Оҫҡон

Оҫҡон (, ) — Һуған-һарымһаҡ йәки тау һарымһағы  тип тә атала Лук косой - уксун, горный чеснокКосой лук или лук ускун: посадка и уход..

 Таралыуы  һәм экологияһы 
Тәбиғәттә төр ареалы үҙ эсенә Румынияны, Рәсәйҙең европа өлөшөн, Урта Азияны, Монголияны һәм Ҡытайҙы алаПо данным сайта GRIN (см. карточку растения).. 

Болондарҙа һәм тау итәктәрендә үҫә. 

 Тасуирлама 
Күп йыллыҡ үҫемлек, һабағынан һәм һуғанға оҡшаған төбөнән дә һарымһаҡ еҫе сыға. Үҫемлектең өҫкө өлөшөнөнөң  тышҡы күренеше Һарымһаҡты хәтерләтә, тик ҡыяҡтары яҫы һәм ҙур. Төбө иһә ялған һуғанбаш булып формалаша. Һабағы өҫкө тура булып үҫә, бейеклеге 60-150 см-ға етә, ҡыяҡтары аҫтынан күренмәй тора. Һуғанбашы  оҙонса йомортҡа йәки аҫты йомро конус рәүешендә була. 

Һуғанбашының диаметры һәм бейеклеге 4-6 см,йәки ярашлы рәүештә 1,5-2,5 см. Төбө вертикаль рәүештәге тамыр өҫтөндә урынлаш.

Тышҡы өлөшө һарғылт-алһыу йәки көрәнһыу ҡабыҡлы. Һабаҡта 3-8 ҡыяҡ тармаҡлана. Ҡыяҡтары яҫы, осона табан тарая бара, йәшел йәки һоро-йәшел төҫтә. Сәскәһе - алтынһыу һары.

Емеше – өс ҡырлы ҡумта һымаҡ, уның эсендә 3-4 орлоғо була. Орлоҡтары һуғандыҡына оҡшаған, ҡара төҫтә.

 Өлгөрөп етеүе 
Оҫҡон тиҙ өлгөрә торған үҫемлек. Ҡыяғы күренә башлап орлоғо өлгөргәнгә тиклем өс-дүрт ай үтә. Вегетация осоро ла иртә башлана - яҙ уртаһынан башлана, ә йәй башында орлоҡ һабағы килеп сыға. Июнь аҙағында сәскә ата башлай, сәскәһе  8-12 көн тора. Көҙгә орлоҡтары өлгөрә.

Ҡыяҡтары йәйгә оҙонайып ҡата, августа иһә һарғайып кибә. Йәйгеһен башҡаса ҡыяҡланмай.

 Баҡсала үрсетеү 
3-4 йыллыҡ үҫемлектән ғәҙәттә  грамм тирәһе орлоҡ сыға. Ҡышҡылыҡҡа сәсеп ҡалдырылған орлоҡтарҙың сығышы – 75-90 процент, әгәр яҙ сәселһә – 30-40 процент. Ҡайһы бер орлоҡ сәскән йылы түгел, киләһе йылдарҙа сығыусан. Орлоҡ өс йылдан ашыу ятһа, һуңынан бик әҙ генәһе шытып сыға. Тәүге йылы бик ҙур булмай. 

Төбөнән алып та күсереп ултыртырға була Косой лук или лук ускун: посадка и уход.

 Химик составы 

Үҫемлектә, бигерәк тә япраҡтарында С витамины (50-100 мг%), каротин (5-9 мг%),В төркөмө (Bt, В ), PP  витаминдары бик күп. (Bt,), PP. Эфир майы үҙенсәлекле еҫ  һәм  үткер тәм бирә. Тәме -  башлы һуған һәм һарымһаҡ араһында, шуға күрә уны «тау һарымһағы» тип йөрөтәләр ҙә. Ҡыяҡтарында кумарин, фитосерин, майҙар, инулин, пентозан, шәкәр, шул иҫәптән полисахаридтар һәм шулай уҡ азотлы берләшмәләр, йод эҙҙәре бар. Иң күп микроэлементтар -  тимер, баҡыр, кальций, фосфор. Ҡоро матдәләр ҡыяҡтарында 12 процентҡа етәЛук косой - уксун, горный чеснок.

 Малсылыҡта ҡулланыу 
Ит-һөт өсөн аҫралған малға оҫҡон, йыуа кеүек һуғанбашлы үҫемлектәр ашатыу кәңәш ителмәй, иттең еҫенә йоғонто яһай, ә һөттөң төҫө, тәме үҙгәрә, әммә хайуандың үҙенә бер нисек тә насар тәьҫир итмәй Пороки молока и причины их вызывающие .

 Шулай уҡ ҡара 
 Һарымһаҡ
 Һуған
 Айыу йыуаһы

 Таксономияһы 
Оҫҡон ()   ырыуына  ғаиләһенә  спаржа сәскәлеләргә ҡарай.

 Иҫкәрмәләр 

 Әҙәбиәт 


Категория: Евразия флораһы
Категория:Ботаника
Категория:Һуған һымаҡтар
Категория:Башҡортостан үҫемлектәре