Усти-над-Лабем

мини|290x290пкс| Дева Марияның Күккә күтәрелеү костелы.
Усти-над- Лабем (ҡайһы берҙә — Усть-над-Лабой;  — Усти-на-Лаб., элекке. нем.Aussig an der Elbe, иҫкесә русса Аусиг) — Чехияның төньяғындағы статусҡа эйә булған ҡала, Билина йылғаһының Эльбаға ҡойған урынында урынлашҡан.  Устец крайының һәм Усти-над-Лабем районының административ үҙәге.  Мөһим тимер юлы  үҙәге (Прага-Дрезден-Берлин магистрале) һәм йылға порты. 

Халҡы 98,9 мең кеше (2009; Усти —   халҡы һаны буйынса  Чехияла туғыҙынсы ҡала). Майҙаны 93,9 км² тәшкил итә.  4 ҡала районына бүленә: Нештемице (Neštěmice), Северни-Тераса (Terasa Severní), Стршеков (Střekov), Центрум (Centrum).

 Тарихы 
Усти урынында ауыл 993 йылдан  билдәле. Ҡалаға Пржемысл Оттокар II  тарафынан   XIII быуатта нигеҙ һалына.  1423 йылда Изге Рим империяһы императоры Сигизмунд ҡаланы Саксонияның курфюрсы  Фридрих Беренсегә тапшыра. Устила  саксония гарнизоны төпләнә. 1426 йылдың  16 июнендә  гуситтарҙың 25 меңлек армияһы Усти  янында  75 меңлек немец армияһын тар-мар итә. Икенсе көндө гуситтар Бөйөк Прокопий етәкселегендә ҡалаға бәреп инә, немец халҡын үлтерә һәм ҡаланы емерә. Усти тик  1429 йылда ғына яңынан төҙөлә. Вржешовицкий Якубок ҡулы аҫтында еңеүселәр һәм еңеүселәр  татыу йәшәүен дауам итә. 1583 йылда ҡаланың байтаҡ өлөшө янғындан юҡҡа сыға. Ҡала шулай уҡ Утыҙ йыллыҡ һәм Ете йыллыҡ һуғыштар ваҡытында зыян күрә. XIX быуатта Усти мөһим тау сәнәғәте үҙәге була.   

Усти иртә нацизм үҙәктәренең береһе була; Усти ҡалаһында нацистарҙың күп  теоретик эштәре баҫылып сыға. Шулай итеп, 1938 йылдың йәй һәм көҙ айҙарында Устинан Прагаға һәм башҡа ерҙәргә   йәһүдтәр күсеп китә. 1938 йылдың ноябрендә, Мюнхен килешеүенән һуң, Устила ҡалған шул уҡ йәһүдтәр үлем лагерҙарына һөргөнгә ебәреләЭнциклопедия Judaica. © 2008.  Икенсе донъя һуғышы ваҡытында, герман армияһы сафтарында булып, ҡалала  немец халҡының күп өлөшө һәләк була. Усти 1945 йылдың апрелендә бомбаға тотоуҙарҙан зыян күрә. 1946—1948 йылдарҙа бөтә немец халҡы ҡаланан ҡыуыла (53 мең самаһы кеше), күптәре судһыҙ һәм тикшереүһеҙ атып үлтерелә (Устиц атыуы).

 Халҡы 
Йыл1869188018901900191019211930Халыҡ284 20834 27796 40330 57313 68659 71634 79Йыл1950196119701980199120012009Халыҡ179 64148 72544 79272 89178 98436 95869 98

 Иҡтисады 
Чехияла  химия сәнәғәтенең иң ҙур  үҙәктәренең береһе (синтетик буяуҙар, ашлама, көкөрт кислотаһы етештерә); машиналар эшләү, аҙыҡ-түлек һәм текстиль сәнәғәте үҫешкән. Әлеге ваҡытта ауыр сәнәғәт көрсөк стадияһында.

 Иҫтәлекле урындары 

 Дева Марияның Күккә күтәрелеү костёлыДева мария. костелдар Күтәрелеү Усть-надо-Лабем .
 Зоопарк (1908 йылда барлыҡҡа килгән),  Красне-Бржезно ҡалаһында урынлашҡан.Зоопарк в Усть-надо-Лабем .
 Стршеков замогыЗамок Стршек .

Ҡалала «Усть-надо-Лабем» футбол клубы бар. Йыл һайын Усть-надо-Лабем ярыммарафоны уҙғарыла.

 Билдәле кешеләре 

 Гандалович Петр  чех сәйәси,  дәүләт һәм дипломатик эшмәкәр.
 Антон Рафаэль Менгс — классицизм дәүеренең немец рәссамы.
 Рудольф Зибер — продюсер, Марлен Дитрихтың ире.
 Иржи Ярошик — футбол буйынса ЦСКА-ның һәм Чехия йыйылма командаһының элекке уйынсыһы. 

 Туғандаш ҡалалар 

  Владимир, Рәсәй

 Иҫкәрмәләр 

 Һылтанмалар 


 Туристическая информация об Усти-над-Лабем 
Категория:Википедия:Статьи с переопределением значения из Викиданных
Категория:Википедия:Викимәғлүмәттә сығанағы булған мәҡәләләр
Категория:Алфавит буйынса тораҡ пункттары
Категория:Чехия ҡалалары