Әлисәнең Сәйерстандағы мажаралары

«Әлисәнең Сәйерстандағы мажаралары» (, урыҫса йышыраҡ «Алиса в Стране чудес» тип атайҙар) — 1865 йылда Льюис Кэрролл псевдонимы менән яҙған атаҡлы инглиз яҙыусыһы һәм Оксфорд университеты Крайст Чёрч колледжының математика профессоры Чарлз Латвидж Додсон тарафынан яҙылған әкиәт. Кэрролл Әлисә исемле ҡыҙыҡайҙың йорт ҡуяны өңөнә осоп төшөүе һәм уның сәйер илдә шаҡ ҡатырғыс мажараларға тарыуы тарихын һөйләй. Элис был әкиәтте Кэрроллдың үҙенә яҙып биреүен үтенә, бер аҙҙан ҡулъяҙма әҙер ҙә була. Һуңғараҡ уға төҙәтмәләр индерелә һәм тулыландырыла, һәм 1865 йылда китап баҫылып сыға. Шунан бирле «Әлисәнең Сәйерстандағы мажаралары» әкиәтенең төрлө версиялары донъя йөҙөндәге башҡа телдәрҙә сығып тораГазета «Книжное обозрение», 2013, № 19.

 Тәржемәләр 
Льюис Кэрроллдың Элис тураһындағы донъяның төрлө телдәренә тәржемә ителгән әкиәттәр араһында башҡорт телендә лә бар. Беренсе тәржемә урыҫ телендә ғәҙәти ҡулланылған «Алиса в Стране чудес» тигән атамаға тулыһынса ярашлы «Алиса мөғжизәләр илендә» тип аталып сыҡҡанАлиса мөғжизәләр илендә. Әкиәт. Өфө: Башҡортостан «Китап» нәшриәте, 1997. 104 бит. ISBN 5-295-02165-3).

2017 йылда әкиәт инглиз теленә ярашлы «Әлисәнең Сәйерстандағы мажаралары» (инглизсә Alice’s Adventures in Wonderland) тигән исем менән Ирландияла баҫылып сыға. Уны яҙыусы Гүзәл Ситдиҡова консультант-мөхәррир Виктор Фет етәкселегендә башҡорт теленә тәржемә иткәнЛ. Кэрролл. Әлисәнең Сәйерстандағы мажаралары. (Башҡортсаға Г. Ситдиҡова тәржемәһе) — Evertype (Ирландия), 2017. — 129 с. — ISBN-10 1-78201-201-X ISBN-13 978-1-78201-201-6

Тәржемәсе былай тип аңлата: " Китапта мөғжизәләр юҡ, унда төштәргә хас булғанса сәйер һәм ғәжәп хәлдәр килеп сығып тора. Кэрроллда ил исеме бер һүҙ менән генә бирелгән—Wonderland, ә wonder тигән инглиз һүҙе мөғжизә —miracle тигәндән айырмалы, " ғәжәпләнеү « тигән ҡылым булараҡ та ҡулланыла. Инглизсә тулы атамала Adventures—мажаралар тигән һүҙ ҙә бар. Ҡыҙ баланың исеме инглизсә „Элис“ тип йомшағыраҡ яңғырай — шуға күрә уны башҡорт теленә яҡын итеп—Әлисә тип алырға булдым. Шул рәүешле „Әлисәнең Сәйерстандағы мажаралары“ тигән атама килеп тыуҙы, ул форма яғынан да, эстәлеге буйынса ла инглизсәгә ярашлы булып сыҡты».Әлисәнең һәм Гүзәл Ситдиҡованың Сәйерстандағы мажаралары  Башҡортостан. 10.01.2018

 Сюжеты 
Әлисә апаһы менән яр буйында ойоп ултырғанда тәпәйендә кеҫә сәғәте тотоп китеп барған Аҡ Йорт Ҡуянын күреп ҡала. Ҡалпаҡсы менән Бесәйҙең һөйләшеүенән был ваҡиға 4 майға барғанын аңлайбыҙ. Ҡыҙыҡай Йорт Ҡуяны артынан эйәреп китә лә, күп-күп ишекле залда булып сыға. Бәләкәй генә асҡыс табып, баҡсаға инергә итһә, ишеккә һыймай булып сыға.

