Ҡаҙаҡ Совет Социалистик Республикаһы

Ҡаҙаҡ Совет Социалистик Республикаһы (, Ҡаҙаҡ ССР-ы) — СССР составында союздаш республика.

Майҙаны — 2717,3 мең км² (СССР-ҙа 2-се урын). Халҡы — 16 536 мең кеше (1989). Баш ҡала — Алма-Ата.

Хәҙерге ваҡытта суверен дәүләт — Ҡаҙағстан Республикаһы.

 Тарихы 

1920 йылдың 26 авгусында РСФСР составында баш ҡалаһы Ырымбурҙа булған Ҡырғыҙ АССР-ы ойошторола. 1925 йылда Ҡырғыҙ АССР-ының исеме Ҡаҙаҡ АССР-ы тип үҙгәртелә. Ырымбур губернаһы Урта Волга крайы составына бирелгәс, республиканың баш ҡалаһы Ҡыҙылурҙа ҡалаһына күсерелә. 1927 йылда Ҡаҙаҡ АССР-ының баш ҡалаһы Алматыға күсерелә.

СССР-ҙа яңы конституция ҡабул ителгәндән һуң, 1936 йылдың 5 декабрендә Ҡаҙаҡ АССР-ы РСФСР составынан сығарылып союздаш республикаһы статусына тиклем күтәрелә һәм Ҡаҙаҡ Совет Социалистик Республикаһы (Ҡаҙаҡ ССР-ы) тип атала башлай.

1990 йылдың 25 октябрендә Ҡаҙаҡ ССР-ы Юғары Советы Ҡаҙаҡ ССР-ының дәүләт суверенитеты тураһында декларация ҡабул итә. 1991 йылдың 10 декабрендә илдең атамаһы «Ҡаҙаҡ Совет Социалистик Республикаһы» урынына «Ҡаҙағстан Республикаһы» тип үҙгәртеләОб изменении наименования казахской советской социалистическойКонституция Республики Казахстан от 28 января 1993 года см. «ПЕРЕХОДНЫЕ ПОЛОЖЕНИЯ»О Конституции Республики Казахстан — ИПС «Әділет».

1991 йылдың 16 декабрендә Ҡаҙағстан үҙенең бойондороҡһоҙлоғо тураһында иғлан итәКонституционный закон Республики Казахстан от 16 декабря 1991 года № 1007-XII «О государственной независимости Республики Казахстан».

 Бүләктәре 

 Административ бүленеше 

 № регион административ үҙәк ойошторолоу датаһы майҙаны, км² халҡы, кеше(01.01.1987) 1. Аҡтүбә өлкәһе Аҡтүбә 10 март 1932Области Казахстана  298 700 720 000 2. Алма-Ата өлкәһе Алма-Ата 10 март 1932 105 100 2 032 000 3. Көнсығыш Ҡаҙағстан өлкәһе Усть-Каменогорск 10 март 1932 97 300 935 000 4. Гурьев өлкәһе Гурьев 15 ғинуар 1938 113 400 403 000 5. Джамбул өлкәһе Джамбул 14 октябрь 1939 144 200 1 016 000 6. Еҙҡаҙған өлкәһе Еҙҡаҙған 20 март 1973 313 400 477 000 7. Ҡарағанды өлкәһе Ҡарағанды 10 март 1932Историко-краеведческий сайт Шуак: Караганда  117 900 1 368 000 8. Ҡыҙылурҙа өлкәһе Ҡыҙылурҙа 15 ғинуар 1938 228 100 625 000 9. Көкшетау өлкәһе Көкшетау 16 март 1944 78 100 652 000 10. Ҡустанай өлкәһе Ҡустанай 29 июль 1936 114 600 1 043 000 11. Маңғышлаҡ өлкәһе Шевченко 20 март 1973 (1988 йылда бөтөрөлә;1990 йылда тергеҙелә) 165 100 327 000 12. Павлодар өлкәһе Павлодар 15 ғинуар 1938 127 500 934 000 13. Төньяҡ Ҡаҙағстан өлкәһе Петропавловск29 июль 1936Города и области Казахстана 44 300 606 000 14. Семипалатинск өлкәһе Семипалатинск 14 октябрь 1939 179 600 816 000 15. Талдыҡурған өлкәһе Талдыҡурған 16 март 1944(1959 йылда бөтөрөлә;1967 йылда тергеҙелә) 118 500 709 000 16. Турғай өлкәһе Арҡалыҡ 23 ноябрь 1970 (1988 йылда бөтөрөлә;1990 йылда тергеҙелә) 111 900 322 000 17. Уральск өлкәһе (1962 йылға тиклем — Көнбайыш Ҡаҙағстан өлкәһе) Уральск10 март 1932 151 200 620 000 18. Целиноград өлкәһе (1960 йылға тиклем — Аҡмулла өлкәһе) Целиноград 14 октябрь 1939(1960 йылда бөтөрөлә;1961 йылда тергеҙелә) 92 100 859 000 19. Шымкент өлкәһе (1962 йылға тиклем — Көньяҡ Ҡаҙағстан өлкәһе) Шымкент 10 март 1932 116 300 1 780 000

