Корк

КоркНазвание выверено по картам Роскартографии и топокартам Генштаба СССР; ; Топографические карты масштаба 1 км и 5 км/см (ингл.  Cork; ирл.Bruachbhaile Chorcaí) — Ирландияның көньяҡ-көнбайышындағы ҡала (ҙурлығы буйынса илдә икенсе урында  тора), шул исемдәге графлыҡтың  административ үҙәге.  VI быуатта  Изге Финбарр тарафынан нигеҙ һалынған, ул Ли йылғаһының көньяҡ ярында  сиркәү һалған. Халҡы 119 мең кеше  (2011). Урбанистик биләмәлә 194 мең кеше йәшәй.

Ҡаланың ирландса атамаһы Corcaigh  «һаҙлыҡ» кеүек тәржемә ителә.

 Тарихы 
слева|мини|Ирландияның бойондороҡһоҙлоғо өсөн барған һуғыш  емереклектәре  1920 йыл.
Корк тураһында иң боронғо  телгә алыуҙар VI—VII  быуаттарға ҡарай, Изге Финбарр бында монастырға  нигеҙ һала (хәҙер Изге Финбарр соборы).  XII быуатҡа ауыл, норманндар һөжүмен кисереп, Көньяҡ Манстер короллегенең төп ҡалаһы була.  Ирланд идаралығы оҙаҡҡа  һуҙылмай, һәм 1185 йылға Корк  инглиз тәхетенең  хакимлығы аҫтында була. Бынан һуң ҡала инглиздәр һәм ирландтарҙың бер туҡтауһыҙ һуғышы арҡаһында бер хужанан икенсеһенә күсеп йөрөй. XVIII быуат  буйына Корк үҫешә, әммә йөҙ йылдан һуң аслыҡ графлыҡты һәм ҡаланы бөлгөнлөккә төшөрә, Корктың халҡы ныҡ кәмей.

Борондан ирланд ҡалаһы булараҡ, Корк Ирландияның бойондороҡһоҙлоғо өсөн көрәштә ҙур роль уйнай. 1920 йылда мэр һәм Ирландия Республика армияһының офицеры Томас Мак-Куртан,  махсус тәғәйенлештәге инглиз көстәренең бер нисә ағзаһы тарафынан үлтерелә.  Уның вариҫы, Теренс Мак-Свини, Лондондың Брикстон төрмәһендә 75 көнлөк  аслыҡ иғлан итеүҙән вафат була. Быға тиклем, 1920 йылдың 11 декабрендә, махсус тәғәйенләнештәге шул уҡ  отряд Ирландия республика армияһының активистарына ҡаршы   каратель акциялары сифатында ҡаланың үҙәк өлөшөн  яндыра. Ҡала 1921 йылда июлендә бойондороҡһоҙлоҡ өсөн тамамланғанға тиклем әүҙем хәрби хәрәкәттәр урыны була.

 Мәҙәниәте 

 1956 йылданн  Коркта  йыл һайын халыҡ-ара кинофестиваль үткәреләCorona Cork Film Festival.
 Коркта  XX быуаттың билдәле ирланд музыканты Алоис Флайшман уҡыған һәм оҙаҡ ваҡыт эшләгән,  ошонда уҡ ерләнгән.
 Корк биҫтәһендә  ( 1837 йылдың 1 авгусында тыуған) Әсә Джонс кеүек билдәле, Мэри Харис тыуған — күренекле профсоюз һәм йәмәғәт эшмәкәре, Донъяның индустриаль .эшселәре берекмәһенең активисы. 
 2005 йылда Корк Европаның мәҙәни баш ҡалаһы итеп һайлана.
 Корктың Корк Сити футбол командаһы бар.  
 1864 йылдың 11 майында Коркта яҙыусы Этель Лилиан Войнич тыуған

 Климаты 
Корк климаты Ирландияның климатына хас.<div style="width:80%">

 Иҫтәлекле урындары 
мини|Изге Финбарр соборы

 Десмонд замогы
 Блэкрок замогы
 Изге Финбарр соборы.
 Пресвятая Дева Мария  һәм Изге Анна соборы
 Изге Анна сиркәүе
 Кроуфорд  Арт галереяһы.
 Сентер Крейн Фиркин галереяһы
 Шандон сиркәүе башняһы 
 Элисиан
 Сент-Патрик-стритта Теобальду Мэтьюға һәйкәл
 Ҡала советы бинаһы
 Опера театры
 Инглиз баҙары
 Элизабет форты

 Иҡтисады 
Хеҙмәткәрҙәре һаны буйынса иң эре предприятиелар булып ҡалала дәүләт ойошмалары һәм уларҙың бүлексәләре тора.  12 эре ойошмалар араһында: 5 дауахана, 2 колледж, өс шәхси компания бар. Хеҙмәткәрҙәр һаны буйынса алтынсы урында  Apple компанияһы, ҡалала (Apple Operations Europe) компанияһының төп европа офисы урынлашҡан.