Әлисә артабан кәүҙәһен берсә ҙурайта, берсә кесерәйтә торған нәмәләр табып, үҙгәреп, төрлө мажараларға эләгә тора — үҙе оло кәүҙәле сағында илап сығарған күләүеккә кесерәйгәс эләгеп, һыуланып килеп сыға. Һыуҙа ҡыҙыҡай сысҡанды, төрлө ҡоштарҙы осрата, кибенер өсөн әкиәт тыңлай, түңәрәкләп йүгерешәләр. Елпеүесе менән бирсәткәләрен юғалтҡан Йорт Ҡуяны Әлисәне шуларҙы алып килергә үҙенең йортона ебәрә. Бында ниндәйҙер шыйыҡса табып эсә лә, өйгә һыймаҫлыҡ булып ҙурая. Йорт Ҡуяны уны ҡарарға Кеҫәрткене ебәрә, ә ҡыҙыҡай торбанан уны тибеп сығара.

Тәҙрәнән ҡыҙыҡайға ташлаған таштар ҡапыл бөйөрөккә әйләнә, ҡыҙыҡай шуларҙы ашап, кесерәйә лә өйҙән сығып ҡаса. Шунда кәүҙәһен үҫтерер өсөн бәшмәк ашарға тәҡдим иткән Күк Ҡарышлауыҡ менән осраша. Йәнә кәүҙәһе менән төрлө үҙгәрештәр кисерә. Шунан инде Байбисә йортона барып эләгә, Чешир бесәйе, Ашнаҡсы менән осраша. Шунда бер сабыйҙы нисек ыҙалатҡандарын күрә лә, алып китергә була. Тик юлда ул сусҡа балаһы булып сығыуы асыҡлана һәм ҡыҙыҡай уны ебәрә. Байбисә иһә крокет уйнарға йыйынып ҡала.

Юлда Чешир бесәйен осратып, һорашып, ҡыҙыҡай Аҡылға һыймаған сәй эсеүгә эләгә, хужаларҙың тупаҫлығына түҙмәй, бынан да китә.

Ҡапыл бер ағаста ишек күреп ҡала, шунлда инеп, тәү эләккән баҡсала булып сыға. Ошонда кәрт хеҙмәтселәр менән осраша, Ҡомас Хан һәм Ханбикәнең крокет уйынына эләгә. Ханбикә туҡтауһыҙ уйынсыларҙың башын ҡырҡырға, язаларға бойороҡ биреп ҡысҡырынып йөрөй. Хатта башы ғына күренеп торған Чешир бесәйенең башын ҡырҡтырырға маташа.

Байбисә менән әхлаҡ тураһында һөйләшә торғас, Ханбикә унан ғәйеп табып, күҙенән юғалырға бойора һәм үҙе Әлисә менән Быҙаубаш Ташбаҡа янына йүнәлә.Юлда Арыҫланҡошто осратып (Грифон), ҡыҙҙы ташбаҡа янына алып барырға ҡуша.

Ташбаҡаны тыңлап, был ике йән эйәһенең кадриль бейегәнен ҡарап ултырған арала хөкөм эшенә саҡырып оран һалалар, һәм Быҙаубашты ҡалдырып, Арыҫланҡош менән ҡыҙыҡай хөкөм барған яҡҡа йүгерә.

Унда Ханбикә өҫтәленән һый урлаған Валетты хөкөм итәләр булып сыға. Әлисә был эштә шаһит булып сыға. Тик был арала үҫә башлай һәм Ханбикәнең уны язалаттырырға маташыуынан ҡурҡмай, һеҙ кәрттәр генә бит тип белдерә.

Ошо мәлдә ул уянып китә һәм апаһының тубығында йоҡлап ятҡанын аңлай. Ул өйгә йүгереп ҡайтып китә, ә апаһы һеңлеһенең үҫеп етеп ошо әкиәтте үҙенең балаларына һөйләрен күҙ алдына килтерә.

 Башҡортсаға тәржемә өҫтөндә эш 

2015 йылда Ирландияның «Evertype» нәшриәте консультант- мөхәррире В.Фет етәкселегендә тәржемә эше башлана. Консультанттың тәҡдиме менән тәржемә өсөн нигеҙ итеп Нина Демурованың варианты алына. Китап сыҡҡас, Бөйөк Британия китапханаһы каталогына индерелә.

