Голиз һарайы

Голиз һарайы (Gohliser Schlösschen) — XVIII быуаттың икенсе яртыһында ҡасандыр Лейпциг ҡалаһында булған айырым йорт.

 Тарихи очерк 
1755—1756 йылдарҙа Лейпциг ҡала советнигы Иоганн Каспар Рихтер заказыф буйынса төҙөлгән һарайы (Caspar Johann Richter, 1708—1770). Ҡаланан Голиз ауылына (хәҙер — ҡала сите) табан төньяҡ-көнбайышта, Рихтерҙәң ҡатыны Кристиана Регина Хетцерҙың (Regina Christiana Hetzer) ике крәҫтиән ихатаһында урынлаша. Проект авторлығы архитектор Фридрих Зельтендорфҡа яҙыла (Friedrich Seltendorff, 1700—1778).

Ете йыллыҡ һуғыш башланыуы һөҙөмтәһендә һарайҙың эске биҙәү эштәрен Кристиана Хетцерҙың яңы ире — Лейпциг университеты профессоры Иоганн Готтлоб Беме (Böhme Gottlob Johann, 1717—1780) тамамлап ҡуя. Шул уҡ ваҡытта ҙур Ҡунаҡ залын биҙәү билдәле рәссам Адам Фридрих Эзерға йөкмәтелә. 1780 йылдарҙы Голиз һарайы Лейпцигтың рухи тормошо үҙәгенең береһе була: унда, атап әйткәндә, нәшриәтсе Георг Иоахим Гешен һәм Кернер Готтфрид Христиан ҡунаҡ була, 1875 йылда Голизда булғанында Фридрих Шиллерҙың килеүе ихтимал.

1793 йылда Кристиана Регина Хетцерҙың вариҫтары бинаның архитектура комплексын һаҡлау шарты менән һарайҙы ҡала милкенә бирә. Әммә артабанғы йылдарҙа ҡала советы эске йыһаздарҙың һәм сәнғәт коллекцияһының күп өлөшөн һата; һарай китапханаһы ҡала китап тупланмаһы составына индерелә.

1813 йылда Лейпциг өсөн һуғыштарҙа бында юғары чинлы хәрбиҙәр, һуңынан хәрби госпиталь урынлаштырыла.

1832 йылда Голиз һарайы Альвенслебен фон дворяндар нәҫеленә һатыла, һуңынан бина Лейнциг сауҙагәре Кристоф Георг Конрад Ницшеға күсә.

1906 йылда һарай ҡабаттан ҡала милкенә әүерелә, 1934—1935 йылдарҙағы реставрация эштәренән һуң йәмәғәт һәм мәҙәни саралар өсөн «Мәҙәниәт йорто» булараҡ асыла. Икенсе донъя һуғышынан һәм авиаһөжүм эҙемтәләрен бөтөргәндән һуң, 1951—1985 йылдарҙа бында Бах архивы урынлаша (Bach-Archiv Leipzig).

Германия берләшкәндән һуң бина 1990-1998 йылдарҙа капиталь ремонтлана һәм ҡаланың мәҙәниәт департаментына тапшырыла. Әммә 2003 йылда инде, аҡса экономиялау маҡсатында, һарай үҙенең ишектәрен яба.

2005 йылдың мартында Голиз һарайы 1991 йылда уҡ нигеҙләнгән Голиз һарайы дуҫтары кругына (Der Freundeskreis «Schlösschen Gohliser» e.V), тапшырыла. Ул уны һаҡлауҙы һәм артабан мәҙәни маҡсатта файҙаланыуҙы үҙ өҫтөнә ала.

 Хәҙерге заманда ҡулланыу 
Һарай, беренсе сиратта, төрлө концерт, тетар сығыштары урыны булып хеҙмәт итә, шулай уҡ ваҡытлыса күргәҙмәләр һәм никах тантаналары ла үтә. Бынан тыш, даими рәүештә туристик экскурсиялар үткәрелә. Һарайҙың бер өлөшөндә ресторан эшләй.

 Әҙәбиәт 
 Martin Eberle: Schlösschen Gohliser.  Regensburg, Schnell & 2000 Verlag Steiner.
 Sabine Hocquél-Schneider, u Alberto Schwarz. Brunhild Vollstädt: Gohliser zu Schlösschen Das Leipzig. ed. Freundeskreis Schlösschen Gohliser e vom.V, Leipzig Edition, 2000 Leipzig, ISBN 3-361-00511-6.

 Шулай уҡ ҡарағыҙ 
 Шиллерҙың йорт-музейы
Категория:1770 йылда барлыҡҡа килгәндәр