Бөртөклө есем

Бөртөклө есем — тоташ мөхиттең бер төрө,  бер-береһе менән үҙ-ара контактлы  мөнәсәбәттә  механик энергияһын  юғалтыусан күп күләмдәге айырым макроскопик ҡаты киҫәксәләрҙән   тора.

 Бөртөклө есемдәр физикаһы 
Бөртөклө есемдәрҙең  физикаһы йомшаҡ матдә физикаһына ҡарай, статика һәм  бөртөклө мөхиттәр динамикаһы мәсьәләрен тикшерә. Ғәмәлдә был   ҡом, тупраҡ, иген культуралары, цемент һ. б.осраҡтарға ҡағылырға мөмкин.  

Физика йәһәтенән бөртөклө есемдәрҙең үҙенсәлектәре һәм уларҙың көсөргәнешле торошо ҡарала.Ғәмәли  планда был ошондай иҫәп-хисаптар эшләргә мөмкинлек бирә:
 ҡоролма нигеҙҙәре ныҡлығы,
 юл өйөмдәре (откос) тотороҡлоғо,
 бөртөклө есемдәрҙең баҫымын билдәләү:
 терәк диуарҙарға,
 һаҡлағыс диуарҙарына,
 ергә ҡаҙып ултыртылған ҡоролмаларға һ.б.

Ғәмәли иҫәп-хисап үткәреүҙе еңеләйтеү өсөн  ярҙамсы таблицалар һәм  графиктар  ҡулланыла.

 Бөртөклө төҙөлөш материалдары 
Иретмәләр, бетондар өсөн  һибелмә төҙөлөш  материалдары ҡулланыла, улар мәғдән булмаған есемдәр тип атала. Шулай уҡ һибелмә материалдар территорияларҙы төҙөкләндереү, төҙөлөштә, һәм башҡа шундай маҡсаттарҙа  файҙаланыла, башлыса, йәбешкәк  төҙөлөш материалдары менән ҡулланыла. Төҙөлөштә бөртөклө материалдар –  йыйылма атама: ваҡ таш, керамзит, ҡом, ҡырсын, бут ташы, термолит һәм башҡалар Какие есть сыпучие строительные материалы. 

 Бөртөклө иген культуралары 
Был культураларҙың орлоҡтары аҙыҡ-түлек һәм мал аҙығы булараҡ ҡулланыла, он тартыу, ярма ярыу, ҡатнаш аҙыҡ сәнәғәте өсөн сеймал булып тора. Икмәк бешереүҙә, макарон һәм ҡамыр аштары, аҙыҡ концентраттары, консервалар, шулай уҡ  һыра ҡайнатыу һәм спирт етештереүҙә ҡулланыла.

Бөртөклө иген культураларына ошолар инә: икмәк культуралары — арыш, бойҙай; мал аҙығы — арпа, һоло, кукуруз, сорго һәм башҡалар; ҡуҙаҡлылар — борсаҡ, нут, соя, фасоль һәм башҡалар; ярма культуралары — ҡарабойҙай, тары һәм башҡалар.

 Әҙәбиәт 



 Һылтанмалар
 Погружение в сыпучий песок.

 Иҫкәрмәләр 

Категория:Тоташ мөхиттәр физикаһы
Категория:Йомшаҡ матдә физикаһы
Категория:Ауыл хужалығы
Категория:Төҙөлөш