Германия Демократик Республикаһы

Герма́ния Демократи́к Респу́бликаһы (ГДР) (, ); рәсми булмаған атамаһы Көнсығыш Герма́ния () —  1949  йылдың 7 октябренән  1990 йылдың 3 октябренә (00:00  Үҙәк Европа ваҡыты меәнән) тиклем йәшәп киләгән  Үҙәк Европа дәүләте .

 Административ-территориаль бүленеше 

300px|thumb|Округа ГДР (красными точками отмечены одноименные города-центры округов)

1949—1952 һәм 1990 йылдарҙа ГДР урындарға, «ер»ҙәргә (земли ,Land) бүлеп йөрөтөлә:
 Мекленбург (баш ҡалаһы — Шверин)
 Марка Бранденбург (баш ҡалаһы — Потсдам)
 Саксония-Анхальт (столица — Халле)
 Саксония (баш ҡалаһы — Дрезден)
 Тюрингия (баш ҡалаһы — Веймар, 1950 йылдан — Эрфурт)
 Берлин ( ГДР милли палатаһы һәм Берлиндан ерҙәр палатаһы  депутаттары Берлин ҡала депутаттары йыйылышы тарафынан һайланған , ГДР ҡанундары   Берлин территорияһында  Берлин ҡала депутаттары йыйылышы тарафынан хупланғас ҡына үҙ көсөнә ингән . Берлин менән Бранденбург сигендә паспорт тикшереүе булған).

1952—1990 йылдарҙа ГДР 14 округтан торған (1961 йылдан —  15) (Bezirk)
 Галле
 Гера
 Дрезден
 Зуль
 Карл-Маркс-Штадт
 Котбус
 Лейпциг
 Магдебург
 Нойбранденбург
 Потсдам
 Росток
 Франкфурт-на-Одере
 Шверин
 Эрфурт
 Республика ҡарамағындағы ҡала- БерлинБерлин (с 1961 года).

Ерҙәр (1952—1990 гг. — округа) —  райондарға (Kreis) һәм  ер ҡарамағындағы ҡалаларға (1952—1990  — округ  ҡарамағындағы) ]] (Stadtkreis) (Росток, Грайфсвальд, Штральзунд, Висмар, Нойбранденбург, Шверин, Потсдам, Бранденбург-на-Хафеле, Франкфурт-на-Одере, Айзенхютте, Шведт, Котбус, Магдебург, Галле, Галле-Нойштадт, Дессау, Лейпциг, Дрезден, Гёрлиц, Карл-Маркс-Штадт, Плауэн, Цвиккау, Эрфурт, Веймар, Гера, Йена, Зуль), райондар —  ҡалаларға (Stadt) һәм  общиналарға (Gemeinde), Берлин, 1952—1990 ҡайһы бер округ ҡарамағындағы  ҡалалар  ҡала райондарына бүленә (Stadtbezirk, в Берлине в 1949—1952 гг. — Verwaltungsbezirk) (Лейпциг, Дрезден, Карл-Маркс-Штадт, Эрфурт, Магдебург, ГаллеGlossar).

Округтар

Округтың вәкәләтле йыйылышы — бециркстаг (bezirkstag),  4 йылға һайланған, округтың башҡарама органы —  округ советы (rat der bezirk) бецирктаг тарафынан һайланған. Ул, округ советы рәйесенән һәм округ советы ағзаларынан  торғанOrdnung über den Aufbau und die Arbeitsweise der staatlichen Organe der Bezirke .

Ерҙәр

Ерҙең вәкәләтле органы — ландтаг (landtag), уны халыҡ 4 йылға һайлаған,башҡарма органы — ер хөкүмәте (landesregierung), уға  ландтаг һайлап ҡуйған премьер-министр менән министрҙар ингәнVerfassung für die Mark Brandenburg Verfassung des Landes Mecklenburg Verfassung des Landes Sachsen Verfassung der Provinz Sachsen-Anhalt Verfassung des Landes Thüringen . Каждая из земель могла принимать законы по региональным вопросам, уставы земель назывались конституциями.

