Бейсик

Бе́йсик (BASIC,  —   тәжрибәһеҙ өйрәнә башлаусылар өсөн  символдар  инструкцияһының  универсаль коды) юғары  кимәлдәге программалар  төркөмө.
1964  йылда уны Дартмут колледжы профессорҙары Томас Курц  менән Джон Кемени яҙған [ Mary Bellis, BASIC — (Beginner’s All Purpose Symbolic Instruction Code) .

Был тел программист булмаған    студенттар  үҙаллы  кәрәкле мәсьәләләрҙе сисеү өсөн компьютер программалары   эшләү  инструменты  итеп  яҙылған. Өй  компьютерҙары  өсөн тел булараҡ төрлө диалекттары бар. Хәҙерге ваҡытта бик ныҡ үҙгәргән, был тәүге версияларҙағы ябай  тел түгел, ә  юғары кимәлдәге  ғәҙәти  мөмкинлектәр биргән тел. ОС Windows -тың төрлө версиялары  тарафынан идара ителгән ғәмәли программалар эшләү өсөн үҙаллы тел булараҡ ҡулланыла. Программаланыусы калькуляторҙар өсөн тел булараҡ  һәм  төрлө  тәғәйенләнештәге  эсенә индереп эшләнгән ғәмәли программалар системалары сифатында киң таралған.

Тарих 
Бейсиктың килеп сығыуы  1960  йылдарҙа компьютерҙарҙың  күбәйеүе һәм  бүлгеләнгән ваҡыт  режимында эшләү  (time-sharing) булдырылыуға бәйле. Алдарында торған мәсьәләләрҙе компьютерҙа сисергә теләгән уҡыусылар һәм  программист әҙерлеге үтмәгән белгестәр компьютерҙа эшләй башлай .

 Уйлап сығарылыуы 
Бейсик  1964 йылда  Дартмут Колледжы профессорҙары Джон Кемени менән  Томас Курц тарафынан эшләнгән, улар етәкселегендә  колледж студенттары командаһы уны тормошҡа ашыра .  Бер аҙҙан башҡа диалекттар ҙа эшләнә башлағас, тәүге версияны Dartmouth BASIC тип йөрөтә башлайҙар.

Бейсик  һис бер ауырлыҡһыҙ ваҡыт бүленешле терминал ҡулланып, программалар  яҙырлыҡ итеп проектланған була. Ул  тиҙ эшләй торған программа кәрәк булған түгел, ә үҙ алдында торған мәсьәләләрҙе сисергә теләгән ябай ҡулланыусыларға тәғәйенләнә .

Бейсик программалау телен уйлап сығарғанда һигеҙ принцип күҙ уңында тотола: 
  башлап өйрәнеүселәр”  ҡулланһын өсөн ябай;
 дөйөм тәғәйенләнештәге  программа теле ;
  тәжрибәле программистар булдыра алған  функционаллеген киңәйтеү'' мөмкинлеге биреү;
 интерактивлыҡ;
 хаталар тураһында аңлайышлы мәғлүмәт биреү;
 ҙур булмаған программаларҙа тиҙ эшләү;
 аппарат тәьминәтенең эшен аңлау кәрәкмәү;
 ҡулланыусыны  операцион системанан  һаҡлау.

Был тел өлөшлөтә  Фортран II-лә  һәм өлөшлөтә Алгол 60- та , ваҡытты бүлгеләп эшләү режимында уңайлы булһын , һуңыраҡ   тексты  эшкәртеү өсөн һәм матрицалы арифметика өсөн өҫтәлмәләр эшләнгән. Башта Бейсик GE-265 мейнфреймында күп терминалдар ярҙамында  тормошҡа ашырыла. Барлыҡҡа килгән ваҡытта ул комплимирланыусы тел (машина коды ҡулланып үҙгәртелә торған) була .

