Салоники

СалоникиВарианты ударения: Салони́ки () или Сало́ники, Фессалоника (грек. Θεσσαλονίκη, Ҫессалони́киГреция исемен Инструкция буйынса географик карталар тапшырыла. — М., 1964. — 15 б.) — ҙурлығы буйынса Грецияның икенсе урында торған ҡалаһы, тирә-яғындағы биләмәләренең халҡы менән бергә, 1 104 460-тан ашыу кеше йәшәйΕΛ.ΣΤΑΤ  (2011 йыл).

Салоники ҡалаһында Балкандағы иң ҙур Аристотель университеты, Македония аэропорт һәм эре диңгеҙ порты бар. Ҡала үҙенең иҡтисади әһәмиәте буйынса Пирейҙа икенсе урынды биләй . Ҡала һәм уның тирә-яғы йәй көнө — туризм үҙәге булып тора.

 Ҡала тарихы 

 Антик осор 
Салоники ҡалаһына Македония батшаһы Кассандр б. э. тиклем 315 йылда нигеҙ һалған. Уның ҡатыны Бөйөк Александрҙың бер туған һеңлеһе — Фессалоника була, яңы ҡалаға батша ҡатынынң исемен биргән. Ҡала составына шул тирәләге Термаикос ҡултығында йәшәгән 26 тораҡ халҡы ингән. Нәҡ шул ваҡытта ҡала эллин характерлыға әйләнә һәм уның был, һыҙаттарын XV быуат аҙағына тиклем һаҡлай. Беҙҙең эраға тиклем 146-сы йылда. Фессалониканы римлеләр баҫып алған.

 Византия осоронда 
Рим империяһы тарҡалыу менән Византия Салоникиһыбарлыҡҡа килә, ул Константинополь-Рим һәм Афина-Ҡарадиңгеҙ буйы юлдары киҫелешендә тора. Ғәрәптәр Антиохияны һәм Александрияны баҫып алғандан һуң, Салоники империяның ҙурлығы һәм әһәмиәте буйынса икенсе урында тора. Параллель рәүештә ҡаланың милли составы төрлөгә әйләнә: бында көньяҡ славяндар, яртылаш валахтар, төньяҡ таулы райондарында — сиған йәшәгән. Изге великомученик Димитрий Солунский (306 йылда вафат булған) һәм равноапостольный изге Кирилл һәм Мефодий (IX быуат) — славян мәғрифәтселәре -бында тыуған.
слева|мини|250x250пкс|Византия ҡалаһы диуарҙары
1204 йылдан алыпн Салоники — латин дәүләтенең — Фессалоника короллегенең баш ҡалаһы, ул — Латин империяһының бер өлөшө булып тора. 1387 йылда ҡаланы ғәрәптәр баҫып алған.

1387—1402 йылда ҡала төрөктәр ҡулында була Төрөктәр Тамерландан еңелгәндән һуң, ҡала Византияға ҡайтарыла. 1423 йылда ҡала венециандар властарына тапшырыла һәм уларҙың сауҙа-иҡтисади секторы булып тора.

1426—1430 йылда ҡаланы төрөктәр ҡамай һәм гректар тулыһынса ислам диненә инә,уларҙың тормошо һәм көнкүреше төрөктәрҙекенсә була. Ҡала Ғосман империяһының бер өлөшөнә әйләнә.

 Ғосман осоро 
центр|мини|800x800пкс|Салоники
Византия быға тиклем, Константинополдән һуң, христиан империяһы үҙәге булған булһа, хәҙер инде элекке грек ҡеүәтенән бер нимә лә ҡалмай, ҡаланың күп халҡын испан йәһүдтәре тәшкил итә, ә ҡаланың төп теле булып ладин теле тора. Хәҙер бөтә ҡала халҡының биштән бер өлөшө самаһы ғына грек халҡы була, ләкин ул да ҡаланан ҡыҫырыҡлап сығарыла. Урта быуаттарҙағы хәрби конфликттар барышында гректарҙыңбайтаҡ өлөшө юҡ ителә. Күптәре Анатолия мосолмандарына ҡоллоҡҡа һатыла, грек урта класының ҙур өлөшө ислам үҙләштерә һәм төрөк теленә күсә. Әммә күп кенә ябай гректар төрөк хакимлығы менән килешә алмай, тауҙарға күсеп китә.[<span style="" title="не указан источник на утверждение (3 ноября 2015)">сығанаҡ 1235 көн күрһәтелмәгән</span>] Ҡалала мосолман кварталдары байтаҡҡа үҫә һәм уның башлығы булып Ататөрк тора (ул был ҡалала тыуған кеше) 1821 йылдаың май башында ҡала төрөктәргә ҡаршы баш күтәрә, быға үс итеп төрөктәр 3 000 тирәһе гректы демонстратив рәүештә язалап үлтерә[<span style="" title="не указан источник на утверждение (3 ноября 2015)">сығанаҡ 1235 көн күрһәтелмәгән</span>] (ҡара. I Мелетий Китрский).

