Сорбонна

Сорбонна () — архитектура-тарихи ҡомартҡыһы, Францияның баш ҡалаһында Париж университеты үҙәге; Париждың Латин кварталында урынлашҡан; ҡала милке булып тора.

Сорбонна атамаһы XIII быуатта ҡалала дин өйрәнеү коллежын — Сорбонна коллежына нигеҙ һалған Изге Людовик Туғыҙынсының руханийы, дин белгесе Робер де Сорбон исемнән алынған. Юғарыла атап үтелгән коллеж һуңыраҡ Париж университеты составына инә. Йәнәшәлек термины университет менән бәйләп әйтелә башлай, аҙаҡ шул килеш һаҡланып ҡала.

Урыҫ телендәге киң мәғлүмәт саралары Сорбоннаға ҡарата йыш ҡына «Сорбонна университеты» һүҙбәйләнешен ҡуллана, әммә был семантик (мәғәнәүи) яҡтан дөрөҫ түгел.

 Архитектураһы 
Бинаның Барокко стилендәге фасады Сорбонна сиркәүе — Изге Урсула Сорбоннская часовняһыныҡы; уны төҙөү 1642 йылда тамамлана. Ваҡыт үтеү менән, 1905 йылда динде дәүләттән айырыу тураһындағы закон ҡабул ителгәндән һуң, бина рәсми ҡабул итеүҙәр һәм күргәҙмәләр өсөн яраҡлаштырыла.

Сорбонна часовняһы милли тарихи ҡомартҡы булып тора һәм 1887 йылдың февраленән дәүләт яҡлауы аҫтына алына. Ҙур амфитеатр (башҡа залдар менән бергә) — 1975 йылдың сентябренән тарихи ҡомартҡы.

 Тарихы 
мини|Сорбонна докторҙары йыйылышы
Сорбонна тарихы XII быуаттан алда уҡ башлана, ләкин тап 1215 йылдаПариж университеты формалаша. Бер нисә сиркәү мәктәбе берләшә һәм Европалағы тәүге университетты ойоштора. Башта ирекле сәнғәт, ҡануни хоҡуҡтар, медицина һәм теология факультеттары ғына була. XIII быуатта bylt Европалағы иң ҙур университетҡа әйләнә. 1229—1231 йылдарҙзабастовка а урындағы университеттың автономия хоҡуғына эйә, туранан-тура буйһона папа.

1257 йылда теолог Робер де Сорбон, король Изге Людовик Парижда ярлы ғаиләләрҙән булған балалар өсөн дини коллеж аса; 50 йылдан һуң коллеж билдәлелеге буйынса Европаның күп кенә динде өйрәнеүсе уҡыу йорттарынан өҫтөн булып сыға.

XIV быуат Сорбонна мәктәбенең ҡеүәтен һәм абруйын арттырыу өсөн бик уңайлы мәл була: көнбайыш сиркәүенең Ватикандан айырылып сығыуы Римдең әһәмиәтен юҡҡа сығара, тип әйтерлек, абруйлы юғары белем биреү учреждениеһына ихтыяж тыуа: Собронна тап шундай уҡыу йорто булып тора ла инде. 1393 йылда Собоннаның 54 докторы сиркәү даирәһендәге низағ-бүленеште бөтөрөү буйынса үҙ фекерҙәрен еткереү өсөн королгә ебәрелә. Улар тәҡдим иткән саралар тиҙ арала ғәмәлгә ашырыла, йәғни руханиҙарҙан һәм донъуи кешеләрҙән торған юғары собор үҙ-ара дошманлашҡан авиньон һәм рим папалары өсөн судья ролен үтәй башлай.

1554 йылда кллежға Сорбонна исеме бирелә һәм әкренләп Париж университетының теология факультеты менән берләшә

XVII быуатта Сорбонна исеме менән бөтә Париж университеты атала башлай.

XVIII быуатта Сорбонна коллежы «провизор» уның эштәренә идара иткән составына бөтә ағзалар тарафынан үҙ даирәһенән һайлап ҡуйылған дүрт доктор ингән бай учреждениеға әйләнә. Провизорҙар тәғәйенләгән махсус чиновниктар финанстар менән идара итә.

1790 йылда Сорбонна коллежды дини мәктәп булыуҙан туҡтай. 1808 йылда Наполеондың декреты менән уның бинаһы Париж ҡалаһыуниверситеты ҡарамағына тапшырыла.

 Бөгөнгө Сорбонна 
1968 йылда «Ҡыҙыл май» булараҡ билдәле булған «яңы һулдар» идеялары аҫтында сығыш яһаған төп студент үҙәктәренең береһенә әйләнә.

1970 йылда Сорбонна, йәки Париж университеты белем биреү йүнәлештәре буйынса айырылыған һәм өс Париж академияһына һәм Париж төбәгенә ҡараған 13 университетҡа бүленә. Был университеттарҙың дүртеһе, нигеҙҙә, Сорбоннаның тарихи биналарында урынлаша, ҡалғандары — Париждың башҡа кварталдарында һәм Париж ситендә.

Париж академияһы ректораты һәм Париж университетттары канцелярияһы Сорбоннала урынлаша. Шулай уҡ хартияларҙың милли мәктәбе, Юғары тикшеренеүҙәр тәжрибә мәктәбе () һәм өлөшләтә Париж I, Париж III , Париж IV һәм Париж V университеттары. Шулай уҡ Сорбоннаның университет-ара китапханаһы ла Сорбоннала урынлашаLa Sorbonne aujourd’hui et ses affectataires.
мини|230x230пкс|Сорбоннаның амфитеатры
мини|230x230пкс|Сорбонна китапханаһы, Изге Иаков залы.

 Хәҙерге замандағы ун өс университет 
IПариж I университеты  — Пантеон-СорбоннасайтыПариж академияһыIIПариж II университеты  — Пантеон-АссассайтыПариж академияһыIIIIII Париж III университеты — Яңы СорбоннасайтыПариж академияһыIVПариж IV университеты — Париж-Сорбоннасайты Париж академияһыVПариж Декарт университеты  (Париж V университеты)сайтыПариж академияһыVIПьер һәм Мария Кюри исемендәге университет (Париж VI университеты)сайтыПариж академияһыVIIПариж VII университеты — Дени ДидросайтыПариж академияһыVIIIПариж VIII университеты — Винсент-Сен-Денисайты Кретей академияһыIXПариж-Дофин университеты (Париж IX университеты)сайтыПариж академияһыXПариж X университеты — Нантер (Көнбайыш Париж университеты — Нантер-ля-Дефанс)сайтыВерсаль академияһыXIПариж XI университеты — Көньяҡ Парижсайты Версаль академияһыXIIПариж университеты XII Валь-де-Марн — Париж-Валь-де-Марнсайты Кретей академияһыXIIIПариж XIII университеты  — Төньяҡ ПарижсайтыКретей академияһы

 Шулай уҡ ҡара 
 Францияла мәғариф
 Оло университеттар исемлеге
 Болон университеты
 Оксфорд университеты

 Иҫкәрмәләр 

 Әҙәбиәт 

 Цзе. Franklin, «La Sorbonne» (1875);
 Méric, «et fondateur Sorbonne La son» (1888);
 Rashdall, «in the middle of A the history universities ages» (Л., 1895, 2 том: «Paris»).

 Һылтанмалар 
 Рәсми сайт
 Google Maps спутник һүрәте
 Академик В. И. Арнольд Париж университетындағы уҡытыу тураһында: Арифметиканың биш ҡағиҙәһе

Категория:Париж университеттары