Грузия халҡы

Грузия халҡының дөйөм иҫәбе (өлөшләтә танылған Көньяҡ Осетия һәм Абхазиянан тыш) 2018 йылдың 1 ғинуарына ҡарата 3 729 600 кеше тәшкил иткән, 2017 йылдың 1 ғинуарында — 3 726 400 кеше, 2016 йылдың 1 ғинуарында — 3 728 600 кеше, 2014 йылдың 1 ғинуарында — 4 490 500 кеше, 2013 йылдың 1 ғинуарында — 4 483 800 кеше.

2014 йылдың 4 ноябренә ҡарата йән иҫәбен алыу һөҙөмтәләренә ярашлы Грузия халҡының һаны 3 713 804 кеше тәшкил иткән, шул иҫәптән ҡала халҡы — 2 122 623 кеше (57,15 %) һәм ауыл халҡы — 1 591 181 кеше (42,85 %)  

Ир-егеттәр халыҡтың 47,7 %, ә ҡатын-ҡыҙҙар 52,3 % тәшкил итә. Ир-егеттәрҙең уртаса ғүмер оҙонлоғо — 70,1 йәш, ҡатын-ҡыҙҙарҙыҡы — 78,6 йәш, ә дөйөм уртаса күрһәткес 74,4 йәш тәшкил итә.

 Динамикаһы 
Грузия халҡыиҫәбенең динамикаһыНациональная статистическая служба Грузии. Численность населения регионов и муниципалитетов Грузии на начало года в 2005-2015 гг. Статистика населения Грузии в 1990-2009 гг.  Данные до 1993 года включают Абхазию и Южную Осетию, данные за 1994 - 2009 гг. включают частично Ленингорский район Южной Осетии (Ахалгорский район), Верхний Кодор Абхазии, а также грузинские сёла-анклавы под Цхинвалом (анклавы к северу от него (сёла Тамарашени, Курта, Кехви и др. ) и к востоку (сёла Ередви, Ванати, Белоти и др.), а также к востоку от Знаура анклав Авневи, которые учитывались Грузией как части Горийского и Карельского районов, а в 2006-2008 гг. также как части отдельных муниципалитетов Курта, Тигви, Эредви
Йыл бөтәһе мең кеше	шул иҫәптән Көньяҡ Осетияһыҙ һәм Абхазияһыҙ	1900		2 000,0  ...	1959		4 044,0  3 542,5	1970		4 686,4  4 099,0	1979		4 993,0  4 409,5	1989		5 499,9  4 875,8	1990		5424,4  ...	1991		5453,3  ...	1992		5467,4  ...	1993		5345,8  ...	1994		4929,9  ...	1995		4794,2  ...	1996		4674,5  ...	1997		4558,4  ...	1998		4504,9  ...	1999		4469,8  ...	2000		4435,2  ...	2001		4401,4  ...	2002		4371,5  4 361,9	2003		4342,6  ...	2004		4315,2  ...	2005		4321,5  ...	2006		4401,3  4 384,4	2007		4394,7  4 377,8	2008		4382,1  4 365,2	2009		4385,4  4 368,5	2010		4436,4  4 436,4	2011		4469,2  4 469,2	2012		4497,6  4 497,6	2013		4483,8  4 483,8	2014		4490,5  4 490,5	2015		3721,9  3 721,9	2016		3728,6  3 728,6	2017		3726,4  3 726,4	2018		3729,6  3 729,6			

 Тәнҡит 
Грузия халыҡтары донъя конгрессының вице-президенты, Урыҫ һәм грузин халыҡтары берҙәмлеге фондының президенты В. К. Хомерики буйынса, Грузияла халыҡ һаны уның властары тарафынан бик юғары итеп күрһәтелгән (айырым әйткәндә һайлауҙар барышында махинайиялар уҙғарыу өсөн) һәм ысынында 2010 йылдың майында 3,5—3,7 млн кеше (1,6 миллиондан 2 миллионға тиклем граждандар сит илгә сыыҡан) тәшкил иткән, ә рәсми мәғлүмәттәргә ярашлы 2009—2010 йылдарҙа 4,39—4,44 млн кеше иҫәпләнгәнГрузинский "маяк демократии"Статком Грузии. Численность населения на начало года в 2000-2011 гг..