Виктор Фет үҙенең тәржемәгә булған талаптарын ебәрә, ҡайһы урындарҙа текстарҙан саҡ ҡына ла тайпылмай, ҡайһы ерҙәрендә «башҡортлаштырыу» мөмкинлеге лә бирелә.
Китапта мөғжизәләр юҡ, унда, төштәргә хас булғанса, сәйер һәм ғәжәп хәлдәр килеп сығып тора. Һөҙөмтәлә «Әлисәнең Сәйерстандағы мажаралары» тигән атама килеп тыуа, ул форма яғынан да, эстәлеге буйынса ла инглизсәгә ярашлы иткилеп сыға.

Икенсе нәүбәттә персонаждарҙың исемдәре буйынса эш була. Демурованың тәржемәһендәге Элси, Лэси һәм Тилли — Әлисә һәм уның апаларының шифрланған исемдәре: Elcie — L.C. инициалдарынан килеп сыҡҡан, Лорина Шарлотта; Lacie — Әлисәнең (Alice) үҙ исеменең анаграм­маһы, ә Tillie — Матильда, өсөнсө ҡыҙҙың ҡушаматы, Эдит. Тәржемәсе уларҙы Әҙилә, Сәлиә, Дилә тип ала. Иғтибар итегеҙ: Сәлиә — Әлисә исеменең теп-теүәл анаграммаһы. Демурованың урыҫса вариантындағы «кисельные барышни» башҡортса вариантта «ҡымыҙсы ҡыҙҙар»ға әйләнә, ҡыҙ /ҡымыҙ тигәнгә һүҙ уйнатыу ҙа килеп сыға. Әкиәттә телгә алынған шарап һүҙе лә «ҡымыҙ» тип алмаштырыла.

Ҡомарлы уйындар, шул иҫәптән кәрт уйыны ла, тыйылғандар һанында булғанлыҡтан, башҡорт телендә уның һындарына ла, тамғаларына ла исем бирелмәгән. Король һәм Королева Хан һәм Ханбикә тип алына. Черви кәрт тамғаһына «червонный» һүҙе кеүек үк һирәк ҡулланылған ҡомас һүҙе ҡулланыла. Ике хеҙмәтсегә — Мэри-Энн менән Патҡа Ялсыбикә һәм Ялсығолтип исем бирелә.

Әкиәттә оҡшаш исемле ике персонаж осрай — Март Ҡуяны һәм Аҡ Йорт Ҡуяны. Кроликтарҙың ҡырағай төрө беҙҙә осрамай, ә Англияла улар бар. Әҫәрҙәгесә Кролик тип кенә ҡалдырырға ла булыр ине, әммә халҡыбыҙҙа йорт хайуаны булараҡ аҫралған кроликтарҙы яҡшы беләләр һәм уға йорт ҡуяны тигән исем дә биргәндәр. Шулай уҡ Йоҡосо тигән йәнлек урынына ҡышын йоҡоға талыусан Һыуыр образы индерелә.

Mock Turtle (Демуровала — Черепаха Квази) башҡортса Быҙаубаш Ташбаҡаға әйләнә. Ә Бөркөт балаһына Балапан тигән исем бирелә. Башҡорттар борон ваҡ йәнлектәргә йыртҡыс ҡоштар менән һунар иткән һәм уларҙың тәүге булып сыҡҡан иң көслөләрен, балапандарҙы, һунарға өйрәткән.

«Мәктәп каламбурҙары» (IX бүлек)—айырым тема. Бында һүҙ уйнатыуҙар талап ителә. Уҡырға һәм яҙырға тигәнгә яңғырашлы итеп туҡырға һәм яғырға һүҙҙәре ҡулланыла. Арифметиканың дүрт ғәмәле — : ҡушыу, алыу, ҡабатлау, бүлеү, уларҙы шышыу, ағыу, ҡанатлау, бүгеү тигән ҡылымдар менән һүҙ уйнатыла. Мифтар /рифтар, химик/ мимик (тәжрибәләр) тигән табышы Демуроваса ҡалған — был урыҫ теленән ингән һүҙҙәр. Мәктәптә өйрәнелгән башҡа предметтарға табылған төшөнсәләр: Заялогия (зоология), Бүтәника (ботаника), Гүйәграфия (география), Тиҙкультура (физкультура), Һүрәт төкөрөү (һүрәт төшөрөү). Ә ҡарт Краб бабай һүҙ оҡшашлығынан сығып Ҡыҫыҡ Күҙ Ҡыҫала булып китә. Һуған тел (Туған тел) уҡытыуы арҡаһында күҙенән йәш ағып торған да, ҡабаҡтары шешенеп, ҡыҫыҡ күҙлегә әйләнгән.

