Эссен

Эссен (нем. Essen ) — Германияның  көнбайышында Төньяҡ Рейн-Вестфалия ерендәге ҡала. Ҡала  Рур өлкәһе һәм Рейн-Рур  төбәктәренең үҙәгендә урынлашҡан.   Кёльн, Дюссельдорф һәм Дортмундтан һуң ҙурлығы буйынса дүртенсе ҡала һәм мөһим иҡтисади үҙәктәрҙең береһе. Дюссельдорф административ округы составында 570 мең халҡы менән  бойондороҡһоҙ ҡала булып,  Эссен ГФР-ҙың эре ҡалалары исемлегендә туғыҙынсы урынды биләй. Эссен эре  сәнәғәт концерны  үҙәге булараҡ билдәле, ә 1972 йылдан, ҡалала  күп профилле университет ойошторолғас, ул илдә Юғары мәктәптең мөһим үҙәге лә булып  тора. 2003 йылда Эссен университетын Дуйсбург университеты менән берләштергәс, студенттар һаны буйынса был уҡыу йорто Германия университеттары араһында туғыҙынсы урынды биләй. 1958 йылдан Эссен шулай уҡ католик епархия үҙәге.

845 йылда Рур йылғаһы буйында ҡатын-ҡыҙҙар штифты (затлы сығышлы ҡатын-ҡыҙҙар өсөн ярым монастырь) кеүек барлыҡҡа килеп, Эссен беҙҙең  ваҡытта «Рейн ерҙәренең  край союзы» (Ландшафтсфербанд Райнланд, Landschaftsverband Rheinland) һәм  «Рур төбәге союзы» (Регионалфербанд Рур, Regionalverband Ruhr) ағзаһы булып тора.  «Рур 2010 — Европаның мәҙәни баш ҡалаһы»  проекты сиктәрендә  Эссен  был проектта бөтә Рур төбәген күрһәтеп, «Европаның мәҙәни баш ҡалаһы» тип һайлана.

Яҡынса 800 йылда Изге Людгер хәҙерге заман ҡалаһы сиктәрендә ирҙәр монастыры Верденға нигеҙ һала, ул иртә христиан яҙыуының мөһим үҙәге була.

 Географияһы 
Күрше ҡалалар (көнсығыштантан сәғәт уғы буйынса):

 Бохум
 Хаттинген ( Эннепеталь-Рур округы)
 Фельберт (Меттманн округы)
 Хайлигенхаус (Меттманн округы)
 Рурҙағы Мюльхайм
 Оберхаузен
 Боттроп
 Гладбек (Реклингхаузен округы)
 Гельзенкирхен

 Халҡы 
Ҡала халҡының һаны  2011 йылдың 31 декабрендәге  мәғлүмәттәр буйынса  ( 2011 йылғы халыҡ иҫәбен алыу һөҙөмтәләрен иҫәпкә алып,)  565 900 кеше тәшкил итә (шул уҡ датаға ҡарата элегерәк   573 468 кеше була)Statistisches Bundesamt : am in Grundlage des 2011 Gemeinden damarukam Zensus und Zählungen früherer nach Bevölkerung 31.12.2011 Deutschland .  2000 йылдың 31 декабренә ҡарата мәғлүмәттәр буйынса, ҡалала 595 243 кеше йәшәгән, 1990 йылға — 626 973 кеше, 1970 йылға — 696 419 кеше йәшәгәнГерманияның федераль ере ҡала һәм ауыл торама пункты мәғлүмәттәре буйынса рәсми сығанаҡтар ГФР .

 Тарихы 
800 йылда Верден аббатлығына нигеҙ һалына,  унан Эссен тарихы башлана. Артабан рур бассейны ҡалаларын, шул иҫәптән  Эссенды берләштереү башлана.

 Климаты 
Эссенда уртаса йомшаҡ климат.

 Административ бүленеше 
справа|мини|341x341пкс|Эссен районының административ картаһы
Эссен ҡала округтарына  (stadtbezirk), ҡала округтары ҡала кварталдарына бүленә (stadtteil).

