Рыльск

Рыльск — Рәсәй федерацияһының Курск өлкәһендәге ҡалаһы, Рыльск районының административ үҙәге.

Рыльск ҡала муниципаль берәмеге, уның биләмәһе составында берҙән-бер тораҡ пунктыКурск өлкәһендәге закондың 2004 йылдың 21 октябрендә № 48-ЗКО «курск өлкәһе муниципаль мәғариф ТУРАҺЫНДА».

Сейм йылғаһының ике ярында ла (бассейн Днепр) урынлашҡан, Курск ҡалаһынан көнбайышҡа табан 124 км алыҫлыҡта тора. Халҡы — 16 319 кеше (2017 йыл мәғлүмәттәре буйынса). Рыльск Рәсәйҙәге иң боронғо ҡалаларҙың береһе булып тора.

 Исеменең килеп сығышы 
Исеме бындағы Рыло йылғаһынан килеп сыҡҡандыр, моғайын, тигән фараз бар, бәлки русса РЫТЬ һүҙенән сыҡҡандыр. йылғаның атамаһы килеп сығышы билдәле түгел. Шулай уҡ бер нисә «халыҡ этимологияһы» версияһы бар:

Бер версия буйынса исеме преподобный Иоанн Рыльскийға барып тоташа. Әммә преподобный бер ҡасан да Рыльскиҙа йәшәмәгән, ә — Болгарияла йәшәгән. Шулай уҡ ҡала исеме Рильский тауҙары менән бәйле тип тә әйтелә.

Икенсе фараз яҡлылар, ҡаланың исеме боронғо Ярило һүҙнән килеп сыҡҡан тип уйлай (Яри(ы)льск).

Тағы ла бер боронғо легенда буйынса, ҡала үҙ исемен ҡырағай сусҡа бәрәстәренең мороно менән ерҙе соҡоп (разрыть) йылғаның башын тапҡан, шуға Рыльск йылғаһы һәм аҙаҡтан Рыльск ҡалаһы тигән исем килеп сыҡҡан, тип әйтелә.

Климаты уртаса-континенталь. Ҡалала йылы яҙ һәм оҙайлы йәй. Ҡыш болотло һәм дымлы, һыуыҡ һауа тулҡындары епшек ҡар менән алмашына. Күп йыллыҡ күҙәтеүҙәр буйынса, иң һалҡын ай-ғинуар, уның уртаса температураһы −6,9°С, иң йылы ай июль, июлдә уртаса температура — +19,5 °С, йыллыҡ яуым — төшөм күләме-638 мм.
Рыльск климаты (норма 1960—2000 йй, рекорд — 1960 й.)КүрһәткестәреДек.Ғин.МартАпра.МайИюньИюльАвг.Сена.Окт.Нояб.Февр.ЙылАбсолют максимум, °C7,711,519,429,13235,53739,631,126,617,410,139,6Һауа температураһы, °C-4,1-3,22,412,52023,224,923,91810,62,7-210,9Уртаса температура, °C-6,9-6,4-1,17,814,517,919,518,412,86,60,2-4,46,8Уртаса минимум, °C-9,6-9,3-4,13,79,412,914,613,48,53,3-2-6,83Абсолют минимум, °C-33,9-31-34,8-9,3-3,52-0,3-0,3-4-8,8-24,8-28,6-34,8Яуым-төшөм нормаһы, мм413639445575855957494850638Сығанағы: Climatebase.ru
Рыльск климаты (1981-2010 йылдарҙа )КүрһәткестәреДек.Ғин.МартАпра.МайИюньИюльАвг.Сена.Окт.Нояб.Февре.ЙылУртаса температура, °C-5,5-5,6-0,48,014,517,919,718,712,96,80,0-4,46,9Яуым-төшөм нормаһы, мм414140485878875661554646657Сығанағы: ФГБУ "ВНИИГМИ-МЦД" 

 Халыҡ 

 Яҡындағы тораҡ пункттары 

 Пригородная Слободка (Рыльский районы)
 Малогнеушево

 Сәнәғәте 

 ААО «Глобус»ОАО «GLOBUS», Рыльск ;
 ААО «Сыродел»Pulset ;
 ЯСЙ «Промсахар»Шәкәр заводы Рыльский;
 ЯСЙ «Рыльский икмәк заводы»Тармаҡ бизнес-справочник предприятий Рәсәйҙәге;
 ААО «Рыльский авторемонт заводы» .

