Констанца

Констанца (румын. Constanța, элекке исеме: Кустендье, Кюстендже (Кестендже), Томис,  Тома) — Румынияның иң эре диңгеҙ порты һәм Ҡара диңгеҙҙең ҙурлығы буйынса икенсе порты. Румынияның Добруджа төбәгендәге ҙур ҡалаһы Констанца жудецының административ үҙәге.

Ҡала тирәһендә минераль сығанаҡтар бар. Диңгеҙ пляжы һуҙылған. Төп етештереү сәнәғәте булып нефть продукттары өсөн һауыт етештереү, күн сәнәғәте тора. Мамайя пляж курорты Констанцанан төньяҡта урынлашҡан.

 Тарих 
Констанца урынында элек Тома ҡалаһы — Ҡара диңгеҙ буйындағы боронғо грек колонияһы торған, ул беҙҙең эраға тиклем 500 йыл самаһында сауҙа өсөн асылған. Исеме, моғайын,  — порез, киҫелеш тигән һүҙҙән килеп сыҡҡан. Ҡайһы бер мәғлүмәттәр буйынса, ҡалаға нигеҙ һалыусы булып Колхиданан Ээт батша торған тип һанала. Беҙҙең эраға тиклем 29 йылда районды римлеләр баҫып ала. 8 йылда бында Август тарафынан шағир Овидий һөргөнгә ебәрелгән, ул бында 8 йыл үткәс вафат булған. Уның хөрмәтенә Констанцала Овидий майҙаны бар. . Һуңыраҡ ҡала Бөйөк Константиандың һеңлеһе Констанция хөрмәтенә Константиану тип атала, (274—337). «Κωνστάντια» («Constantia») исеме аҫтында ҡала тәүге тапҡыр 950 йылда телгә алына.

681 йылда был ерҙәр Болғар батшалығы составына инә.

1419 йылдан алып ҡала Ғосман империяһы составында тора. Ҡала халҡының төп өлөшөн XIX быуат урталарында ҡырым татарҙары (~36 %), гректар, (~30 %) һәм болгарҙар (~24 %) тәшкил итә. 1878 йылда Берлин конгресының һөҙөмтәләре буйынса, Констанца ҡалаһы һәм Добруджаның төньяҡ өлөшө Рәсәй империяһынан Румынияға тапшырыла, ҡалаға әүҙем рәүештә румын халҡы күсә башлай.

22 октябрҙә,1916 йылда, Үҙәк илдәр ғәскәрҙәре тарафынан ҡала оккупациялана. Бухарест килешеүҙәренә ярашлы 1918 йылда ҡала үҙәк державалар контроле аҫтында ҡала. Шул уҡ йылда Констанца союздаш ғәскәрҙәре тарафынан азат ителә.

Икенсе донъя һуғышында Констанца Румыния хәрби-диңгеҙ базаһы була. Совет Ҡара диңгеҙ флоты караптарының һәм авиация һөжүмдәренә дусар ителә. 1944 йылдың авгусында совет ғәскәрҙәре тарафынан Констанца десанты барышында бер ҡаршылыҡһыҙ азат ителә.

 Климат 
Климаты уртаса континенталь, йылы йәй һәм йомшаҡ ҡыш хас. Диңгеҙ буйында булғанлығы уға ҙур йоғонто яһай.

Июлдә уртаса температура — +22 °C, +0,5 °C.
Климат КонстанцаКүрһәткестәреДек.Ғин.МартАпра.МайИюньИюльАвг.Сена.Окт.Нояб.Февр.ЙылҺауа температураһы, °C3,74,98,113,819,323,825,925,822,417,011,66,415,2Уртаса температура, °C0,51,64,69,915,520,022,021,818,313,18,03,211,5Уртаса минимум, °C-2,3-12,16,912,116,218,017,914,69,85,00,58,3Яуым-төшөм нормаһы, мм302926303840303329314238396Сығанағы: World Climate 

 Халыҡ 
Халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәренә ярашлы, 2011 йылда, муниципалитет халҡы һаны 283 972 кеше тәшкил иткән.

83,1 процент ҡала халҡы — румындар, төрөктәр яҡынса 2,3 %, ҡырым татарҙары - 2,6 %, сиғандар - 0,8 %. Башҡа этник төркөмдәр: грек, әрмән һәм башҡалар - 0,8 %, милләтен күрһәтмәгәндәр - 10,4 % .Constanţa Etno Structura-României a demografică

Дини составы: православие христиандары - 83 %, мосолмандар - 5,1 %, башҡа - 1,5 %, атеистар - 10,4 %

 Статистика 

 1900: 13 000
 1910: 27 000
 1930: 59 000
 1950: 80 000
 1970: 172 000
 1985: 319 000
 2002: 310 471
 2011: 283 872

 Транспорт 

 Диңгеҙ транспорты 
справа|мини|230x230пкс|Диңгеҙ порты
Констанца порты  — Ҡара диңгеҙҙә Новороссийск портынан һуң эре порт, Европаның иң ҙур порты (4-се урын). Суэц каналы аша үтеүсе бөтә судноларҙы ҡабул итергә һәләтле. Дөйөм йөк әйләнеше 2012 йылда 50 584 622 тонна. Майҙаны — 3600 гектар. Причалдары- 133, дөйөм оҙонлоғо — 28,5 км Констанцанан көньяҡта Румынияның Дунай каналы — Ҡара диңгеҙ көньяҡ йүнәлеше тора.

 Тышҡы бәйләнештәр 

 Туғанлашҡан ҡалалары 
Констанцаның туғандаш ҡалалары түбәндәгесә:
 граница|22x22пкс|Китай Шанхайҡалаһы, ҠХР
 граница|22x22пкс|Япония Иокогама, Япония
 граница|22x22пкс|Нидерланды Роттердам, Нидерланды
 граница|22x22пкс|Бразилия Сантус, Бразилия
 граница|22x22пкс|Соединённые Штаты Америки Мобил, АҠШ
 граница|22x22пкс|Индонезия Макасар, Индонезия
 граница|22x22пкс|Куба Гавана, Куба
 граница|22x22пкс|Украина Одесса, Украина
 граница|22x22пкс|Франция Брест, Франция
 граница|22x22пкс|Франция Булонь-сюр-, Франция
 граница|22x22пкс|Россия Новороссийск, Россия
 граница|22x22пкс|Болгария Добрич, Болгария граница|22x22пкс|Казахстан Актау, Казахстан
 граница|22x22пкс|Турция Стамбул, Төркиә
 граница|22x22пкс|Турция Измир, Төркиә 
 граница|22x22пкс|Финляндия Турку, Финляндия
 граница|22x22пкс|Греция Салоники, Греция
 граница|22x22пкс|Греция Ираклион, Греция
 граница|22x22пкс|Италия Сульмона, Италия
 граница|22x22пкс|Италия Перуджа, Италия
 граница|22x22пкс|Италия Трапани, Италия
 граница|22x22пкс|Египет Александрия, Египет
 граница|22x22пкс|Ливан Сидон, Ливан
 граница|22x22пкс|Сирия Латакия, Сирия

 Сит илдәрҙең консуллыҡтары 
Констанцала түбәндәге дәүләттәрҙең консуллыҡтары урынлашҡан:

 Генераль консуллыҡ



 Почетлы консуллыҡ









 Иҫкәрмәләр 

Категория:Кеше исемдәре бирелгән ҡалалар
Категория:Википедия:Статьи с переопределением значения из Викиданных
Категория:Страницы с непроверенными переводами