1960-сы йылдарҙа, сиҙәм ерҙәрен үҙләштереү планына бәйле, Ҡаҙаҡ ССР-ы территорияһында бер нисә өлкәләрҙе берләштергән 3 край ойошторола (улар 1964—1965 бөтөрөлә):
 Көнбайыш Ҡаҙағстан крайы (Аҡтүбә, Гурьев, Уральск өлкәләре), административ үҙәге — Аҡтүбә.
 Сиҙәм крайы (Көкшетау, Ҡустанай, Павлодар, Төньяҡ Ҡаҙағстан, Целиноград өлкәләре), административ үҙәге — Целиноград.
 Көньяҡ Ҡаҙағстан крайы (Джамбул, Ҡыҙылурҙа, Шымкент өлкәләре), административ үҙәге — Шымкент.

 Иҡтисады 
Бөйөк Ватан һуғышының тәүге айҙарында СССР-ҙың көнбайыш райондарынан Ҡаҙаҡ ССР-ына яҡынса 150 ҙур заводтар һәм фабрикалар эвакуациялана. Һуғыш осоронда Текелий ҡурғаш-цинк комбинаты; Джезде (марганец), Березовск, Мирғалимсай һәм Байжансан рудниктары; Ҡаҙаҡ металлургия заводы, Аҡтүбә металлургия заводы төҙөлә.

Ҡарағанды күмер бассейнында етеҙ ысул менән тиҫтәләгән яңы шахталар, ә Эмба үҙәнендә яңы нефть ятҡылыҡтары сафҡа инә. Республика фронтҡа һәм тылға аҙыҡ-түлек, ә оборона сәнәғәтенә ҡиммәле стратегик сырье (күмер, нефть, баҡыр, ҡара ҡурғаш, хромит, марганец, вольфрам, молибден, цинк, кадмий, висмут һ.б.) тапшыра.

Бөйөк Ватан һуғышы тамамлағандан һуң, республикала яңы заводтар, фабрикалар, рудниктар, электростанциялар сафҡа инә. Еңел һәм аҙыҡ-түлек сәнәғәтенең эре предприятиелары төҙөлә. Яңы ҡалалар һәм эшселәр ҡасабалары барлыҡҡа килә, тимер һәм автомобиль юлдары һалына.

 Халҡы 
йылхалыҡ (мең кеше)шул иҫәптән ҡала халҡытыуым (мең кешегә)1926 6025 512 ?1940 6148 1833 40,81959 9295 40671970 13009 6538 23,4

Төп халыҡ — ҡаҙаҡтар (1970 йылғы йәниҫәп буйынса 4161 мең кешеДемоскоп Weekly — Приложение. Справочник статистических показателей).
1970 йылғы йәниҫәп буйынса башҡа милләттәр: рустар (5499 мең кеше), украиндар (930 мең кеше), татарҙар (288 мең кеше), үзбәктәр (208 мең кеше), белорустар (198 мең кеше), уйғырҙар (121 мең кеше), корейҙар (82 мең кеше), дунгандар (17 мең кеше) һ.б.

+1989 йылға ҡарата өлкәләр буйынса милләттәрНациональный состав населения СССР (по данным Всесоюзной переписи населения 1989 г.), М., Финансы и статистика, 1991. — С. 102Өлкә Дөйөм халыҡ иҫәбеҠаҙаҡтарРустарУкраиндарНемецтарТатарҙарҮзбәктәрУйғырҙарБелорустарӘзербайжандарКорейҙарПоляктарТөрөктәрАҡтүбә 73265340722217328174547316281692475447361350Уральск 629494351123216514280924550127033535112847631Маңғышлаҡ 324243165043106801101591136519393716974568816Гурьев 4247083389986367337491401491310666573000Ҡыҙылурҙа 644125511976860421149721085934379781612182Шымкент181832310122652784733303344526346152850423488270491143020856*11051Джамбул 10386675073022754243390370150166182151223355**3986116531336017145Алма-Ата ҡалаһы11213952520726632514559820117272884996408807459502916073Алма-Ата өлкәһе 97737340682329423618496612779993103704473118313490219146Талдыҡурған 71607636045323532912186353291003230469206113581Еҙҡаҙған 49360122740217227229467241791032267954430Ҡарағанды 1347636231782703588107098143529454813097111541Көнсығыш Ҡаҙағстан 931267253706613846161862276889084965518Семипалатинск 83441743276330058319503441131906340481035Ҡустанай 122270527945953471517798611039727767353564085Төньяҡ Ҡаҙағстан 59969611163137226338059392931501977044966324Көкшетау 66212519127526179755575819851150917228100025400Целиноград 10067932248094478449445512369924318286831961Павлодар 94231326851242765886651953422015212293924Барлығы 1646446464346166227549896240957518327982332017185301182601900831033155995649567

 Иҫкәрмәләр 

 Һылтанмалар 

 Форум История Казахстана
 Могучий взлёт КазССР 
 История Казахской Советской Социалистической Республики в годы Революции и послевоенные годы 

*
Категория:Ҡаҙағстан тарихы
Категория:СССР союздаш республикалары