 Эшләп сығарыусылар
BASIC интерпретаторҙары  төрлө ваҡытта төрлө  ойошма, компания, фирмалар тарафынан сығарыла:

 Acorn Computers
 Apple
 Atari
 Basic International
 Borland
 CDC
 Commodore
 Comshare
 Concept Omega
 Data General
 Dartmouth
 DEC
 Digital Research

 Fantaisie Software
 The Game Creators

 Hedge Systems
 Honeywell
 HP
 IBM


 Microsoft

 Morgan Computing
 NCR Century
 RadioShack

 Sax Software
 Sinclair Research
 Sperry / UNIVAC
 Summi Software Tehnology
 Texas Instruments


 University of California
 University of Maryland

 Wang Laboratories
 Watcom
 Xerox


Советтар Союзында:
 Вильнюс университеты — Вильнюс
 ВЦ СО АН СССР — Новосибирск
 ПО «ВЭФ» — Рига
 Н. И. Лобачевский исемендәге Түбәнге Новгород дәүләт университеты — Түбәнге  Новгород

 Тормошҡа ашырыусылар 
Apple:

 Applesoft BASIC

 Integer BASIC

 MacBASIC

Microsoft:

 Altair BASIC
 BASCOM
 GW-BASIC

 MBASIC
 Microsoft Small Basic
 MSX BASIC

 QBasic
 QuickBASIC
 Visual Basic (VBA, VBS, .NET)

Sinclair:

 4K BASIC
 8K BASIC

 48 BASIC

 128 BASIC

Башҡалар:

 BASIC-256
 BBC BASIC
 Commodore BASIC
 DarkBASIC
 Dartmouth BASIC
 FreeBASIC
 Gambas

 KBasic
 Liberty BASIC
 MobileBASIC
 Play Basic
 PowerBASIC
 PureBasic
 Rapid-Q basic

 REALbasic
 Terminal-BASIC
 Turbo Basic
 Tiny BASIC
 Бейсик Вильнюс

 Ҡыҙыҡлы факт
 1975   йылда  Бостондан йәш программист Пол Аллен   Гарвард университеты студенты Билл Гейтс менән бергә   Altair 8800  микрокомпьютеры  өсөн Бейсик телен тормошҡа ашырыусы программа яҙған, йәғни   уны тәүге тапҡыр шәхси компьютерҙарҙы программа менән тәьмин итеү өсөн ҡулланған . Һуңыраҡ Гейтс менән Аллен үҙҙәренең Microsoft фирмаһын булдыра.

 Иҫкәрмәләр

 Әҙәбиәт






 Стандарттар
 ANSI X3.60-1978 «FOR MINIMAL BASIC»
 ISO/IEC 6373:1984 «DATA PROCESSING — PROGRAMMING LANGUAGES — MINIMAL BASIC»
 ANSI X3.113-1987 «PROGRAMMING LANGUAGES FULL BASIC»
 ГОСТ 27787-88 «Язык программирования БЕЙСИК» (включает в себя стандарт ISO 6373:1984)
 INCITS/ISO/IEC 10279-1991 (R2005) «Information Technology — Programming Languages — Full BASIC»
 ANSI X3.113 INTERPRETATIONS-1992 «BASIC TECHNICAL INFORMATION BULLETIN # 1 INTERPRETATIONS OF ANSI 03.113-1987»
 ISO/IEC 10279:1991/ Amd 1:1994 «Modules and single character input enhancement»

 Һылтанмалар
 Авторский вариант статьи Андрея Колесова. Статья была опубликована c незначительной литературной правкой в журнале «Наука и жизнь» № 10/2000, с. 18—20.
 A Manual for BASIC, the elementary algebraic language designed for use with the Darthmouth Time Sharing System  Препринт Дартмутского колледжа от 1 октября 1964.
 Thomas E. Kurtz. BASIC, 1977.
 Обширный список бейсико-подобных языков 


Категория:Программалау телдәре белем биреүҙә