Кәҫле

Кәҫле —  Рәсәй Федерацияһының Силәбе өлкәһендә урынлашҡан ҡала, Кәҫле районының административ үҙәге.  Эре индустриаль һәм мәҙәни үҙәк, шулай уҡ халыҡ кәсептәре үҙәге, Кәҫле - суйындан ҡойолған сәнғәти әҫәрҙәре менән данлы.

 Географияһы 
Ҡала Силәбе өлкәһенең төньяғында  Иртәш, Оло Кәҫле, Кесе Кәҫле, Кирәте һәм Сөнгөл күлдәре араһында, Силәбенән 125 км ( автомобиль юлынан),  90 км (тура юлдан) алыҫлыҡта урынлашҡан.

 Этимологияһы 
Кәҫле атамаһы (башҡ. Кәҫле, диалек. Кәһте) Оло һәм Кесе Кәҫле күлдәре атамаһынан килеп сыҡҡан тип фараз итәләр.  ( тигән һүҙҙән килеп сыҡҡан тигән фекерҙәр ҙә бар Матвеев А. К. «Топонимия Урала». Учебное пособие, Свердловск 1985 г.

 Тарихы 
Кәҫле топонимы тураһында тәүге яҙмалар 17-се быуатта уҡ күренә башлай. 

1695 йылда  Себер слободаларында йәшәүселәр  Иван һәм Петр Алексеевич батшаларға ялыу яҙалар, унда «кроме той дороги, которая идёт меж озёр Иртяш и Касли купецким людям проехать негде. Башкиры в той земле для промыслов безденежно не пускают, берут деньги и всякое унижение чинят» тип зарланалар Топонимика г. Касли 

1747 йылдың 23 майында Кәҫле ҡасабаһы булараҡ нигеҙләнә, бында суйын ҡойоу һәм тимер сығрыу заводы төҙөлә башлай.  1751 йылда заводты Демидов Никита Никитич һатып ала. Суйын Ҡариҙел йылғаһы буйлап Европа яғына оҙатылаИстория Каслей. Город в чугунном узоре , Статья на официальном сайте муниципального учреждения культуры «Межпоселенческая центральная библиотека Кәҫленского муниципального района».. Кәҫлегә тәүгеләр итеп  заводчик Яков Коробковҡа Ырымбур губерния канцелярияһы указы менән беркетелгән зат-ырыуын белмәгән, никаһыҙ тыуғандар урынлаштырыла (ведомостең күсермәһе Кәҫле тарихи-художество музейында һаҡлана). Рәсәйҙең үҙәк райондарынан ер эҙләп, ҡасып килеүселәр, иҫке обрядсылар өҫтәлә. Һуңғараҡ заводҡа бөтөнләйгә  Тула, Сембер һәм Калуга губерниялары крәҫтәиндәре күсерелә Топонимика г. Касли  

1899 йылғы Урал буйынса юл күрһәткестә, Кәҫле заводы Екатеринбург өйәҙенең көньяҡ өлөшөн колониялаштырыуҙа бик мөһим роль үтәне, тип әйтелә. Заводҡа Тула һәм Олонец заводтарында иң оҫта һөнәр эйәләре күсенеп киләТопонимика г. Касли .  

1910 йылда Пермь губернияһыЕкатеринбург өйәҙенең Кәҫле заводы  төҫлө фотографияларға эләгә. Российская империя в цвете. Российская империя. Пермская губерния. Екатеринбургский уезд. Кәҫле  Рәсәй фотографы Сергей Михайлович Прокудин-Горский был сюжеттарҙы тарихҡа теркәп ҡалдыра. 

1929 йылдың 25 февралендә Кәҫле ҡала тибындағы ҡасабаға әүерелә, 1942 йылдың 29 июлендә ҡала статусы ала.

1934 йылдың 17 ғинуарында   ҡасаба Урал өлкәһенән Силәбе өлкәһенә күсерелә.

1957 йылдың 29 сентябрендә  плутоний-238 сығарыусы "Маяҡ" комбинатындағы Ҡыштым аварияһы арҡаһында, халыҡты күсерә башлайҙар. 

1963 йылдың 1 февралендә Кәҫле районы бөтөрөлә,   Ҡоншаҡ районы ойошторола,  Кәҫле Ҡыштым ҡалаһына инә.

.

 Халҡы 

 Иҡтисады 
слева|мини|1901 йылғы «Кавказский пленник» тигән суйын статуэтка 
мини|Кәҫлелә ҡойолған декоративрәшәткә.  Почта маркаһы

Кәҫле данлыҡлы сәнғәти суйын әйберҙәре менән танылған. Суйын ҡойоу заводына хәҙер «Мечел» ЯСЙ-һы хужа. 265 йыл элек барлыҡҡа килгән машина эшләү заводы Уралда металлургия үҫешенә ҙур өлөш индерә.Кәҫле заводына  1860 һәм 1861 йылдарҙа  Санкт-Петербургтағы күргәҙмәлә алтын һәм көмөш миҙалдар бирелә. Был уңыштарын кәҫле оҫталары  Парижда, Венала, Филадельфияла, Копенгагенда, Стокгольмда үткәрелгән Бөтә донъя күргәҙмәләрендә раҫлайҙар. Суйын ҡойоу сәнғәте бөгөн дә дауам итә. 

Ҡалал йәнә бер завод — ЯСЙ «Радий» ( «Кәҫле радио заводы») бар. 

Шулай уҡ балыҡ заоды, тегеү фабрикаһы, тәжрибә урман хужалығы эшләп килә.

 Мәҙәниәте 
 Сәнғәти суйын ҡойоу музейы;
 Захарова исем. ҡала мәҙәниәт һарайы;
 Ике балалар ижады үҙәге ;
 Үҙәк ҡала китапханаһы.

 Мәғариф 
 Кәҫленский сәнәғәт-гуманитар техникумы;
 Өс дөйөм белем биреү мәктәбе (24, 25 и 27);
 Музыка һәм художество мәктәптәре.

 Транспорт 
Кәҫле аша төбәк әһәмиәтендәге  автомобиль юлдары  үтә: Ҡыштым (Ҡыштым — Кәҫле), Красноуфимск (Красноуфимск — Нязепетровск — Үрге Өпәле — Кәҫле). Ул Екатеринбург федераль автоюлына   сыға. 

Ҡала йәмәғәт транспорты: ике автобус маршруты   , шәхси ҡала һәм ҡала яны таксиҙары эшләй.

Иҫкәрмәләр 

 Һылтанмалар 
 Касли в энциклопедии «Мой город»
 История герба Каслей
 Портал посвящён городу Касли и Каслинскому району
 Официальный сайт прихода города Касли 
 Российская Империя в цвете. Фотографии С.М. Прокудина-Горского 


Категория:Силәбе өлкәһе ҡалалары
Категория:Кәҫле районы тораҡ пункттары