Райондар
Райондың вәкәләтле органы — крейстаг (kreistag),  4 йылға халыҡ тарафынан һайланған,  1990 йылға тиклем башҡарма орган - район советы (kreisrat, в 1952—1990 гг. — rat der kreis), ландрат (1952—1990 йылдарҙа —  район советы рәйесе һәм ағзаларын крейстаг   һайлағанDemokratische Kreisordnung für das Land Mecklenburg Die demokratische Kreisordnung .Demokratische Kreisordnung für die Mark Brandenburg Ordnung über den Aufbau und die Arbeitsweise der staatlichen Organe der Kreise , 1990 йылда — ландратGesetz über die Selbstverwaltung der Gemeinden und Landkreise in der DDR .

 Газеталар 
 «Берлин ам Миттаг» (Berlin am Mittag), «Нахт-Экспресс» (Nacht-Express), «Ляйпцигер Цайтунг» (Leipziger Zeitung), «Тагеспошт» (Tagespost) -  1945-1953 йылдарҙа дөйөм ил күләмендә таратылған газеталар.
 «Гезетцблатт дер Дойчен Демократишен Републик» (Gesetzblatt der Deutschen Demokratischen Republik) - ҡанундар йыйынтығы, 1949-1952 йылдарҙа ошондай уҡ төбәк йыйынтыҡтары ла булған:
 «Гезетцблатт дес Ляндес Захсен-Анхальт» (Gesetzblatt des Landes Sachsen-Anhalt)
 «Гезетц- унд Ферорднунгсблатт» (Gesetz- und Verordnungsblatt) (Саксония)
 «Региерунгсблатт фюр дас Лянд Тюринген» (Regierungsblatt für das Land Thüringen)
 «Гезетц- унд Ферорднунгсблатт дес Ляндес Бранденбург» (Gesetz- und Verordnungsblatt des Landes Brandenburg)
 «Регирунгс-Блатт фюр Мекленбург» (Regierungs-Blatt für Mecklenburg)
 «Нойес Дойчланд» () — Германия социаличтик берҙәм партияһы (СЕПГ) матбуғат баҫмаһы
 «Нойе цайт» () — ХДС партияһының матбуғат баҫмаһы
 «Морген» () —  ЛДПГ   матбуғат баҫмаһы
 «Националь-цайтунг» () —  НДПГ матбуғат органы
 «Бауэрнехо» () —ДКПГ матбуғат баҫмаһы
 «Юнге Вельт» () — Азат немец йәштәре союзы (ССНМ) матбуғат баҫмаһы
 «Дойчес спортехо» () —  Немец Спорт Союзы матбуғат баҫмаһы
 «Берлинер цайтунг» () — 1953йылға тиклем дөйөм ГДР ,  1953йылдан — Берлин округ партия ойошмаһының (СЕПГ) матбуғат баҫмаһы
 «Трибюне» () — Азат немец профсоюздары союзы баҫмаһы 
 «Нова доба» () — Лужица сербтарының (славян милли аҙсылығы) баҫмаһы
 Район гәзиттәре - шәхси, 1952-1990 йылдарҙа - СЕПГ район партия комитеттары менән ГДР милли фронты район комитеттарының берҙәм баҫмалары .

 Журналдар 
 «Eulenspiegel» — сатирик журнал
  (сокращение от Fröhlich sein und singen, нем. «Радоваться и петь») —  пионер ойошмаһының журналы
 (нем. «Барабан») —  пионер ойошмаһы журналы
  — балалар журналы
 (нем. «ABC-газета») — балалар журналы
 (нем. «Для тебя») — ҡатын-ҡыҙ журналы
  —  аҙналыҡ  журнал