Демуровала «занятия» «занимают» менән оҡшаштырып һүҙ уйнатыла (төп нөсхәлә дәрестәр, lessons, даими ҡыҫҡара, lessen). Башҡортса иһә үтес (бурысҡа аҡса алыу) һәм үтеү (дәрес үтеү) тигән менән бәйләп каламбур яһалған. Уға аҡылды үтескә алаһы түгел тигән фразеологизмға ла таман була.

Тәрәс тигәнгә уйнатыр һүҙ табыр өсөн тәрән һүҙенә лаҡап уйлап сығарыла: ул бик тә тәрәнгә сумырға хыяллана, тик был хәленән килмәй. Урыҫ телендәгенән айырмалы,
Ҡалпаҡсы ярлы кеше итеп һүрәтләнә, Хан әйтмешләй, уның үҙе генә түгел, теле лә ярлы булып сыға (был төп нөсхәләге poor man / poor speaker тигән һүҙ уйнатыуға ла тулыһынса тап килә).

Телебеҙҙәге «күлдәй күҙ йәше» тигән фразеологизм хатта II бүлеккә исем дә бирҙе («Күлдәй күҙ йәше»). Күлдәй — халҡыбыҙҙа «иңе-буйы мул» йәки «бик мул, күп» мәғәнәһендә лә ҡулланыла бит. Күҙ һәм күл һүҙҙәре үҙ-ара яңғырашлы ла.

Чешир Бесәйе һәм Әлисәнең һөйләшеүендәге табыш. Бесәй ҡыҙҙан Байбисәнән алған бала нимәгә әйләнгәнен һорай: «Сусҡа балаһынамы, сысҡан балаһынамы?» — ти ул. Сысҡан тип һүҙ уйнатыр өсөн генә алынған булһа ла, был тәржемә Бесәйҙең тәбиғи ихтыяжына бик яуап бирә булып сыға! Кэрроллдың төп нөсхәһендә — pig / fig (‘сусҡа / инжир’).

Әлисә тураһындағы әкиәтте тәржемә иткәндә Сысҡандың Вильгельм Яулаусы (III бүлек) тураһындағы «бик ҡоро лекция»һын урындағы ерлектеке менән алмаштырыу ғәҙәткә ингән икән. Башҡорт телендәге тәржемәгә башҡорт халҡының ХVI быуаттағы тарихы индерелә (тәүге тапҡыр XVIII быуатта  Пётр Рычков тарафынан һүрәтләнгән): бында башҡорттарҙың урыҫ дәүләтенә ҡушылыу мәле күрһәтелә.

Күп тәржемәселәрҙең өлгөһөндәгесә, башҡорт теленә лә Кэрроллдың ҡайһы бер шиғырҙары башҡортлаштырып тәржемә ителгән. «How doth the little crocodile» тигән пародиялы шиғырҙағы «Кескәй крокодил» Миңлегөл Хисмәтуллинаның «Бесәй китте еләккә» шиғырының геройына әүерелә.

“Крокодилдар еләктә,

Тырыздары беләктә!
Крокодилдың йөнө юҡ,
Йыйыуының йүне юҡ.

Килеп еткәс еләккә
Менгәндәр, ти, тирәккә,
Һай иҫәүән крокодил,
Еләк булмай унда, бел!”

VII бүлектә «Ҡара тауыҡ» тигән халыҡ йырына йырға пародия яҙып тәржемә ителгән.

Валетҡа ғәйеп тағырға маташылған шиғырҙа халҡыбыҙға киң билдәле туй йыры үлсәме ҡулланылған. Шулай уҡ һөйләш үҙенсәлектәре лә һаҡланған: Икәү бергә ултырғанғыҙ, /Минең менән булғанғыҙ (икенсе юл тура мәғәнәнән тыш бүтән төрлө мәғәнә бирә: минең турала ғәйбәт һөйләгәнһегеҙ).

