Хэйхэ

Хэйхэ (ҡыт. ябай.  黑河, пиньинь: Hēihé, һүҙмә-һүҙ: «Ҡара йылға», манчжурия исеме: Сахалян) — Ҡытай Халыҡ Республикаһының  Хэйлунцзян провинцияһындағы ҡала округы.  Амур йылғаһы яры буйында, Рәсәй ҡалаһы Благовещен ҡаршыһында урынлашҡан, Благовещен менән йылға бәйләнеше бар.

 Тарихы 
1683 йылдың 13 декабрендә  урыҫтарҙы күҙәтеү  өсөн Айгунь ҡалаһына нигеҙ һалына, ул хэйлунцзянь цзянцзюненең  резиденцияһы була.  Албазинды алғандан һуң ҡала Амур йылғаһы ағымынан бер ни тиклем түбәнерәк  яңы урынға күсерелә. 1690 йылда  цзянцзюнь резиденцияһы Маньчжуриянан эскә табан Мэргэнгә күсерелә, Ә Айгунь фудутун резиденцияһы була.  1709 йылда Айгунгә   өс миисионер-иезуит килә, улар яҡшы нығытылған ҡаланың  тасуирламаһын ҡалдыра.  1858 йылда бында Амур буйынса рәсәй-ҡытай сиктәренең үтеүен  билдәләү буйынса Айгунь килешеүенә ҡул ҡуйыла.

1900 йылда ихэтуандәр ихтилалы ваҡытында бынан Рәсәй ҡалаһы  Благовещенғаға ут асыла, һәм ҡаланы ваҡытлыса рус ғәскәрҙәре баҫып ала.

1911 йылдағы Синьхай революцияһынан һуң фудутунлыҡ структураһы тулыһынса юҡ ителә (Хэйлунцзян провинцияһы 1906 йылда формаль рәүештә  граждандар идаралығы системаһына күсһә лә,  урындарҙа үҙгәртеп ҡороу процесы һуҙыла),  һәм был территорияларҙа өйәҙҙәр ойошторола.

1980 йылдың 15 ноябрендә ҠХР Дәүләт советы ҡарары менән Аухуэй  өйәҙе биләмәһенең  өлөшөнән Хэйхэ ҡалаһы ойошторола. 1983 йылдың  28 апрелендә Айхуэй  өйәҙе бөтөрөлә, ә уның территорияһы Хэйхэ ҡалаһы составына индерелә. ҠХР Дәүләт советының  1993 йылдың 9 февралендәге ҡарары менән  Хэйхэ ҡала округы барлыҡҡа килә, ә элекке Хэйхе ҡалаһы уның составында Айхуэй районы булып китә.

2004 йылдан Рәсәй граждандарына бында барлыҡҡа килгән рәсәй-ҡытай ирекле  сауҙа зонаһына  визаһыҙ үтеп инеү рөхсәт ителә.

 Климаты 

 Йыллыҡ уртаса температура — +1,6 °C
 Йыллыҡ уртаса һауа дымлылығы — 67 %.
 Йыллыҡ уртаса ел тиҙлеге — 2,0 м/c

 Административ бүленеше 
Хэйхэ ҡала округы 1 ҡала районына, 2  ҡала өйәҙенә һәм  3 өйәҙгә бүленә：
302x302пкс#СтатусыИсемеИероглифтарПиньиньХалыҡ һаны (2010),
мең кешеМайҙан,
мең км²Тығыҙлығы (кеше/км²)1РайонАйхуэй爱辉区Àihuī qū211,31313,993142Ҡала өйәҙеБэйань北安市Shì Běi'ān436,4446,313743Ҡала өйәҙеУдаляньчи五大连池市Wǔdàliánchí shì326,3909,800374ӨйәҙеНэньцзян嫩江县Nènjiāng xiàn495,51915,360335ӨйәҙеСюнькэ逊克县Xùnkè xiàn101,41117,02066ӨйәҙеСуньу孙吴县Sūnwú xiàn102,8214,45422

 Транспорты 
Ошонан  трансманчжурия  Годао 202  (ҡыҫҡартылған исеме G202) трассаһы башлана, ул Хэйхэ һәм Люйшунькоуны бөтә Ҡытай аша тоташтыра. Шулай уҡ тимер юл вокзалы, аэропорт, йылға порттары бар.

 Энергетикаһы 
Хэйхэның көнбайыш өлөшөндә Рәсәйҙән электр энергияһын импортлау өсөн  подстанция  төҙөлә.  Электр энергияһын тапшырыу  «Амур — Хэйхэ»  ЛЭП 500 кВ  аша  Амур ПМЭС  подстанцияһынан башҡарыла. Үҙ сиратында Амур подстанцияһына  электр энергияһы  Зей  ГЭС һәм Бурей ГЭС-ынан килә.

2015 йылдың 29 июнендә Хэйхэла Рәсәй газын  импортлау өсөн Хэйхэ —  Шанхай  газ торбалары төҙөлә башлай, ул   «Себер көсө» газ торбалары  буйынса Амур газ эшкәртеү заводы аша сик буйына еткереләсәкҠытайға юлланды ҡаршыһына «себер көсө»  // Эксперт Online, 16.12.2015.

 Туғандаш ҡалалар 
Хэйхэ ҡалаһына түбәндәге ҡалалар туғандаш:

  Благовещен, Рәсәй
  Красноярск, Рәсәй
  Якутск, Рәсәй

 Галереяһы 

 Шулай уҡ ҡарағыҙ 

 Линия Хэйхэ — Тэнчун

 Иҫкәрмәләр 

 Һылтанмалар 

 Хэйхэ — информация о территории, населении и истории изменений административно-территориального деления на сайте 行政区划网 (кит.)

Категория:Амур буйындағы ҡалалар
Категория:Википедия:Статьи с переопределением значения из Викиданных
Категория:Ҡытай тораҡ пункттары