Кошице

Кошице (словак. Košice ,  рус. Кошицы, мадьярса Kassa, Кашша, нем. Kaschau, Кашау) — Словакияла ҡала. Кошице крайының һәм Кошице-Околье районының административ үҙәге.  Үҙидаралыҡлы 22  районға бүленгән. Словак һүҙенән тура тәржемә иткәндә  Коша ауылы  тигәнде аңлата

Халҡы — 240,6 мең кеше (2011 йыл) тәшкил итә, ҙурлығы буйынса илдең икенсе ҡалаһы. Кошице агломерацияһы сиктәрендә  350 меңдән ашыу кеше йәшәй.  Словакияның көнсығышында, Горнад  йылға үҙәнендә Чьерна Гора тауы итәгендә ята.   

Ҙур фәнни-мәғариф үҙәк. Словакияның Конституция суды урыны. Ҙур  ҡорос ҡойоу заводы бар.  Транспорт үҙәге, халыҡ-ара аэропорт бар.

XII быуаттан  король  резиденцияһы булараҡ билдәле. XIV быуатта  Европала беренсе булып   үҙ гербын ала, Словакияла  әһәмиәте буйынса икенсе ҡала. XVII быуатта Үрге Венгрия үҙәгендә була.

 Тарихы 
слева|мини|240x240пкс|Кашша — Үрге  Венгрияның баш ҡалаһы, 1617 йыл
Беренсе тапҡыр  Кошице 1230 йылда телгә алына. XIV  быуаттан башлап Кошице әһәмиәте буйынса Словакияның  икенсе ҡалаһы була, ул саҡта ул Венгрия Короллегенә инә.  XV быуатта Кошицены  ваҡытлыса Ян Йискра баҫып ала. XVII-XVIII  быуаттарҙа Кошице венгрҙарҙың ҡаршы Габсбургтарға ҡаршы  ихтилалы үҙәге була, һәм ихтилал етәксеһе Ференц Ракоциның баш ҡалаһы була. 1657 йылда бында университетҡа  нигеҙ һалына. XVII быуаттан  Кошице Венгрия составында Абауй өлкәһенең административ үҙәге була

1882—1920 йылдарҙа  Кошице Венгрия Короллегендә  Абауй-Торна комитатының административ үҙәге.   1919 йылда Кошицела Словакия Совет Республикаһы иғлан ителә, ул оҙаҡ йәшәмәй. 1938—1944 йылдарҙа Беренсе Вена арбитражы ҡарары нигеҙендә ҡала Венгрия тарафынан оккупациялана һәм Кашша тип атала.   

1941 йылдың 26 июнендә Кошице утҡа тотола, уның барышында ҡалаға  27 тоннаға яҡын бомба ташлана. Һөҙөмтәлә  30 кеше һәләк була һәм 285  кеше яралана. Утҡа тотоу совет авиацияһы тарафынан башҡарылыуы тураһында  иҫбатлауҙар булмаһа ла   (бомба ташлаған самолеттарҙа совет һауа көстәренең  таныуыс билдәләре булмаған), утҡа тотоу факты Венгрия өсөн СССР-ға ҡарата һуғыш иғлан итеүгә  формаль сәбәп була.

 Транспорт 
слева|мини|240x240пкс|Станция вокзалы Кошице
Кошице — көнсығыш Словакияла эре сик транспорт үҙәге, Венгрия сигенән  20 км, Украинанан   80 км,  Польшанан   90 км алыҫлыҡта ята

Ҡала Прешов ҡалаһы менән D1 автомагистрале менән  бәйле. Кошиценан көнсығышҡа ҡарай D1 юлы менән  урау магистраль үтә.

Ҡалала  автобус, трамвай һәм троллейбустан торған йәмәғәт транспорты  (1993 йыл) менән Dopravný podnik mesta Košice («Кошице ҡалаһының транспорт компанияһы»)  идара итә. 40-тан ашыу автобус маршруты,  15 трамвай һәм 2 троллейбус һыҙығы эшләй. 

Автовокзалдан Словакияның башҡа ҡалаларына һәм сит илдәргә маршруттар йөрөй. Кошице тимер юлы станцияһы  1860 йылдан  эшләй. Украин ҡалаһы Ужгород менән ҡала киң колеялы   Ужгород — Кошице тармағы менән бәйле. Чехословакиянан һаҡланып ҡалған берҙән-бер  балалар тимер юлы эшләй. Ҡаланың тарихи үҙәгенән   көньяҡҡа табан 6 км алыҫлыҡта халыҡ-ара  «Кошице-Барца» аэропорты урынлашҡан, унан Братислава, Прага, Вена, Лондон һәм Донкастерға даими рейстар башҡарыла.

