Советтар Союзы Коммунистар партияһы

Советтар Союзы Коммунистар партияһы (, КПСС) 1952 йылдың 5 октябренән партияның рәсми атамаһы (ҡыҫҡартылған атамаһы -аббр. КПСС; көндәлек һөйләштә па́ртия) — Совет Социалистик Республикалар Союзында хакимлек иткән фирҡә (партия).
 Тарихы 
1898 (1903) йылда Рәсәй марксистары тарафынан нигеҙләнгән РСДРП (Российская социал-демократическая рабочая партия)- Рәсәй социал- демократик эшселәр (большевиктар) партияһы; 1918 йылдың мартынан РКП(б)- Рәсәй коммунистар (большевиктар) партияһы тип атала башлай. 1925 йылдан 1991 йылға тиклем — Бөтә Союз коммунистар партияһы, Советтар Союзы Коммунистар партияһы (Всесоюзная коммунистическая партия большевиков-ВКП(б), Коммунистическая партия Советского Союза-КПСС). 1920-се йылдар башынан алып, 1990 йылға тиклем илдә рөхсәт ителгән берҙән-бер партия. Компартияның хакимлыҡ статусын СССР Конституцияһы билдәләй: 1936 йылғы СССР Конституцияһының 126-сы статьяһында Коммунистар партияһы дәүләт һәм йәмәғәт ойошмаларының «етәксе ядроһы» тип, 1977 йылда ҡабул ителгән СССР Конституцияһында (6-сы статья) бөтә совет йәмғиәтенә, дәүләт һәм йәмғиәт ойошмаларына етәксе һәм йүнәлеш биреүсе көс, тип яҙылған«Руководящей и направляющей силой советского общества, ядром его политической системы, государственных и общественных организаций является Коммунистическая партия Советского Союза. КПСС существует для народа и служит народу.

Вооружённая марксистско-ленинским учением, Коммунистическая партия определяет генеральную перспективу развития общества, линию внутренней и внешней политики СССР, руководит великой созидательной деятельностью советского народа, придаёт планомерный научно обоснованный характер его борьбе за победу коммунизма».. 1990 йылда СССР-ҙа барған «үҙгәртеп ҡороу» осоронда компартияның сәйәси власть монополияһы бөтөрөләЗакон СССР от 14.03.1990 № 1360-I «Об учреждении поста Президента СССР и внесении изменений и дополнений в Конституцию (Основной Закон) СССР», ләкин яңы редакциялағы СССР Конституцияһында ла КПСС башҡа партиялар араһында айырып күрһәтелгәнАвакьян С. А. Конституция России: природа, эволюция, современность. — : Сашко, 2000. — ISBN 5-85597-015-9..

1991 йылғы (19—21 август) «август болаһы» менән бәйле ваҡиғаларҙан һуң, ул ваҡыттағы РСФСР Президенты Б.Н.Ельцин КПСС-ты Конституцияға ҡаршы эшмәкәрлектә ғәйепләй. Хоҡуҡҡа ҡаршы килгән РСФСР Президенты Указы менән (№ 169, 6 ноябрь, 1991 йыл) КПСС-тың һәм РСФСР Компартияһы эшмәкәрлеге тыйыла — бөтә ойошмалары ла таратыла, мөлкәте тартып алына. Ләкин Рәсәй Федерацияһы Конституция суды ҡарары буйынса (суд ҡарары № 9-П 30.11.1992), КПСС — РСФСР Компартияһының башланғыс ойошмаларының эшмәкәрлеген тыйыу Конституцияға ярашһыҙ тип табыла. Партияның тарҡалыуы һәм бөтә союз ойошмаһы булыуҙан туҡтауы сәбәпле был эште артабан ҡарау туҡтатылаПостановление Конституционного Суда РФ № 9-П от 30 ноября 1992 года по Делу КПСС.

 Иҫкәрмәләр 

 Әҙәбиәт 

 Андреев Герман Наумович Не близнецы, но — братья. // Новый мир. — 1994. — № 4. — С. 185—189. — ISSN 0130-7673
 Введение, состав руководящих органов РКП(б)-ВКП(б)-КПСС, статистика и биографические справки по их членам. // «Известия ЦК КПСС» 1990. № 7.





 Коммунистическая партия Советского Союза // Научный коммунизм: Словарь / Александров В. В., Амвросов А. А., Ануфриев Е. А. и др.; Под ред. А. М. Румянцева. — 4‑е изд., доп. — М.: Политиздат, 1983. — 352 с.
 Месяц С. А. История высших органов КПСС. — М.: Открытое общество, 2001.

 Список № 5 исключённых из РКП по Сибири // «Советская Сибирь», № 284 (644), 24 декабря 1921.

 Лукашевич Д. А. Юридический механизм разрушения СССР. М., 2016. 448 с.

 Һылтанмалар 

 Справочник по истории Коммунистической партии и Советского Союза 1898—1991
 Исторические уроки гибели КПСС и СССР
 «Советский архив» — сборник документов ЦК КПСС / Составитель Буковский В. К.
 Communist Party // Encyclopædia Britannica
 Communist Party of the Soviet Union // Encyclopædia Britannica

*
Категория:Внутренняя политика СССР
Категория:Запрещённые политические партии
Категория:Всесоюзные организации