Байройт

Байройт, шулай уҡ БайрейтФ. Л. Агеенко. Словарь собственных имён русского языка. Электронная версия, «ГРАМОТА.РУ», 2011 (, ) — Германияның Бавария еренә буйһонған һөм был ер территорияһында урынлашҡан ҡалаһы.

Үрге Франкония округының административ үҙәге. Халыҡ һаны-72 683 кеше (2010 йылдың 31 декабренә ҡарата). Ҡала 66,92 км² майҙанды биләй. Рәсми коды — 09 4 62 000.

 Тарих 
мини|1900 йылдар тирәһендә Байройт
мини|Вагнер ғаиләһенең йорто.
1194 йылдағы документтарҙа епископ II Отто Бамберг тарафынан Баварияның киҫелгән урманы тип беренсе тапҡыр телгә алынған. 1200—1230 йылдар араһында Байройт ҡала байройт хоҡуғын ала. 1248 йылға тиклем ҡала хакимы булып граф Андекс-Мераниялар тора. 1248 йылда ҡала бургграф III Фридрих милкенә күсә һәм Гогенцоллерндар ҡулындағы дәүләттең бер өлөшөнә әйләнә. 1361 йылда император Карл IV бургграф V Фридрихҡа Кульмбах һәм Байройт өсөн тәңкә һуғыу хоҡуғын бирә.

1421 йылда тәүге тапҡыр Байройт географик картала күрһәтелә. Дәүләт бүленгәндән һуң, Байройт Кульмбах кенәзлегенең өлөшө булып китә. Бер нисә тапҡыр ҡала чума эпидемияһынан һәм һуғыштарҙан яфалана. 1430 йылда Гуситтар һуғышы барышында емерелә. 1528 йылда (Реформация башланғандан һуң 10 йыл үткәс) фФранконияның маркграф өлкәһе хакимдарылютеран диненә күсә.

Байройттың алтын быуаты маркграф ҡатын Вильгельмина, Пруссия короле I Фридрих Вильгельмдың өлкән ҡыҙы һәм Бөйөк Фридрихтың апаһы хакимлыҡ иткән осорҙа була. Ул бында бер нисә замок һәм парк төҙөй, улар бөгөнгө көнгә тиклем һаҡланған һәм ҡаланың йөҙөн билдәләп тора. Шулай уҡ уның заманында ЮНЕСКО-ның бөтә донъя мираҫы ҡомартҡыһы тип билдәләнгән Маркграф опера һарайы төҙөлгән.

1769 йылда Байройттың һуңғы маркграфы вариҫ ҡалдырмай вафат була. Байройт Ансбах кенәзлеге тарафынан аннексиялана. Бер аҙҙан һуң ҡала һәм уның тирә-яғы Пруссия провинцияһына әйләнә (1792), шунан Францияға (1806) һәм, ниһайәт, Баварияға ҡарай (1810).

1872 йылда ҡалаға композитор Рихард Вагнеркүсеп килә. Ул бында үҙенең иң күренекле әҫәрен: «Кольца Нибелунгов» — ижад итә. Икенсе донъя һуғышы ваҡытында, Гитлерҙың Вагнер фестивалдәренә ҙур иғтибар биреүе арҡаһында, Байройт нацизм идеология үҙәге булып һанала.

Бында ҡала үҫешенә етди этәргес көс булып 1975 йылда университет асыу тора.

 Географияһы 
Байройт ҡалаһы Ҡыҙыл Майнда, Майн йылғаһы башынан көньяҡтараҡ, Фихтель һәм Швейцария Франконияһы араһында урынлашҡан.

 Ҡаланың административ бүленеше 
Байройт 39 райондан тора:

 1: Westliche Innenstadt
 2: Östliche Innenstadt/Obere Röth
 3: Cosima-Wagner-Straße/ Nürnberger Straße/Universitätsstraße
 4: Südöstliche Innenstadt
 5: Südwestliche Innenstadt
 6: Birken
 7: Justus-Liebig-Straße/Quellhöfe/Rückertweg
 8: Leuschnerstraße/Ludwig-Thoma-Straße
 9: Saas
 10: Bismarckstraße/Friedrichstraße/Moritzhöfen
 11: Freiheitsplatz/Malerviertel
 12. Erlanger Straße/Wolfsgasse
 13: Jakobshof
 14: Hetzennest/Braunhof/Fantaisiestraße
 15: Meyernberg
 16: Nördlicher Roter Hügel
 17: Grüner Hügel/Wendelhöfen
 18: Kreuz
 19: Herzoghöhe/Am Bauhof
 20: Nördliche Innenstadt
 21: Carl-Schüller-Straße/Bürgerreuther Straße/Gutenbergstraße
 22: Gartenstadt
 23: Bürgerreuth/Gravenreutherstraße
 24: St. Georgen/Grüner Baum/Burg
 25: Östliche Hammerstatt
 26: Westliche Hammerstatt
 27: Bernecker Straße/Insel/Riedelsberg
 28: Industriegebiete St. Georgen
 29: St. Johannis
 30: Neue Heimat
 31: Oberkonnersreuth
 32: Laineck
 33: Westlicher Roter Hügel
 34: Eubener Straße/Furtwänglerstraße/Schupfenschlag/Hohe Warte
 35: Seulbitz
 36: Aichig/Grunau
 37: Thiergarten/Destuben
 38: Oberpreuschwitz
 39: Wolfsbach

