Хосе де Рибера

Хосе йәки Хуселе де Рибера  ()  Спаньолетто ҡушаматлы (Ауазы Spagnoletto — «бәләкәй испанлы»; <span data-wikidata-property-id="P569" class="no-wikidata">17 февраль 1591 йыл, Хатива  — 2 сентябрь 1652 йыл, Неаполь — барокко дәүерендәге испан караваджисы, итальян Неаполендә  йәшәгән һәм эшләгән. Һынлы сәнғәт эштәренән тыш графиканың ҙур күләмен ҡалдырған.Гойяға тиклем эшләгән иң мөһим испан гравёры.

Уның күпселек әҫәрҙәре Прадо музейынды һәм неаполитан  сиркәүҙәрендә һаҡлана (башлыса, изге Януарий ғибәҙәтханаһында).

 Биографияһы 
Биограф Паломино  хәбәр итеүенсә, Франсиско Рибальтаның оҫтаханаһында уҡыған . Рибераның йәшлек йылдары тураһында мәғлүмәттәр әҙJose de Ribera (Spanish painter) (англ.). — статья из Encyclopædia Britannica Online..  1613 йылдарҙан ҡалмай Италияға күсеп килеүе ихтимал, унда, нигеҙҙә, Парма һәм Римдә боронғо оҫталарҙың картиналарын өйрәнә.

Рәссамдың һаҡланған барлыҡ эштәре неаполитан осорона ҡараған. Рибераның Неаполдә тәүге тапҡыр булыуы тураһында 1616 йылда хәбәр ителә, был ваҡытта ул урындағы ҡыҙға өйләнә. Урындағы руханиҙарҙың,  вице-король герцог Осундың, шулай уҡ уның вариҫтарының заказдары буйынса эшләй. Заказсыларҙың күбеһе Рибераның картиналарын үҙҙәре менән Испанияға алып китә, унда Рибераны баһалайҙар һәм күп эштәренең күсермәһен алалар.  1626 йылда ул Изге Лука рим академияһының ағзаһы булып һайлана. 

 Ижады 
справа|мини|Прометей.1630 йй. тирәһе
мини|Изге Филиптың ыҙа сигеүе. 1639
слева|мини|"Изге Инесса һәм уны япма менән ҡаплап торған фәрештә", 1641
Рибераның тәүге картиналары тенебризм  традицияһына ярашлы һәм остазы Рибальта эштәренә оҡшаш, Караваджоның  көслө йоғонтоһо аҫтында башҡарылған. Һуңыраҡ караваджо нигеҙенә Караваджонан сиктән тыш алыҫ булған Караччи болон академистарының йоғонтоһо һалына. Караваджо осрағында һымаҡ уҡ, Рибераның стиль манераһы яҡтылыҡ һәм күләгә контрасына ҡорола. Драматик ыҙа сигеү күренештәренда тән ғазабы һәм ыҙа сигеү өҫтөнән рухтың  һәм ихтыяр көсөнөң еңеүен күрһәтә.

Рибера һүрәттәренең натурализмы уны ҡурҡыныс легендаларҙың һәм ғәйбәттәрҙең геройы яһай.  Күп йылдар төрмәләрҙә һорау алыу ваҡыттарын һүрәткә төшөрә, кешеләрҙең язалау ваҡытында үҙҙәренең тотошон күҙәтә. Рибераның ижади мираҫында мифологик һәм дини темалар өҫтөнлөк итә. Уны боронғо тарих, Иҫке һәм Яңы Ғәһед  ваҡиғалары, изгеләрҙең  тормош күренештәре ҡыҙыҡһындыра. Шулай уҡ бер нисә портрет һаҡланған.

Ҙур совет энциклопедияһында билдәләнеүенсә,  яҡынса 1635 йылдан алып Рибера «баҫалҡыраҡ төҫтәргә күсә: әҫәрҙәрендә яҡтылыҡ һәм күләгәләр йомшағыраҡ була, төҫтәр гаммаһы алтын  һәм көмөш  төҫмөрҙәр менән тулыландырыла». Ҡурҡыныс реалистик деталдәр тупаҫ буяу аша башҡарыла. Яра, йыйырсыҡ, һаҡалдарҙың драматик эффекты  йыш ҡына буяу ҡатламын ҡалынайтыу юлы менән өлгәшелә.

Рәссамдың  иң яҡшы әҫәрҙәренең береһе тип «Изге. Инесса» картинаһы иҫәпләнә (1641; Дрезден, картиналар галереяһы)Т. П. Каптерева. Искусство Испании // Всеобщая история искусств. Том 4. Искусство 17-18 веков.

 Иҫкәрмәләр 

 Һылтанмалар 

 Большой советской энциклопедии
 Рибера, Хосе // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.
 Рибера Хусепе де.  Картины  и биография 
 Хусепе де Рибера. Испанская живопись. 

Категория:Шәхестәр:Испанияның алтын быуаты
Категория:Алфавит буйынса шәхестәр
Категория:Батша һарайындағы рәссамдар
Категория:12 ғинуарҙа тыуғандар
Категория:17 февралдә тыуғандар
Категория:2 сентябрҙә вафат булғандар
Категория:3 сентябрҙә вафат булғандар
Категория:Алфавит буйынса рәссамдар
Категория:Испания рәссамдары