Ростовтың күтәрелә торған тимер юлы күпере

Ростовтың хәрәкәтсән (күтәрелә торған) тимер юлы күпере — ике юллы биш тороҡло һәм урта өлөшөндә күтәрелә торған күпер. Дондағы Ростовта Темерник йылғаһы тамағы менән йәнәш урынлашҡан. Күпер аша күп пассажир поездары, һәм әҙ миҡдарҙа йөк поездары үтә.

 Тарихы 

 1874 йылда күпер 
Беренсе күпер  1873—1874 йылда Э.М. Зубов проекты буйынса  Владикавказ тимер юлы төҙөлгән ваҡытта төҙөлә.  

Караптарҙың күпер аша үтеүе ҡатмарлы була,   күперҙең бағаналары менән караптарҙың бәрелештәре йыш була. Шуға күрә 1879 йылда Дон комитеты  инициативаһы менән махсус ысҡындырғыс баржа төҙөлә

 1917 йылда күпер 
Уңайһыҙлыҡтары һәм бер юллы күперҙең етерлек кимәлдә үткәреү һәләтенә эйә булмауы 1912 йылда яңы ике юллы күпер төҙөргә ҡарар ҡабул итеүгә килтерә.  Профессор Станислав Белзецкий ғалим күпер төҙөүсе Николай Белелюбский һәм профессор Григория Передерия ҡатнашлығында урта өлөшө вертикаль күтәрелеүсе өс тороҡло күпер проектын эшләй.  Был Рәсәйҙә ошондай конструкциялы беренсе күпер була.  1917 йылда төҙөлгән күперҙе Ростов халҡы Америка күпере тип атай, сөнки бындай күперҙәр  XIX быуат аҙағында тик Төньяҡ  Америкала төҙөлгән.  Иҫке күпер 1920 йылдарҙа  һүтеп алына, уның конструкциялары Сочи — Адлер тимер юлын төҙөүҙә ҡулланыла.

 Һуғыш йылдарында 
мини|280x280пкс|Ростовты азат иткәндән һуң  күпер торошо
Һуғыштың тәүге айҙарында ваҡытлыса литерлы күпер төҙөлә. Ростовтың беренсе оккупацияһы осоронда 1941 йылдың 21 ноябрендә сигенеүсе  Ҡыҙыл Армия саперҙары Америка күперенең көньяҡ тороғон һәм литерлы күперҙе  шартлата. Әммә 28 ноябрҙә Ростов азат ителгәндән һуң, литерлы күпер тергеҙелә. Ростовтың икенсе оккупацияһы ваҡытында  литерлы күпер тағы шартлатыла, әммә һуңынан уны немецтар тергеҙә. 1943 йылдың февралендә Ростовты азат иткәндә ике күпер ҙә  тулыһынса тиерлек емерелә.

 Һуғыштан һуңғы осор 
1945 йылда Америка күперенең таяуҙарында  ваҡытлыса  хәрәкәтһеҙ күпер төҙөлә. 1949—1952 йылдарҙа литерлы күпер урынына яңы күпер төҙөлә, уд бөгөнгө көнгә тиклем ҡулланыла. Үҙенең конструкцияһы буйынса ул иҫке Америка күперенән аҙғағына  айырыла.  1945 йылғы күпер һүтеп алына, ә таяуҙары әлегә тиклем тора.    

2001—2003 йылда күперҙе реконструкциялау үткәрелә, шахталары араһында  тотороҡлоҡ өсөн урҙалар урынлаштырыла.

 Галереяһы 

центр|мини|900x900пкс|Дон йылғаһы аша күтәрелә торған тимер юл күпере. Дондағы Ростов

 Шулай уҡ ҡарағыҙ 

 Мосты Ростова-на-Дону
 Кузьминский железнодорожный мост

 Иҫкәрмәләр 

 Һылтанмалар 

 ссылка=Викисклад|16x16пкс|Логотип Викисклада На Викискладе есть медиафайлы по теме Ростовский разводной железнодорожный мост
 Сидоренко В. Т. Время разводить мосты: из истории железнодорожных мостов через реку Дону // Донской временник. Год 2007-й. Ростов-на-Дону, 1993-2014

Категория:Алфавит буйынса күперҙәр
Категория:Википедия:Статьи с переопределением значения из Викиданных
Категория:Алфавит буйынса Рәсәйҙең мәҙәни мираҫы объекттары
Категория:Күперҙәр