1912 йылда гректар ҡаланы үҙ ҡулына төшөрә, был ваҡытта грек-православие кешеләре ҡала халҡының 25,3 процентын ғына тәшкил итә.

 Реэллинизация 
мини|400x400пкс|Xx быуат урталарына тиклем халҡының этник составы Салоники
мини|Таксин паша Салоникиҙы принц Константинға тапшыра.
Икенсе донъя һуғышы йылдарында ҡала немец ғәскәре оккупацияһы аҫтында була. 1943 йылда Германия Көнсығыш фронтҡа үҙ көстәрен ебәреү маҡсатында ҡаланы үҙенең союздашы Болгарияға тапшырырға әҙерләнә, әммә был аҙымға баҙнат итмәй, сөнки бөтә Греция протест хәрәкәттәренән ҡурҡа. Ҡала грек Халыҡ-азатлыҡ армияһы — ЭЛАС армияһы тарафынан 1944 йылдың 27 октябрендә азат ителә, был ҡаланы ҡурсалаусыһы Димитрий Солунскийҙың хәтер көнөнә тура килә.

 Климат 
Салоникиҙа климат- диңгеҙ климаты, ул континенталь һәм ярымсүл климаты менән сиктәш.
Климат СалоникиКүрһәткестәреДек.Ғин.МартАпра.МайИюньИюльАвг.Сена.Окт.Нояб.Февр.ЙылАбсолют максимум, °C20222531363944393632272644Һауа температураһы, °C9,310,914,219,024,529,231,531,127,221,215,411,020,4Уртаса температура, °C5691317222524211610615Уртаса минимум, °C1,32,24,57,512,116,318,618,314,910,86,83,09,7Абсолют минимум, °C-14-14-7-13710122-1-5-8-14Яуым-төшөм нормаһы, мм373841384430242027415455449Һыу температураһы, °C16161616192224252523211820Сығанағы: Туристик порталы, weatherbase.com

 Иҡтисад 
мини|200x200пкс|Салоники портының пассажирҙар терминалы.
Салоники — иҡтисади әһәмиәте буйынса Грецияның икенсе ҡалаһы, бында эре сауҙа һәм сәнәғәт үҙәктәре бар. Ҙур нефтехимия предприятиелары,  металлургия, машиналар эшләү һәм металл эшкәртеү, шул иҫәптән электротехника, караптар төҙөү һәм караптар ремонтлау сәнәғәте бар. Салоники — илдең төп туҡыу сәнәғәте үҙәге, фармацевтика предприятиелары, тәмәке һәм аҙыҡ-түлек сәнәғәте предприятиелары эшләй. 1890 йылда Салоникиҙа Цанталис ғаиләһе  TsantaliOur Story — tsantali.gr  шарап предприятиһы аса, 1968 йылда Mythos һыра ҡайнатыу предприятиеһы нигеҙләнә. Йыл һайын сентябрҙән башлап, Салоникиҙа Халыҡ-ара күргәҙмә үтәУл виставка Салоніках Офіційний Міжнародної сайты.

Салоники порты — Грецияның  Пирейҙағы иң ҙур порты , уның аша  порто-франкоPorts List of European union in the free менән файҙаланып, грек караптарынан тыш, барлыҡ Балҡан ярымутрауы һәм көньяҡ-көнсығыш Европа дәүләттәренең дә караптары йөк ташый. 2000 йылдар башында бында яңы пассажир терминалы асыла2007 Conventional January Cargo 05 Terminal .

