Лахти

Лахти ( — «ҡултыҡ», швед.Lahtis) — Финляндияла ҡала һәм коммуна, Көньяҡ Финляндия губернаһында Пяйят-Хяме провинцияһының административ үҙәге. Пяйянне күлдәре системаһына ингән Весиярви күленең көньяҡ өлөшөндә ҡултыҡ яры буйында урынлашҡан. Халҡы һаны 102 000 кеше тәшкил итә (2011).

 Тарихы 
слева|мини|Лахти 1913 йылда, Весиярви күле яғынан күренеш. Һулдан шпиль менән бина — ҡаланың тарихи музейы, уң яҡтан ҡала ратушаһы күтәрелә.
Лахти тәүге тапҡыр 1445 йылғы документтарҙа Холлола улусының ауылы булараҡ телгә алына. Шул ваҡыттағы сауҙа юлында — Үрге Выборг юлында (фин.Ylinen Viipurintie) урынлашҡанYlinen Viipurintie, ул Хямеэнлинн һәм Выборгты тоташтырған. 1558 йылғы Хяменың Ер китабында Лахти ауылында 24 йорт бар тип телгә алына.

1905 йылда Лахти ҡала статусын ала, унда өс меңдән кәм булмаған халыҡ йәшәй.

Мется-Хеннала исеме аҫтындағы ҡаланың тарихи өлөшөндә (фин. Metsä-Hennala) урыҫ сиркәүе урынлашҡан, ул ҡаланы төҙөй башлаған ваҡыттан алып һаҡланған һәм рус армияһының Император атлы полктарының урынлашыуы өсөн Хеннала хәрби гарнизонын төҙөү ваҡытында 1910—1912 йылдарҙа төҙөлгән. Рус офицеры Н. Г. Пушкаревтың 1914 йылғы ҡәберлеге һаҡланған. 1917 йылғы рус революцияһы (февраль һәм октябрь) һәм 1918 йылдағы Көньяҡ Финляндияға һәм Лахтиға ҡағылған фин граждандар һуғышы ваҡиғалары менән бәйле сиркәү тураһында мәғлүмәттәр юғала.

 Географияһы 
мини
Лахти климаты көслө диңгеҙ йоғонтоһо менән уртаса континенталь. Ҡыш оҙон һәм һалҡын (әммә үҙенең киңлеге өсөн йомшаҡ), уртаса температура −5 °C алып −8 °C тиклем, йәй ҡыҫҡа, әммә шаҡтай йылы — 16-19 °C. Рекордлы күрһәткестәр ҡышҡы осорҙа −38 °C һәм йәйге осорҙа 35 °C.

 Халҡы 
Ҡала Финляндияла халҡы һаны буйынса һигеҙенсе урында тораSuomen mukaan Luettelo väkiluvun kunnistaЛахти халҡының үҫеше, 1906—2008ЙылХалыҡЙылХалыҡ190627791965829 79|191059961970393 88191549741975862 9419205212198094 767192583151985447 94193010 0831990151 931935167 21199595 1191940757 242000921 961945725 332005349 981950571 432006413 981955112 482007236 991960210 652008100 095

 Сәнәғәте һәм иҡтисады 
Сәнәғәте: ағас эшкәртеү, туҡыу, аяҡ кейеме, быяла, аҙыҡ-түлек. Бынан тыш, Лахти ҡалаһында ҡорамалдарҙы иретеп йәбештереү заводы бар, ҡорамалдарҙы Kemppi маркаһы аҫтында сығара. Pilkington концерн заводы эшләй.

 Мәҙәниәте 
Лахтила йыл һайын халыҡ-ара джаз һәм орган музыкаһы фестивале үткәрелә, плакаттар күргәҙмәһе, яҙыусылар һәм шағирҙар семинары үтә. Инде бер нисә йыл дауамында июлдә «Lahden Yöt » («Лахти төндәре») ҡала фестивале үтә.

2003 йылдан ҡалала хип-хоп һәм регги Summer Up музыка фестивале уҙғарыла, унда бер нисә тиҫтә мең кеше йыйыла

Дирижер Осмо Вянска етәкселегендәге «Лахти симфонияһы» оркестры илдә, шулай уҡ сит илдә лә киң билдәле.

 Sibeliustalo 
Лахтила Төньяҡ Европала иң ҙур булған концерт залы һәм ағастан конгресс-холл — Сибелиус Залы (фин. Sibeliustalo, арх. Раймо Рясанен) урынлашҡан. Унда даими Лахти симфоник оркестры уйнай (фин. Sinfonia Lahti). 2006 йылдың октябрендә шунда формаль булмаған Рәсәй-ЕС саммиты үтәФормаль булмаған саммитҡа Рәсәй-ЕС, NEWSru.com, 20 октябрь 2006 г..

