Мцхета-Мтианети

Мцхета-МтианетиГрузия // Энциклопедия «Вокруг света» (ҡайһы берҙә Мцхета-Мтианетия;  mcxeta-mtianeti;  mcxeta-mtianetis mxare) —  Грузия үҙәгендәге хәҙерге административ край. Баш ҡалаһы һәм ҙур ҡала — Мцхета.

Грузияның бер нисә тарихи өлкәһенең: Эрцо-Тианети, Мтиулети, Хеви, Хевсуретияла, һәм  Эске Картлиҙың Пшавия көнсығыш өлөшө территорияһын биләй. Край территорияһының бер өлөшөн өлөшләтә танылған Көньяҡ Осетия Республикаһы контролдә тота.

 Географияһы 
Край Төп Кавказ һырты ярҙамында географик яҡтан ике өлөшкә, төньяҡҡа һәм көньяҡҡа, бүленгән. Улар Тәре артылышы Крестовый перевал менән тоташҡан. Кавказ һыртының төньяҡ битләүендә Казбег муниципалитетының ҙур өлөшө һәм Душет муниципалитетының ҙур булмаған өлөшө урынлашҡан.

 Тарихы 
1801 йылда Рәсәйгә ҡушылған осорҙа  Мцхета-Мтианети территорияһы Картли-Кахетин батшалығысоставына ингән булған.

1840 йылда был биләмә Грузин-Имеретия губернаһы составына, ә 1846 йылда был губерна тарҡалғандан һуң, Кутаиси губернаһы составына ингән. Шул саҡта край территорияһына Гори, Гори һәм Тифлис өйәҙҙәренең Тушин-пшав-хевсур өлөшөнә тап килгән. Һуңыраҡ өйәҙҙәр сиге үҙгәргән.

 Административ бүленеше 
Мцхета-Мтианетиға 4 муниципалитет (2006 йылға тиклем — райондар) инәГрузия включает в край Мцхета-Мтианети 5-й Ахалгорский район, который как Ленингорский район находится под полным контролем частично признанного государства Южная Осетия. 2016 йылдан 2018 йылға тиклем Мцхета ҡалаһы муниципалитетҡа тиңләштерелә (крайға буйһонған ҡала була).

{|class="standard sortable"
 !Грузия муниципалитеттары ||майҙан,км²||халыҡйәниҫәп 2002Этнический состав Грузии по переписи 2002 года,кеше ||халыҡйәниҫәп 2014 ,кеше || халыҡбаһа2018 ,кеше || үҙәк
 |-
 | Душет муниципалитеты || align="right" | 2982 ||align="right"|  || align="right" | || align="right" | || Душети ҡалаһы
 |-
 | Казбег муниципалитеты || align="right" | 1082 ||align="right"|  || align="right" | || align="right" | || Степанцминда ҡала тибындағы ҡасабаһы
 |-
 | Мцхет муниципалитетыМцхета ҡалаһын индереп || align="right" | 806 ||align="right"|  || align="right" | || align="right" | || Мцхета ҡалаһы
 |-
 | Тианет муниципалитеты || align="right" | 906 ||align="right"|  || align="right" | || align="right" | || Тианети ҡала тибындағы ҡасабаһы

 |-
 | барлығыАхалгор муниципалитетының Ахалгор районынан башҡа || align="right" | 5776 ||align="right"|  || align="right" | || align="right" | || Мцхета ҡалаһы
|}

Ахалгор муниципалитеты — Көньяҡ Осетияның Лениногор районына тап килә һәм Ахалгори биҫтәләрен индереп, өлөшләтә танылған дәүләт көстәре тарафынан тулыһынса контролдә тотола.Ҡалалары: Мцхета (7940 кеше, 2014 йыл йәниҫәбе), Душети (кеше 6167 кеше).Ҡала тибындағы ҡасабалар: Тианети (2479 кеше, 2014 йыл йәниҫәбе), Жинвали (1828 кеше), Степанцминда (1326 кеше), Пасанаури (1148 кеше), Сиони (371 кеше).
Крайҙың милли составы (2014 йылғы йәниҫәп) Национальный состав населения Грузии, его регионов и населённых пунктов по переписи населения 2014 года
  кеше  % барлығы  94 573  100,00 % Грузиндар  89 343  94,47 % Әзербайжандар  2316  2,45 % Осетиндар  1327  1,40 % Ассирийлылар  709  0,75 % Әрмәндәр  291  0,31 % Рустар  252  0,27 % Украиндар  80  0,08 % Езидтар  61  0,06 % Гректар  55  0,06 % башҡалар  139  0,15 %

 Халҡы 
2018 йылдың 1 ғинуарына ҡарата край халҡы һаны халыҡ һаны 93 897 кеше тәшкил иткән , 2014 йылдың 1 ғинуарына —  108 800 кеше (Ахалгор районын (Көньяҡ Осетияның Ленингорский районы) иҫәпкә алмағанда.

