Юрмала

Юрмала (латышJūrmala — рус. һүҙмә-һүҙ «взморье») —   Латвиялағы ҡала,   Рига ҡултығында иң ҙур курорт. Халҡы — 50 мең кеше самаһы. Юрмала үҙәгенән  Рига үҙәгенә тиклем — 25 км.

Заманса ҡала курорт ҡасабалары теҙмәһенән (тарихи — балыҡсылар ҡасабаһынан)  барлыҡҡа килә, улар ваҡыт үтеү менән берләшә. Риганың  диңгеҙ буйы территорияһын биләй, уның оҙонлоғо 32 км һәм  киңлеге 3 км булып Рига ҡултығы һәм Лиелупе араһында һуҙылған.

 Тарихы 
Һыу инеү өсөн беренсе урындар Дуббельнела ойошторола   (хәҙер Дубулты, хәҙерге ҡаланың административ үҙәге). Юрмаланың икенсе иҫке өлөшө  —был элекке Шлок (Слока),  1785 йылда ҙур ауыл  статусын алған, ә 1878 йылда үҙаллы  ҡала була. Кеммерн (хәҙерге Кемери) 1838 йылда  унда ләм һәм минераль сығанаҡтар асылғандан һуң Рәсәй империяһының дәүләт курорты була.

XIX быуатта Дуббельндан һуң хәҙерге Юрмала территорияһындағы башҡа балыҡсылар ҡасабаһы курорт булып китә. Уларҙың элекке  немец атамалары хәҙергеләренән айырыла. Лиелупе Буллен тип атала, Булдури — Бильдеринггоф, Дзинтари  1907 йылдан  — Эдинбург-II (ЭдинбургI -1907 йылдан  һуңыраҡ Дзинтари менән берләшкән Авоти ҡасабаһы,  был станция 1964 йылға тиклем була), Майори — Майоренгоф,  Дубулта — Дуббельн -I, Яундубулты — Дуббельн - II,  Пумпури  1914 йылдан  алып — Карлсбад-I, Меллужи 1914 йылдан алып — Карлсбад-II, Асари — Ассерн-I (1927—1938 йылдарҙа. — Асари-I). 1927 йылда Асари-II станцияһы асыла (1938 йылдан Вайвари), Слока Шлок исемен, ә Кемери  — Кеммерн исемен йөрөтә.

Курорттар булған осорҙа Рига менән бәйләнеш тик аттарҙа башҡарылған. Риганан Лиелупеға даими паром һыҙығы  1833 йылда, ә Рига-Дубулты тимер юл линияһы 1843 йылда асыла. Был 1848 йылда  Дзинтари, Майори, Меллужи һәм Асарила  һыу инеү өсөн яңы урындар асыуға  мөмкинлек бирә. Улар 1877 йылда Рига-Тукум тимер юлы һәм 1905 йылда Риганан шоссе юлы асылыу менән тағы ла бөтәһе өсөн дә мөмкин булаApinis K. Latvijas pilsētu vēsture. — Rīgā, 1931. — 50.lpp.

Латвия хөкүмәте 1920 йылдың 2 мартында курорт ҡасабаларын Рига Диңгеҙ буйы (лат. Rīgas Jūrmala) ҡалаһына берләштерә. 1946 йылдың башында Юрмала Рига ҡалаһына айырым район булараҡ индерелә, уға  1949 йылда Приедайна ҡушыла. Ләкин 1959 йылдың 11 ноябрендә Латвия ССР-ының Юғары советы айырым Юрмала ҡалаһын  төҙөү тураһында ҡарар ҡабул итә, уға Риганың Юрмала районы, шулай уҡ Слока һәм Кемери инә.

2000 йылдарҙа Юрмалала күп кенә   хәлле рәсәйҙәрҙең үҙ дачалары була: «Был бөтөн бер колония, ысынында,  эмиграцияның өсөнсө тулҡыны. Бында тормош өсөн уңайлы һәм тыныс урын эҙләгән  урта хәлле  эшҡыуарҙар һәм бай кешеләр урынлашаДачи в Юрмале у россиян могут отнять в счет «оккупации».

 Климаты 

 Халҡы 
2015 йылдың 1 ғинуарына ҡарата Үҙәк статистика идаралығы мәғлүмәттәре буйынса,  ҡала халҡы   һаны  49 646 кеше тәшкил итәЧисленность постоянного населения по полу: города республиканского значения, края, города и волости в начале и в середине года // Iedzīvotāji — Datubāze (Население. База данных)  Centrālā statistikas pārvalde (Центральное статистическое бюро Латвии) йәки халыҡ регистры мәғлүмәттәре буйынса 57 671 кеше йәшәй (граждандар һәм миграция эштәре буйынса идаралыҡ, Эске эштәр министрлығы)Численность жителей Латвии в самоуправлениях. Дата — 01.01.2015 .