 Халыҡ 

Рәсми демографик күрһәткес за 1840—2011: Байройт (халыҡ иҫәбе хәҙерге иҫәпкә алыу сиктәрендә: кеше)Бавария статистика идаралығы: халыҡ(таблица 12111-101r) Bayerisches Landesamt für Statistik — Tabelle 12111-101r: Volkszählung und Bevölkerungsfortschreibung: Gemeinden, Bevölkerung (Volkszählungen und aktuell), Stichtag  (нем.)Перепись населения Германии 2011.05.09  Bevölkerung Ergebnisse des Zensus 2011,  (нем.) Перепись населения Германии 2011.05.09/xlsx  Statistische Ämter des Bundes und der Länder (Erschienen am 28. Mai 2014): Bevölkerung des Zensus 2011 (© Statistisches Bundesamt, Wiesbaden 2014)  (нем.)Дата1840-12-011871-12-011900-12-011925-06-161939-05-171950-09-131961-06-061970-05-271987-05-252011-05-09Халыҡ19636213473350639665477316258566219692126981370808


Демографик күрһәткестәр халыҡ иҫәбен алыу аралығы йылдарында  1960—2015: Байройт (халыҡ иҫәбе 31 декабргә ҡарата: кеше)Бавария статистика идаралығы: халыҡ (таблица 12111-101r) Bayerisches Landesamt für Statistik — Tabelle 12111-101r: Volkszählung und Bevölkerungsfortschreibung: Gemeinden, Bevölkerung (Volkszählungen und aktuell), Stichtag, (нем.) Баварское статистическое управление: население (таблица 12411-001) Bayerisches Landesamt für Statistik — Tabelle 12411-001: Fortschreibung des Bevölkerungsstandes: Bevölkerung: Gemeinden, Stichtage (letzten 6) (нем.)Баварское статистическое управление: население (таблица 12411-002) Bayerisches Landesamt für Statistik — Tabelle 12411-002: Fortschreibung des Bevölkerungsstandes: Bevölkerung: Gemeinden, Stichtage (letzten 6) (нем.)Дата196019701980199020002009201020112012201320142015Халыҡ652886900570633723457415372576726837121471482715727160172148

 Иҡтисад 

 Производство компаниялары 
 medi GmbH &amp; Co KG — медицина компрессион трикотаж етештереү һәм протез-ортопедия изделиелары етештереү.
 Штайнгребер һәм улдары — пианино, рояль етештерә.

 Мәҙәниәт 
Ҡала даими үткәрелә торған Вагнер фестивалдәре менән данлыҡлы.

 Билдәле шәхестәр

 Ридель Август (1799—1883) — немец рәссамы, Байройтта тыуған.
 Зигфрид Вагнер Байройтта тормошоноң һуңғы йылдарын үткәргән.
 Макс Штирнер (1806—1856) — немец философы, Байройтта тыуған.
 Макс Зенгер (1853—1903) — немец табип-акушеры, Байройтта тыуған.
 Ференц Лист — композитор, 1886 йылдың 31 июлендә Байройтта вафат булған.
 Браун Андрей Георгиевич (ырыу. 1937) — совет һәм ҡаҙағстан дәүләт эшмәкәре. Социалистик Хеҙмәт Геройы. Целиноград (Акмолинский) өлкәһенең (СССР, Ҡаҙағстан республикаһы) 1997—1986 йылдарҙағы етәксеһе.

 Фотоһүрәттәр 

 Туғанлашҡан ҡалалар 
  Анси (), Франция
  Лексингтон (англ. Lexington), Виргиния, США
  Рудольштадт (), Тюрингия
  Специя (), Италия

 Сығанаҡтар 
 Байройт: статистические сведения
 Бавария 1840—1952: Историко-географический справочник по административно-территориальному делению, С. 296 Bayern 1840—1952: Historisches Gemeindeverzeichnis. Die Einwohnerzahlen der Gemeinden Bayerns in der Zeit von 1840 bis 1952. In: Beiträge zur Statistik Bayerns. Heft 192. München 1953, S. 296
 Общины Баварии по состоянию на 25 мая 1987 года (1840—1987), С. 184
 Верхняя Франкония: административно-территориальное деление
 Официальный справочник по АТД Баварии, 1973, C. 567

 Иҫкәрмәләр 

 Тышҡы һылтанмалар 
 Официальная страница
 Русские в Байройте 

 Шулай уҡ ҡарағыҙ 
 Байройт (район)
 Байройтер Штрассе (Бенрат) — улица в Дюссельдорфе, названная по этому городу.

 Һылтанмалар 

Категория:Википедия:Викимәғлүмәттә сығанағы булған мәҡәләләр
Категория:Википедия:Статьи с переопределением значения из Викиданных
Категория:Германия ҡалалары