Яңы властар тарафынан уҙғарылған 2014 йылғы йән иҫәбен алыу буйынса ысынлапта Грузия халҡының һаны 3,7 миллион кеше икәнен күрһәтте.

 Милли составы 
Грузияның төп халҡын тәшкил итәләр: грузиндар, әзербайжандар, әрмәндәр, урыҫтар, осетиндар, курдтар (езидтар), һәм шулай уҡ гректар, кистиндар (чечендар), украиндар, йәһүдтәр (шул иҫәптән грузин йәһүдтәре, курд йәһүдтәре (лахлухтар) һәм ашкеназдар), абхаздар, ассирийҙар, аварҙар һәм башҡалар.
 1989 йылда Грузин ССР-ның менән 2002 һәм 2004 йылдарҙа Грузияла халыҡттың милли составы
 Милләт  1989Включая Абхазскую АССР и Юго-Осетинскую автономную область  %  2002Без учёта населения Абхазии и Южной Осетии, неподконтрольных Грузии на момент переписи 2002 года (но с учётом части Кодорского ущелья Абхазии и части Ленингорского района Южной Осетии, подконтрольных Грузии до 2008 года)Ethnic Groups of Georgia: Censuses 1926—2002   %  2014Без учёта населения Абхазии и Южной Осетии, неподконтрольных Грузии  %												 Бөтәһе  	  	5400841	  	100,00%	  	4371535	  	100,00%	  	3713804	  	100,00% Грузиндар  	  	3787393	  	70,13%	  	3661173	  	83,75%	  	3224564	  	86,83% Әзербайжандар  	  	307556	  	5,69%	  	284761	  	6,51%	  	233024	  	6,27% Әрмәндәр  	  	437211	  	8,10%	  	248929	  	5,69%	  	168102	  	4,53% Урыҫтар  	  	341172	  	6,32%	  	67671	  	1,55%	  	26453	  	0,71% Осетиндар  	  	164055	  	3,04%	  	38028	  	0,87%	  	14385	  	0,39% ЕзидтарВ 1989 году учитывались в составе курдов  	  	  	  	  	  	18329	  	0,42%	  	12174	  	0,33% Украиндар  	  	52443	  	0,97%	  	7039	  	0,16%	  	6034	  	0,16% КистиндарВ 1989 году учитывались в составе чеченцев  	  	  	  	  	  	7110	  	0,16%	  	5697	  	0,15% Гректар  	  	100324	  	1,86%	  	15166	  	0,35%	  	5544	  	0,15% Ассирийҙар  	  	6206	  	0,11%	  	3299	  	0,08%	  	2377	  	0,06% Йәһүдтәр  	  	24795	  	0,46%	  	3772	  	0,09%	  	   	  	 Абхаздар  	  	95853	  	1,77%	  	3527	  	0,08%	  	   	  	 Курдтар  	  	33331	  	0,62%	  	2514	  	0,06%	  	   	  	 Аварҙар  	  	4230	  	0,08%	  	1996	  	0,05%	  	   	  	 Чечендар  	  	609	  	0,01%	  	1271	  	0,03%	  	   	  	 Поляктар  	  	2014	  	0,04%	  	870	  	0,02%	  	   	  	 Молдавандар  	  	2842	  	0,05%	  	824	  	0,02%	  	   	  	 Немецтар  	  	1546	  	0,03%	  	651	  	0,01%	  	   	  	 Белорустар  	  	8595	  	0,16%	  	542	  	0,01%	  	   	  	 Сиғандар  	  	1744	  	0,03%	  	472	  	0,01%	  	   	  	 Төрөктәр  	  	1375	  	0,03%	  	441	  	0,01%	  	   	  	 Удиндар  	  	93	  	0,00%	  	203	  	0,00%	  	   	  	 Болгарҙар  	  	671	  	0,01%	  	138	  	0,00%	  	   	  	 Литвалар  	  	977	  	0,02%	  	134	  	0,00%	  	   	  	 Латыштар  	  	530	  	0,01%	  	91	  	0,00%	  	   	  	 Эстондар  	  	2316	  	0,04%	  	59	  	0,00%	  	   	  	 Фарсылар  	  	123	  	0,00%	  	46	  	0,00%	  	   	  	 Чехтар  	  	101	  	0,00%	  	46	  	0,00%	  	   	  	 Лезгиндар  	  	720	  	0,01%	  	44	  	0,00%	  	   	  	 Ингуштар  	  	170	  	0,00%	  	0	  	0,00%	  	   	  	 Башҡалар  	  	21846	  	0,40%	  	2349	  	0,05%	  	14346	  	0,39% Күрһәтмәгән/яуап бирмәгән  	  		  		  		  		  	1104	  	0,03%

