Редупликация

Редупликация (һуңғы осор латин. reduplicatio — ике тапҡыр ҡабатлау) — тотош һүҙҙең,  уның берәй ижегенең  йә нигеҙенең (тулыһынса йә өлөшләтә) ҡабатланыуынан торған фономорфологик күренешРедупликация // Лингвистический энциклопедический словарь.

Редупликацияның тулы осрағы булып ҡабатлау — тотош һүҙҙең ҡабатланыуы — тора  (, очень-очень,  , күп-күп), ҡушма һүҙ яһауға яҡын торған күренеш. Тамыр икеләтелгәндә һуҙынҡыһы үҙгәреү ихтимал (бор. грек. [dí-dōmi] — бирәм, δέ-δωκα [dé-dōka] — бирҙем).

 Белдергән мәғәнәләре 
Донъяның төрлө телдәрендә редупликация төрлө мәғәнә белдерә:

 грамматик:
 һинд-европа тәүтелендә  тамыр аблауты һәм зат ялғауҙары системаһы менән бергә  перфект мәғәнәһен бирә;
 бәләкәйләтеү мәғәнәһе (банту төркөмө  яунде телендә nda 'йорт',  ondenda 'бәләкәй йорт');
 малай телендә редупликация күплек мәғәнәһен бирә (orang — кеше, orangorang — кешеләр);
 урду телендә редупликация айырыуса йыш осрай(ябай һөйләш телендә — йышыраҡ хис-тойғоларҙы белдереү, деталдәргә иғтибар йүнәлтеү өсөн): мәҫәлән, редупликация билдәһеҙ алмашҡа йышлыҡ рәүеше мәғәнәһен бирә (کبھی kabhi — ҡасандыр бер ваҡыт, کبھی کبھی kabhi-kabhi — ҡайһы бер ваҡытта); 
 лексик, шул иҫәптән  эш-хәрәкәттең йә сифаттың артыуы йә кәмеүе:
 эш-хәрәкәттең йә сифаттың күбәйеүе: , ;
 эш-хәрәкәттең йә сифаттың кәмеүе: малагаси телендә fotsi-fotsi 'аҡһыл').

Ҡытай телендә  редупликация исем һүҙҙәргә  «һәр, бөтә…» мәғәнәһен өҫтәй (人 rén — кеше，人人 rénrén — һәр кеше, бөтә кеше， 天 tiān — көн, 天天 tiāntiān — һәр көн), сифат һүҙгә — артыҡлыҡ дәрәжәһе  мәғәнәһен (漂亮 piàoliang — матур, 漂漂亮亮 piàopiàoliàngliàng — бик матур), ҡылымға  эш-хәрәкәттең ҡыҫҡалығы мәғәнәһен бирә (看 kàn — ҡарау, 看看 kànkàn'' — ҡараш ташлау, ҡарап алыу).

Редупликация шулай уҡ өноҡшаштар һәм идеофондар барлыҡҡа килтереүҙә ҡатнаша.

Редупликация телмәргә эмоциональ  төҫмөр биреү өсөн дә хеҙмәт итә — мәҫәлән,  башҡорт телендә (ҡып-ҡыҙыл, әбей-һәбей, мулла-монтағай).

 Шулай уҡ ҡарағыҙ 

 Башҡорт телендә редупликация

 Иҫкәрмәләр 

 Һылтанмалар 

 Reduplication (Lexicon of Linguistics) (инг.)
 What is reduplication?  (SIL) (инг.)
 А. Пиперски. Научно-популярная видеолекция о редупликации на сайте postnauka.ru

Категория:Редупликация
Категория:Тел ғилеме