Күлдәк

Күлдәк —  — ҡатын-ҡыҙҙар кейеме предметы, мотлаҡ ярайһы оҙон итәкле, кәүҙәне һәм аяҡтарҙың өҫкө өлөшөн ҡаплап торорға тейеш.

 Башҡорт халҡында күлдәк атамалары 

Башҡорт халҡында күлдәктәр туҡымаһынан тыш, тәғәйенләнешенә ҡарап, төрлө исем йөрөтә:
 Ауыл күлдәге (йәки кешелеккә кейә торған) — кеше араһына сыҡҡанда кейә торған күлдәк.
 Көсөк күлдәк (эт күлдәге) — боронғо йола буйынса бала тыуғас та кейҙерелә торған күлдәк.
 Ожмах (йәки йәннәт) күлдәге — мәйеткә кәфен эсенән текмәй генә яһап кейҙергән күлдәк
 Эске күлдәк — өҫтән кейә торған күлдәк эсенән кейелә торған еңһеҙ, йоҡа күлдәк
 Кейәү күлдәге — кейәүгә ата-инәһе тотторған күлдәк
 Ҡорос (йәки тимер) күлдәк — ҡорос дүңгәләктәрҙән эшләнгән һуғыш кейемеБашҡорт теленең һүҙлеге. 2 томлыҡ. — Мәскәү, 1993. — 1-се том, 568-се бит.

 +

 160px|thumb|Башҡорт ҡатын-ҡыҙы. 1787 йылғы һүрәт.Клод-Луи Десроның рәсеме.
 150px|thumb|Ҡасим Дәүләткилдеев. Зәңгәр күлдәкле башҡорт ҡыҙы
 340px|thumb|Башҡорттар йыйын байрамында. XX быуат башы. Ҡатын-ҡыҙ күлдәк өҫтөнән елән, камзул, сапан һ.б. өҫкө кейем кейгән




 Тарихы 
Боронғо замандан кеше оялыу тойғоһонан да, ғәмәли күҙлектән дә яланғас тәнен ҡапларға тырышҡан. Күлдәкте, башлыса, ҡатын-ҡыҙ етештерә.

Күлдәк боронғо бөркәнсектәрҙән башланып, уның бесемдәре эволюцияһы һөҙөмтәһендә, кейем төрлөлөгө арта һәм материалдар камиллаштырыла.

Мәҙәниәт һәм йолалар күлдәк тегелешенә йоғонто яһай. Риүәйәт буйынса, боронғо һиндтәрҙә башҡа енес кейемен кейгән өсөн үлем язаһы ҡаралған булған.

Бөгөнгә билдәле иң боронғо () — 5000 йыл элекке күлдәк Мысырҙағы Тархан ҡалаһында 1913 йылда табылған.

 Боронғо донъя 
Боронғо донъяла кейем тотороҡлоҡ һәм бер төрлөлөк хас булған. Туҡымалар сағыу һәм рельефлы булған. Түш асыҡ ҡалған һәм күлдәк муйынға ике бау менән беркетеп ҡуйылған. Аҡ төҫкә өҫтөнлөк бирелгән.

Крит күлдәге оҙон сыбар итәкле булған, бәләкә генә алъяпҡыс тағылған, күкрәкте асыҡ ҡалдырған жилет кейелгән.

 Урта быуаттар 
Урта быуаттарҙа кейем ҙур байлыҡ һанала, аҫыл таштар менән биҙәлә һәм нәҫелдән-нәҫелгә мираҫ булып күсә.

XIII быуатта сауҙа юлдарында торған Италияла, затлы ебәк туҡымалар килеп сыға, Миланда бәрхәт етештерә башлайҙар.

 XVI быуат 
Яңырыу дәүерендә корсет менән тарттырып күкрәкте күтәреү модаға инә. Шул уҡ ваҡытта испан модаһында декольте ҡәтғи тыйыла. Ҡара төҫкә өҫтөнлөк бирелә, кринолин барлыҡҡа килә. Англия королеваһы Елизавета I модаға йүнәлеш бирә. Ҡара еп менән сигеп биҙәү ҙур популярлыҡ менән файҙалана..

