Бильбао

Бильбао (, ) — Испанияның ҡалаһы. Басктар Иле автономиялы берләшмәһенең Бискайя провинцияһы үҙәге. Муниципалитеты (комарки) Гран-Бильбао районы составына инә. Бильбао Басктар иленең 353 меңдән ашыу халҡы булған (2005 йыл мәғлүмәте буйынса) иң ҙур ҡалаларының береһе.

 Географияһы 
слева|мини|240x240пкс|Ҡалаға нигеҙ һалынғанға тиклем төҙөлгән Изге Иаков кафедраль ғибәҙәтханаһыы
Ҡала Нервьон йылғаһы тамағында, ҡала ситтәре Бискай ҡултығының яр буйына сыҡҡан ерҙә урынлашҡан.

 Тарих 
Элекке заманда Бильбао урынында балыҡсылар ултырағы була. 1300 йылдың 5 июнендә Диего Лопес V де Аро Лопес, Бискайя хакимы, нигеҙ һалаТарих Бильбао .

Үҙенең сауҙа өсөн уңайлы урында тороуы арҡаһында Бильбао бискай ҡалаһы сифатында ҡулланыла һәм тиҙ үҫә башлай. Испания эске һуғыштары уға аҙ ҡағыла, әммә Франция менән һуғыштан ул ныҡ яфа сигә.

1835 йылда Бильбао карлистар тарафынан ҡамап алына, әммә ул шундай тәүәккәлек менән дошмандарына ҡаршы тора, һөҙөмтәлә карлистар сигенергә мәжбүр була. Бильбао һәм Португалете карлистарҙың граждандар һуғышында улар өсөн терәк пункты була, улар аша инглиздәр испандарға ярҙам тапшыра.

Икенсе карлистар һуғышында (1873—1876) гарнизонында 4700 кешеһе булған Бильбао 20 мең карлистарҙың һөжүменә дусар була. Карлистар Португалету гаванын баҫып алғас, ҡамауҙа ҡалған Бильбао диңгеҙ яғынан ярҙамдан мәхрүм ҡала. Дон Карлос ҡаланы баҫып алыу өсөн барыһын да эшләй: ул бында үҙенең резиденцияһын урынлаштырып, бында башына таж кейергә уйлай. Ике тапҡыр хөкүмәт ғәскәре өҫтөнлөк алыу өсөн карлистарҙың Соморостро позицияһына һөжүм итә. Ниһайәт, генерал Конхе дошман позицияларын урап үтә һәм карлистарҙы сигенергә мәжбүр итә. Әммә 1876 йылда һуғыш тамамланғанға тиклем карлистар тағы ла бер нисә тапҡыр ҡаланы үҙ ҡулдарына төшөрөр өсөн уңышһыҙ һөжүм яһай.

Бильбаоның күтәрелә барған әһәмиәтен аңлаған хәлле инглиздәр Бильбао ҡултығының көнсығыш ярында гавань яһарға була, сөнки ҡалаға инә торған урында диңгеҙҙең тәрәнлеге ташҡын ваҡытында барлығы 4,5 метр тирәһе генә була. Бильбаола гавань төҙөү ҡала өсөн ҙур әһәмиәткә эйә булған булыр ине, әммә карлистар ихтилалы (1874), был мөһабәт проектты тормошҡа ашырырға ҡамасаулай.

1997 йылда ҡалала Соломон Гуггенхаймдың хәҙерге заман сәнғәте музейы филиалдарының береһе асылған.

 Хәҙерге заман 
2010 йылдың 19 майында ҡала Lee Kuan Yew World City Prize почетлы премияһы менән бүләкләнә. Был бүләкте иң популяр сингапур гәзите «Straitstimes» тапшыра. Символик алтын миҙалдан тыш, ҡала властары 300 000 доллар күләмендә аҡсалата приз алаOro de Medalla, premio euros y de certificado 176.000. El Correo .

2011 йылдың 9 сентябрендә Бильбаола Вуэльта велосипедта уҙышыуының 19-сы этабының финишы була.

 Теле 
Бильбаола (бөтә Басктар илендәге кеүек) ике рәсми тел ҡулланыла — испан һәм баск теле.

 Иҡтисад 
Бильбао — Испанияның мөһим индустрия үҙәге һәм диңгеҙ порты.

 Транспорт 
слева|мини|Бильбао ҡалаһындағы метро.
слева|мини|Ҡала автобусы Bilbobus.
слева|мини|200x200пкс|Төбәк автобусы Bizkaibus.
1995 йылдан Бильбао метрополитены эшләй. 2017 йылда өс метро линияһы була. 2002 йылдан метроға өҫтәп, ҡалала заманса трамвай эшләй, уны EuskoTran ойошмаһы хеҙмәтләндерә.

Бильбао тирә-яҡтары менән ҡала яны тимер юлдары селтәре менән бәйләнгән.

Ҡала автобустары муниципалитеттар милкенә ҡарай һәм Bilbobus тип атала (улар ҡыҙыл төҫтә), төбәк автобустары BizkaiBus тип атала (улар йәшел төҫтә).

Бильбао Испания ҡалаларында ике ҡатлы автобустар йөрөгән беренсе ҡала, ул 2011 йылдың ғинуарында йәмәғәт транспорты сифатында файҙаланыла. Был тирә-яҡ мөхитен һаҡлау маҡсатында эшләнә: ҙур һыйҙырышлы ике ҡатлы автобусҡа халыҡ күпләп һыя, шунлыҡтан юлдағы бер нисә ғәҙәти автобустарҙы алмаштыра, һөҙөмтәлә ҡала һауаһы саф тора.
Бер бындай ике ҡатлы автобустың хаҡы 660 мең евро тәшкил итә, улар ҡала ҡаҙна аҡсаһына һатып алына«Бильбао ҡатлы автобуста йөрөй ине». Газета «Һүҙ» .

Ҡала транспортында йөрөү өсөн (метро, автобус, ҡала яны поездары) Creditrans берҙәм билеттары ҡулланыла.

Бильбаонан 15 километр алыҫлыҡта ҡала диңгеҙ порты (en:Port Bilbao of) урынлашҡан. P&amp;O пароходлығы Бильбао — Портсмут даими паром линияһын хеҙмәтләндерә. Был тармаҡта эшләүсе карап Pride of Bilbao тип атала.

Бильбаола (ҡарағыҙ Аэропорт Бильбао) аэропорт та бар.
Әлеге ваҡытта Бильбао Испанияның иң йылдам үҫешкән ҡалаларының береһе.

 Климат 

 Иҫкәрмәләр 

 Әҙәбиәт 


 Һылтанмалар 

 Bilbao in Google Maps
 BILBAO in the Bernardo Estornés Lasa — Auñamendi Encyclopedia (Euskomedia Fundazioa)
 Skyscraperpage.com Bilbao’s skyscraper diagram
 Bilbao Exhibition Centre
Категория:Википедия:Статьи с переопределением значения из Викиданных
Категория:Испания ҡалалары
Категория:Алфавит буйынса тораҡ пункттары