 Климаты 
Кошице климаты уртаса континенталь, уртаса дымлы, һалҡынса ҡыш һәм йылы йәй менән.

 Халҡы 
Халыҡ һаны1820-2011 йыл, мең кеше
2011 йылда халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса Кошицела  240 688 кеше йәшәгән .

Шул иҫәптән словактар  74 %, венгрҙар 3 %, сиғандар 2 процент,  19 процент халҡы үҙенең милли сығышын атамаған. 45 % үҙҙәрен  Рим-католик сиркәүенә, 6 %  грек-католик, 2 %   Инжил сиркәүенә, 2 %  кальвинизм, 1 % православие диненә ҡарай. 17 % үҙен  бер ниндәй дингә индермәй. 

1918 йылда Чехословакия барлыҡҡа килгәнгә тиклем Кошице венгр ҡалаһы була.  1910 йылда халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса (венгрия  бюрократияһы тарафынан факттарҙы боҙоп күрһәтеүҙә ғәйепләйҙәр.) 75,4 %  венгрҙар, 14,8 % словактар, 7,2 % немец һәм 1,8 % поляктар тәшкил итә. XVI быуат уртаһына тиклем Кошице ҡалаһы немец ҡалаһы була.  Икенсе донъя һуғышы тамамланыу менән Венгрия менән словак-венгр халҡын алмашыу һөҙөмтәһендә Кошице башлыса словак ҡалаһы булып ҡала.

Кошице ҡалаһы  355 мең кеше менән Кошице  агломерацияһын булдыра, шулай уҡ 555,8 мең кешеһе менән  Кошице-Прешов  агломерацияһына инә . Европа статистикаһының  урбанизация  зонаһы сиктәрендә  2007—2009 йылдарҙа 347 630 кеше йәшәгән.

 Спорт 
слева|мини|240x240пкс|Стадионында Кошицкий
Ҡаланың спорт тормошонда төп ваҡиға булып традицион Кошице марафоны тора. Йыл һайын үтә торған был ярыш октябрь айының беренсе йәкшәмбеһендә үтә һәм бер нисә мең ҡатнашыусыны йыя . Ҡатын-ҡыҙҙар  араһында  трассала Кения  йүгереүсеһе Хеллен Муго 2012 йылда рекорд ҡуя .

Кошице ҡалаһында шул уҡ исемле  футбол клубы бар, ул  1997/1998 УЕФА  чемпиондары лигаһының төркөм турнирында ҡатнаша  

Шулай уҡ Кошице хоккей клубы бар, ул  алты тапҡыр Словакия чемпионы була.

1997 йылда ярымарафон буйынса  донъя чемпионаты үтә

2011 йылда Кошице  Братислава менән берлектә шайбалы хоккей буйынса донъя чемпионатын ҡабул итә.  Стил  Аренала  чемпионаттың 56  матчынан  24 уйын үтә. Һигеҙ йылдан һуң ҡала баш ҡала менән бергә йәнә хоккей буйынса чемпионатты ҡабул итә. 

2012 йылдың 7 июленән алып 14 июлгә тиклем юниорҙар араһында спорт орентиры буйынса донъя чемпионаты уҙа . Иҫке ҡала үҙәгендә  спринт, ә тирә-яғында  карст рельефы формалары араһында башҡа дисциплиналар буйынса ярыштары үтә.

 Архитектура 
мини|240x240пкс|Яков Һарайы
Кошице ҡалаһында күп һанлы  архитектура ҡомартҡылары бар:

 Изге  Елизавета готика соборы
 Кальвинистар сиркәүе
 Урсулинкалар сиркәүе
 Доминиканлылар монастыры
 Францисканлылар монастыры
 Лютеран кирхаһы
 Сиркәү грекокатолический
 Иезуит  ҡорамы
 Синагога
 Изге Михаил сиркәүе (Кошице)

 Шулай уҡ ҡарағыҙ 

 Кошицкий золотой клад

 Иҫкәрмәләр 

 Һылтанмалар 


 Общая информация о Кошице
Категория:Словакия ҡалалары
Категория:Элекке баш ҡалалар
Категория:Википедия:Статьи с переопределением значения из Викиданных
Категория:Википедия:Викимәғлүмәттә сығанағы булған мәҡәләләр