Дуэль (повесть)

«Дуэль» — Антон Павлович Чеховтың ҙурлығы буйынса иң ҙур повестарының  береһе. Тәүге тапҡыр 1891 йылда «Новое время» гәзитендә баҫыла. Повестағы ваҡиғалар Кавказда Ҡара диңгеҙ буйында бара.

 Повесть өҫтөндә эшләү 
«Дуэль» сюжетын бик ныҡ хәтерләткән ниәт тураһында беренсе иҫкә алыу Чеховтың 1888 йылғы хатында бар. Кавказ буйлап сәфәрҙән һуң бер нисә ай үткәс, 1888 йылдың ноябрендә Чехов яҙған А. С. Суворин яҙа: «Ах, мин ниндәй хикәйә башланым! <...> Мөхәббәт темаһына яҙам. Фельетон-беллетристик форма һайланым. Йүнле кеше әҙәпле  кешенең ҡатынын тартып алған һәм был хаҡта үҙ фекерен яҙа; уның менән йәшәй икән — фекер; айырыла икән — тағы фекер. Өҫтән-мөҫтән театр, "ҡараштар тап килмәй" тигән юҡ-барға ышаныу, Хәрби-Грузин юлы, ғаилә тормошо, хәҙерге зыялының интеллигент был тормошҡа яраҡһыҙлығы Печорин, Онегин, Казбек хаҡында һөйләйем». 1890 йылдың аҙағында Повесть өҫтөндә эш Чеховтың Сахалиндан Мәскәүгә ҡайтыуы менән, 1890 йыл һуңында башлана.

 Баҫмалары 
А. П. Чеховтың повесы тәүге тапҡыр 1891 йылда «Новое время» гәзитенең 22, 23, 25, 29, 30 октябрҙәге һәм 5, 12, 13, 19, 26, 27 ноябрҙәге (5621, 5622, 5624, 5628, 5629, 5635, 5642, 5643, 5649, 5656, 5657) һандарында Антон Чехов ҡултамғаһы менән баҫыла. 1892 йылда айырым баҫма булып сыға, А. Ф. Маркс нәшер иткән А. П. Чеховтың әҫәрҙәр  йыйынтығына инә. Яҙыусы йәшәгән дәүерҙә, 1892-1899 йылдарҙа, туғыҙ тапҡыр айырым баҫма булып сыға.А. П. Чехов. Повесть Дуэль. Примечания. .

 Персонаждары 
 Төп персонаждары:
 Иван Андреевич Лаевский — үҙе лә һиҙмәҫтән алдашыусы егерме һигеҙ йәш тирәһендәге йәш кеше. А. М. Скабичевский яҙғанса «әхлаҡи аҙғын һәм енси хискә бирелеүсән, шәһүәтле ялҡау һәм йөрөмтәл бабник ир, … крепостной хоҡуҡтың яманһыу  мираҫы»Скабичевский А. М. Литературная хроника. Антон Чехов — «Дуэль», повесть <…> // Господа критики и господин Чехов: антология / сост. С. ле Флемминг. СПб. ; М., 2006. С. 505—506. 1-я публ.: Новости и Биржевая газета. 1892. 13 февр.. Повесть аҙағында уның менән  була, һәм ул «өлгөлө  гражданин» булып үҙгәреп китә.
 Надежда Федоровна —  Лаевскийҙың өйҙәше. А. Л. Волынский фекеренсә ул «түбән үрнәкле гонаһлы кеше», «нескә, аҡыллы һәм оҫта»Волынский А. Л. Литературные заметки // Господа критики и господин Чехов: антология / сост. С. ле Флемминг. — СПб. ; М., 2006. С. 130—131. 1-я публ.: Северный вестник. 1892. № 1. һүрәтләнә.
 Фон Корен — йәш зоолог. Ҡаты холҡло, әммә бер ни тиклем  идеалдарына таяныусы кеше. Позитивист,Г. Спенсерҙың тәбиғи һайланыштың тәьҫире ҙур тигән ҡараштарын тапшырыусыФЭБ: Гришунин и др. Примечания: Чехов. ПСС. Т. 7. — 1977 (текст), дөрөҫөрәге, «әҙәм аҡтыҡтарын» юҡ итергә саҡырыуға тиклем алып барыусы.
 «Дуэль» хикәйәһенең икенсе пландағы персонаждарына тәнҡит айырым  иғтибар итмәй. Хәйер, ҡайһы бер тәнҡитселәр автор «асыҡ, ябай рухи тормошло» икенсе дәрәжәле персонаждарын «йәнле», «бик шәп» итеп һүрәтләй, тип билдәләне (рус.). Тәүге сығанаҡтан  архивланған 25 сентябрь 2012. 15 июнь 2012 тикшерелгән..
 Самойленко — хәрби доктор, кафе хужаһы.
 Дьякон Победов — семинарияны яңы ғына тамамлаған егет.
 Кирилин — полицейский приставы,  Надежда Федоровнаның һөйәре.