Һуңғы тиҫтә йылдарҙа Юрмала халҡы тәбиғи сәбәптәр менән кәмей.

 Этник составы 
1989  һәм 2011 йылға ҡарата  халыҡ иҫәбен алыу буйынса ҡаланың милли составыEthnic composition: 1989 censusСайт Центрального статистического управления Англоязычная версияT 2.1 Постоянное население статистических регионов, городов и краёв Латвии по национальности по состоянию на 1 марта 2011 года (TSG11-061) (Gatavas 2011.gada tautas skaitīšanas rezultātu tabulas) // Перепись населения Латвии 2011 года — База данных (2011.gada tautas skaitīšana — Datubāze)T 2.3 Постоянное население статистических регионов, городов и краёв Латвии по повседневному использованию латгальского языка по состоянию на 1 марта 2011 года (TSG11-08) (Gatavas 2011.gada tautas skaitīšanas rezultātu tabulas) // Перепись населения Латвии 2011 года — База данных (2011.gada tautas skaitīšana — Datubāze):
милләтекеше (1989)%кеше (2011)%барыһы600 60100,00 %840 50100,00 %латыштар379 2338,58 %27 08753,28 %шул иҫәптән латгалецпо числу постоянно использующих в повседневной жизни латгальский язык (перепись 2011 года)11682,30 %урыҫтар503 2542,08 %474 1734,37 %белорустар29554,88 %17813,50 %украиндар20693,41 %-ҡа11762,31 %поляктар9051,49 процент7851,54 %литвалар5410,89 %4530,89 %йәһүдтәр5440,90 %4220,83 %сиғандар3000,50 %3580,70 %башҡалар44047,27 %13042,56 процент

 Транспорт 
Юрмала аша электрлаштырылған   Торнякалнс —  Тукумс II тимер юлы һыҙығы үтә. Был һыҙыҡтағы 14 станция Юрмала ҡалаһында урынлашҡан; асылда, электропоезд Юрмалала даими ҡала эсе транспорты булып тора.  Приедайненан Кемериға тиклем билет хаҡы  1,40 евро тәшкил итәAS «Pasažieru vilciens».  Станция һәм платформалар:Юрмала буйлап даими автобустар һәм маршрут таксиҙары йөрөй.

 Иҫтәлекле урындары 
 Галерея 

 Латвия президентының ике  резиденцияһының  береһе 
 Брежнев дачаһы (Дәүләт дачаһы № 2) — музей«Soviet Party» 
 Райнис һәм уның ҡатыны шағирә  Аспазияның дача-музейы

 Туризм һәм фестивалдәр 
«Дзинтари» концерт залында  совет осоронан музыка һәм юмор  фестивалдәре үтә, улар башлыса рус телле тамашасыларға  юҫыҡланған.

Мәҫәлән,  1986—1993 йылдарҙа Юрмалала   Бөтә союз йәш башҡарыусылар конкурсы үткәрелгән, СССР тарҡалғандан һуң Ялтаға күсерелә. 2002 йылда уға алмашҡа Игорь Крутой етәкселеге аҫтында  «Яңы тулҡын» конкурсы килә.  2000 йылдарҙа бында  Comedy Club Рәсәй телевизион юмористик шоуҙың «Юғары юмор аҙналығы», КВН музыкаль фестивале,   «Аншлаг» сығыштары һәм башҡа  концерттар,  фестивалдәр үтә.

2015 йылдан Украиналағы агрессия һәм ҡайһы бер Рәсәй башҡарыусыларына Юрмалаға инеү тыйылғандан һуң Латвия  тарафынан  санкциялар индереү менән бәйле, күп рус телле фестивалдәр Юрмаланан Рәсәйгә күсереләФестиваль «Новая волна» переедет из Юрмалы в Сочи. Интерфакс 12.01.2015КВН и «Юрмалина» отказались от выступлений в Юрмале. Интерфакс 13.01.2015.

 Һылтанмалар 

 См. Категория:Персоналии:Юрмала

 Туғанлашҡан ҡалаларГорода-побратимы  Сайт Юрмальской городской думы 

 Иҫкәрмәләр 

 Официальный сайт
 Информация о Юрмале в топонимической базе данных

Категория:Википедия:Статьи с переопределением значения из Викиданных
Категория:Википедия:ПозКартаға күсереләсәк рәсемдәр
Категория:Страницы с непроверенными переводами
Категория:Латвия
Категория:Латвия ҡалалары