Ҡалпаҡ

Ҡалпаҡ — башҡорттарҙың боронғо милли баш кейеме. Ирҙәр ҙә, ҡатын-ҡыҙ ҙа кейгән. 

 Тәғәйенләнеше һәм эшләнеше 
ир-ат ҡалпағы
Ир-ат өсөн ҡалпаҡ тирәсләп, кейеҙҙән йәки һаламдан үреп эшләнгән. Был баш кейемен эшләпә тип тә атағандар.
ҡатын-ҡыҙ ҡалпағы

Ҡатын-ҡыҙ ҡалпағын ғәҙәттә айырым ғына кеймәгәндәр, ә өҫтөнән яулыҡ ябынғандар. Уны тәңкә-мәрйен менән биҙәп, түбәтәй рәүешле итеп тә, ситен ҡатырып (эсенә ҡатырға йә ҡаты туҡыманы ҡатлап һырып ҡуйып) текә итеп теккәндәр ҙә, түбәһен янсыҡлап тегеп,йөн менән суҡлап биҙәгәндәр. Уны маңлайға ғына кейеп, осон түбәгә һалып ҡуйғандар. Был "артлы" йәки "текә" ҡалпаҡ тип аталған Башҡорт теленең һүҙлеге. 2 томлыҡ. - Мәскәү, 1993. - 1-се том, 861 бит. -621-се бит.
+thumb|350px|Ырымбур төбәге. Артлы йәки текә ҡалпаҡ кейгән башҡорт ҡатыны. 1870-се йылдар Авторы К. Фишер

 Тарихы 
Ҡалпаҡ, таҡыя менән бер рәттән, башлыса ҡыҙҙарҙың баш кейеме тип һаналған. Уны алтын һәм көмөш ептәр менән сиккәндәр, мәрйен баҫҡандар. Ынйылы ҡалпаҡтар, уҡалы ҡалпаҡтар булыуы билдәле

Ҡалпаҡты татар ҡатын-ҡыҙҙарының ғына баш кейеме тип һанау хата.Ҡалпаҡты йышыраҡ бай ғаиләләрҙә, ҡала ерендә йәшәгән башҡорттар араһында ҡулланғандар.

Пруссия подданыйы атаҡлы фотограф Фишер Карл Андреевич 1878 йылдан Ырымбурҙа йәшәй һәм бик күп башҡорт кешеләрен (балаларҙы ла, ололарҙы ла) фотоға төшөрөп ала, тотош галерея булдыра. Был образдар араһында ҡалпаҡ кейгән башҡорт ҡатыны ла барФишер и другие.... Таинственное Оренбуржье 
.

 Әҙәбиәттә 
Һәҙиә Дәүләтшина
Бабай...йәпрәйгән ҡалпағы аҫтынан ҡыҙҙар яғына боролоп ҡараны 
Шәйхзада Бабич
Әсҡәпъямал, нурың арта сәсҡап менән,

Ынйы теҙгән кесерәк кенә ҡалпаҡ менән 

 Иҫкәрмәләр 

 Әҙәбиәт 
 Авижанская С. А., Бикбулатов Н. В., Кузеев Р. Г. Декоративно-прикладное искусство башкир. Уфа, 1964.
 Башкиры: Этническая история и традиционная культура. Уфа: Научное издательство «Башкирская энциклопедия», 2002.
 Женская одежда северных башкир // Археология и этнография Башкирии. Т. I. Уфа, 1962.
 Казбулатова Г. Х. Историческая память и символика костюма // Ватандаш. — № 3, 2005.
 Костюм татар и башкир Урала //Народное искусство Урала. Традиционный костюм, ред.-сост. А. А. Бобрихин. Екатеринбург, 2006.
 Руденко С. И. Башкиры: Историко-этнографические очерки. — Уфа: Китап, 2006.
 Шитова С. Н. Башкирская народная одежда. — Уфа: Китап, 1995.
Башҡорт теленең һүҙлеге. 2 томлыҡ. - Мәскәү, 1993. - 1-се том, 861 бит. -621-се бит
 Исковский А. Е. Карл Фишер. Фотограф в Оренбурге. — Оренбург: ООО "Издательство «Оренбургская книга», 2015. — 128 с., ил. ISBN 978-5-94529-053-2

 Һылтанмалар 


 http://www.refu.ru/refs/31/5501/1.html
 Карл Андреевич Фишер на photographer.ru

Категория:Башҡорт мәҙәниәте
Категория:Башҡорт милли кейеме