Баҡал (Силәбе өлкәһе)

Баҡал — Рәсәй Федерацияһының Силәбе өлкәһе Һатҡы районында урынлашҡан ҡала, Баҡал ҡала биләмәһенең административ үҙәге. Моноҡалалар исемлегендәРаспоряжение Правительства РФ от 29 июля 2014 года № 1398-р «Об утверждении перечня моногородов».

 Географияһы 
Ҡала Көньяҡ Уралдың көнбайыш битләүендә, ҺилейәМ. С. Фонотов. Под именем Сулея надо иметь в виду, прежде всего, хребет  һәм Оло Һуҡа һырттары араһында Силәбенән 258 км көнбайыштараҡ урынлашҡан. Климаты уртаса .

 Этимологияһы 
Ҡаланың исеме гидронимдан алып — Баҡал (Оло Баҡал) йылғаһы буйында урынлашҡан булғанлыҡтан ҡушылған.
П. С. Паллас Баҡал тауҙарын «Бакал аркассе» тип атай, һәм үҙе үк «каменистая длинная и крутая горы грива», йәғни был Баҡал йылғаһы буйынан һуҙылған тау һырты, арҡа тип атай Матвеев А. К. Географические названия Урала.: Топономический словарь. — Екатеринбург: ИД «Сократ», 2008, −352 с., — 27-28 биттәр. Йылғаның исеме иһә ер-һыу йән эйәһе «баҡа» күп булғанлыҡтан бирелгән.

 Тарихы 
1757 йылда Баҡал буйында табылған тимер мәғдәне табылған урында ҡасабаға нигеҙ һалынған. Шул йылы уҡ мәғдән сығарыу башлана. 1928 йылда Баҡалға ҡала тибындағы ҡасаба статусы бирелә. Баҡал рудниктары бөйөк Ватан һуғышы йылдарында тулы ҡеүәткә эшләп, йылына 760 мең тонна мәғдән сығара. 1951 йылда бер нисә ҡасабаны ҡушып, Баҡал ҡалаһы ойошторола булдырыла

 Халҡы 

 Иҡтисады 
Ҡалала тимер рудаһы сығарыла һәм байытыла. Уны асыҡ ысул менән сығаралар, әкренләп шахта ысулына күсәләр. Экскаватор өлөштәре етештереү, мәғдән байытыу ҡорамалдарын ремонтлау предприятиеһы бар. Златоуст (Алтынтамаҡ) тегеү фабрикаһы филиалы эшләй. Ҡырсынташ етештерелә.

 Билдәле шәхестәре 
 Кәлимуллин Сәмиғулла Мәсифулла улы (25.08.1914—19.09.1989), рәссам-сәхнә биҙәүсе. 1946—1974 йылдарҙа Башҡорт дәүләт академия драма театры рәссамы. 1954 йылдан СССР-ҙың Рәссамдар, 1947 йылдан — Театр эшмәкәрҙәре союзы ағзаһы (1947). Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашҡан. Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре (1955).
 Сәғитов Ришат Рәфҡәт улы (27 декабрь 1962 йыл) — композитор, баянсы, уҡытыусы, Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре (2007), сәнғәт фәндәре кандидаты (2018), 2019 йылдан Урта махсус музыка колледжы директоры.

 Транспорт 
Ҡала аша «Бирҙәүеш — Баҡал» тимер юлы үтә, бында 2004 йылдан пассажирҙар ғәмәлдә йөрөмәй. Автостанция эшләй.

 Мәғлүмәт саралары 
1930 йылдан «Горняк Бакала» гәзите сыға.

 Иҫкәрмәләр 

 Әҙәбиәт 


 Һылтанмалар 
 История герба г. Бакал
 Сайт г. Бакал
  Бакал в энциклопедии «Мой город»
 Фото города Бакала
 Сайт Администрации г. Бакала 
 История XVIII века г. Бакала
 Предвоенный период истории г. Бакала

Категория:Силәбе өлкәһе ҡалалары
Категория:Һатҡы районы тораҡ пункттары