Арғужа (йыр)

«Арғужа» —  — башҡорт халыҡ йыры, оҙон көй.

 Тарихы 
Йырҙың легендаһын һәм һүҙҙәрен тәүге тапҡыр ХХ быуаттың 20‑се йылдарында С.Сәлимов яҙып алған һәм «Башҡорт аймағы» йыйынтығында (1929, № 7) баҫтырған.

30‑сы йылдарҙа тәүге тапҡыр фонографҡа яҙҙырыла, «РСФСР халыҡтары фольклоры» («Фольклор народов РСФСР»; 1979) йыйынтығында донъя күрә. Йыр лирик‑эпик йөкмәткеле.

 Легендаһы 
Йырҙың барлыҡҡа килеүе Силәбе өйәҙе Ялтыр ауылы кешеһе Шәрәфетдин Вәйсилевтең яҙмышы менән бәйле. Ул ХIХ быуат уртаһында тау заводтары төҙөү өсөн башҡорт ерҙәрен тартып алыуға ҡаршы сыға, шуның өсөн һөргөнгә оҙатыла. Ул тыуған яғын — Арғужа күле буйҙарын — һағынып шиғри хаттар яҙған. Көйҙөң авторы — Шәрәфетдиндең ауылдашы, халыҡ йырсыһы Баһуман тип фаразланыла.

Оҙон көйҙәргә хас булғанса, «Арғужа» көйөнөң формаһы ике төҙөлөштән тора. Көй, асыла барып, икенсе төҙөлөш башында кульминацияһына етә.

Билдәле башҡарыусылары: халыҡ йырсылары Ж. В.Вәлиев, Ғ.Нәбиуллин, Ғ.Хәмзин. Йырҙы А. М.Ҡобағошов тауыш һәм фортепьяно өсөн эшкәрткәнАрғужа .

 Йырҙың тексы 
«Арғужа» йыры хәҙерге заманда һыуһаҡлағысҡа әйләнгән ошо атамалы күл тураһында.Bashkir folk song БАШҠОРТ ХАЛЫҠ ЙЫРҘАРЫ 

 Башҡортса Урыҫса ИнглизсәАрғужа ла буйы, ай, һары тал, 
Юнып ҡына алған уҡ кеүек. 
Уйлаған да уйҙар, ай, юҡ кеүек, 
Эскенәйем яна ут кеүек. 

Арғужа ла буйлап йөрөгәнемдә, 
Ятып ҡалды ҡайыш дилбегәм. 
Дилбегәм дә өсөн ҡайғырмайым -
Ятып ҡалды тыуған илгенәм. 

Арғужа ла буйлап йөрөгәнемдә
Исемемде яҙҙым ташына. 
Ағай ҙа эне һүҙен тыңламайса, 
Еттем, буғай, ғәзиз башыма. Вдоль Аргужи, ай, жёлтый тальник, 
Выструганным стрелам подобен. 
Обдумываемых мыслей, ай, нет вроде бы, 
Душа моя горит огню подобно. 

Вдоль Аргужи когда ходил я, 
Лежать остались мои ременные вожжи. 
Из-за вожжей моих я не горюю -
Лежать осталась родная моя страна. 

Вдоль Аргужи когда ходил я, 
Имя мое написал я на камне. 
Старших и младших (родственников) слов не послушав, 
Погубил я, кажется, свою дорогую головуAlong Arguzhi, ah, yellow willow, 
Planed arrows similar. 
Ponders the thought, ah, do not like, 
My soul burns like fire. 

Arguzhi along when I went, 
Lie left my belt reins. 
Due to the reins of my I do not grieve -
Lie left my dear country. 

Arguzhi along when I went, 
I wrote my name in stone. 
Senior and junior (relatives) words are not listened to, 
I ruined it seems his dear head 

 Галерея 
Арғужа буйы
+thumb|Арғужа һыуһаҡлағысы күренешеthumb|Арғужа һыуһаҡлағысы күренешеthumb|Арғужа буйыthumb|Арғужалағы утрау

 Шулай уҡ ҡара 
 Арғужа һыуһаҡлағысы

 Видео 
  — Вадим Хизбуллин — Арғужа
  — Арғаяшта «Арғужа» фольклор байрамы уҙҙы

 Иҫкәрмәләр 

 Сығанаҡтар 
 Башҡорт халыҡ ижады. Йырҙар. 1‑се кит. Өфө, 1974;
 Башҡорт халыҡ ижады. Йырҙар һәм көйҙәр. Өфө, 1983;
 Вәлиев Д. Ж. Арғаяш башҡорттарының рухи мираҫы. Өфө, 1996.

 Һылтанмалар 

Категория:Башҡорт халыҡ йырҙары
Категория:Башҡорт халыҡ ижады