Халыҡ-ара «Македония» аэропорты ҡаланан 12 км көньяҡтараҡ урынлашҡан. Халыҡ-ара һәм чартер рейстарын хеҙмәтләндереү менән бергә урындағы авиалинияларҙы ла хеҙмәтләндерә.

Салоники — Грецияның ҙур тимер юл төйөнө(Яңы вокзал). Бынан тимер юл менән йөк һәм пассажирҙарҙы Афина, Белград, Стамбул, Бухарест, Скопье һәм София ҡалаларына ташыйҙар.

Салоникиҙа 2006 йылдан алып метро төҙөлә. Сафҡа инеүе — 2020 йыл.

Европа әһәмиәтендәге  «Эгнатий Одос» автострадаһы ҡаланан ситтәрәк үтә һәм Афина — Белград меридиональ авто юл күсәте менән киҫешә. Диңгеҙ паромы Салоники менән  Грек архипелагының төньяҡ утрауҙары менән тоташтыра.

 Ҡала музейҙары 

 Салоники археология музейы
 Македония өсөн көрәш музейы
 Хәҙерге заман македония сәнғәте музейы
 Хәҙерге заман сәнғәте дәүләт музейы
 Греция, византия һәм пост-византия музыка ҡоралдары музейы
 Византия мәҙәниәте музейы
 Фәнни үҙәк һәм технологиялар музейы
 Салоники Муниципаль картиналар галереяһы
 Македония и Фракия этнология һәм фольклор музейы
 Фотоһүрәттәр музейы (Салоники)
 Йәһүд музейы (Салоники)
 Македония музыка музейы
 Һыу үткәргес музейы
 Дизайн музейы

 Салоники мэрҙары 
2010 йылда урындағы һайлауҙарҙа ҡала мэры  Василис Папагеоргопулос, «Яңы демократия» партияһы ағзаһы  ПАСОКА партияһы ағзаһы Яннис Бутарис менән алмаштырыла8 Win Socialists Regions; 5 ' s in Elections Conservatives Greece'Regional. 2011 йылдың 1 ғинуарынан яңы мэр үҙ вазифаһын башлайFirst of New Kallikratis Round Elections in Implemented Plan.

 Туғанлашҡан ҡалалары 
 граница|22x22пкс|Соединённые Штаты Америки Хартфорд, АҠШ (1962 5 май)
 граница|22x22пкс|Болгария Пловдив, Болгария (1984 27 февраль)
 граница|22x22пкс|Австралия Мельбурн, Австралия (1984 19 март)
 граница|22x22пкс|Республика Кипр Лимасол, Кипр (30 июнь 1984)
 граница|22x22пкс|Германия Лейпциг, Германия (16 октябрь 1984)
 граница|22x22пкс|Италия Болонья, Италия (20 октябрь 1984)
 граница|22x22пкс|Словакия Братислава, Словакия (1986 23 апрель)
 граница|22x22пкс|Германия Кельн, Германия (1988 май, 3)
 граница|22x22пкс|Турция Акхисар, Төркиә (25 август 1988)
 граница|22x22пкс|Румыния Констанца, Румыния (1988 5 июль)
 граница|22x22пкс|Соединённые Штаты Америки Сан-франциско, АҠШ (1990 6 август) граница|22x22пкс|Франция Ницца, Франция (1992 йылдың 20 мартында)
 граница|22x22пкс|Египет Александрия, Египет (12 июль 1993)
 граница|22x22пкс|Израиль Тель-Авив, Израиль (24 ноябрь 1994)
 граница|22x22пкс|Китай Тяньцзинь, Китай (4 мартында 2002)
 граница|22x22пкс|Россия Санкт-Петербург, Рәсәй (2002)
 граница|22x22пкс|Армения Гюмри, Әрмәнстан
 граница|22x22пкс|Италия Сиракуза, Италия (18 март 2007)
 граница|22x22пкс|Греция Афины, Греция (2007)
 граница|22x22пкс|Болгария Благоевград, Болгария
 граница|22x22пкс|Украина Одесса, Украина

 Иҫкәрмәләр 

 Һылтанмалар 
 Официальный сайт города Салоники
 Официальная страница порта Салоник
 Организация туристического содействия в Салониках
 Салоники и болгары: история, память, современность
 Путеводитель по Салоникам 
Категория:Википедия:Статьи с переопределением значения из Викиданных
Категория:Страницы с непроверенными переводами
Категория:Греция ҡалалары