Төркиәнең конституция тарихы

Төркиәнең конституция тарихы — төрөк хоҡуҡиәте тарихының Ғосман империяһында 1876 йылда ҡабул ителгән беренсе төп закондан башланғыс алған осоро. Төркиә Республикаһының хәҙерге конституцияһы 1921 йылда ратификациялана, шунан 1924, 1961, 1982 йылдарҙа һәм һуңғы мәртәбә 2010 йылда ҡайтанан ҡарала . В 2000-се йылдарҙа Төркиәнең Европа берлегенә инеүе өсөн кәрәкле сәйәси критерийҙарҙы үтәргә булышлыҡ иткән тағы бер конституция реформаһы тураһында мәсьәлә күтәрелә  . Һөҙөмтәлә, 2010 йылда конституция референдумы үткәрелә, ул төҙәтеүҙәрҙе раҫлай.

2005 йылдан Ғәҙеллек һәм үҫеш партияһы Төркиәне идараның парламент формаһынан президент республикаһы формаһына күсереү кампанияһын алып бара. 2017 йылдың 16 апрелендә конституция референдумы үтә, унда төрөк һайлаусылары президент республикаһын урынлаштырыу, премьер-министр вазифаһын бөтөрөү, парламент депутаттары һанын арттырыу һәм Судьяларҙың һәм прокурорҙарҙың юғары советын реформалау өсөн тауыш бирә.

 Төп баҫҡыстары 

Быуаттар дауамында Төркиәнең бер нисә конституцияһы була.

 1876—1878 — беренсе .
 1909—1920 — икенсе Ғосман конституцияһы, 1876 йылда үҙгәртелгән конституция: конституцион парламент монархияһы тергеҙелә, ике палаталы парламент ойошторола,  күп партиялылыҡ индерелә.
 1921—1924 — Төркиә Республикаһының беренсе Конституцияһы; милли суверенитет принцибы, бер палаталы парламент (Төркиәнең Бөйөк милләт мәжлесе) индерелә, монархия формаль рәүештә йәшәй, әммә ғәмәлдә Төркиә  республикаға әйләнә.
 1924—1961 —  камиллаштырылған 1921 йылғы конституция; монархия бөтөрөлә, Төркиә республика тип иғлан ителә.
 1961—1982 — үҙгәртелгән 1924 йылғы конституция;  властарҙы бүлешеү принцибы, ҡайһы бер граждан хоҡуҡтары иғлан ителә,  парламенттың юғары палатаһы, Сенат,  Конституция суды булдырыла, башҡарма властың вәкәләттәре киңәйтелә.
 1982—2010 — конституцияның яңы версияһы; хәрби режимдан  демократик республикаға күсеү регламентлана, Сенат бөтөрөлә, ил бер палаталы парламентҡа кире ҡайта.
 2010 — төрөк ҡануниәтен Европа берлеге стандарттарына тап килтереү маҡсатында  1982 йылғы Конституцияға үҙгәрештәр ҡабул ителә.
 2017 — илдә  Конституция референдумы үтә.

 Иҫкәрмәләр 

 Әҙәбиәт 




Категория:Төркиә тарихы
Категория:Конституция хоҡуғы тарихы