Мәүлән Живәләк, Нуриә Үлвиә

Нуриә Үлвиә Мәүлән Живәләк (; 1893 йылда тыуған — 1964 йылдың 9 апрелендә вафат булған, Ҡырыҡханда ерләнгән) — төрөк ҡатын-ҡыҙ хоҡуҡтарын яҡлаусы, ҡатын-ҡыҙҙың һайлау хоҡуғы өсөн көрәшсе суфражист, журналист һәм тәүге феминистик журналға һәм Төркиә мосолман ҡатын-ҡыҙ хоҡуҡтарын яҡлау ойошмаһына нигеҙ һалыусы. Журнал беренсе тапҡыр мосолман ҡатын-ҡыҙының фотоһын баҫтырған.

 Иртә биографияһы 
Нуриә Үлвиә Едич 1893 йылда тыуған ғаиләләргә Сафие Ханым һәм Мәхмүт Едичтәр, ғаиләһендә тыуған, моғайын. швецияның Хадживелиоба местечкоһында (Ген, Ғосман империяһы, Гёнен. Сүриә тыуған урыны булыуы уны Башҡа сығанаҡтар буйынса, уның тыуған урыны Сүриә булған тиҙәр, ә өсөнсөләре үҙәк Төркиәләге Гёремены күрһәтә. Уның атаһы ауыл хужалығы менән мәшғүл булған. Ул сығышы менән черкес булған, ә Төньяҡ Кавказды, Рәсәй империяһы яулап алғандан һуң, ташлап китергә мәжбүр булған. Финанс проблемалары арҡаһында ғаилә хәйерселектә йәшәй башлағас, алты йәштәге ҡыҙын Йылдыз һарайына ебәрергә мәжбүр була. Ул унда һарай ҡағиҙәләренә һәм манераларына өйрәнә, шулай уҡ дини әҙерлек үтә. Ул саҡтағы йола буйынса, 1906 йылда 13 йәшендә кейәүгә сыға. Уның ире, Хулуси бей, солтандың тәрбиәгә алынған ағаһы булған һәм туйҙан һуң күп тә үтмәйенсә вафат була.

 Эшмәкәрлеге 
Иренән мираҫҡа ҡалған аҡсаға ул 1913 йылдың 4 апрелендә, Нуриә Үлвиә исеме аҫтында,Ҡатын-ҡыҙ донъяһы () тигән журналға нигеҙ һалған. Шул уҡ йылдың 28 майында ул, ҡатын-ҡыҙҙарҙың белем алыуын һәм эшкә урынлаштырыуҙы яҡшыртыу, шулай уҡ дресс-код реформаһын үткәреү маҡсатында,Ҡатын-ҡыҙҙарҙың хоҡуҡтарын яҡлау буйынса Ғосман йәмғиәтен () ойошторған. Ассоциация тәү сиратта мосолман ҡатын-ҡыҙҙары ойошмаһы булһа ла, уға шулай уҡ этник әҙселек вәкилдәре һәм европа журналистары ингән.

Башта журнал көн һайын баҫыла. Йөҙөнсө сығарылышынан һуң аҙнаға бер сыға башлай, ә 108-се сығарылыштан һуң (1913 йылдың 7 сентябре тирәһендә) Нуриә Үлвиә үҙенең мәҡәләләренә, яңы ире, журналист һәм сәйәсмән, Рыфат Мәүләндең фамилияһын алып, ҡул ҡуйған. Баҫманың хеҙмәткәрҙәре араһында бер генә ир-ат автор булмауы Мәүләндең ир-ат ҡатын-ҡыҙҙарға йәмәғәт эшмәкәрлегендә ҡатнашыу хоҡуғын бирмәгәнгә яуабы булғандыр.

Мәүлән үҙенең мәҡәләләрендә аныҡ талаптар, шул иҫәптән ҡатын-ҡыҙҙарҙың да юғары белемгә, ирҙәр менән тиң эш хаҡына, дәүләт ваэифаларына хоҡуҡлы булыу талаптарын иғлан иткән, шулай уҡ ҡатын-ҡыҙҙарҙың тормошон яҡшыртыу дөйөм йәмғиәт тормошон яҡшыртыуға килтерәсәк тип раҫлаған. Шулай уҡ ул хиджаб урынына яулыҡ ябынып йөрөү, енестәрҙең никахҡа тиң хоҡуғы яҡлы һәм никахтарҙы егет менән ҡыҙҙың ризалығынан тыш рәтләү ғәмәленә ҡаршы булған. Үҙҙәренең кампанияһы һөҙөмтәһендә төрөк ҡатын-ҡыҙы уңышҡа өлгәшкән: 1913 йылда ете ҡатын-ҡыҙ телефон компанияһына эшкә ялланған, ә 1914 йылда Инас Дарюльфюнуну . әҙәбиәт һәм фән өлкәһендәге ҡатын-ҡыҙҙар өсөн курстар аса. Истанбулда фән һәм әҙәбиәт өлкәһе буйынса курстар асҡан. Шулай уҡ 1913 йылдан 1914 йылға саҡлы, европа феминисткалары һәм ассоциация ағзалары араһында диалогты киңәйтеүгә йүнәлтелгән.

Мәүлән Ҡатын-ҡыҙ донъяһы менән 1921 йылға тиклем идара иткән. Төркиәнең бойондороҡһоҙлоғо өсөн һуғыш осоронда уның курдтарҙың бойондороҡһоҙлоғо яҡлы булған ире, Төркиәнең 150 кәрәкмәгән шәхесе исемлегенә индерелгән һәм, һуғыш тамамланғандан һуң, 1923 йылда илдән һөрөлгән. 1927 йылда Мәүлән уның менән айырылған һәм уҡыусылар өсөн йорт-интернат тота башлаған. 1931 йылда ул Антиохиянан уҡырға килгән һәм уның менән йәшәгән студент-медик Али Мөхәррәм Живәләккә кейәүгә сыҡҡан. Уның уҡыуы тамамланғандан һуң, ирле-ҡатынлы Истанбулдан Ҡырыҡханға күсеп киткән.

Civelek 1964 йылдың 9 апрелендә Төркиәнең Хатаи провинцияһындағы Ҡырыҡханда вафат булған һәм Төркиәнең Хатаи провинцияһы Антакьялағы Асри зыяратында ерләнгән.

 Мираҫы 
Вафатынан һуң 1967 йылда ире уның исемен йөрөткән асыҡ китапханаға нигеҙ һалған. 2004 йылға китапханала 9 000 ашыу китап һаҡланған. Ҡырыҡхан урамдарының береһе уның исемен йөрөтә, ә ул ерләнгән зыяратҡа ире уның иҫтәлегенә фонтан ҡуйған. 1967 йылда ошо уҡ зыяратта Төрөк ҡатын-ҡыҙҙар советы () уға бағышланған мемориаль таҡтаташ асҡан.

 Иҫкәрмәләр 

 Сығанаҡтар 











Категория:Алфавит буйынса шәхестәр
Категория:XX быуат яҙыусылары
Категория:1893 йылда тыуғандар
Категория:9 апрелдә вафат булғандар
Категория:1964 йылда вафат булғандар
Категория:Төркиәлә вафат булғандар