Артёмовский

Артемовский — Рәсәйҙең Свердловск өлкәһендәге ҡалаһы, Артемовский ҡала округының административ үҙәге.

 Тарих 
 1665 — казак Арамашевский биҫтәһендә Кожевин Егорша Бобровка йылғаһының уң ярында ер участкаһы ала, был урынды уның хөрмәтенә «Егоршин повыток», һуңынан «Егоршин ауылы» тип атайҙар, 1864 йылдан алып — Егоршино ауылы.
 1776 — Эрбет тимер ҡойоу заводы төҙөлә башлаған.
 1871 — Егоршино ауылы янында күмер-антрацитының бай ятҡылығы асыла.
 1872 — Егоршинола таш күмер сәнәғәте эшләй башлай.
 1897 — Егоршинола беренсе революцион түңәрәктәр барлыҡҡа килә.
 1907 — Эрбет заводында 12 мартта завод эшселәренең стачкаһы үтә.
 1913 — «София» эре бассейнының шахтаһы файҙаланыуға тапшырыла.
 1914 — Егоршино электр станцияһы төҙөлә башлаған.
 1914 — Аппаратный станцияһына тиклем тимер юл линияһының беренсе сираты файҙаланыуға тапшырыла.
 1917 — эшсе һәм крәҫтиән депутаттары советы төҙөлә. март егоршинский.
 1917 — 12 ноябрҙә Егоршино эшсе һәм крәҫтиән депутаттары Советы власты үҙ ҡулына ала.
 1918 — 17 февралдә Егоршино күмер шахтаһы национализациялана.
 1918 — 13 мартта Егоршинский күмер шахталарының эшлекле советы барлыҡҡа килә.
 1918 — 28 майҙа Егоршино шахтерҙарының Ҡыҙыл Армия ирекле отряды төҙөлә.
 1921 — Боброво күмер шахтаһы революционер Ф. А. Сергеев (иптәш Артем) хөрмәтенә Артем исемендәге шахта тип атала.
 1923 — «Ҡыҙыл Октябрь» исемендәге Егоршино электр станцияһы эшләй башлай.
 1924 — Егоршино районы ойошторолған.
 1925 — барлыҡ шахтерҙар ҡасабаһының ҡушылыуы һөҙөмтәһендә Артемовский ҡасабаһы барлыҡҡа килә, ул Егоршино ауылы менән бер тиң хоҡуҡтар менән Егоршино районы составына инә.
 1929 — күмер бассейнының иң ҙур «Новый рудник» шахтаһы сафҡа инә.
 1930 — Егоршино районының радиоузелы асыла, шуның һөҙөмтәһендә Егоршино радио заводы барлыҡҡа килә.
 1938 — РСФСР Юғары Советы Президиумы указы менән 4 декабрҙә Егоршино ауылы һәм Артем исемендәге ҡасаба район буйһоноуындағы Артемовский ҡалаһы итеп берләштерелә.
 1941 — Артемовскийға эвакуацияланған Скопинский механик заводы (хәҙерге Артемовский «ВЕНТПРОМ» машиналар эшләү заводы) минометтар деталдәре һәм боеприпастар етештерергә тотона.
 1960 — Артемовский өлкә буйһоноуындағы ҡалалар иҫәбенә индерелә.
 1963 йылдың 1 февралендә Артемовский ҡалаһы Свердловск өлкә хеҙмәтсәндәр депутаттары советы ҡарамағына тапшырыла .

 Физик-географик ҡылыҡһырлама 

 Географик урыны 
Ҡала Урта Урал тауының көнсығыш битләүендә, Бобровка йылғаһы буйында урынлашҡан, Режевский, Алапаевский, Эрбет һәм Сухоложский райондары менән сиктәш.

 Рельефы 
Рельефы тигеҙлек тиерлек: тәпәш, һөҙәк, ҡайынлыҡ урманлы убаларкөнсығышҡа табан тигеҙлеккә әйләнеп бара. Тупраҡ күп төрлө. Көнбайыш өлөшө — көрән балсыҡлы тупраҡлы, ул урыны менән балсыҡлы йәки торфлы тупраҡлы. Төньяҡ-көнсығышта ҡара тупраҡ өҫтөнлөк итә, бер аҙ балсыҡлы һәм торфлы тупраҡ менән аралашҡан. Көнсығышта был районда кремнийлы-балсыҡлы тупраҡ таралған, әммә Эрбет йылғаһы буйында башлыса ҡара тупраҡ һыҙаты һуҙылған.

