Овьедо (ҡала)

Овьедо (, астура. Uviéu, ) — Испаниялағы ҡала, Астурия автономиялы берләшмәһенең административ үҙәге, уның муниципалитеты Овьедо (комарки) районы составында тора. Эре сәнәғәт һәм сауҙа ҡалаһы. VIII—IX быуаттың роман стиленә тиклемге ысын архитектура ҡурсаулығы булараҡ билдәле.

Донъяла Овьедо исемендәге бер нисә ҡала бар, һәм улар барыһы ла Америка ҡитғаһында урынлашҡан. Мексиканың, Парагвайҙың, Доминика Республикаһының һәм Флориданың үҙ Овьедо ҡалаһы бар.

 Тарих 
слева|мини|200x200пкс|Санта-Мария-дель-Наранко сиркәүе.
Овьедо ҡалаһына Оветум тауында изге Винсент монастырын төҙөгән монахтар 761 йылда нигеҙ һала, ул тигеҙлек уртаһында торған ҡалҡыулыҡта урынлашҡан һәм емеш-еләк баҡсалары менән уратып алынған.

Маврҙар Испанияны баҫып алғандан һуң Альфонсо II үҙ ғаиләһен Овьедоға күсереп алып килә, һәм Овьедо ҡалаһы Испания христиандарының баш ҡалаһына һәм ғибәҙәт ҡылыу үҙәгенә әйләнә. Овьедо Астурий короллеге һәм Реконкиста үҙәгенең баш ҡалаһы була. 1608 йылдың 21 сентябрендә Овьедола университет асыла.

XХ быуатта Овьедо хәрби үткәнен раҫлай: 1934 йылда бында, таш күмер һәм тимер рудаһы сығарған район сигендә, шахтерҙар забастовкаһә үтә, ә Франконың оҙайлы ваҡыт уңышлы ҡаршылыҡ күрһәтеүенән һуң, ҡала антифашистик хәрәкәт һәм профсоюз терәге булып һанала.

 Климат 
Овьедо климатыКүрһәткестәреДек.Ғин.МартАпра.МайИюньИюльАвг.Сена.Окт.Нояб.Февр.ЙылҺауа температураһы, °C11,712,814,414,917,620,322,422,821,718,114,612,517,0Уртаса температура, °C8,08,810,010,613,316,118,318,717,314,010,89,012,9Уртаса минимум, °C4,24,85,66,39,111,914,114,512,910,07,15,58,8Яуым-төшөм нормаһы, мм1291157865512925355584108130973Сығанағы: AEMeT

 Халыҡ 
мини|300x300пкс|Овьедолағы майҙан
Әлеге ваҡытта ҡаланың муниципаль сиктәрендә — 213,7 мең кеше йәшәй (2005).
 ЙылҠалаМуниципалитетЙылҠалаМуниципалитет
  1787*491 61996049 200
  1857156 14933 311997мәғлүмәт юҡ
  1887614 181998199 549
  1900103 481999200 453
  1910269 532000183 524200 411
  1920375 692001374 184005 201
  1930463 752002463 186938 202
  1940410 51548 822003191 231699 207
  1950598 71106 0022004274 193495 209
  1960550 91058 1272005196 156782 213
  1970021 130154 117  1981315 168190 123  1991276 204 

 Географияһы 
Овьедо Астурия үҙәгендә, Нор һәм Налон йылғалары араһында, урынлашҡан. Овьедоның төньяғында Лас- Регуэрас, Лланер, көньяғында-Мьерес һәм Рибера-де-Арриба, көнсығышында   Сьеро һәм Лангрео, көнбайышында Градо һәм Санто-Адриано тора. Овьедо диңгеҙ кимәленән 80 метрҙан алып 709 метр бейеклектә ята. Монте-Наранко ҡаланы төньяҡтан, ә Сьерра-дель-Арамо көньяҡтан иҫкән көслө һыуыҡ елдәрҙән һаҡлап тора. Ҡала үҙәге бик убалы.

