Пинега (йылға)

Пинега — Рәсәйҙең Архангельск өлкәһе йылғаһы, Төньяҡ Двинаның уң ҡушылдығы/

 Географияһы 
слева|мини| Төньяҡ Двина бассейны
Оҙонлоғо — 779 км, бассейны майҙаны — 42 000 км².

Йылға Төньяҡ Двина йылғаһына Белая һәм Черная йылғаларының ҡушылған ерендәге уң яҡ ярында башлана. Йылға диңгеҙ кимәленән 135,2 бейеклектә ята. Төньяҡ Двина менән төньяҡ-көнбайышҡа табан киң үҙәндә йәнәшә аға, Башлыса һыубаҫар туғай үҙәндәре буйлап аға.

Йылға түбәнге ағымында Беломор-Кулой карст яҫы ҡалҡыулығы аша аға һәм Аҡ диңгеҙҙең Мезень ҡултығына ҡойоусы Кулой йылғаһына яҡын килә.Был урында Пинега Кулой менән «Кулой — Пинега» каналы менән бәйләнгән. Артабан йылға көньяҡ-көнбайыш йүнәлештә Паленьга тамағына тиклем аға һәм артабан көнбайышҡа табан борола.

Йылға тамағы өлөшөнөң киңлеге — 190 м, тәрәнлеге — 4 м, ағым тиҙлеге — 0,4 м/с, төбө ташлы.

Согра ауылынан алып Пинега тамағына тиклем суднолар йөрөй, был участоктың оҙонлоғо 654 км, йылға Рәсәй Федерацияһыныңэске һыу юлдары исемлегенә ингән. Пинегала, башҡа мәғлүмәттәр буйынса, Горка пристанына тиклем суднолар йөрөй (тамағынан 580 км тирәһе).

Йылға буйында иң ҙур тораҡ пункттар — Новолавела, Пинега, Усть-Пинега ҡасабалары һәм Карпогоры ауылы.

 Гидрология 
Йылғаның төп аҙығы-ҡар һыуҙары, йылы ваҡытта — ямғыр һыуҙары.. Уртаса йыллыҡ һыу сығымы яҡынса 430 м³/с. Октябрҙең икенсе яртыһында — ноябрь башында туңа, апрелдең икенсе яртыһында — майҙың беренсе яртыһында боҙо ирей.

Тамағында һыу сығымы 34 м³/с. тәшкил итә, тамағынан 536 км алыҫлыҡта — 101 м³/с., тамағынан 394 км алыҫлыҡта — 174,5 м³/с.. 1914—1999 йыл мәғлүмәттәре буйынсауртаса йыллыҡ сығымдар тамағынан 125 км-ҙа. — 375,4 м³/с, 1955 йылда сығымдар максималь кимәлдә була һәм 2910 м³/с тәшкил иткән:

 Ҡушылдыҡтары 
Төп ҡушылдыҡтары: һул — Вый,Юла, Покшеньга, Пюла, Шуйга, Түбәнге Поча, Юбра, Охтома, Сура, Сия, Угзеньга, Паленьга; уң — Илеша, Нюхча, Шоча, Ежуга, Чуплега, Явзора, Тиньга, Вонга ҡылымы.

 Иҫтәлекле урындар 
 Пинега йылғаһының бассейнында гипс карсты бар, уларҙа 500-ҙән ашыу мәмерйә (Пинегаҡурсаулығы)
 Красногорский Богородицкий монастыры
 Артемиевый-Веркольский монастыры
 Сура ауылында Иоанн Кронштадтский тыуған
 Веркола ауылында яҙыусы Федор Абрамов тыуған һәм ерләнгән
 Усть- Ежуга ауылында һүҙ оҫтаһы Кривополенова Мария Дмитриевна тыуған
 Ендом зыяраты

 Иҫкәрмәләр 

 Һылтанмалар 



Категория:Архангельск өлкәһе йылғалары
Категория:Страницы с непроверенными переводами