Буковина герцоглығы

Буковина герцоглығы - (), () —  Австро-Венгрия империяһының көнсығышындағы таж ерҙәре (кронланд), ул 1849—1918 йылдарҙа Буковина ерҙәрен биләгән булған. Герцоглыҡ 1849 йылда Австрия империяһындағы 1848 йылғы революция һөҙөмтәһендә Австрия империяһының артабан  федералләшеүе емеше булараҡ барлыҡҡа килгән. 1918 йылда Австро-Венгрияның тарҡалыуы арҡаһында йәшәүҙән туҡтай.

 Тәүтарихы 
Буласаҡ  Буковина Киев Русе ерҙәре, һуңынан урыҫ кенәзлектәре составына ингән  була. XIV быуаттанИстория УССР в 10 томах Т 2 стр. 66 XVIII быуатҡа тиклем Буковина Молдавия  кенәзлеге составына ингән. 1768-1774 йылғы Урыҫ-төрөк һуғышы осоронда төбәккә урыҫ ғәскәрҙәре инә һәм  1775 йылда Осман империяһы килешеүгә ҡул ҡуя. Уның буйынса Буковина Австрия империяһына бирелә.  1786 йылда австриялыларБРЭ:Буковина төбәкте Черновцы округы булараҡ Галиция һәм Лодомерия короллегенә бирәләр. 1849 йылда Австрия империяһын солғап алған революцияларҙан һуң ул айырым «Буковина герцоглығы» булып айырылып сыға. Уның административ үҙәге тип Черновцы иғлан ителәЭСБЕ:Буковина.

 Административ бүленеше
1890 йылда Буковина герцоглығы  9 округҡа бүленә. 9 административ округтан тыш,  16 суд, 9 мәктәп, 14 подкат, 9 дауалау, 5 һайлау бүленеше була. 9 округ 333 сәйәси һәм 534 ауыл громадаһына бүленә.
 Округ атамаһы Башҡала Халҡы (1890-сы) урыҫтар (великоростар һәм малоростар) румындар немецтар һәм еврейҙар поляктар һәм мадьярҙар Округта громадалар һаны Выжница округы   Вижница  48.888 168 13.563 2.034 Кимполунг округы  Кимполунг  5.888 25.753  12.764 490 29 громада Коцман округы  Кицмань   79.638 938.224  1.974 53 громада Радовец округы  Радовцы  8.837  58.080 20.687 4.297 28 громада Серет округы  Сирет  22.849  14.608 9.101 7.414 39 громада Сторожинец округы  Сторожинец  26.584  30.670 11.2912.028 36 громада Сучава округы  Сучава  10.137  51.387 17.695 3.500 41 громада Черновцы округы (Черновцынан башҡа)  Черновцы   55.162 19.918 12.984 2.781 42 громада  Черновцы ҡалаһы  -   268.367 208.301 133.501 32.326 Йәмғеһе     268.367 208.301 133.501 32.326
1893 йылда Гура-гомор округында 32 громадаа булаГ. Купчанко, «Буковина и еи русски жителиъ». стр. 13-15. Һуңғараҡ йәнә ике округ бүленеп сыға, үҙәктәре - Вашковцы һәм Заставна.

 Иҡтисады 
1841 йылда Буковинала 26 мануфактура була. Уларҙың күбеһе  XIX быуат уртаһында бөләИстория УССР в 10 томах Т 4 стр. 168. Иҡтисад нигеҙен ауыл хужалығы тәьмин итәИстория УССР в 10 томах Т 4 стр. 169

1848 йылда Буковинала ер реформаһы  үткәрелә, феолдалдарға ҙур аҡса түләп, кәрҫтиәндәрҙе уларға буйһоноуҙан азат итәлә. Помещиктар биш процентлы облигациялар ала, ә крәҫтиәндәр ө:тәмә һалым түләй платили дополнительный налогИстория УССР в 10 томах Т 4 стр. 511.