«Тәмле аш» — «Beautiful Soup» тигән йыр төп нөсхәнән ныҡ ҡына тайпылып яҙылған (Демуровала «Вечерняя еда», Ольга Седакова тәржемәһе), данлыҡлы бишбармаҡ менән алмаштырылған.

"Диңгеҙ кадриле"ндә мөхәррирҙең рөхсәте менән тәлмәрйен-балыҡ образын индерелгән һәм уны сүмесбаш балыҡ тип аталған. Куткутья тигән был балыҡ (Тetraodon cutcutia)ҡиәфәте менән торғаны — сүмесбаш. Был строфала «баш» һәм «таш» һүҙҙәре менән каламбур эшләргә мөмкинлек бирә.

Эш тамамланды тигәндә консультанттан Байбисәнең (герцогиняны шулай тип алынған) «Мәғәнәһен уйла, ә һүҙҙәр үҙҙәре табыла!»- тигәнен аңлатырға һораған хат килеп төшә. Был тәржемә инглиз телендәге мәғәнәгә бик тап килмәй тип яҙа В. Фет. . «Дело в том, что в оригинале: „Take care of the sense and the sounds will take care of themselves“, йәғни „заботься о смыслe, a звуки сами о себе позаботятся“. Здесь переиначена английская пословица „Take care of the pence and the pounds will take care of themselves“, „заботься о пенсах, а фунты сами о себе позаботятся“ — то есть „копейка рубль бережет“. Нестеренко попробовал передать это: „Заботься о песне, а ноты придут сами“ — имеется в виду „о пенсе“ и „банкноты“, не слишком удачно, хотя „песне“ и „пенсе“ — отличная находка. Нужна фраза вроде пословицы с фонетической игрой слов, включающей игру слов на деньги (монеты). Буквальный перевод этой фразы (как у Демуровой) не очень желателен, так как он звучит, как некий выспренний закон поэзии, и непонятен без отсылки к английскому варианту. Это, наверно, самая труднопереводимая фраза в книге.»

«Тамсы тамып күл яһай, тин йыйылып һум яһай» тигән мәҡәлде үҙгәртеп, «Тамсы тамып күл яһай, уй йыйылып һүҙ яһай» тип инеп китә был тәржемә — инглиз телендәгенә шул тиклем яҡын килеп сыға.

Тәржемә 2017 йылда Ирландияның «Evertype» нәшриәтендә донъя күрә

 Бүлектәре 
"Әлисәнең Сәйерстандағы мажаралары"нда бүлектәрҙең башҡортсаға тәржемәләреЛ. Кэрролл. Әлисәнең Сәйерстандағы мажаралары. (Башҡортсаға Г. Ситдиҡова тәржемәһе) — Evertype (Ирландия), 2017. — 129 с. — ISBN-10 1-78201-201-X ISBN-13 978-1-78201-201-6