 1926—2014 йылдарҙа халыҡтың этник составының динамикаһы
	Йән иҫәбен алыу йылы	Грузиндар	Әзербайжандар	Әрмәндәр	Урыҫтар	Осетиндар	Езидтар	1926Демоскоп Weekly: Всесоюзная перепись населения 1926 года. Национальный состав населения по регионам республик СССР. Закавказская СФСР/ ССР Грузии	66,80%	5,20%	11,50%	3,60%	4,20%		1939Демоскоп Weekly: Всесоюзная перепись населения 1939 года. Национальный состав населения по регионам республик СССР. Грузинская ССР	61,40%	5,30%	11,70%	8,70%	4,20%		1959Демоскоп Weekly: Всесоюзная перепись населения 1959 года. Национальный состав населения по регионам республик СССР. Грузинская ССР	64,30%	3,80%	11,00%	10,10%	3,50%		1970Демоскоп Weekly: Всесоюзная перепись населения 1970 года. Национальный состав населения по регионам республик СССР. Грузинская ССР	62,80%	4,60%	9,70%	8,50%	3,20%		1979Демоскоп Weekly: Всесоюзная перепись населения 1979 года. Национальный состав населения по регионам республик СССР. Грузинская ССР	68,80%	5,10%	9,00%	7,40%	3,20%		1989Демоскоп Weekly: Всесоюзная перепись населения 1989 года. Национальный состав населения по регионам республик СССР. Грузинская ССР	70,70%	5,70%	8,10%	6,30%	3,00%		2002 Перепись населения Грузии 2002 года 	83,80%	6,50%	5,70%	1,50%	0,80%	0,42%	2014Өлөшләтә танылған Көньяҡ Осетия һәм Абхазиянан тыш.	86,83%	6,27%	4,53%	0,71%	0,39%	0,33%	

 Крайҙар буйынса Грузия халҡының милли составы 
2014 йылғы йән иҫәп мәғлүмәттәре буйынса 
	край		бөтә-һе		Гру-зин-дар		%		Әзер-бай-жан-дар		%		Әр-мән-дәр		%		Урыҫ-тар		%		Осе-тин-дар		%		Езид-тар		%		Ук-раин-дар		%		Кис-тин-дар		%		Грек-тар		%	ГРУЗИЯ		3713804		3224564		86,83%		233024		6,27%		168102		4,53%		26453		0,71%		14385		0,39%		12174		0,33%		6034		0,16%		5697		0,15%		5544		0,15%		Аджария		333953		320742		96,04%		340		0,10%		5461		1,64%		3679		1,10%		101		0,03%		81		0,02%		793		0,24%		4		0,00%		575		0,17%		Гурия		113350		111168		98,07%		34		0,03%		1228		1,08%		564		0,50%		30		0,03%		17		0,01%		141		0,12%		0		0,00%		28		0,02%		Имеретия		533906		530288		99,32%		106		0,02%		709		0,13%		1384		0,26%		143		0,03%		6		0,00%		398		0,07%		0		0,00%		109		0,02%		Кахетия		318583		271298		85,16%		32354		10,16%		2191		0,69%		1921		0,60%		2526		0,79%		504		0,16%		202		0,06%		5581		1,75%		158		0,05%		Мцхета-Мтианети		94573		89343		94,47%		2316		2,45%		291		0,31%		252		0,27%		1327		1,40%		61		0,06%		80		0,08%		2		0,00%		55		0,06%		Рача-Лечхуми һәм Түбәнге Сванетия		32089		31977		99,65%		1		0,00%		9		0,03%		29		0,09%		28		0,09%		0		0,00%		9		0,03%		0		0,00%		7		0,02%		Самегрело-Үрге Сванетия		330761		328662		99,37%		64		0,02%		143		0,04%		1173		0,35%		46		0,01%		1		0,00%		312		0,09%		0		0,00%		55		0,02%		Самцхе-Джавахетия		160504		77498		48,28%		89		0,06%		81089		50,52%		712		0,44%		393		0,24%		1		0,00%		142		0,09%		0		0,00%		420		0,26%		Квемо-Картли		423986		217305		51,25%		177032		41,75%		21500		5,07%		2631		0,62%		810		0,19%		305		0,07%		510		0,12%		25		0,01%		2113		0,50%		Шида-Картли		263382		249479		94,72%		5501		2,09%		2072		0,79%		758		0,29%		4668		1,77%		4		0,00%		208		0,08%		1		0,00%		163		0,06%		Тбилиси		1108717		996804		89,91%		15187		1,37%		53409		4,82%		13350		1,20%		4313		0,39%		11194		1,01%		3239		0,29%		84		0,01%		1861		0,17%