2014 йылғы халыҡ иҫәбе буйынса, край халҡы һаны 94 573 кеше  булған.

2002 йылдың халыҡ иҫәбенә ярашлы, крайҙың грузин яғы контролдә тотҡан , шул иҫәптән Ахалгор районы (Көньяҡ Осетияның Ленингор районы) халыҡ һаны 125 443 (илдең 2,9 % халҡы) кеше; унан башҡа — 117 740 кеше тәшкил итә.  2008 йылдың 1 ғинуары күрһәткесе буйынса  — 118,1 мең кеше  (Ахалгор районынан (Көньяҡ Осетияның Ленингор районы) башҡа) — 97,6 мең кеше булған Без Ахалгорского района (Ленингорского района Южной Осетии) - 97,6 тыс. чел. (2009 г.)) тәшкил итә. 2009 йылдың 1 ғинуарына Ахалгор районынан (Көньяҡ Осетияның Ленингор районы) башҡа— 97,6 мең кеше 

Мцхета-Мтианетиҙа халыҡтың күпселеген бер нисә этнографик төркөмдән торған грузиндар тәшкил иткән. Крайҙың көньяғында картлиҙар, көньяҡ-көнсығышта — кахетиндар, урта өлөшөндә пшавтар, таулы райондарҙа — мохевлылар һәм хевсурҙар йәшәй.

Казбег районының көнбайыш өлөшө— Терек йылғаһы башындағы Трусовский тарлауығы төп халҡын осетиндар тәшкил итә. Казбег районында барлығы 89  йәки 1,7 % осетин.

Тбилиси менән йәнәшә Мцхет районында (1464 кеше йәки 2,3 %) ҙур осетин диаспораһы йәшәй. 

2008 йылдың авгусына тиклем Ахалгор районы халҡының күпселек (2008 йылдың авгусына тиклем Грузия контроле аҫтында) өлөшөн грузиндар (картлийлылар - 84,6 % йәки 6520 кеше), аҙсылығын — осетиндар (14,4 % йәки 1110 кеше) тәшкил итә.Мцхета-Мтианети крайы һәм уның райондарының милли составы (2002)'''
 Край, районС 2006 года все районы Грузии были преобразованы в муниципалитеты  барлығы  грузиндар  %  осетиндар  %  әзербайжандар  %  грузин ассирийлылары  %  рустар  %  әрмәндәр  %  гректар  %  украиндар  %  езидтар  %  башҡалар  %
    край, барлығы  125 443  116 467  92,84 %  3977  3,17 %  2248  1,79 %  950  0,76 %  757  0,60 %  532  0,42 %  163  0,13 %  143  0,11 %  96  0,08 %  110  0,09 %
   Ахалгор районы (2008 йылға тиклем)С августа 2008 года Ахалгорский район полностью контролируется частично признанным государством Южная Осетия и входит в Ленингорский район РЮО. Грузинское население в основном бежало из района в Грузию вместе с грузинскими войсками в августе 2008 года  7703  6520  84,64 %  1110  14,41 %  2  0,03 %  0  0,00 %  20  0,26 %  37  0,48 %  2  0,03 %  1  0,01 %  1  0,01 %  10  0,12 %
    край Ахалгорҙан тышбез Ахалгорского района, который с августа 2008 года полностью контролируется частично признанным государством Южная Осетия и входит в Ленингорский район РЮО. Грузинское население в основном бежало из района в Грузию вместе с грузинскими войсками в августе 2008 года  117 740  109 947  93,38 %  2867  2,44 %  2246  1,91 %  950  0,81 %  737  0,63 %  495  0,42 %  161  0,14 %  142  0,12 %  95  0,08 %  100  0,08 %
   Душет районы  33 636  32 229  95,82 %  1167  3,47 %  5  0,01 %  0  0,00 %  103  0,31 %  43  0,13 %  19  0,06 %  18  0,05 %  0  0,00 %  52  0,15 %
   Тианет районы  14 014  13 777  98,31 %  147  1,05 %  4  0,03 %  0  0,00 %  37  0,26 %  20  0,14 %  13  0,09 %  6  0,04 %  1  0,01 %  9  0,06 %
   Мцхет районы  64 829  58 808  90,71 %  1464  2,26 %  2236  3,45 %  950  1,47 %  583  0,90 %  427  0,66 %  129  0,20 %  113  0,17 %  94  0,14 %  24  0,04 %
   Казбег районы  5261  5142  97,74 %  89  1,69 %  1  0,02 %  0  0,00 %  14  0,27 %  5  0,10 %  0  0,00 %  5  0,10 %  0  0,00 %  5  0,08 %

 Галереяһы 

 Иҫкәрмәләр 

 Һылтанмалар 
 Путеводитель по району


Категория:Википедия:Статьи с переопределением значения из Викиданных