Кесе Ирдегән

Кесе Ирдегән -  - Рәсәй Федерацияһы Силәбе өлкәһенең Арғаяш районындағы күлОзеро Кесе Ирдегән

 Географияһы 

Кесе Ирдегән күле Силәбе өлкәһенең Арғаяш районының төньяҡ-көнбайышында, Губернское ҡасабаһы янында, Өйәлге күленән алыҫ түгел урынлашҡан.

Силәбегә тиклем аралығы – 80 км, Екатеринбургҡа – 180 км.

Ярындағы кеше йәшәгән урындар: Беспаловское, Губернское, Кузнецкое ҡасабалары һәм Ҡыштым ҡалаһы.

Өйәлге күле менән Кесе Ирдегән араһында киңлеге 1 км муйын айырып тора. Оло Ирдегән күле менән ҡылымыҡ аша тоташҡан.

Географик координаттары: киңлеге - 55°29′55.38″N (55.498718), оҙонлоғо - 60°35′46.34″E (60.596206).

 Тасуирламаһы 
Уртаса тәрәнлеге: 3,5 м 
Максималь оҙонлоғо һәм киңлеге (км):2,7*2км
Һыу сығанағы: атмосфера яуым-төшөмө иҫәбенә, шулай уҡ башҡа күлдәрҙән төшкән һыу менән туҡланған күл. 
Унан ағып сыға: Үҙъйылға (Тинес ҡушылдығы). 
Диңгеҙ кимәленән бейеклеге: 271м 
Һыу массаһы күләме: 6,6 млн м³.
Майҙаны: 4км Реки-Озера/Рыбалка в Челябинской области/Озера Челябинской области/Ирдяги Малые
Һыуйыйғыс майҙаны: 20 км²
Һыуҙың ҡатылығы 4,87 мг-экв/л.
Һыуы: сөсө. Унда кислород әҙ, шуға балыҡ тонсоғоусан, әммә һыу планктоны бик бай. Минераллылығы 430 мг/л, химик составы буйынса гидрокарбонат-натрийлы төркөмгә инә. 
Төбө:ләмле.

Ташҡын ваҡытында һыуы Оло Ирдегәнгә ағып төшә. Һыу сифатына, күл торошона баҫыуҙарҙан аҡҡан һыу, көнкүреш ҡалдыҡтары, малсылыҡ һарҡындылары кире тәьҫир яһайЭнциклопедия Челябинской области/ Озеро Малые Ирдяги .

Көнбайыш ярында Демидов төҙөттөргән канал ҡалдыҡтары һаҡланған, ул Кесе Ирдегән менән Өйәлге күле араһында ҡаҙылған булған. Ул әле лә ике күлде тоташтырып тораОзеро Малые Ирдяги

 Флораһы һәм фаунаһы 

Экологик шарттар арҡаһында күлде һыу үҫемлектәре баҫып бара, һайыға (20% самаһы һыу көҙгөһө күтерләнгән).

Һыуйыйғыс майҙандарында ҡарағай ҡатнаш ҡайын урмандары үҫә Реки-Озера/Рыбалка в Челябинской области/Озера Челябинской области/Ирдяги Малые

 Этимологияһы 
Шувалов Николай Иванович - Силәбе өлкәһенең топонимикаһын, башҡорт халҡының фольклорын өйрәнгән географ, топонимист  үҙенең "От Парижа до Берлина по карте Челябинской области: Топонимический словарь" тигән һүҙлегендә күлдең атамаһы башҡорт халҡының ир-ат исеменән килеп сыҡҡан тип яҙа: Ирдяги, Большое и Малое, озеро, Аргаяшский район.От распространенного в прошлом у башкир и татар тюркского мужского имени Ирдяк, Ирдеген Шувалов Н.И. Ирдяги// От Парижа до Берлина по карте Челябинской области: Топонимический словарь. — 2-е изд., переработанное и дополненное. — Челябинск: Южно-Уральское книжное издательство, 1989. — 160 с. — ISBN ISBN 5-7688-0157-7От Парижа до Берлина по карте Челябинской области.

Аңлашылыуынса, гидроним Иртуған тигән исемдән килеп сыҡҡан булыуы ихтимал Т. Кусимова, С. Бикҡолова.Башҡорт исемдәре. - Өфө, 2006 - 52-се бит. Башҡорт телендәге топонимдарҙа ҡалын һуҙынҡылы һүҙҙәрҙең һөйләштә нәҙеккә әйләнеүе - йыш күҙәтелгән күренеш. Иртуған атамаһы йылдар үтеү менән Ирдегән рәүешенә ингәндер.

 Шулай уҡ ҡара 
 Силәбе өлкәһе күлдәре исемлеге

 Иҫкәрмәләр 

 Һылтанмалар 
Реки-Озера/Рыбалка в Челябинской области/Озера Челябинской области/Ирдяги Малые
От Парижа до Берлина по карте Челябинской области. 
Озеро Малые Ирдяги
Энциклопедия Челябинской области/ Озеро Малые Ирдяги 

 Сығанаҡтар 

 Шувалов Н. И. // От Парижа до Берлина по карте Челябинской области: Топонимический словарь. — 2-е изд., переработанное и дополненное. — Челябинск: Южно-Уральское книжное издательство, 1989. — 160 с. — ISBN ISBN 5-7688-0157-7
Т. Кусимова, С. Бикҡолова.Башҡорт исемдәре. - Өфө, 2006 - 48-се бит

Категория:Силәбе өлкәһе күлдәре
Категория:Арғаяш районы
Категория:Тарихи Башҡортостан ерҙәре топонимикаһы