Нуғай теле

Нуғай теле — (ногай тили, ногайша") Викисловарь. Категория:Ногайский язык  дөйөм алғанда Ставрополь крайы, Дағстан, Ҡарасай-Черкесия, Әстерхан өлкәһендә йәшәүсе нуғайҙарҙың теле. 
Нуғайса һөйләшеүселәр һаны яҡынса 90 000 кеше.

 Тасуирламаһы 
Нуғай теле төрки телдәрҙең ҡыпсаҡ төркөмө нуғай-ҡыпсаҡ төркөмсәһенә инә, ләкин лексик-фонетик яҡтан үҙҙәре йәшәгән урындарҙағы халыҡтар телдәренә яҡын.  Лингвист-төркиәтсе, фольклорсы, этнограф, доктор филология фәндәре докторы  Н. А. Бас­ка­ков 1936 йылғы диа­лек­то­ло­гик экс­пе­ди­ция ма­те­риа­лдары нигеҙендә  фо­не­тик, лек­сик һәм мор­фо­ло­гик күрһәткестәр буйынса 3 төп диа­лек­т билдәләй: аҡнуғай (ку­бан­ь нуғайҙары диалекты), ҡа­ра­нуғай (Дағстан нуғайҙары диа­лек­ты), үҙнуғай (Став­ро­поль­ крайы нуғайҙары диа­лек­ты)НОГА́ЙСКИЙ ЯЗЫ́К  . .

Ғалим Калмыкова Софья Абдулхәмид ҡыҙы нуғай телендә  2 диа­лек­т тип билдәләй – аҡ­нуғай (кубань нуғайҙары диалекты; Нуғай, Адыгэ-Хабль,Ҡарасай-Черкесияның Хабез районы ,  Ставрополь крайының Ҡарамырҙа һәм Каң­лы ауылдары) һәм ҡарануғай (дала нуғайҙары диа­лекты; Нуғай, Дағстандың Баба-Йорт, Кизляр райондары, Чечняның  Шелковский районы, Ставрополь крайының Нефтекум районы)Калмыкова Софья Абдулхамидовна. Ногайский язык : Грамматика, правописание и развитие речи	Черкесск - Ставроп. кн. изд-во : Карачаево-Черкес. отд-ние, 1983 -159 с. : ил.; 22 см

Нуғай теленә күршеләш йәшәгән халыҡтарҙың  телдәренән алынмалар күп ингән, хатта улар теленә күсеү ҙә бар. Мәҫәлән, Әстерхан нуғайҙарының әҙәби теле — татар теле, Дағстандан Хәсәү-йорт, Баба-Йорт райондарында йәшәүселәрҙең әҙәби теле — ҡумыҡ теле.

Ғөмүмән алғанда, нуғай теле ҡыпсаҡ төркөмөнә ингән башҡа телдәрҙән лексик, грамматик яҡтан әллә ни айырылмай, шулай ҙа фонетик яҡтан төрөк һәм үзбәк, ҡарағалпаҡ телдәренә яҡын: акыкат—хәҡиҡәт, умер—ғүмер, таала—тәғәлә, саат—сәғәт.

 Диалекттары  
Нуғай һөйләш теле өс диалектҡа бүленә: үҙнуғай диалекты (Ставрополь нуғайҙары), ҡарануғай диалекты (Дағстан нуғайҙары), аҡнуғай диалекты (ҡарасай нуғайҙары).

Улар бер-береһенән ҡайһы бер фонетик үҙенсәлектәр менән генә айырыла.

 Алфавиты  
1928 йылға тиклем ҡулланылышта ғәрәп әлифбаһы була, һуңыраҡ латин әлифбаһы, 1938 йылдан – кириллица.

 Мәғлүмәт саралары  
Ноғай телендә «Шоьл тавысы» һәм «Ногай давысы» гәзиттәре сығарыла..

"Төркиә ауазы — Татарса" радиоһында аҙна һайын «Нуғайса нәсихәттәр»  тапшырыуы сығып килә.

 Видеояҙмалар 
"Поговорим" (на ногайском языке)
Разговорник (ногайский язык) (15.04.2015)
История - Ногайцы, традиции и культура великого народа

 Сығанаҡтар 
Калмыкова Софья Абдулхамидовна. Ногайский язык : Грамматика, правописание и развитие речи	Черкесск - Ставроп. кн. изд-во : Карачаево-Черкес. отд-ние, 1983 -159 с. : ил.; 22 см

 Һылтанмалар 
 НОГА́ЙСКИЙ ЯЗЫ́К 


 Иҫкәрмәләр 

Категория:Төрки телдәр
Категория:Нуғайҙар
Категория:Дағстан телдәре
Категория:Рәсәй телдәре
Категория:Нуғай теле