Шарль Эжен Уйфальви де Мезоковезд

Шарль Эжен Уйфальви де Мезоковезд (Károly Újfalvy von Mezőkövesd; 1842—1904) — Франция антропологы һәм этнографы, фин-уғырҙарҙы өйрәнеүсе, шәрҡиәтсе, тел белгесе, сәйәхәтсе. Фәлсәфә докторы (1870).

 Биографияһы 
1842 йылдың 18 майында Австрия империяһының баш ҡалаһы Венала тыуған. Сығышы менән мадьяр.

Хәрби белем алған. Отставкаға киткәндән һуң, Бонн университетында лекцияар курсын тыңлай, фин-уғыр һәм төрки телдәрҙе өйрәнгән.

Парижда университеттың Йәнле шәрҡиәт телдәре мәктәбендә Урта һәм Көнсығыш Азияның географияһын һәм тарихын уҡытҡан. 1870 йылда фәлсәфә докторы дәрәжәһен алған. Париж, Амстердам, Будапешт фәнни йәмғиәттәренең, Венгрия Фәндәр академияһының ғәмәли ағзаһы булған. 1877 йылда Император Рус География Йәмғиәтенең ағза-корреспонденты итеп һайланған.

1876—1878 йылдарҙа Франция хөкүмәте тарафынан ебәрелгән ғилми экспедиция составында Рәсәйгә, Себергә һәм Урта Азияға сыға, бында киң этнография коллекцияһын йыйған, улар 1878—1879 йылдарҙа Парижда күрһәтелгән. Экспедиция һөҙөмтәләре буйынса 6 томда «Рәсәйгә, Себергә һәм Төркөстанға француз фәнни экспедицияһы» () тигән материал нәшер ителә. Экспедиция башлығы булараҡ Почёт легионы ордены менән бүләкләнгән.

Рәсәй буйлап сәйәхәте барышында Башҡортостанда була, уның маршруты Троицк, Үрге Урал, Рәхмәт, Ташбулат, Салауат, Әбйәлил, Ҡырҙас, Темәс, 1-се Этҡол, 2-се Этҡол, Ҡашҡар, Ырымбур аша үткән. Башҡорттарҙы төрлө яҡтан, шул иҫәптән антрополог яҡтан, өйрәнгәндән һуң улар фин-уғыр сығышлы тигән һығымтаға килгән. Шулай уҡ Вепс теленең грамматикаһын төҙөй, вепстарҙы антропологик яҡтан тикшергән.

1881—1882 йылдарҙа Һиндостан, Кашмир һәм Кесе Тибетҡа сәйәхәт ҡылған. 

Мадьяр шағиры Шандор Петёфиның бер нисә шиғырҙарын француз теленә тәржемә иткән.

 Бүләктәре 
 Почёт легионы ордены (Франция)

 Ғаиләһе 
Ҡатыны Мария Уйфальви-Бурдон (1846—1912), иренең ҡайһы бер әҙәби хеҙмәттәрен яҙыуҙа һәм уның сәйәхәттәрендә ҡатнашҡан. 1880 йылда уның «Париждан Сәмәрҡәндкә, Фирғәнәғә, Кулжәгә һәм Көнбайыш Себергә: парижлының юл тәҫьораттары» тигән юл көндәлеге нәшер ителгәнЛаумулин М. Т.  История Казахстана и Центральной Азии в мировой ориенталистике (к 550-летию Казахского ханства) . — Астана: КИСИ, 2015.

 Әҫәрҙәре 
 Alfred de Musset, eine Studie von Karl Eugen von Ujfalvy, 1870
 Poésies magyares de Pétoefi Sandor. Traduction par H. Desbordes-Valmore et Ch. E. Ujfalvÿ de Mezö-Kövesd, 1871
 La Langue magyare, son origine, ses rapports avec les langues finnoises ou tchoudes, ses particularités, 1871
 La Hongrie, son histoire, sa langue et sa littérature, 1872
 Les Migrations des peuples et particulièrement celle des Touraniens, 1873
 Poésies magyares, choix et traduction par H. Desbordes-Valmore et Ch. E. de Ujfalvy de Mezö-Kövesd, 1873
 Recherches sur le tableau ethnographique de la Bible et sur les migrations des peuples et particulièrement celle des Touraniens, 1873
 Aperçu général sur les migrations des peuples et influence capitale exercée sur ces migrations par la race de la Haute-Asie, 1874
 Cours complémentaire de géographie et d'histoire de l'Asie centrale et orientale à l'École spéciale des langues orientales vivantes, leçon d'ouverture, 1874
 Mélanges altaïques, 1874
 Le Pays de Thulé, 1874
 Principes de phonétique dans la langue finnoise, 1875
 Eléments de grammaire magyare, 1875
 L'Ethnographie de l'Asie, 1875
 Étude comparée des langues ougro-finnoise, 1875
 Grammaire finnoise d'après les principes d'Eurén : suivie d'un recueil de morceaux choisis, 1876
 Éléments de grammaire magyare, 1876
 Principes de phonétique dans la langue finnoise ; suivi d'un essai de traduction d'un fragment du Kalévala, 1876
 Башкиры, мещеряки и тептяри //Известия Русского географического общества. 1877. Т.13. Вып.2.
 Les Chasses en Asie centrale, 1878
 Voyage au Zarafchane, au Ferghanah et à Kouldja, 1878
 Le Syr-Daria, le Zerafchan et le pays des Sept-Riviéres de la Sibérie, (1879
 Les Bachkirs, les Vêpses et les antiquités finno-ougriennes et altaïques, précédés des résultats anthropologiques d'un voyage en Asie centrale, 1880
 Expédition scientifique française en Russe, en Sibérie et dans le Turkestan, 6 vols., 1878-1880
 L'Art des cuivres anciens au Cachemire et au Petit-Thibet, 1883
 Les Kalmouques, 1883
 Aus dem westlichen Himalaja. Erlebnisse und Forschungen, 1884
 Le Berceau des Aryas d'après des ouvrages récents, 1884
 Quelques observations sur les Tadjiks des montagnes appelés aussi Galtchas, 1887
 Les Aryens au nord et au sud de l'Hindou-Kouch, 1896
 Mémoire sur les Huns blancs (Ephtalites de l'Asie centrale, Hunas de l'Inde), et sur la déformation de leurs crânes, 1898
 Description ethnologique de l’Asie-Centrale, au Cachemire etc., 1900
 Iconographie et anthropologie irano-indiennes, 1900-1902
 Le Type physique d'Alexandre le Grand d'après les auteurs anciens et les documents iconographiques, 1902

 Иҫкәрмәләр 

 Һылтанмалар 


 "По волнам "киргизского моря" 
 Французский востоковед Уйфальви изучал жизнь и происхождение башкирского народа


Категория:Рәсәй империяһы этнографтары
Категория:Франция этнографтары
Категория:Франция сәйәхәтселәре
Категория:Философия докторҙары