Шулай уҡ ҡалала   Blizzard компанияһы урынлашҡан. 2007 йылда Коркта  офисын асып, компания 2010 йылға 100  эш урынын биреүҙе планлаштыра, әммә 2009 йылдың майында инде эш  урыны  600-ҙән ашып китә . 2011 йылға  Blizzard ҡалала хеҙмәткәрҙәр һаны буйынса 11-се  эш биреүсе була.

2001 йылда ҡалала 71 мең самаһы хеҙмәтсән иҫәпләнә, 2006 йылда уларҙың һаны 73 меңдән ашыу баһалана, 2011 йылда уларҙың һаны тағы ла  71 мең самаһы тәшкил итә

 Спорты 
Ҡалала  «Масгрейв Парк» стадионы бар, унда «Манстер» регби клубы үҙенең матчтарын үткәрә.

 Демографияһы 
Халҡы — 190 384 кеше (2006 йылдағы иҫәп алыу буйынса). 2002 йылда халыҡ һаны 186 239 кеше. Шул уҡ ваҡытта, ҡала эсендә халыҡ һаны (legal area) 418 119 кеше була, биҫтә халҡы (environs) — 70 966 тәшкил итә.
Дөйөм демографик күрһәткесБарлыҡ халҡы2002-2006 йылдарҙа халҡының үҙгәреүе200620022006кеше%ир-егеттәр.ҡатын-ҡыҙ.186 239190 38441452,29361096774

Дин (тема 2 — 5 : Дин буйынса кеше һаны, 2006 )Католиктар,кешеКатоликтар,%Башҡа диндәрКүрһәткесДөйөм һаны2006479 16687,4552 1095633790190 384190 384
Этнораса составы (Этниклыҡ. Темалар 2 — 3 : этник йәки  мәҙәни сығышы буйынса даими халҡы, 2006 )Аҡ ирландтарЛухт-шултаБашҡаларКүрһәткесДөйөм һаны2006585 163734760 122107246420693530249 187190 384Бөтә һорауҙарға яуап биреүселәр өлөшө, %87,40,46,81,11,31,11,910098,41
1 — бөтә халыҡтан  тел тураһындағы һорауға яуап биреүселәр өлөшө
Ирланд телендә һөйләшеүселәр (Тема 3 — 1 : 3 йәштән һәм унан өлкән кешеләрҙең ирланд телендә һөйләшеү һәләте иҫәбе, 2006 )Ирланд теле төп телме?ЭйеЮҡКүрһәтелмәгәнДөйөм һаны2006926 81574 964937437 183190 384Бөтә телдәр тураһындағы һорауҙарға яуап биреүселәр өлөшө, %44,752,62,710096,41
1 — бөтә халыҡтан тел  тураһындағы һорауға яуап биреүселәр өлөшө.
Ирланд телен ҡулланыу(Тема 3 — 2 : 3 йәштән һәм унан өлкән йәштә ирланд теленең ҡулланыу йышлығы, 2006 )Ирландса ҡайҙа һәм йыш һөйләшәһегеҙме?көн һайын,белем биреү учреждениеларында ғына.көн һайын,белем биреү учреждениеларында, шулай уҡ  уларҙан ситтә лә,икенсе урында.(белем биреү системаһынан ситтә)дөйөм һанытел тураһында һорауҙарға бөтә яуап биреүселәр2006көн һайынаҙна һайынһирәкбер ҡасандакүрһәткес927 19144519615075375 30920 211223926 81437 183190 384Бөтә телдәр тураһындағы һорауҙарға яуап биреү өлөшө, %10,90,81,12,816,611,90,744,7100
Шәхси торлаҡ типтары (Тема 6 — 1(a) : урынлашыу тибы буйынса шәхси йорт хужалары, 2006 )Айырым йортФатирБүлмәкүрһәткесдөйөм һаны2006903 57715851587138167 044190 384

 Туғандаш ҡалалар 
Түбәндә Корк ҡалаһының туғандаш ҡалалары исемлеге:

  Ковентри, Англия, Бөйөк Британия (1969)
  Ренн, Франция (1982)
  Сан-франциско, АҠШ (1984)
  Кёльн, Германия (1988)
  Суонси, Бөйөк Британия (1992)
  Шанхай, Ҡытай (2005).

 Шәхестәре 

 Барлоу  Джеймс (1921—1973) — инглиз яҙыусыһы, сценарист.
 О ' Донован  Иеремия (1831—1915) — ирланд революционеры, «Ирланд революция туғанлығы» йәшерен ойошмаһы лидеры  (ИРБ). Корк ҡалаһының почётлы гражданы (1904).
 Дэй Роберт (1836—1914) — ирланд фотографы һәм антиквары, Корк ҡалаһы күренештәре менән  күп фотоһүрәттәр галереяһы ҡалдырған
 Гиббингс  Роберт (1889—1958) — ирланд һәм инглиз рәссамы-графигы, ағасҡа гравюра һалыу оҫтаһы, яҙыусы, нәшриәтсе.

 Иҫкәрмәләр 

 Әҙәбиәт 



 Һылтанмалар 




Категория:Алфавит буйынса тораҡ пункттары
Категория:Ирландия ҡалалары