Иржи Менцель

Иржи Менцель (Йиржи Мензель, ; 23 февраль 1938 йыл) — чех кинорежиссеры, актёр, сценарист, Вера Хитилова, Милош Форман һәм башҡалар менән бер рәттән — 1960 йылдарҙа Европа кинематографы дөйөм яңырыу осорон кисергән саҡта яңы чех киноһы тулҡынының төп вәкилдәренең береһе.

 Биографияһы 
Яҙыусы һәм журналист Йозеф Менцелдең улы. Театр менән мауыға һәм Прагалағы Музыка сәнғәте академияһының театр факультетына документтарын тапшыра, әммә уҡырға инә алмай. Бынан һуң ул шул уҡ академияның кино һәм телевидение факультетына уҡырға инә, Вера Хитилова һәм башҡа яңы тулҡын режиссерҙары менән Отакара Вавра оҫтаханаһында уҡый.

1960 йылда тәүге ҡыҫҡа метражлы «Панелле йорттар» фильмын төшөрә, әлеге фильмды ул Академияның 3-сө курсында уҡығанда ижад итә. Режиссерҙы беренсе эштәренән үк көндәлек тормошҡа иғтибарлығы айырып тора.

«Махсус күҙәтеү аҫтындағы поездар» (1966, романы Б. Грабал әҫәре буйынса, иң яҡшы сит ил фильмы өсөн Оскарға, Мангейм — Хайдельберг халыҡ-ара кинофестиваленең төп призына, Британия кино һәм телевидение сәнғәттәре академияһы премияһна лайыҡ була).

Нормалләштереү дәүерендә Менцелдең күп кенә фильмдары (мәҫәлән, «Һабан турғайҙары ептә») тыйыла һәм экрандарға 1990 йылдарҙа ғына сығарыла.

Кинола актёр булараҡ та төшә, шул иҫәптән яңы тулҡын буйынса коллегалары Марта Месарош һәм Кшиштоф Занусси фильмдарында. Театрҙа әүҙем эшләй.

 Фильмографияһы 
 1960 — Панелле йорттар / z Domy panelu
 1961 — ФАМУ журналы — Тәүге ваҡытлы сығарылыш / Zurnal FAMU — Prvni obcasnik
 1962 — Беҙҙә пан Ферстер үлде / Umrel nam pan Foerster
 1965 — Концерт 65 / Koncert 65
 1965 — Ынйы бөртөктәре һыу төбөндә / Perlicky na dne
 1965 — Ҡыҙҙар мәктәбендәге енәйәт /Zlocin v divci skole
 1966 — Махсус күҙәтеү аҫтындағы поездар/Ostře sledované vlaky (Б. Грабал романы буйынса)
 1968 — Еңмеш йәй / Rozmarné léto (Владислав Ванчура романы буйынса, Гәлсәр глобус, Карловы Вары)
 1968 — Кафешантандағы енәйәт (Й. Шкворецкий новеллаһы буйынса)
 1969 — Һабан турғайҙары ептә /Skřivánci na niti(Б. Грабал хикәйәләре буйынса, экранға сыға. 1990 йылда экрандарға сыға, Алтын айыу һәм Берлин кинофестивале ФИПРЕССИ-һының маҡтаулы телгә алыуы)
 1974 — Крайҙағы үҙгәрештәр /Promeny krajiny
 1974 — Кем байлыҡ эҙләй / Kdo hleda zlate dno
 1976 — Урман янындағы утарҙа / Na samote u lesa
 1978 — Кинокамера менән иң шәп ирҙәр / Bajecni muzi s klikou
 1981 — Киҫентеләр (Хәтирәләр) / Postriziny
 1982 — Күркәм һағыш мәлдәре / Krasosmutnen
 1983 — Умырзаялар байрамы /Slavnosti snezenek
 1985 — Ауылҡайым минең / Vesnicko ma strediskova («Оскар» премияһына номинация, экуменик жюриҙың махсус призы Монреаль фестивале жюрийының махсус премияһыь)
 1986 — Шоколад фирғәүендәр/ Die Schokoladenschnuffler
 1989 — Элекке заман аҙағы / Konec starych casu (В.Ванчура романы буйынса, Монреаль кинофестивале премияһы иң яҡшы режиссерға)
 1990 — Ҡабул итеү / Audience
 1991 — Хәйерселәр операһы/ Zebracka opera
 1994 — Һалдат Иван Чонкиндың тормош мажаралары / Život a neobyčejná dobrodružství vojáka Ivana Čonkina, В. Войновичтың романы буйынса, Венеция кинофестивалендә итальян сенаты президентының Алтын миҙалы)
 2002 — Ун минутҡа өлкән: Виолончель / Ten Minutes Older: The Cello, эпизод
 2006 — инглиз королен хеҙмәтләндерҙем / bsluhoval jsem anglického krále (Б. Грабал романы буйынса, Берлин кинофестивале ФИПРЕССИ-һы)
 2013 — Донжуандар / Donsajni

 Актёр 
 Ферат убыры (1981)
 Ер шарынан ялҡынлы сәләм / Srdecny pozdrav ze zemekoule (1982)

 Танылыу 
 Акира Куросава призы (Сан-Франциско кинофестивале, 1990).
 Чех левы премияһы — Ватан киноһына индергән өлөшө өсөн (1996).

 Әҙәбиәт 
 Škvorecký J. Jiří Menzel and the history of the «Closely watched trains». Boulder: East European Monographs, 1982
 Pošová K. Jiří Menzel. Praha: Český filmový ústav, 1992
 Һылтанмалар 

 Иржи Менцель на сайте Киноцентра
 Интервью с Иржи Менцелем на Синематеке 

Категория:«Оскар» премияһы лауреаттары
Категория:I дәрәжә «Хеҙмәттәре өсөн» миҙалы менән бүләкләнеүселәр (Чехия)
Категория:Сәнғәт һәм әҙәбиәт француз ордены кавалерҙары
Категория:Алфавит буйынса сценаристар
Категория:Алфавит буйынса шәхестәр
Категория:Алфавит буйынса актёрҙар
Категория:Чехословакия кинорежиссёрҙары
Категория:Алфавит буйынса кинорежиссёрҙар
Категория:Прагала тыуғандар
Категория:Википедия:Замандаштар биографияһы
Категория:1938 йылда тыуғандар
Категория:23 февралдә тыуғандар