Метехи ҡорамы

Метехи ҡорамы (груз. მეტეხის ტაძარი ღვთისმშობლის შობის) — Тбилисиҙа Успение Пресвятая Богородица хөрмәтенә арналған сиркәү, Грузин православ сиркәүе ҡарамағында. Метехи районында  Кура йылғаһы өҫтөндәге ҡаяла урынлашҡан. Тбилисиҙың визит карточкларының береһе булып тора.

 Тарихы 
Фараз буйынса беренсе ҡорам был урында ҙур төҙөлөш алып барған Вахтанг Горгасали тарафынан төҙөлгән  (V быуат),   бында уның  һарайы урынлашыуы ихтимал.  Ғибәҙәтханала Изге Шушаник ерләнгән  (432 йылдар  тирәһендә вафат булған). Уның кәүҙәһен епископ Кирион ҡушыуы буйынса VII  быуатта Цуртавинан күсерәләр. 

Яҙма сығанаҡтарҙа беренсе тапҡыр XII быуаттарҙа телгә алына. Ғибәҙәтхана эргәһендәге территория нығытыла, уның  менән йәнәш батша һарайы була. Бында батшабикә Тамара бында доға ҡылған тигән мәғлүмәттәр бар (1195).

1235 йылда монгол яуы ваҡытында ғибәҙәтхана емерелә, әммә 1278—1289 йылдарҙа    Димитрий Самопожертвователь хаким иткән ваҡытта тулыһынса тергеҙелә һәм шул ҡиәфәттә беҙҙең көндәргә тиклем килеп етә. Ҡорамдың диуарҙары шымартылған таштарҙан төҙөлә. әммә һуңыраҡ   (күрәһең, XVIII быуатта) эсендә бөтә ерендә тиерлек кирбес менән реставрациялана, диуарҙарының эске биҙәге һаҡланмаған, стеналарының тышҡы декоры орнамент мотивтарҙан тора, тәҙрә ҡапҡастары өҫтөндә орнамент менән ҡапланған тәреләр яһалған. 

Вахтанг V заманында  (1654 йылда ислам ҡабул итеүгә мәжбүр булған саҡта) дары келәте булараҡ ҡулланыла. 1672 йылда Тбилиси ҡалаһына килгән фәранцуз сәйәхәтсеһе Шарден  ғибәҙәтхананы  ныҡ зыян күргән хәлдә күрә. 1748 йылда батша Ираклий II, Метехи тауында төрөктәрҙән ҡәлғәне яулап, уны тергеҙергә бойороҡ бирә, ошо ваҡытта кирбестән көмбәҙҙең яңы барабаны төҙөлә һәм күпурындарҙа ҡорамдың стеналары тергеҙелә. 

Ҡорам 1795 йылда ҡаланың фарсы  ҡыйралышы ваҡытында яна, икона юғала. Ғибәҙәтхананы батша Георгий XIII тергеҙә.

1816—1819 йылдарҙа Кавказ  командующийы  А.Ермолаев бойороғо буйынса ғибәҙәтхана тирәләй  ҡәлғә диуарҙары емерелә, ә бушаған территорияла  төрмә биналары ойошторола. 1903 йылдың 17 авгусында был төрмәлә   грузин революционеры   Ладо Кецховели һәләк була. Шул йылдарҙа сиркәү казак  полктары казармаһы комплексына индерелә.  Берия ваҡытында  саҡ һүтеп алынмай: уны һүтеп алыуға ҡаршы протест белдергән рәссам Шеварднадзе Дмитрий үҙ ғүмере менән түләй. 

1958 йылда  төрмә замогы ҡалдыҡтарын һүтелә, 1966 йылда биләмәләре   төҙөкләндерелә,1967 йылдың 25 апрелендә Вахтанг Горгасали һәйкәле асыла. Совет осоронда  сиркәү бүлмәләрен төрлө ойошмалар  биләй. 1974 йылда бөтә булған эске бүлкәләре һүтеп алына, ә бина йәштәр эксперименталь театрына тапшырыла, улар бина уртаһында  көмбәҙе аҫтында көньяҡ яҡтан, кулиса менән сәхнә, 100 урынға тамашасылар амфитеатры ойошторалар. 

Үҙ ваҡытында Звиад Гамсахурдия ҡорамды Грузия сиркәүенә ҡайтарыуҙы талап итеп,  аслыҡ иғлан  итә. 1988 йылда ҡорам  диндарҙарға кире ҡайтарыла.

 Әҙәбиәт 

 Квирквелия Т. Р. Тбилиси Архитектураһы. М.: Стройиздат, 1985

 Һылтанмалар 

 Достопримечательности Тбилиси. Святой храм Метехи 
 Метехский храм 
 Иосселиани П. Описание древностей города Тифлиса.
Категория:Википедия:Статьи с переопределением значения из Викиданных
Категория:Грузияның иҫтәлекле урындары
Категория:Грузияның мәҙәни мираҫы