 Музейҙары 
мини|Саңғы музейы

 Ҡаланың тарихи музейы (фин.Museo Lahden historiallinen).
 Лахти художество музейы (фин.Lahden taidemuseo). Уның музейы менән берлектә плакат музейы эшләй (фин.Julistemuseo), унда йылына ике тапҡыр халыҡ-ара плакат биенналеһы үтә
 Саңғы музейы (фин.Hiihtomuseo).
 Радио һәм телевидение музейы (фин.Radio — tv ja-museo).
 Хәрби медицина һәм хәрби музыка музейы

 Спорты 
слева|207x207пкс
мини|200x200пкс|Лахти спорт үҙәгендә саңғы трамплиндары
Лахти халыҡ-ара масштабтағы саңғы спорты «Салпаусселян кисат» (Salpausselan kisat, ингл.  Ski Lahti) буйынса донъя чемпионаты менән билдәле, ул 1923 йылдан башлап үткәрелә, ә 1926 йылдан халыҡ-ара ярыштар уҙа. Ярыштар март башында үткәрелә. 2010 йылда 85-се, 2011 йылда — 86-сы, ә 2012 йылдың март айында — 87-се этабы үтә .

Ҡала 1964Olympic Committee — 1964 Innsbruck, 1968Olympic Committee — 1968 Grenoble һәм 1972Olympic Committee — 1972 Sapporo йылдарҙа Ҡышҡы Олимпия уйындарын ойоштороу буйынса өс тапҡыр ғариза бирә (швед Оре менән бергә), әммә Инсбрук, Гренобль һәм Саппоро ҡалаларынан ҡалышаOlympic International committee — history Vote .

Спорт үҙәге ҡаланың үҙәгенә яҡын урынлашҡан. Бында стадиондар, бассейндар һәм өс саңғы трамплинынан торған  (фин. Salpausselän hyppyrimäet) комплексы урынлашҡан, күп һанлы халыҡ-ара ярыштарҙан һуң ул ҡала символы була. Лахтила биатлон һәм саңғы спорты буйынса күп тапҡыр халыҡ-ара чемпионаттар үтә.
справа|мини|200x200пкс|Весиярви күлендә һыу-мотор «F1» болиды, 7 июнь 2008
2009 йылдың июнендә Лахтила Весиярви күлендә һыуҙа «Формула-1» этабы үтә .

Ҡала янында шулай уҡ гольф уйыны өсөн дүрт майҙансыҡ бар.

2001 йылда ҡалала юниорҙар араһында шайба менән хоккей буйынса сираттағы донъя чемпионаты үтә.

2017 йылдың 22 февраленән алып 5 мартына тиклем Лахтила саңғы спорты төрҙәре буйынса 7-се тапҡыр донъя чемпионаты уҙғарылаЧемпионаттың рәсми сайты-2017 лахти. .

 Мәғарифы 
LAMK (Lahti University of Applied Sciences) — ҡулланма фәндәр университетыLahden ammattikorkeakoulu | LAMK.fi .
слева|мини|300x300пкс|Төнгө ҡышҡы Лахти үҙәге күренеше

 Транспорты 
мини
Ҡала үҙәгендә тимер юл вокзалы урынлашҡан. Поезд өс йүнәлештә бара: Керава, Риихимяки, Коувола аша Хельсинки. Шулай уҡ Лахти станицяһында үтеп барыусы «Allegro» һәм «Лев Толстой» поездары туҡтай.

Оҙонлоғо 75 км булған Лахти-Керава тимер юл тармағы () 2006 йылдың 1 сентябрендә асыла (хәрәкәт 3 сентябрҙә башлана)Финляндия тиҙ арала поезд китте.. Был заманса өс станция менән ике юллыҡ линия.

 Бәйләнеше 

 Радиотапшырыуҙары 
Ҡалала Voima радиостанцияһы урынлашҡан, ул бөтә Пяйят-Хяма провинцияһына хәбәр итә (Пяйят-Хям — 98,6 МГц, Кюменлааксо — 91,0 МГц, Көнбайыш Хяме (Ита-Хяме) — 94,9 МГц)Päijät Hämeessä Voimaa Radio!

 Туғандаш ҡалалар  
  Акюрейри (исл.Akureyri), Исландия (1947)
  Дэян (ҡыт. ябай.  德阳, пиньинь: Déyáng), Ҡытай (2000)
  Гармиш-Партенкирхен (нем. Garmisch-Partenkirchen), Германия (1987)
  Калуга, Рәсәй (1994)
  Нарва (эст.Narva), Эстония (1994)
  Печ (венгр.Pécs), Венгрия (1956)
  Раннерс (дат. Randers), Дания (1947)
  Зуль (нем. Suhl), Германия (1988)
  Вестерос (швед.Västerås), Швеция (1940)
  Запорожье (), Украина (1953)
  Олесунн (), Норвегия (1947)
  Вустершир графлығы (ингл.  Worcestershire), Англия (2000)
  Чикаго, АҠШ (1960)

 Иҫкәрмәләр 

 Һылтанмалар 
 Lahti.fi,,,, — официальный сайт
 Kuka, Mitä, Lahti — история Лахти
 Лахти. Фоторепортаж. 
 ru.lahti.fi 

Категория:Википедия:Статьи с переопределением значения из Викиданных
Категория:Википедия:Викимәғлүмәттә сығанағы булған мәҡәләләр
Категория:Финляндия ҡалалары
Категория:Европаның йәшел баш ҡалаһы