 Штадтмитт округы I/Фриллендорф/Хуттроп
 01 Штадткерн
 02 Остфиртель
 03 Нордфиртель
 04 Вестфиртель
 05 Зюдфиртель
 06 Зюдостфиртель
 11 Хуттроп
 36 Фриллендорф
 Рюттеншайд округы II/Бергерхаузен/Реллингхаузен/Штадтвальд
 10 Рюттеншайд
 12 Реллингхаузен
 13 Бергерхаузен
 14 Штадтвальд
 Эссен-Вест округы iii
 07 Альтендорф
 08 Фронхаузен
 09 Хольстерхаузен
 15 Фулерум
 28 Хаарцопф
 41 Маргаретхенхеэ
 Борбек округы IV
 16 Шенебек
 17 Бединграде
 18 Фринтроп
 19 Деллвиг
 20 Гершед
 21 Борбек
 22 Бохольд
 23 Бергеборбек
 Альтенэссен округы V/. Карнап/Фогельхайм
 24 Альтенэссен-Норд
 25 Альтенэссен-Зюд
 40 . Карнап
 50 Фогельхайм
 Катернберг округы vi /Шоннебек/Штоппенберг
 37 Шоннебек
 38 Штоппенберг
 39 Катернберг
 Штеель округы VII /Крайы
 34 Штееле
 35 Край
 45 Фрайзенбрух
 46 Хорст
 47 Лайте
 Эссен-Рурхалбинзель округы VIII  
 31 Хайзинген
 32 Купфердрее
 33 Бифанг
 43 Юберрур-Хинзель
 44 Юберрур-Хольтхаузен
 48 Бургальтендорф
 Верден округы IX/Кеттвиг/Бреденай
 26 Бреденай
 27 Шуир
 29 Верден
 30 Хайдхаузен
 42 Фишлакен
 49 Кеттвиг

 Элекке шахталар 

 Зильбербанк.
 Цольферайн.

Эссен ҡалаһында иң эре газ-транспорт һәм газ һатыу   E.ON Ruhrgas  компанияһының штаб-фатиры урынлашҡан.

Messe Essen күргәҙмә комплексында йыл һайын  донъялағы иң ҙур өҫтәл уйындары күргәҙмәһе — Spieltage Internationale үткәрелә.

 Транспорты 
Эссен ҡалаһында  Deutsche Bundesbahn тимер юл дирекцияларының береһе урынлашҡанТимер юл транспорты. Энциклопедия.: Ҙур Рәсәй энциклопедияһы м., 1995 88-89 стр.. Классификацияның немец  системаһы буйынса Эссен  тимер юлы вокзалы беренсе категориялы вокзал була, был уны  илдең 20 төп вокзалы иҫәбенә  индерә.

Ҡалала метрограмдың өс линияһы эшләй. 
Эссендә Европаның иң ҙур автомобиль баҙары урынлашҡан.

 Мәҙәниәт һәм иҫтәлекле урындары 
2010 йылда, венгр Пече һәм төрөк  Истанбулы менән Эссен   Европаның мәҙәни баш ҡалаһы була.

Ҡалала Фолькванг художество музейы урынлашҡан 

 Туғандаш ҡалалары 
Эссен ҡалаһы менән туғанлашҡан ҡалалар:Essens Partnerstädte

  Сандерленд, Бөйөк Британия (1949)
  Тампере, Финляндия (1960)
  Гренобль, Франция (1974)
  Түбәнге Новгород, Рәсәй (1991)
  Тель-Авив, Израиль (1991)

Ҡара 

 Иҫкәрмәләр 

 Әҙәбиәт 



 Һылтанмалар 

 Эссен ҡалаһында рәсми сайтында

Категория:Ганза
Категория:Википедия:Викимәғлүмәттә сығанағы булған мәҡәләләр
Категория:Википедия:Статьи с переопределением значения из Викиданных
Категория:Германия ҡалалары
Категория:Европаның йәшел баш ҡалаһы