 Телевидение, радиотапшырыуҙар 
1945-1953 йылдарҙа радиотапшырыуҙар:
 дөйөм дәүләт  «Дойчландзендер» (Deutschlandsender) радиостанцияһы тарафынан
  2 төбәк радиостанцияһы :
 «Миттельдойчер рундфунк» (Mitteldeutscher Rundfunk)
 «Берлинер рундфунк» (Berliner Rundfunk)
 5 урындағы   (төбәк радиостанция программаларындағы «тәҙрә» программаһы) :
 «Ландесзендер Потсдам» (Landessender Potsdam)
 «Ландесзендер Шверин» (Landessender Schwerin)
 «Ландесзендер Галле» (Landessender Halle)
 «Ландесзендер Веймар» (Landessender Weimar)
 «Ландесзендер Дрезден» (Landessender Dresden)

Радиостанциялар эшенә Германия демократик радио генераль интендантлығы етәкселек итә(Generalintendanz des Deutschen Demokratischen Rundfunks).

1954-1990 йылдарҙа эшләгән радиостанциялар:
  «Дойчландзендер» (1971-1990 йылдар, «Штимме дер ДДР») дөйөм дәүләт программаһы
 «Радио ДДР» (Radio DDR)  1950-се йылдар аҙағынан ике дәүләт прогарммаһы
 «Берлинер Рундфунк» 1950-се йылдар аҙағынан 1971 йылға тиклем  ике ,  1971-1986 й. - ике,  1986 йылдан ике дөйөм дәүләт программаһы - берлин һәм йәштәр программаһы («ДТ64»)
 10 округ программаһыГерманская Демократическая Республика  Радио ДДР икенсе программаһы буйынса эшләгән  радиостанциялар:
 «Зендер Потсдам» (Sender Potsdam)
 «Зендер Котбус» (Sender Cottbus)
 «Зендер Росток» (Sender Rostock)
 «Зендер Шверин» (Sender Schwerin)
 «Зендер Лейпциг» (Sender Leipzig)
 «Зендер Веймар» (Sender Weimar)
 «Зендер Дрезден» (Sender Dresden)
 сит илдәргә тәғәйенләнгән тапшырыуҙар- «Радио Берлин Интернациональ» (Radio Berlin International).

Радио эшмәкәрлегенә ГДР  радиотапшырыуҙар дәүләт комитеты етәкселек иткән  (Staatliche Komitee für Rundfunk).

Телевидение тапшырыуҙарын  «Дойчер фернзефунк» (Deutscher Fernsehfunk) Үҙәк телевидение бер программа буйынса,  1968 йылдан ГДР дәүләт телевидение комитетының баш редакцияһы һәм дирекциялар тарафынан әҙерләнгән (Staatliche Komitee für Fernsehen) по одной, а с 1969 года - по 2 программам.

1990 йылда эшләгән радиостанциялар:
  «Дойчландзендер Культур» (Deutschlandsender Kultur)  бер дөйөм дәүләт программаһы буйынса
  «Радио Актуэль» (Radio Aktuell) бер дөйөм дәүләт программаһы буйынса
  «Берлинер Рундфунк» по двум общегосударственным программам
 5 урындағы программа буйынса эшләгән радиостанция:
 «Радио Мекленбург-Форпоммерн» (Radio Mecklenburg-Vorpommern)
 «Антенне Бранденбург» (Antenne Brandenburg)
 «Радио Захсен-Анхальт» (Radio Sachsen-Anhalt)
 «Тюринген» (Thüringen)
 «Захсенрадио» (Sachsenradio).
 «Дойчер Фернзефунк» телеүҙәге   2 программа буйынса эшләгән.

 Спорт 

 Футбол 
 ГДР-ҙа футбол
 ГДР-ҙың немец футбол союзы
 Оберлига
 ГДР -ҙың футбол буйынса чемпионаты
 Футбол буйынса ГДР чемпионаты
 ГДР-ҙың футбол буйынса йыйылма командаһы

 Спорттың башҡа төрҙәре 
ГДР йыйылма командаһы иң күп Олимпия  миҙалдарын академик ишеү төрөнән алған.

