Хлорофилл

Хлорофи́лл ( , «йәшел» һәм , «япраҡ») — үҫемлектәрҙе йәшел төҫкә буяй торған пигмент. Уның  ҡатнашлығында фотосинтез бара. Химик төҙөлөшө буйынса  хлорофилл — төрлө тетрапирролдарҙың магнийлы комплекстары . Хлорофилл  порфирин төҙөлөшлө һәм гемдарға яҡын.

 Тарихынан 

1817 йылда француз химиктары һәм фармацевтары Жозеф Бьенеме Каванту һәм Пьер Жозеф Пеллетье  үҫемлек япрағынан йәшел пигмент айырып алғандар һәм хлорофилл тип атағандар Pelletier and Caventou (1817) «Notice sur la matière verte des feuilles»(Замечания о зелёном материале листmtd), Journal de Pharmacie, 3 : 486—491. .

Хлорофилл Е140 аҙыҡ өҫтәлмәһе булараҡ теркәлгән.

1960 йылда америкалы химик-органик Роберт Вудворд синтез юлы менән хлорофилл эшләй. 

Синтез 3 этаптан торған 15  реакцияны үҙ эсенә ала. Хлорофилл  синтезы өсөн сығанаҡ матдәләр булып  глицин һәм ацетат тора.

 Химик структураһы 

Хлорофилды протопорфирин (порфирин) һәм ике карбоксил төркөм сығарылмаһы  итеп ҡарарға мөмкин. Улар башлыса сағыу буялған  һәм флуоресценция сифатына эйә була. 

Хлорофилл яҡтылыҡта тотороҡһоҙ. Ул кристалл рәүешендә була ала . H2O йәки Ca2+  органик иреткестәргә ҡушылыу кристаллашыуға булышлыҡ итә .

 Хлорофилл a Хлорофилл b Хлорофилл c1 Хлорофилл c2 Хлорофилл d Хлорофилл f Формула C55H72O5N4Mg C55H70O6N4Mg C35H30O5N4Mg C35H28O5N4Mg C54H70O6N4Mg C55H70O6N4Mg C2 группа -CH3 -CH3 -CH3 -CH3 -CH3 -CHO C3 группа -CH=CH2 -CH=CH2 -CH=CH2 -CH=CH2 -CHO -CH=CH2 C7 группа -CH3 -CHO -CH3 -CH3 -CH3 -CH3 C8 группа -CH2CH3 -CH2CH3 -CH2CH3 -CH=CH2 -CH2CH3 -CH2CH3 C17 группа -CH2CH2COO-Phytyl -CH2CH2COO-Phytyl -CH=CHCOOH -CH=CHCOOH -CH2CH2COO-Phytyl -CH2CH2COO-Phytyl C17-C18 элемтә Берәрле Берәрле Икешәрле Икешәрле Берәрле Берәрле Таралыуы Бар ерҙә лә Ер өҫтө үҫемлектәренең күпселеге Ҡайһы бер һыу үҫемлектәре Ҡайһы бер һыу үҫемлектәре Цианобактериялар Цианобактерииялар

 Ҡулланылышы 
Хлорофилл  аҙыҡ буяуҙары ( европа реестрында теркәү номеры E140) булараҡ ҡулланыла, мәгәр этанол иретмәләрҙә һаҡлау, бигерәк тә әсе мөхиттә, уны  тотороҡһоҙ итә, бысраҡ һоро-йәшел төҫкә инә һәм тәбиғи буяу булараҡ ҡулланыу мөмкин түгел. Шулай уҡ һыуҙа  натив төрө иремәү ҙә уны аҙыҡ-түлек буяуы итеп ҡулланыуҙы сикләй. Әммә кондитер изделиелары бешергәндә синтетик буяуҙарҙы ярайһы уңышлы алмаштыра.

Яһалма хлорофилл — баҡыр хлофиллин комплексы (тринатрий тоҙҙары) аҙыҡ-түлек буяуы сифатында ( европа реестры теркәү номеры E141) ҡулланыла. Натив хлорофилдан айырмалы рәүештә,  баҡыр комплексы әсе мөхиттә тотороҡло, зөбәржәт йәшел төҫтә була һәм оҙаҡ һаҡлана,  һыуҙа һәм һыулы-спиртлы иретмәләрҙә ирей. Америка (USP) һәм Европа (EP) фармакопеялары баҡыр хлорофилды  аҙыҡ-түлек  буяуҙарына индерә, әммә  ауыр металл булараҡ, баҡыр концентрацияһына лимит ҡаралған.

 Иҫкәрмәләр 

 Һылтанмалар

 Speer, Brian R. (1997). «Photosynthetic Pigments» на сайте UCMP Glossary (online). University of California, Berkeley Museum of Paleontology. Verified availability August 4, 2005.
 Chlorophyll d: the puzzle resolved 
 Билич Г. Л., Крыжановский В. А. Биология. Полный курс: В 4 т. — издание 5-е, дополненное и переработанное. — М.: Издательство Оникс, 2009. — Т. 1. — 864 с. — ISBN 978-5-488-02311-6

Категория:Хлорофилдар 
Категория:Буяуҙар
Категория:Аҙыҡ өҫтәмәләре