Бартошице

Бартошице (пол. Bartoszyce, нем. Bartenstein) —  Польшалағы ҡала,   Варминь-Мазурский воеводлығына, Бартошице административ-территориаль берәмегенә (повятына) инә. Ҡала өсөнсө кимәлдәге административ берәмек (гмина) статусына эйә.   11,79 км² майҙанды биләй. Халҡы   23810 кеше тәшкил итә (2018 йылға)Халыҡ 31.12.2017

Бартошице  воеводлыҡтың төньяғында Лыны йылғаһы үҙәнендә (Лава),  Бартия  (нем. Gau Barten) өлкәһендә уның һуҙылып киткән ярҙарында урынлашҡан.  Диңгеҙ кимәленән 50—80 бейеклектә ята. Ҡаланың поляк, немец һәм көнсығыш славян йоғонтоһо аҫтында барлыҡҡа килгән күп быуатлы тарихы һәм йолалары бар.  

1975—1998 йылдарҙа Бартошице Ольштын воеводлығына ҡараған. Воеводлыҡтың мөһим  административ, транспорт һәм  мәҙәни-тарихи үҙәге.
Ольштынға тиклем аралыҡ — 71 км, Гданьскҡа — 177 км, Варшаваға — 256 км, Рәсәй сигенә тиклем — 17 км, Рәсәй ҡалаһы Калининградҡа —  58 км

 Тарихы 
Бартенштейн Тевтон Ордены замогы уның 1241 йылда Пруссияға тәүге үтеп инеүе осоронда төҙөлгән. Бөйөк ихтилал башланыу менән  1260 йылда  прустар замокты ҡамай. Дүрт йыл ҡамауҙан һуң гарнизон йәшерен ташлап китә, ә нығытмалар емерелә. Тиҙҙән яңынан тергеҙелгән  замок 1273 йылда судавтар тарафынан ҡабаттан  яндырыла. 

Замок 1274—1280 йылда таштан төҙөлә. XIV—XV  быуаттарҙа ул Бальга пфлегер комтурствоһының резиденцияһы була. 1454—1466 йылдарҙағы Утыҙ йыллыҡ һуғыш ваҡытында тулыһынса емерелә һәм башҡа тергеҙелмәй.  

Ҡалаға  (Розенталь исеме менән) 1326 йылда комтур Дитрих фон Альтенбург  нигеҙ һала, ҡала өҫтөнлөктәрен (Бартенштейн исеме менән) 1332 йылда Бөйөк магистр  Лютер Брауншвейгский бүләк итә. 1353—1359 йылдарҙа Бальги комтуры   Шиндекопф  Хеннинг ҡаланы оборона диуарҙары менән уратып ала. 

1454—1466 йылдарҙағы Утыҙ йыллыҡ һуғышта ҡала башта Пруссия союзын хуплай, һәм тап уның халҡы орден замогын юҡҡа сығара. Әммә  1460 йылда инде ҡала Орден рыцарҙары менән солох килешеүе төҙөй.

Реформация Бартенштейнда протестант руханиҙарына ҡалаға кереүҙе тыйған Маврикий Фарбер яғынан  (1523—1537) ҡаршылыҡ осрата.   Әммә 1525 йылда инде ике сиркәү ҙә протестант сиркәүе  була, ә тәүге католик сиркәүе тик XIX  быуаттың аҙағында ғына асыла.

1656 йылда Бартенштейнда  швед короле Густав Адольф менән  бранденбург курфюрсы Фридрих Вильгельм осрашыуы була, ә 1661 йылда бында Пруссия Ландтагы (ер парламенты)  йыйыла.

1807 йылдың  26 апрелендә Бартенштейнда Пруссия короле Фридрих Вильгельм III һәм император Александр I   Наполеонға ҡаршы союзы тураһында трактатҡа ҡул ҡуйыла. 

1866 йылдың 24 сентябрендә  тимер юлы асыла,  1881 йылда телеграф,  1899 йылда телефон бәйләнеше булдырыла.

Борон ҡала прус  ерендә христианлыҡты таратыуҙа булышлыҡ иткән епископ Варфоломей хөрмәтенә Бартельштейн исемен йөрөткән  Епископтың таш һыны 1767 йылда ҡала майҙанында ҡуйыла. 1807 йылдың  апреленән алып июнгә тиклем, Бартельштейнда  берләштерелгән рус һәм пруссия ғәскәрҙәренең баш фатиры урынлашаЭСБА. Бартенштейн, Пруссия ҡала.
справа|мини|293x293пкс|Бартошице

 Халыҡ һаны үҫеү 
1890 йылда ҡалала 6442 кеше йәшәгән, уларҙан 265 католик һәм 65 йәһүдтәр булған. 1939да Бартошицела 11268 кеше булған, уларҙың 10030  — евангелист, 848 католик, 159 башҡа христиан  конфессияларын дауам итеүселәр,  11 йәһүд  була. 

 Тарихи һәм архитектура  ҡомартҡылары 

 XIV быуаттың Иҫке ҡалаһы (Старо Място) 
 1882—83 йылдарҙағы Изге Бруно костёлы
 XV быуаттағы Изге Иоанн Креститель  костёлы
 Изге Иоанн Евангелист һәм Богоматерь Ченстоховскаяның 1332 йылдағы  костёлы  
 1410 йылдағы  Лидзбарк ҡапҡаларыВарминьский реестры ҡомартҡыларҙы һаҡлау-воеводство мазурский

 Туғандаш ҡалалар 

  Пионерский, 2000
  Багратионовск, 2001
  Нинбург (Везер), 2002
  Эммабуда, Кальмар (лен), 2003
  Млава, 2001

 Ҡаланың билдәле шәхестәре 

 Эрвин Гешоннек (1906-2008) — ГДР-ҙа ҙур уңыштарға өлгәшкән немец актеры.
 Оскар Готлиб Бларр (Бартошице янында 1934 йылда тыуған) — немец композиторы , органсы.

 Иҫкәрмәләр 

 Топографик карталары 



 Рәсми биттәрендә ҡала


Категория:Википедия:Статьи с переопределением значения из Викиданных
Категория:Алфавит буйынса тораҡ пункттары
Категория:Польша ҡалалары