 Дин 

 Протестантизм 
ГДр территорияһында  дин тотоусылар араһында лютерандар иң күбе. Протестант дини ойошмалары араһында лютерандарҙан ғына торғаны ла, лютерандар менән кальвинистарҙы берләштергәне, протестан- методистар, баптистар һәм башҡалар бар.Freikirchen in der ehemaligen DDR Informations- und Dokumentationsstelle der EKD .

 Католицизм 
1973 йылға тиклем ГДР территорияһындағы католиктар епархияларға ойошҡан,  ул епархиялар Епископтарҙың немец конференцияһына (Deutsche Bischofskonferenz) , ә  1976-1990 йылдарҙа - Епископтарҙың Берлин конференцияһына(Berliner Bischofskonferenz) ингән.

ГДР территорияһында ГФР менән ГДР-ҙа йәшәп киләгән Германияның иҫке католик сиркәүенең (Alt-Katholische Kirche in Deutschland) в Берлин, Кведлинбург, Галле һәм Дрездендағы ойошмалары бар.

 Православие 
Православие христиандарының  Берлин һәм Германия епархиялары (1971 йылда уларҙан айырым ГФР территорияһындағы  Баден һәм Баварския һәм Дюссельдорф епархияһы булдырыла.

 Иудаизм 
Иудаистар берләшмәһе- ГДР йәһүдтәре общиналары союзы (Verbandes der Jüdischen Gemeinden in der DDR) Берлин йәһүдтәре общинаһы союзы (Verbandes der Jüdischen Gemeinde von Berlin).

  ГДР наградалары 
ГДР ордендары:
 Орден Карла Маркса (с 1953)
 Орден Заслуг перед Отечеством (с 1954)
 Орден Знамени Труда (с 1954)
 Орден Шарнхорста (с 1966)
 Военный орден «За заслуги перед народом и Отечеством» (с 1966)
ГДР миҙалдары:
 Медаль «За 20 лет службы в погранвойсках»
 Медаль «За 20 лет службы в Народной Армии»
 Медаль «За службу в Народной Армии»
 Медаль «Пограничника»

 Ҡарағыҙ 
 Восточный Берлин
 Социалистическая единая партия Германии
 Федеративная Республика Германии (до 1990)
 Западный Берлин
 Коммунистическая партия Германии (1948)
 Язык ГДР
 Штази
 Мемориал Берлин-Хоэншёнхаузен (бывшая тюрьма Штази)
 Эрих Хонеккер
 Вильгельм Пик
 Вальтер Ульбрихт

 Иҫкәрмә 

 Әҙәбиәт 
 Gerhard Heske. Volkswirtschaftliche Gesamtrechnung DDR 1950—1989: Daten, Methoden, Vergleiche. Historical Social Research, Supplement (2009), 21, 359 pages
 Яблоков Б. В. Экономическая дипломатия ГДР 1963—1973 гг. в контексте политики разрядки // Электронный научно-образовательный журнал «История». 2015. T. 6. Выпуск 2 (35) [Электронный ресурс]. Доступ для зарегистрированных пользователей. URL: http://www.history.jes.su/s207987840000982-9-1 (дата обращения: 28.05.2017). DOI: 10.18254/S0000982-9-1

 Һылтанмалар 

 Конституция ГДР 1949 года 
 конституции земель ГДР 
 Закон о создании Верховного Суда ГДР и Верховной Прокуратуры ГДР 
 Конституция ГДР 1968 года 
 МЕТАМОРФОЗЫ ВОСТОЧНОЙ ГЕРМАНИИ. Научно-образовательный проект сайта «Европейские исследования» 
 ГДР: строительство социализма в эпоху Ульбрихта (1945—1971)
 Конституция ГДР на Sovetika.ru — сайте о Советской эпохе
 17. Juni 1953 Библиографическая база данных международной литературы, (содержит и ссылки на публикации на русском языке)
 Сайт Группы Советских войск в Германии 
 Цветные мгновения из ГДР на Deutsche Welle
 Интересные факты о ГДР на сайте СГАО «Висмут»


Категория:Германия тарихы
Категория:Исторические германские государства