1887 йылда халыҡтың төп кәсептәре булып ауыл хужалығы, урмансылыҡ, малсылыҡ һәм ҡортсолоҡ ҡала бирә  (1890 йылда был тармаҡтарҙа Төньяҡ Буковинаның 75 % халҡы шөғөлләнәИстория УССР в 10 томах Т 4 стр. 513). 1887 йылда сауҙа бара, әммә башлыса  «сей мал»: иген, һуғым малы, ағас, иләнмәгән тире, йөн һәм поташ һатыла. (1890 йылда был тармаҡта халыҡтың  11,1проценты йәлеп ителә).  1887 йылда сәнәғәт көсһөҙ генә була.  1890 йылда сәнәғәттә 7,6 % халыҡ эшләй. 1900 йылда ялланып эшләүселәр  72.270 кеше һанала История УССР в 10 томах Т 4 стр. 523.

 Халҡы 

 Һаны 
 1775 — 75.000 кеше
 1800—193,8 мең кеше
 1851—380,8 мең кеше
 1887—627.786 кеше (шул иҫәптән 313.076 ир-ат һәм 314.715 ҡатын-ҡыҙ)
 1903—730 мең кешеМЭСБЕ:Буковина
 1910—794,929 кеше

 Этник состав 
Буковина герцоглығының халҡы ҡатнаш була. 1887 йылда һандар ошолай: 42 % русин, 3,25 % румын, 8 % немец, 3 % поляк, 1,7 % венгр, 12 % еврей, 0,5 % әрмән һәм 0,3 % чех.1903 гйылда 35,5 % русин, 30,5 % румын, 22 % немец, 12 % еврей, поляк, 3 % мадьяр, сиған

 Дини состав 
1887 йылда 71 % правослау, 11 % — католик, 3,3 % — грек-униаттар, 2,3 % — протестант, 12 % — йәһүди
1903 йылда правослауҙар 69,8 %, католиктар 11 %, протестанттар 2,5 %, униаттар 3 %.

 Мәғариф 
1848—1849 йылғы революциянан һуң бөтә мәктәп мәғарифы Австрияның мәғариф һәм белем биреү министрлығына күсә. 1840-сы йылдарҙа Буковинала бер гимназия була. Юғары белем 1826 йылда асылған Черновцы лицейында бирелә, унда ике: философия һәм дин ғилеме факультеты була История УССР в 10 томах Т 4 стр. 213.

1880 йылда Юрий Федькович ис. Черновцыий милли университет (1875 йылда асылған), дини училище, өс гимназия, ике реаль училище, бер уҡытыусылар семинарияһы, өс һөнәрселек училищеһы, 264 халыҡ мәктәбе була. Әммә «Брокгауз һәм Ефрондың энциклопедик һүҙлеге» буйынса 87 % ир-ат һәм 92,5 % ҡатын-ҡыҙ уҡый-яҙа белмәгән .

1890-сы йылдарҙа 305 башланғыс мәктәпИстория УССР в 10 томах Т 4 стр. 585. 1896 йылда Черновцы университетында өс: дини, философия һәм юридик факультеттарҙа 320 студент уҡыйИстория УССР в 10 томах Т 4 стр. 589

1851 йылдан Черновцы гимназияһында урыҫ теле уҡытыла, ә 1880-се йылдарҙа Смаль-Стоцкий уны украин теле менән алмаштыра. Күпселек гимназияларҙа беренсе донъя һуғышы осоронда уҡытыу немец телендә бара. Черновцы университетында пкүпселек предметтар (дин дәресе һәм урыҫ теленән башҡа) немец телендә бараПогодин А. Л. стр 26.1897 йылда Черновцылағы  немец гимназияһында украин синыфтары асаларИстория УССР в 10 томах Т 4 стр. 587

 Иҫкәрмәләр 

 Әҙәбиәт 




 Погодин А. Л. "Зарубежная Русь" Петроград 1915 год
 Г. Купчанко, «Буковина и еи русски жителиъ». стр. 13-15
 История УССР в 10 томах Т 2 стр. 66
 История УССР в 10 томах Т 4 стр. 168, 197—198, 511, 513, 585, 587, 589
 История УССР в 10 томах Т 6 стр. 569—572
 А. Ю. Бахтурина. Политика Российской империи в Восточной Галиции в годы Первой мировой войны.
 С. А. Скляров Польско-украинский территориальный спор и великие державы в 1918—1919 гг. 

 Һылтанмалар 
 The Peace Treaty of Brest-Litovsk February 9, 1918

Категория:Буковина герцоглығы
Категория:Австро-Венгрия тарихы