 Иҫтәлекле урындары 
справа|мини|187x187пкс|Г. И. Шелихов һәйкәле
Торлаҡ һәм административ биналар һаҡлана. Рыльскиҙа бер нисә тиҫтә XVIII—XIX быуаттарһан һаҡланып ҡалған торлаҡ һәм административ биналар бар: Покровка православие соборы (1822), Успение соборы (1811), Вознесение сиркәүе (1866). Ҡалала крайҙы өйрәнеү музейы эшләй, , унда сәнғәт әйберҙәренең бай коллекцияһы һаҡлана.

 Ғибәҙәтханалар 
 Николаев сиркәүе — ғәмәлдән сығарылған.

 Успенский кафедраль соборы — православие ҡорамы, уның алдында Г. И. Шелихов һәйкәле тора.. Собор 1811 йылда 1-се гильдия сауҙагәре И. Ф. Филимонов тарафынан төҙөлгән.
 Покровка соборы 1822 йылдарҙа Преображенский урамында Шелиховтар тарафынан төҙөлгән.
 Вознесение сиркәүе Ленин һәм Луначарский урамдары киҫелешендә тора. Бина 1866 йылда төҙөлгән.

справа|мини|200x200пкс|Сауҙагәр Шелихов Г. И. йорто (18 быуат архитектура ҡомартҡыһы)
справа|мини|250x250пкс|Рыльск авиаколеджы һәм Г. И. Шелихов мираҫы тарихы музейы

 Музей 
 Дәүләт тыуған яҡты өйрәнеү музейы. (Урицкий урамы, 81);
 Рыльский авиация техник колледжының музей-мемориаль комплексы (Советская майҙаны, 7);
 Рыльский хәрби дан музейы (Маяковский урамы, 41);
 Рыльский аграр техникум тарихы музейы (Ленин урамы, 42).

Рыльскиҙан алыҫ булмаған «Марьино Усадьбаһы» музейы.
справа|250x250пкс

 Спорт 
 Рыльск-арена — стадион, өлкә масштабындағы спорткомплекс
 ФОК Спорткомплекс — төҙөлөш алып барыла

 Киң мәғлүмәт саралары 

 Гәзиттәр 
 Районные будни
 Рыльские вести
 СЕЙМ-ИНФО

 Рыльск телевидениеһы 
 Аналог-ТВ
 Беренсе канал 57ТВК
 Рәсәй 27ТВК-Курск ДТРК-ҺЫ 1
 Бишенсе Канал 52ТВК
 Рәсәй 32ТВК
 47ТВК МАТЧ ТВ
 44ТВК СТС-Курск

 Цифрлы-ТВ
 10ТВК РТРС-1
 56ТВК РТРС-2

 Радиостанциялар 
 106,5FM Радио Курс
 107,4FM Дорожное Радио (план)
 101,5FM план
 102,4FM план
 104,9FM план

 Туғанлашҡан ҡалалары 
  Глухов (), Украина
  Шелехов, Россия
  Мәскәү, Рәсәй
  Рила, Болгария
  Белыничи, Белоруссия

 Иҫкәрмәләр 

 Әҙәбиәт 






 Һылтанмалар 
 Официальный сайт города Рыльск
 Официальный сайт администрации Рыльского района Курской области
 Сайт о Рыльской городской Думе 
 Рыльск в энциклопедии «Мой город»
 Архивные фотографии. Город Рыльск. Курская область. Россия.
Категория:Курск өлкәһе ҡалалары
Категория:Боронғо Урыҫ ҡалалары
Категория:Википедия:Статьи с переопределением значения из Викиданных