Кивач

Кивач (карел. Kivačču, фин. Kivatsu) —  Карелия Республикаһының Суна йылғаһындағы шарлауыҡ

 Дөйөм мәғлүмәттәр 
Шарлауыҡтың исеме, күрәһең, фин  һүҙе «kiivas»,-   «ҡеүәтле, йылдам» тигәнде аңлатаГ. М. Кертә. Н. Мамонтов. Карел топонимика йомаҡ. / Изд. 3, добролюбов. — Петрозаводск: Издательство «Карелия», 2007. — 120 б.: ил..

Бейеклеге 10,4 м  һәм  участкала дөйөм оҙонлоғо яҡынса 170 м. Түбәнге баҫҡысының текә ағыу бейеклеге —  8 м. Шарлауыҡтың баҫҡысы сығып торған диабаз тарафынан барлыҡҡа килә. 

Шарлауыҡты ҡая ике ағымға бүлә: төп (уң) һәм икенсел (һул). Төп ағым дүрт баҫҡыс буйлап төшә, икенсел ағым тура мөйөш аҫтында төп ағымға ҡушылған бер нисә йүнәлешкә бүленәКарелия: энциклопедия: 3 т. / гл. ред. ф. Титов. 2 т.: К — П — Петрозаводск: ИД «ПетроПресс», 2009. 54. с. — 464 с.:, карт. ISBN 978-5-8430-0125-4 (т. 2).

Шарлауыҡ  «Кивач» ҡурсаулығы сиктәрендә экскурсия объекты булып тора, уның майҙаны 10 меңдән ашыу гектар. Шарлауыҡ янында Тәбиғәт музейы һәм  дендрарий урынлашҡан.

 Тарихы 
1566 йылда беренсе тапҡыр  Ер китабында телгә алынғанКарелия: энциклопедия: 3 т. / гл. ред. ф. Титов. 2 т.: К — П — Петрозаводск: ИД «ПетроПресс», 2009. 54. с. — 464 с.:, карт. ISBN 978-5-8430-0125-4 (т. 2).

Риүәйәттәрҙең береһенә ярашлы, ике апалы-һеңлеле  Суна һәм Шуя йылғалары бер-береһәнән айырылырға теләмәй йәнәш аҡҡандар, Тик бер мәлдә Суна һеңлеһенә үҙенең уңайлы үҙәнен бирә һәм ял итергә ятып тора. Уянып киткәс,  ул Шуяның бик алыҫҡа ағып киткәнен күреп аптырай  һәм юлындағы бөтә нәмәне ағыҙып алып китеп, артынан ҡыуып китә. Суна ҡаялар ярған урында Кивач  шарлауығы барлыҡҡа киләКивач шарлауығы | карелия менән ял итеү компанияһы «Карьяла» .

1837 йылда  бүрәнә ҡыуыуҙа  ағастарҙың һыныуын булдырмау өсөн махсус бүрәнә төшөрөү ҡулайламаһы ҡорола. 

1868 йылда шарлауыҡҡа  император Александр II килә, уның  килеүенә бында махсус ҡуныу йорто төҙөлә.  

ГЭС-тың Суна  каскадын төҙөгәндә һыуҙың бер өлөшө бирелә (каскадтың иң ҙур станциялары   — Кондопожский ГЭС һәм Пальеозерский ГЭС). Был шарлауыҡтың    гидрографик селтәрен үҙгәртә һәм тәбиғи ҡеүәтен кәметә  (66 тиклем м³/с)Карелия: энциклопедия: 3 т. / гл. ред. ф. Титов. 2 т.: К — П — Петрозаводск: ИД «ПетроПресс», 2009. 54. с. — 464 с.:, карт. ISBN 978-5-8430-0125-4 (т. 2).

 Кивач әҙәби әҫәрҙәрҙә 
Шарлауыҡҡа Г. Р. Державинадың  «Шарлауыҡ» шиғыры, Ф. Н. Глинканың  һәм башҡа билдәле шағирҙарҙың шиғри юлдары арналғанКарелия: энциклопедия: 3 т. / гл. ред. ф. Титов. 2 т.: К — П — Петрозаводск: ИД «ПетроПресс», 2009. 54. с. — 464 с.:, карт. ISBN 978-5-8430-0125-4 (т. 2).

 Галереяһы 

 Иҫкәрмәләр 

 Әҙәбиәт 

 Березин Н. И. Пешком к карельским водопадам. — СПб., 1903
 Шайжин Н. С. Поэзия северорусской природы. Олонецкие водопады: Кивач, Пор-Порог и Гирвас в описаниях туристов. — Петрозаводск, 1907
 Григорьев С. В. Водопады Карелии. — Петрозаводск, 1956
 Карелия: энциклопедия: в 3 т. / гл. ред. А. Ф. Титов. Т. 2: К — П. — Петрозаводск: ИД «ПетроПресс», 2009. С. 54 — 464 с.: ил., карт. ISBN 978-5-8430-0125-4 (т. 2)

 Һылтанмалар 

 Водопад «Кивач». Институт водных проблем Севера КарНЦ 
 Кивач на официальном сайте Карелии
 Фотографии Кивача начала XX века (полноводный, до строительства плотины в Гирвасе) 
 Как добраться до водопада. Описание и GPS координаты. 
 Интерактивная фотография водопада со множества ракурсов 
 Чудские памятники и предания о «Панах» // Памятная книжка Олонецкой губернии на 1867 год. Петрозаводск, 1867, С. 118.
Категория:Википедия:Статьи с переопределением значения из Викиданных
Категория:Шарлауыҡтар