 Төрөктәр-месхетиндар 
Совет осоронда төрөктәр-месхетиндар һәм понт гректары депортацияланған. 1980-се йылдар аҙағында төрөктәр этник низағтар һөҙөмтәһендә Үзбәкстанға ҡасырға мәжбүр булған, әммә Грузияға уларҙы индермәгәндәр — улар Краснодар крайында туҡталған, әммә урындағы властарға улар шулай уҡ кәрәкмәгән.

2004 йылдың февраленән Рәсәй һәм АҠШ хөкүмәттәре булышлығында, Миграция буйынса халыҡ-ара ойошма төрөк-месехтиндарҙы Краснодар крайынан АҠШ-ҡа күсереү буйынса программаны башлаған. Хәҙерге ваҡытта программа туҡтатылғанА. А. Гаджиев Ахалцихские турки. История. Этнография. Фольклор .

 Телдәр 

2014 йылғы йән иҫәп мәғлүмәттәре буйынса Грузияла туған телдәр: 		
	туған тел		бө-тәһе		бөтәилхалҡынан%				грузин		  	3254852	  	87,64%	әзербайжан		  	231436	  	6,23%	әрмән		  	144812	  	3,90%	урыҫ		  	45920	  	1,24%	осетин		  	5698	  	0,15%	башҡалар		  	31014	  	0,84%күрһәтмәгән	  	72	  	0,00%	бөтә ил халҡы	  	3713804	  	100,00%

2002 йылғы йән иҫәбе буйынса илдә һәм айырым милләттәрҙә туған тел:Том I - Основные итоги переписи   (I ტომი – აღწერის ძირითადი შედეგები) - табл. № 24 // Итоги переписи населения Грузии 2002 года 																	
	туған тел		бар-лығы		бөтәилхалҡынан%		гру-зин-дар		әзер-бай-жан-дар		әрмән-дәр		урыҫ-тар		осе-тин-дар		баш-ҡалар	грузинв том числе мегрельский и сванский языки		3677995		84,14%		3659413		934		5692		940		6189		4827	әзербайжан		283632		6,49%		71		283414		12		5		5		125	әрмән		235653		5,39%		15		19		235531		11		7		70	урыҫ		83007		1,90%		1493		385		7525		66652		389		6563	осетин		31381		0,72%		3		-		3		-		31372		3	башҡалар		4256		0,10%		178		9		166		63		66		3774	үҙ милләтенең теле		4335202		99,17%		3659413		283414		235531		66652		31372		58820	бөтә ил халҡы		4371535		100,00%		3661173		284761		248929		67671		38028		70973																	