 Йорт Ҡуяны артынан — аҫҡа
  Күлдәй күҙ йәше
 Түңәрәкләп йүгереү һәм оҙон хикәйәт
 Кескәнтәй торбанан осоп сыға
 Сусҡа балаһы менән борос
 Аҡылға һыймаған сәй эсеү
 Ханбикә Крокеты
 Быҙаубаш Ташбаҡаның хикәйәттәре
 Диңгеҙ кадриле
 Бауырһаҡты кем урлаған?' 
 Бүлек һаны Төп нөсхә Аноним тәржемә (1879) Александра Рождественская тәржемәһе (1908) Владимир Набоков тәржемәһе (1923) Нина Демурова тәржемәһе (1966) Борис Заходер тәржемәһе (1971) Александр Щербаков тәржемәһе (1977) Владимир Орел тәржемәһе (1988) Леонид Яхнин бәйәне (1991)Дмитрий Ермолович тәржемәһе (2016)1Down the Rabbit HoleУ кролика в норкеВ кроличьей норкеНырок в кроличью норкуВниз по кроличьей нореГлава первая, в которой Алиса чуть не провалилась сквозь ЗемлюВ недрах кроличьей норыВдогонку за кроликомКувырком за кроликомПод землю через кроличью нору2The Pool of TearsСлёзная лужаСлёзный прудПродолжениеМоре слёзГлава вторая, в которой Алиса купается в слезахМоре слёзНаплаканное мореОзеро слёз3The Caucus Race and a Long TaleИгра в горелкиСкачки наперегонки и длинный рассказИгра в куралесы и повесть в виде хвостаБег по кругу и длинный рассказГлава третья, в которой происходит Кросс по Инстанциям и история с хвостикомПотасовка с подтасовкойБег от Ня и хвост историиИстория с бестолкотнёй и с хвостикомБег по инстанциям и длинный рассказ4The Rabbit Sends a Little BillКролик посылает Ваську на врагаКролик посылает Билля к себе в домКто-то летит в трубуБилль вылетает в трубуГлава четвёртая, в которой Тритон Билль вылетает в трубуКак чуть не убили БиллиАлиса протягивает ноги, а Билл вылетает в трубуБитый БиллБилли вылетает в трубу5Advice from a CaterpillarСоветник-червякСовет червякаСовет гусеницыСиняя Гусеница даёт советГлава пятая, в которой Червяк даёт полезные советыПо подсказке ШелкопрядаТак советует гусеницаБабочкина КуколкаСоветы гусеницы6Pig and PepperПоросёночекПоросёнок и перецГлава шестая, в которой встречаются поросёнок и перецПерец и поросяПоросёнок и перецПерчёный поросёнокПоросёнок и перец7A Mad Tea-PartyШальная беседаБезумное чаепитие, Шляпочник, мартовский заяц и сурокСумасшедшие пьют чайБезумное чаепитиеГлава седьмая, в которой пьют чай, как ненормальныеЧаепитие со сдвигомНе все дома, но все пьют чайНеобычайное чаепитиеСумасшедшее чаепитие8The Queen’s Croquet GroundИгра в крокетКрокет у королевыКоролева играет в крокетКоролевский крокетГлава восьмая, в которой играют в крокет у КоролевыПартия в крокетКоролевский крокетНа крокете у КоролевыКоролевский крокет9The Mock Turtle’s Story Соня в зверинцеИстория поддельной черепахиПовесть ЧепупахиПовесть Черепахи КвазиГлава девятая, в которой рассказана история ДеликатесаИстория Черепахи-Телячьи-НожкиИстория М. М. ГребешкаМорские морокиИстория Якобы-Черепахи10Lobster QuadrilleКадриль омаровОмаровая кадрильМорская кадрильГлава десятая, в которой танцуют Раковую КадрильКадриль «Омарочка»ФоксшпротПара для ОмараОмаринская11Who Stole the Tarts? Заседание судаКто утащил пирожки?Кто украл пирожки?Кто украл крендели?Глава одиннадцатая, в которой выясняется, кто стащил пирожкиКто украл пирожные?Кто стащил пирожки?Сколько конфет украл Валет?Кто украл пирожные?12Alice’s EvidenceПоказание АлисыПоказание АниАлиса даёт показанияГлава двенадцатая, в которой Алиса свидетельствуетАлисины уликиСлово — Алисе!Алисин сонАлисины показания

 Персонаждарҙың исемдәрен урыҫ теленә тәржемә итеү варианттары 
Исемдәрҙең башҡортса варианттары

Тәржемәсе Гүзәл Ситдиҡова ошондай варианттар алғанЛ. Кэрролл. Әлисәнең Сәйерстандағы мажаралары. (Башҡортсаға Г. Ситдиҡова тәржемәһе) — Evertype (Ирландия), 2017. — 129 с. — ISBN-10 1-78201-201-X ISBN-13 978-1-78201-201-6
 Әлисә — Алиса
 Аҡ Йорт Ҡуяны -Белый Кролик
 Алатуба — Горлица
 Алһыу- Ада
 Арыҫланҡош — Грифон
 Ашнаҡсы — Кухарка
 Балапан — Орлёнок Эд
 Балыҡ Хеҙмәтсе — Лакей-рыба
 Башбаҡа — Спрутик
 Билле Кеҫәртке — Ящерка Билл
 Бишле — Пятёрка
 Быҙаубаш Ташбаҡа — Черепаха Квази
 Вильям атай — папа Вильям
 Дилә — Тилли
 Динә (Бесәй) — Дина
 Ҡалпаҡсы -Болванщик
 Додо — Додо
 Иван Грозный
 Көсөк — Пёс
 Краб Ҡарсыҡ — старая Крабиха
 Күк Ҡарышлауыҡ — Синяя гусеница
 Кәнәри — Канарейка
 Ҡарт Һайыҫҡан — Старая Сорока
 Ҡомас Валет — Червонный Валет
 Ҡомас Хан -Червонный Король
 Ҡомас Ханбикә — Червонная Королева
 Март Ҡуяны — Мартовский Заяц
 Өйрәк — Утка
 Өкө — Сова
 Сәлиә — Лейси
 Сысҡан — Мышь
 Таңһыу — Мейбл
 Тутыйғош — Попугай Лори
 Тәлмәрйен — Лягушка
 Чешир Бесәйе — Чеширский кот
 Шакал — Шакал
 Ялсыбикә — Мэри-Энн
 Ялсығол — Пат
 Әҙилә — Элси