 Тәнҡит 
Чеховтың ижадын өйрәнеүсе билдәле Скабичевский былай тип яҙа: «Чеховтың художество таланты көсө — характерҙарҙы оҫта һүрәтләүҙә, ләкин һуңғы әҫәрҙәрендә сағылған фекер зәғифлеге  менән хайран итә. Повестың аҙағынан алдаҡсылыҡ һәм әшәкелек аңҡый». Әҙәби тәнҡитсе Дерман А. Б. әҫәрҙә «авторҙың үҙенең геройҙарының эш-хәрәкәттәрен тик көсләп буйһондорған догмаһына эске ышанысы булмауы тойола, һәм шуның өсөн әҫәр финалы тормошсан түгел, схематик һәм », тип раҫлайДерман А. Б. Борьба с дисгармонией художественным творчеством // Творческий портрет Чехова / А. Б. Дерман. М., 1929. С. 206.. Д. Мирский «Дуэль» повесын Чеховтың уңышһыҙ әҫәрҙәренә индерәФЭБ: Мирский. Чехов. — 1992 (текст):
Персонаждарҙың индивидуаллеге юҡлығы Чехов уларҙы оҙон-оҙаҡ итеп абстракт темалар буйынса фекер әйттергәндә бигерәк беленеп тора. Чехов «идеяларҙы тоймай», һәм уның геройҙары — уларға һүҙ биргән осраҡта — төҫһөҙ һәм күңелһеҙ гәзит теле менән һөйләшә. «Дуэль» бигерәк тә ошондай сафсата һатыу менән боҙолған.
Бердников Г. П. Чеховтың «толстой морализмынан» ситләшкәнен һәм «толстойҙың  „рух диалектикаһына барып тоташыусы“» психологик анализы асылыуын билдәләй. Лаевский һәм  Надежда Федоровнаның эске донъяһын аса барған һайын, «һәр береһенең үҙ намыҫы менән көслө  конфликты» асыла, һәм был конфликт, әҙәбиәт белгесе фекеренсә, дуэль алдындағы төндә һуңынан улар кисерәсәк рухи таҙарыныу көрсөгөн әҙерләй, нигеҙләйБердников Г. П. «Нужен хоть кусочек общественной и политической жизни…» // Чехов / Г. Бердников. М., 1974. С. 266—269..

 Экранлаштырыу 
 Насар яҡшы кеше (1973, режиссёры  Иосиф Хейфиц, Евпаторияла һәм Гаграла  төшөрөлә)
 Дуэль (2010, режиссёры Довер Кошашвили, Хорватияла төшөрөлә)
 Аттар мине алып еилә... (1996, режиссёр Владимир Мотыль, мотивы буйынса - ваҡиғалар хәҙерге заманға күсерелә)
 Дуэль (1962, режиссёрҙары Татьяна Березанцева, Лев Рудник)

 Иҫкәрмәләр 

 Һылтанмалар 



Категория:1891 йылғы повестар
Категория:Антон Чехов повестары
Категория:Алфавит буйынса әҙәбиәт әҫәрҙәре