокидалыларға  ҡаршы походҡы сығырға шәп сәбәп була, Өсөнсө Изге Һуғыш асып, уның барышында барышында үҙ йоғонтоһон көсәйтә.

Б.э. т. 324 йылда Йыланлы бағана Рим империяһының яңы  баш ҡалаһы Константинополгә күсереп ҡуйыла.

Бағананың өлөшләтә ватылыуына бәйле бер нисә риүәйәт бар. Береһендә төрөк солтаны Мехмед II Константинополь ҡалаһын яулағас, имеш, гректарҙың еңеү символын емерергә бойорған. Әммә бынан һуңғы һүрәттәрҙә йыландың баштары төшөрөлгән. Иҫерек поляк аристократы емергән тигән фараз да бар. Ысынбарлыҡҡа иң яҡыны османлы тарихсы  булһп кәрәк, ул 1700 йылдың 20 октябрендә билдәһеҙ вандалдар емергән тип яҙған.

 Шулай уҡ ҡара 
 Пифон

 Иҫкәрмәләр 

 Һылтанмалар 

 Современная реконструкция первоначального вида колонны и золотого треножника

Категория:Боронғо һәм антик тарих
Категория:Төркиә
Категория:Һәйкәлдәр
Категория:Грек мифологияһы сюжеттары буйынса скульптуралар