 Оригинал
 Нина Демурова
 Владимир Набоков
 Борис Заходер
 Александр Щербаков
 Леонид Яхнин
 Александра Рождественская
 Владимир ОрёлДмитрий Ермолович
 Alice  Алиса  Аня  Алиса  Алиса  Алиса  Алиса  АлисаАлисаWhite Rabbit  Белый Кролик  Дворянин Кролик Трусиков  Белый Кролик   Белый Кролик  Белый Кролик  Белый Кролик  Белый КроликБелый КроликMad Hatter  Болванщик  Шляпник  Шляпа  Шляпочник  Котелок  Шляпочник  ШляпникШляпникWilliam the Conqueror  Вильгельм Завоеватель  Владимир Мономах  Вильгельм Завоеватель  Вильгельм Завоеватель  Вильгельм Заболеватель  Вильгельм Завоеватель Вильгельм ЗавоевательВильгельм ЗавоевательPigeon  Горлица  Голубь  Голубка  Голубка  Голубка  Голубка  СиницаГолубкаGryphon  Грифон  Гриф  Грифон  Грифон  Грифон  Гриф  ГрифонГрифонDodo  Додо  Дронт  Ископаемый Дронт (Птица Додо)  Додо-Каких-Уже-Больше-Нет  Древний Дронт  Додо  ДодоДодоCanary  Канарейка  Канарейка  Канарейка  Канарейка  Молодая Канарейка  Канарейка КанарейкаКанарейкаCook  Кухарка  Кухарка  Повариха  Кухарка  Стряпуха  Кухарка  КухаркаКухаркаFish-Footman  Лакей-Лещ  Лакей-Рыба  Лакей Карась  Лакей-Рыбёшка  Речной Лакей  Лакей-Рыба  Лакей ЛещЛакей-рыбаLacie  Лэси  Пася  Лэси  Аилса  Лэси  Леси  ЛессиЛейсиFrog-Footman  Лягушонок  Лакей-Лягушка  Швейцар-Головастик  Лакей-Лягушка  Болотный Лакей  Лакей-лягушка  ЛягушкаЛакей-лягушкаMarch Hare  Мартовский Заяц  Мартовский Заяц  Очумелый Заяц  Заяц  Полоумный Заяц  Мартовский Заяц  Мартовский ЗаяцМартовский ЗаяцOld Crab  Медуза  Старая Рачиха  Каракатица  Бабушка Крабушка  Старая Рачиха  Старый краб Старый крабстарая КрабихаMabel  Мейбл  Ася  Мэгги  Мейбл  Мейбл  Мабель ДжеккиАмабеллаMary Ann  Мэри-Энн  Маша  Мэри-Энн  Мэри-Энн  Милочка  Мэри-Анна МарианнаМарианнаMouse  Мышь  Мышь  Мышь  Мышь  Мышь  Мышка МышьМышьDormouse  Мышь-Соня  Зверёк Соня  Садовая Соня  Сонная-сонная Соня  Ночная Соня  Сурок  СоняГрызун СоняEaglet  Орлёнок Эд  Орлёнок  Орлёнок Цып-Цып  Говорунья-Тилли  Орланчик  Орлёнок  ОрлёнокОрлёнокLory  Попугайчик Лори  Лори  Попугай  Лори-Лорочка  Лори-Попугай  Попугай Лори  Попугай АраПопугай ЛориFather William  Папа Вильям  Дядя  Старикашка (старик)  Отец  Дядя  Старик (отец) дядя Вильямпапа ВильямPat  Пэт  Петька  Пат  Пэт  Пат  Пат  ПатПатFive  Пятёрка  Пятёрка  Шестёрка  Пятёрка  Пятёрка  Пятёрка  ПятёркаПятёркаDuck  Робин Гусь  Утка  Утка  Утя  Уткогусь  Утка  УтёнокСелезеньCaterpillar  Синяя гусеница  Гусеница  Червяк  Шелкопряд  Бабочкина Куколка  Червяк  ГусеницаГусеницаOwl  Сова  Сова  Математик  Сова  Сова  Сова СоваСычTortoise  Спрутик  Молодой Спрут  Питон  Жучиха  Черемама  Сухопутная черепаха  СпрутПаучихаMagpie  Старая Сорока  Дряхлая Сорока  Пожилая Сорока Старая Сорока  Старая Сорока  Старая Сорока Старая галкастарая СорокаTillie Тилли  Дася  Тилли  Тилли  Тилли  Тилли  ТиллиТиллиFury  Цап-царап  Пёс  Кот  Гавка  Кот  Лайка пёс ТибошаБарбосKnave of Hearts  Червонный Валет  Червонный Валет  Червонный Валет  Червонный Валет  Валет Червей  Червонный Валет  Валет ЧервейЧервонный ВалетQueen of Hearts  Червонная Королева (Дама Червей)  Королева  Червонная Дама (Королева)  Червонная Королева  Королева Червей  Королева Червей  Королева ЧервейКоролева — Червонная ДамаKing of Hearts  Червонный Король  Король Червей  Червонный Король  Червонный Король  Король Червей  Король Червей  Король ЧервейЧервонный КорольMock-Turtle  Черепаха Квази  Чепупаха  Рыбный Деликатес  Черепаха-телячьи-ножки  Телепаха  Поддельная Черепаха  ГребешокЯкобы-ЧерепахаCheshire-Cat  Чеширский Кот  Масляничный Кот  Чеширский Кот  Чеширский кот  Чеширский кот  Честерский кот  Чеширский КотЧеширский котPanther  Шакал  Пантера  Козлик  Пантера  Серый заяц  Пантера ПантераПантераElsie  Элси  Мася  Эля  Чарлора  Элси  Эльзи  ЭльсиЭлсиLittle Bill  Ящерка Билль  Яша-Ящерица (Яшка)  Тритон Билль  Билли  Билл  Билль  Ящерка БиллБилли