XVI—XVII быуатта рус ҡатын-ҡыҙҙары күлдәктәре ғаиләләге йәки йәмғиәттәге тотҡан урынын билдәләй.

 XVII быуат 
Был ваҡытта Голландия мода үҙәгенә әйләнә — унда текстиль етештереү үҙәге барлыҡҡа килә. Диңгеҙселек кейемдә экзотик хайуандар һәм үҫемлектәр һүрәттәрен төшөрөүгә юл аса.  популяр булып китә. Корсеттар 1680-сы йылдарға ныҡ тарала.

 XVIII быуат 
Барокко осоронда яңынан түште ныҡ асып кейенә башлайҙар, рококо осорона ул тағы ла нығыраҡ көсәйә. Өс төр күлдәк алға сыға: французса, инглизсә һәм полякса

 XIX быуат 
Бөйөк француз революцияһынан һуң быуат башында ампир башлана, ҡупшыҡайҙар араһында үтә күренмәле туҡыма популярлыҡ яулай.

Индустриялаштырыу үҫеш ала, тауар етештереү арта һәм арзаная. Француз революцияһы цех закондарын юҡҡа сығара, кейемде күпләп етештереү мөмкинлеге тыуа.

 XX быуат 
Быуат башында күлдәк итәк һәм блузкаға бүленгән, ир-ат тыҡы кеүек пинжәк модаға инә (инглиз костюмы). Йәмғиәттә урта ҡатлам шунда уҡ быны ҡабул итә, уңайлылыҡҡа өҫтөнлөк биреләКозьякова М. И. История. Культура. Повседневность. Западная Европа: от Античности до XX века.. — М.: Согласие, 2016. — 512 с.. Силуэт турараҡ булып китә, был Беренсе донъя һуғышына тиклем дауам итә.

XX быуатта ҡатын-ҡыҙ эмансипацияһы күлдәктәренә лә йоғонто яһай. Кейем уңайлы булыуы талап ителә. XX быуат башында аяҡты күрһәтеп йөрөй башлайҙар һәм был артабан да тәнде асыбырыҡ кейенеүгә алып бара.

 XXI быуат 
Күпләп етештерелгән кейем арзаная. Ҡулдан эшләнгән предметтар ҡул эштәре индивидуаллекте билдәләй.

 Төрҙәре 
Күлдәктәр бик күп төрлө: тегелгән йә бәйләнгән, фабрика сығарған төрҙәре бар:

ФотоАтамаһыТасуирламаһы50pxКоктейль күлдәгеТантаналы осраҡтарға кейә торған яғаһыҙ, еңһеҙ, ҡыҫҡа күлдәк.50pxБәләкәй ҡара күлдәкКоктейль йәки тантанаға кейеү өсөн тубыҡҡа тиклем йәки юғарыраҡ ҡара күлдәк.50pxКиске күлдәкТантаналы осраҡтар өсөн.50pxТуй күлдәгеТуй һәм никах өсөн.50pxМини күлдәкТубыҡтан өҫтәрәк ҡыҫҡа күлдәк.50pxКөндөҙгө күлдәк Сasual стиле.50pxФутляр күлдәкТәнде ҡыҫып торған күлдәк.50pxЭтник күлдәкЭтник йәки милли стилдәге күлдәк.50px«Рубашка» күлдәкИрҙәр күлдәгенә оҡшаған күлдәк.50pxКарнавал күлдәгеКарнавалға кейер күлдәк.Балалар күлдәгеҠыҙ бала күлдәге.50 pxСарафанЕңһеҙ күлдәк төрө. Ҡайһы берҙә блуза йәки футболка өҫтөнән кейелә.50 pxМиди-күлдәкТубыҡтан йәки тубыҡтан түбән күлдәк, уртаса оҙонлоҡ — миди.

 Шулай уҡ ҡара 

 История одежды
 Подол

 Иҫкәрмәләр 

Категория:Күлдәктәр