Орхус

Орхус (дат. Aarhus йәки Århus) — ҙурлығы буйынса  Данияның икенсе ҡалаһы. Ютландия ярымутрауының көнсығышында, Орхус-Бугт ҡултығында  урынлашҡан. Орхус коммунаһының административ үҙәге . Әһәмиәте буйынса Данияла икенсе порт. 

Халыҡ һаны — 310 956 кешеLandkortet Kommuner på — Danmarks Statistik (2011).

 Тарихы 
Беренсе тапҡыр  948 йылда телгә алына.  X—XII быуаттарҙа католик үҙәк булараҡ тиҙ үҫешә, һуңынан оҙаҡ ваҡытҡа  бөлгөнлөккә төшә.  XIV быуатта чума тарафынан бушап ҡала. 

1849 йылдың 31 майында дания-пруссия һуғышы ваҡытында бында генерал Адольф фон Гиршфельдтың немец ғәскәрҙәре менән  Риеның дат дивизияһы араһында алыштар була.

XIX быуатта Орхуста тимер юлы үткәндән һуң  иҡтисади күтәрелеше башлана.

 Халҡы 

 Иҡтисады 
Ҡала  сауҙа-сәнәғәт, тимер юл үҙәге булып тора. Машиналар төҙөү (Danfoss компанияһы фабрикаһы), химик, текстиль, аҙыҡ-түлек сәнәғәте үҫешкән. Шулай уҡ ҡалала  һөт продукттары етештереүсе—  дания-швед Arla Foods компанияһының штаб-фатиры урынлашҡан.   

 Мәҙәниәте 
мини|Кафедраль соборы эргәһендә майҙаны
Ҡалала  Орхус университеты  (1928 йылда барлыҡҡа килгән), опера театры, ботаника баҡсаһы урынлашҡан, милли масштабтағы Орхус симфоник оркестры эшләй. 

Концерт залында (дат. Musikhuset) даими музыкаль фестивалдәр  уҙғарыла, шул иҫәптән Орхус фестивале сентябрҙең беренсе аҙнаһында уҙғарыла һәм европа билдәлелегенә эйә.

 Иҫтәлекле урындары 
Иҫтәлекле урындары — Иҫке ҡалала:  XIII—XV быуаттарҙың кафедраль  готика соборы (илдең иң ҙур сиркәүе), Фрукирхе сиркәүе (XI—XV быуаттар), иҫке ратуша (1857). Яңы ратуша (1938—1942, арх. Арне Якобсен), университет биналары комплексы иғтибарға лайыҡ. «Боронғо ҡала» музейында  Данияның төрлө ҡалаларынан XVI—XVII быуаттарҙа төҙөлгән 50-нән ашыу йорт  йыйылған. Художество музейында —  XIX—XX быуаттың дат һынлы  сәнғәте. Боронғо тарих музейында  бер нисә уникаль  боронғо артефакттар бар. Шулай уҡ тәбиғәт, тарих фәне, медицина, янғын һәм уларҙан һаҡланыу, Ҡатын-ҡыҙҙар музейы, Орхус ҡала музейы,  викингтар музейы, обсерватория һәм башҡа иҫтәлекле урындар бар. Ҡала үҙәгендә бер нисә матур фонтан урынлашҡан (уларҙың иң билдәлеһе — «Сусҡалар фонтаны» ратуша алдында 1941 йылда төҙөлгән).

 Билдәле кешеләре 

 Гитте Хеннинг — актриса һәм йырсы,  1973 йылда Евровидение ҡатнашыусыһы.
 Вероника Мортенсен — джаз йырсыһы.
 Бьёрн Страуструп — программалау C++ теле  авторы.
 Людвиг Шитте — композитор һәм пианист, Лист уҡыусыһы, күренекле педагог.
 Йенс Кристиан Скоу — ғалим,  химия буйынса Нобель премияһы лауреаты (1997).
 Габриэль Аксенль — кинорежиссер, күп кенә абруйлы кинофестивалдәр  премияһы номинанты.

 Спорты 

 Ориентирлау — 2006 йылда Орхуста ориентирлау буйынса йәйге донъя чемпионаты үтә. 

 Туғандаш ҡалалар 
Түбәндә Орхустың туғандаш ҡалалары исемлеге бирелгән:

  Берген, Норвегия
  Гётеборг, Швеция
   Какорток, Дания
  Санкт-Петербург, Рәсәй (1989)
  Турку, Финляндия
  Харбин, Ҡытай

 Партнёр ҡалалар 
Улар араһында:

  Росток, Германия
  Нови-Сад, Сербия

 Иҫкәрмәләр 

 Һылтанмалар 

 Рәсми ҡала сайтында 
 Рәсми турист сайты  
 Ҡала һүрәтләү, тарихы, фотоһын сайтында форум Talusha.3bb.ru 
 Ҡатын-музейы  
Категория:Википедия:Викимәғлүмәттә сығанағы булған мәҡәләләр
Категория:Википедия:Статьи с переопределением значения из Викиданных
Категория:Неопределяемая страна (телефонный код)
Категория:Алфавит буйынса тораҡ пункттары
Категория:Дания ҡалалары