Әшә (ҡала)

Әшә — Рәсәй Федерацияһының Силәбе өлкәһендә Әшә районында урынлашҡан ҡала. Әшә районы административ үҙәгеРаспоряжение Правительства РФ от 29 июля 2014 года № 1398-р «Об утверждении перечня моногородов».

Ҡаланы барлыҡҡа килтергән предприятие: Әшә металлургия заводыБашҡортостан энциклопедияһы — Әшә-Балашов заводы.

 Географияһы 
Ҡала өлкәнең көбайышындағы иң ситке өлөшөндә, Башҡортостан Республикаһы сигендә нигеҙләнгән. Ул Ҡаратау итәгендә, Эҫем йылғаһы буйында (Ағиҙелгә ҡойған йылға), Силәбе ҡалаһынан 377 км көнбайыштараҡ урынлашҡан. Ошо урында Эҫемгә Әшә йылғаһы килеп ҡушыла.

Куйбышев тимер юлының Мәскәү — Силәбе һыҙатында урынлашҡан Әшә станцияһы.

 Этимологияһы 
Атамаһы буйынса ике фараз йәшәй. Береһе топонимды «аша» һүҙе менән бәйләй, йәнәһе, тауҙар аша аҡҡан йылғаға Аша (Әшә) атамаһы бирелгәнНеизвестная Әшә . Икенсе фараз атаманы шулай уҡ башҡорт һүҙе — асы (әсе) менән бәйләй, йылға башта документтарҙа Асы тип яҙып алынған булған.

 Тарихы 
Ҡала 1898 йылда Әшә-Балашово суйын иретеү заводы төҙөү айҡанлы барлыҡҡа килә, 1933 йылдың 20 июненән — ҡала, 1963 йылдың 1 февраленән — өлкәгә буйһоноулы ҡала. Ҡала көнө июлдең өсөнсө шәмбеһендә үткәрелә. 1998 йылда ҡаланың 100 йыллығын билдәләнеләр.

2012 йылда ҡала янында Уралда тәүге тапҡыр дикобраз теше табылған, уны яҡынса 120 мең йыл элек йәшәгән тип иҫәпләп сығарғандар. Элек бында ул йәнлек бер ҡасан да йәшәмәгән тип һаналған .

 Халҡы 

 Климаты 
Уртаса климат. Йылына уртаса 577 мм яуым-төшөм була. Иң йылы ай — июль, уртаса температураһы 19,3 ° C, иң һалҡыны — ғинуар, уртаса температураһы −13,7 °C.

 Иҡтисады 
Әшә заводтары: Әшә металлургия заводы, яҡтылыҡ техникаһы (электроарматура), урман-химия комбинаты (1932 йылда төҙөлгән), төҙөлөш материалдары етештерелә. Леспромхоз 2004 йылда ябылған.

1990-сы йылдарға тиклем тар колеялы тимер юл эшләп килгән, ул ағас сығарыуға тәғәйенләнгән булғанУзкоколейные железные дороги Челябинской области // infojd.ru.

 Мәҙәниәте 

Ҡалала индустриаль техникум, Көньяҡ-Урал дәүләт университеты филиалы, тәбиғәт музейы, тарих-тыуған яҡты өйрәнеү музейы һәм музей-күргәҙмә үҙәге барг. Әшә Ашинский муниципальный район Силәбе и города Силәбеой области  // chelindustry.ru .

«Металлург» футбол клубы эшләй. Әшәнән йыраҡ түгел Атъегәрҙәк тау курорты урынлашҡан, Йүкәле Тау — Силәбе өлкәһенең ҡурсыулы тәбиғәт объекты тип иғлан ителгән

 Киң мәғлүмәт саралары 

 Телевидение (эфир) 
 Россия 1 — 4 ТВК
 Первый канал (Россия) — 9 ТВК
 РЕН ТВ — 12 ТВК
 НТВ — 23 ТВК
 Матч ТВ — 26 ТВК
 Пятый канал (Россия) — 28 ТВК
 ОТВ (Силәбе) — 38 ТВК

 Радио тапшырыуҙары (FM) 
 99,8 FM — Радио Дача
 101,8 FM — Love Radio
 103,2 FM — Авторадио

 Пресса 
Әшәлә 1930 йылдың 3 октябренән «Стальная искра», 2000 йылдан «Заводская газета», 1991 йылдың 18 апреленән балалар һәм үҫмерҙәр өсөн «Пёстрый мир» гәзиттәре сығып килә.

 Шулай уҡ ҡара 
 Өфө янындағы тимер юл һәләкәте


 Иҫкәрмәләр 

 Әҙәбиәт 
 Аша — описание города в энциклопедии Ашинского района


 Һылтанмалар 
 Официальный сайт администрации Ашинского городского поселения 
 Фотографии города Аша
 Музеи города

Категория:Силәбе өлкәһе ҡалалары
Категория:Әшә
Категория:Эҫем буйындағы тораҡ пункттар