2002 йылғы йән иҫәбен алыу буйынса туған телдән тыш башҡа телде ирекле белеүселәр:																	
	ирекле белеүселәр		бар-лығы		бөтәилхалҡынан%		грузин-дар		әзер-бай-жан-дар		әрмән-дәр		урыҫ-тар		осе-тин-дар		баш-ҡалар	урыҫ		1481481		33,89%		1234293		75207		120543		742		13760		36936	грузин 	221376		5,06%		1243		43024		81414		36642		23527		35526	инглиз		163333		3,74%		153066		614		4018		3015		490		2130	немец		51003		1,17%		48749		161		744		789		151		409	әрмән		21317		0,49%		11852		517		6232		1281		112		1323	француз		18764		0,43%		17717		145		459		215		53		175	осетин		8727		0,20%		5214		16		52		54		3362		29	әзербайжан		7518		0,17%		4062		814		1075		485		94		988	башҡа 	38045		0,87%		29290		1410		2560		1237		337		3211	үҙ милләтенең теле		15970		0,37%		1243		814		6232		742		3362		3577	бөтәһе		2671585		61,11%		2348539		181792		95618		27312		6038		12286	бөтә ил халҡы		4371535		100,00%		3661173		284761		248929		67671		38028		70973	

 Дин 

2014 йылғы йән иҫәбен алыу мәғлүмәттәренә ярашлы Грузияла артабанғы конфессиялар таралған: 
 Православие (грузиндарҙың, урыҫтарҙы, осетиндарҙың, гректарҙың төп өлөшө, абхаздарҙың бер өлөшө) — 83,41 % (3097,6 мең кеше)
 Ислам (Аджарияла һәи Месхет-Джавахетилағы грузиндарҙың бер өлөшө, абхаздарҙың бер өлөшө, төрөктәр, татарҙар, әзербайжандар, кистиндар) — 10,74 % (398,7 мең кеше)
 Әрмән апостол сиркәүе (әрмәндәр) — 2,94 % (109,0 мең кеше)
 Католицизм (әрмәндәрҙең бәләкәй өлөшө) — 0,52 % (19,2 мең кеше)
 Иегованың шаһиттары — 0,33 % (12,4 мең кеше)
 Езидизм (езидтар, курдтар) — 0,23 % (8,6 мең кеше)
 Протестантизм — яҡынса 0,07 % (2,5 мең кеше)
 Илленселәр
 Баптисттар
 Лютерандар
 Иудаизм (йәһүдтәр) — яҡынса 0,04 % (1,4 мең кеше)
 юҡ, яуап бирмәгәндәр йәғни динен күрһәтмәгәндәр — 1,70 % (63,0 мең кеше)

 Урбанизация 
2014 йылдың 4 ноябренә ҡарата йән иҫәбен алыу һөҙөмтәләренә ярашлы Грузия халҡының һаны 3 713 804 кеше тәшкил иткән, шул иҫәптән ҡала халҡы — 2 122 623 кеше (57,15 %), шуларҙың 1 062 282 кешеһе Тбилисиҙа (регион-муниципалитет сиктәрендә — 1 108 717 кеше, йәғни ҡала халының яртыһынан күберәге (52,2 %)) йәшәй, 152 839 кеше Батумила, 147 635 кеше Кутаисила, 125 103 кеше Руставила, 48 143 кеше Горила, 42 998 кеше Зугдидила, 41 465 кеше Потила, 26 135 кеше Хашурила, 25 318 кеше Самтредиала, 21 596 кеше Сенакила, 20 814 кеше Зестафонила, 20 211 кеше Марнеулиҙа, 19 629 кеше Телавиа һәм башҡа тораҡ пункттарҙы йәшәй.

 Дөйөм карта 
Картаның легендаһы:
25px  Халҡы 1 000 000 кешенән ашҡан ҡалалар15px  Халҡы 100 000—200 000 кеше тәшкил иткән ҡалалар13px  Халҡы 50 000—100 000 кеше тәшкил иткән ҡалалар12px  Халҡы 20 000—50 000 кеше тәшкил иткән ҡалалар10px  Халҡы 10 000—20 000 кеше тәшкил иткән ҡалалар8px  Халҡы 5 000—10 000 кеше тәшкил иткән ҡалалар6px  Халҡы 5 000 кешенән кәмерәк булған ҡалалар8px  Халҡы 5 000—10 000 кеше тәшкил иткән ҡала тибындағы ҡасабалар6px  Халҡы 5 000 кешенән кәмерәк булған ҡала тибындағы ҡасабалар

 Иҫкәрмәләр 

 Һылтанмалар 
Статистика мәғлүмәттәре сығанаҡтары  —
 :en:The World Factbook
 geostat.ge
 statistics.ge

*