 Шулай уҡ ҡара 

 Иҫкәрмәләр 

 Сығанаҡтар 

 Һылтанмалар 

 Һылтанмалар 

 Alice’s Adventures Under Ground . Рукопись «Приключения Алисы под землёй» (1862—1864) на сайте Британской библиотеки
 Alice’s Adventures in Wonderland  Первое издание в США, New York 1866.
 Приключения Алисы под землей
 Alice’s Adventures under Ground  Воспроизведение единственного издания с иллюстрациями Льюиса Кэрролла
 The Complete Works of Lewis Carroll with the illustrations by John Tenniel ПСС Льюиса Кэрролла, 1939 

 Подборка иллюстраций «Алисы в Стране чудес», Крокет у Королевы
 Демурова H. M. Алиса в Стране чудес и в Зазеркалье
 Иллюстрации Сальвадора Дали к сказке «Алиса в Стране Чудес»
 Галинская И. Л. «Льюис Кэрролл и загадки его текстов»
 Карпушина Н.'' «Перечитывая „Алису“», Наука и жизнь, № 7, 2010.
 Параллельные переводы «Алисы» с иллюстрациями и комментариями (проект «ЗАЗЕРКАЛЬЕ им. Л. Кэрролла») 
 «Приключения Алисы в стране чудес». Параллельные тексты с лингвистическими комментариями (сравнение переводов) Учебный проект 
 Alice in Wonderland By Lewis Carroll (Open Library) Более 385 отсканированных старинных изданий Alice in Wonderland в библиотеке openlibrary.org
 «Alice’s Adventures In Wonderland» с иллюстрациями Олега Липченко.
 Параллельный русско-английский перевод книги «Алиса в стране чудес» 
 Ушакова Т. А. «Mock Nonsense»: между Кэрроллом и русской сказкой (о первом переводе «Приключений Алисы в стране чудес» на русский язык) 

Категория:XIX быуаттың инглиз яҙыусылары
Категория:Әкиәттәр