 Иҡтисад 
Иҡтисад секторы халыҡҡа хеҙмәт күрһәтеү, ҡала үҙәгендәге төрлө бихисап офис биналары менән бәйле. Овьедо административ үҙәк булараҡ дәүләт идаралығы сфераһындағы күп эш урындарын яҡлай. Испания өсөн мөһим булыусы етештереү секторы Овьедола киң таралмаған, әммә күрше Лланер һәм Сьеро муниципалитеттары өсөн был бик мөһим. 2009 йылда Овьедо муниципалитетының бурысы 135 000,00 евро булған.http://www.minhafp.gob.es/Documentacion/Publico/AdministracionElectronica/Oficina%20Virtual%20Entidades%20Locales/Informe_Deuda_Local_2009.pdf 

 Билдәле шәхестәр 

 Фернандо Алонсо — «Формула 1» ярыштарында ике тапҡыр донъя чемпионы.
 Хосе Томас Бовес— бойондороҡһоҙлоҡ өсөн һуғыш ваҡытында венесуэла каудильоһы.
 Вальехо-Ботас Нагер, Хуан-Антонио — испания психиатры, яҙыусы.
 Мичу— футболсы, инглиз «Суонси» командаһы һәм Испания йыйылма командаһы уйынсыһы.

 Иҫтәлекле урындар 
справа|мини|200x200пкс| Сан-Мигель де-Лильо һарай капеллаһы
мини|Овьедо соборы

 Сан-Сальвадор готика соборы, унда изге Винсент мәйете һәм Альфонсо III тарафынан бүләк ителгән ике тәре — Крус-де-лос-Анхелес (Фәрештә тәреһе) һәм Крус-де-ла-Виктория (Еңеү тәреһе) тора.
 Сан-Тирсо сиркәүе.
 Хакимиәт бинаһы менән Сан-Исидоро сиркәүе торған Конституция майҙаны.
 Наранко тауындағы роман осорона тиклемге сиркәүҙәр (барлығы 14, король Рамиро I йәйге резиденцияһы, 848 йылда Санта-Мария-дель-Наранко сиркәүенә әйләндерелгән һәм Сан-Мигель де-Лильо һарай капеллаһы) һәм төньяҡ-көнсығышта (Сан-Хулиан-лос-Прадос сиркәүе), улар барыһы ла бөтә донъя мираҫы ЮНЕСКО объекттары.
 Сан-Франциско үҙәк паркы.

 Музейҙар 
 Сан-Висенте монастырындағы тарихи-археологик музей.
 Сәнғәт музейы.

 Туғанлашҡан ҡалалары 

  Вальпараисо (), Чили, 1976
  Бохум (), Германия, 1979
  Буэнос-Айрес (), Аргентина, 1983
  Веракрус (), Мексика, 1983
  Клермон-Ферран (), Франция, 1988
  Тампа (), Флорида, США, 1991
  Сантьяго-де-Компостела (), Испания, 1993
  Санта-Клара (), Куба, 1995
  Джерси-Сити (), Нью-Джерси, США, 1998
  Самора (), Испания, 2001
  Торревьеха (), Испания, 2004
  Валенсия-де-Дон-Хуан (), Испания, 2006
  Ханчжоу (), Китай, 2006
   (), Флорида, США, 2006
  Визеу (), Португалия, 2007
  Маранелло (), Италия, 2010Маранелло и Овиедо стали городами-побратимами

 Иҫкәрмәләр 

 Әҙәбиәт 
ссылка=ЮНЕСКО|75x75пкс|Флаг ЮНЕСКОБөтә донъя мираҫы ЮНЕСКО, объект № 312урыҫ. • ингл. • фр.
Категория:Алфавит буйынса Бөтә донъя мираҫы

 Испания. «Вокруг света» нәшриәте. Тулыландырылған һәм төҙәтелгән 3-сө баҫма. 2008. ISBN 978-5-98652-118-3

 Һылтанмалар 
 Официальный сайт Овьедо
Категория:VIII быуатта нигеҙләнгән ҡалалар
Категория:Википедия:Статьи с переопределением значения из Викиданных
Категория:Испания ҡалалары