Бобровка йылғаһы көнбайыштан көнсығышҡа һуҙылған, ул барлыҡ район аша тәрән үҙән булып үтә. Унда ике быуа тотолған, ҡаланың Түбәнге һәм Үрге быуалары. Бобровка йылғаһы Эрбет йылғаһының ҡушылдығы. Эрбет йылғаһы Красногвардейск ҡасабаһы районында күркәм быуа менән тотолған. Быуа завод төҙөгәндән алып бар, йәғни ике йөҙ йылдан ашыу тора.

 Климат 
Артемовский климаты Свердловск өлкәһенең агроклиматлы үҙәк зонаһына ҡарай.

Абсолют максимум температура +38 °C 1936 йылдың 9 авгусында теркәлгәнТМ-1 «Основные наблюдения метеорологии, станция Егоршино (Артёмовский), 1936—1940 гг.», абсолют минимум −46,7 °C 1968 йылдың 8 декабрендә күҙәтелгән.

 Халыҡ 

 Иҡтисад 

 Етештереү сәнәғәте 
Ҡалалағы төп предприятиелар:

 Артемовский икмәк комбинаты
 Пластик тәҙрәләр һәм корпуслы мебель эшләү цехы
 НПО «Уралподшипник»
 «Полимер» төҙөлөш материалдары заводы
 Артемовский «ВЕНТПРОМ» машиналар эшләү заводы
 Буланаш машиналар төҙөү заводы
 Егоршино радиозаводы
 Артемовский ТЭЦ
 Артемовский № 1 тимер-бетон заводы
 Артемовский трубопровод берләшмәләре заводы
 Красногвардейск машиналар төҙөү заводы

 Транспорт 
Ҡалала Свердловск тимер юлының Егоршино тимер юл станцияһы төйөнө урынлашҡан .

Түбәндәге ҡалалар менән автотранспорт бәйләнеше бар: Екатеринбург, Төмән, Богданович, Асбест, Рефтинский, Реж, Ирбит, Алапаевск (Үрге Синячиха) һ. б.

 Белем 
 Сәнғәт мәктәбе № 1
 Художество мәктәбе № 24
 МАОУ «Лицей № 21»
 Артемовский аныҡ приборҙар эшләү колледжы Артемовский
 51645р4р54р5Н. А. Демидов исемендәге Түбәнге Тагил профессиональ колледжы"
 № 1 урта мәктәп
 № 12 урта мәктәп
 № 5 урта мәктәп
 № 11 урта мәктәп
 № 2 урта мәктәп
 № 27 урта мәктәп
 № 10 урта мәктәп
 № 56 урта мәктәп
 № 3 урта мәктәп
 № 4 урта гимназия
 № 6 урта мәктәп
 № 7 урта мәктәп
 № 8 урта мәктәп
 № 9 урта мәктәп
 № 14 урта мәктәп
 № 16 урта мәктәп
 № 17 урта мәктәп
 № 18 урта мәктәп

 «Мәктәп-интернат № 11 ААО „РЖД“»

 Мәҙәниәт һәм ял 
 Артемовский ҡала тарихы музейы

 Радиостанциялар 
Йыш   МГцИсемеRDSФорматтаМощн.,   кВтТелеүҙәкВаҡыты73,22Йәкшәмбе радиоһы -Православие радиоһы0,1РТРС0-2499,3Радио Дача -рус популяр музыкаһы0,1РТРС0-24100,7Радио СИ Love радио -. AC (музыка-мәғлүмәт)0,1РТРС0-24101,4Рус радиоһыбуласаҡрус популяр музыкаһы0.1Березовая Роща0-24103,8Си радиоһы -музыка-мәғлүмәт станцияһы0,1РТРС106,7планда Рәсәй радиоһы -информацион-музыкаль радиостанция0.1РТРС

 Геральдика 

 Дин 
Икона Божией Матери «Умиление» һәм Изге Пәйғәмбәр Божий Илия хаҡына (Каменский һәм Алапаевский епархияһы) православие сиркәүҙәре эшләй.

 Иҫкәрмәләр 

 Әҙәбиәт 






 Һылтанмалар 
 Артёмовский на портале Муниципальная Россия
 Сайт администрации Артёмовского городского округа
 Интерактивная карта Артёмовского 
 Артёмовский городской округ на сайте геральдики Свердловской области 
Категория:Википедия:Статьи с переопределением значения из Викиданных
Категория:Свердловск өлкәһе ҡалалары