Нахичеван Автономиялы Совет Социалистик Республикаһы

Нахичеван Автономиялы Совет Социалистик Республикаһы () — Әзербайжан ССР-ы составындағы автономиялы республика. 1924 йылдың 9 февралендә ойошторола.

1920 йылда төбәктә Ҡыҙыл Армия частары тора. Ошо йылдың 28 июлендә Нахичеван Совет Социалистик Республикаһы ойошторола. 1923 йылдың 27февралендә ул Нахичеван автономиялы крайы итеп үҙгәртелә һәм шул уҡ йылдың 16 июнендә ул Әзербайжан ССР-ы составына индерелә. 1924 йылдың 9 февралендә Нахичеван автономиялы крайы Нахичеван Автономиялы Социалистик Совет Республикаһы итеп үҙгәртеләРоссийские универсальные энциклопедии Брокгауз-Ефрон и Большая Советская Энциклопедия объединенный словник. Нахичеванская Автономная Советская Социалистическая Республика.

1936 йылдың 5 декабрендә, СССР-ҙың яңы Конституцияһына ярашлы, республика исеме «Нахичеван Автономиялы Совет Социалистик Республикаһы» тип үҙгәртелә. 1990 йылдың 17 ноябренән — яңы Нахичеван Автономиялы Республикаһы атамаһы менән Әзербайжан Республикаһы составына инәСправочник по истории Коммунистической партии и Советского Союза 1898—1991.Население России и СССР с древнейших времен по настоящее время: ДЕМОГРАФИЯ. Авторы: А. Г. Виноградов.

Кавказ тауҙарының көньяҡ-көнсығыш өлөшөндә урынлашҡан. Майҙаны — 5,5 мең км² (Әзербайжан ССР-ы территорияһының 6,4 проценты). Халҡы — 2015 йылдың ғинуарына 439 800 кеше 1.15 Territories, number and density of population by economic and administrative regions of the Republic of Azerbaijan // Population  The State Statistical Committee of the Republic of Azerbaijan], ә 2009 йылғы иҫәп алыу буйынса 398 323 кеше, уларҙың 99,6 процентын әзербайжандар, 0,3 процентын — курдтар тәшкил итә. 1973 йылдың 1 ғинуарына республикала 215 мең кеше йәшәгән (Әзербайжан ССР-ындағы халыҡтың 4 проценты). Биш административ районға бүленгән, өс ҡала һәм ҡала тибындағы өс ҡасаба була. Әзербайжан телендә  «Шарг гапысы» республика һәм рус телендә «Советская Нахичевань» гәзиттәре сыға.

Республиканың баш ҡалаһы — Нахчиван.

 Дәүләт төҙөлөшө 
Нахичеван АССР-ы — эшсе һәм крәҫтиәндәрҙең социалистик дәүләте, Автономиялы Совет Социалистик Республикаһы. Нахичеван АССР-ы Конституцияһы Советтарҙың сираттан тыш 10-сы Бөтә Нахичеван съезы тарафынан 1937 йылдың 18 сентябрендә ҡабул ителә. 

Дәүләт власының юғары органдары — Нахичеван АССР-ының 2 мең кешенән 1 депутат нормаһы менән дүрт йылға һайланған бер палаталы Юғары Советы һәм уның Президиумы. Юғары Совет республика хөкүмәтен — Министрҙар Советын төҙөй. 

СССР Юғары Советының Милләттәр Советында Нахичеван АССР-ынан 11 депутат вәкил була. Дәүләт власының урындағы органдары — хеҙмәтсәндәр депутаттарының район, ҡала, ҡасаба һәм ауыл Советтары халыҡ тарафынан ике йылға һайлана. 

Нахичеван АССР-ының Юғары Советы 5 йыллыҡ срокка республиканың Юғары судын һайлай, ул 2 суд коллегияһынан (енәйәт эштәре һәм граждан эштәре буйынса) һәм Юғары суд Президиумынан тора. Нахичеван АССР-ы СССР-ҙың Генераль прокуроры тарафынан 5 йыллыҡ срокка тәғәйенләнә. 

 Республикалағы партия власты 
 КПСС-тың Нахичеван өлкә комитеты — 1920—1991 йылдарҙа республикала партияның юғары органы һанала, ә өлкә комиттеттың беренсе секретары республикала иң юғары вазифа биләүсе кеше була. Был вазифа 1920 йылда булдырыла һәм 1991 йылда бөтөрөлә. Беренсе секретарҙы КПСС Үҙәк Комитеты Политбюроһы йә КПСС Үҙәк Комитетының Генераль секретары тәғәйенләй.

 КПСС-тың Нахичеван өлкә комитетының беренсе секретарҙары 
 ФИО вазифалағы ваҡыты йәшәү йылдары Башы Аҙағы Беренсе секретарь ? 1920 1921 Велибеков Багатур Касум оглы 1921 1921 1894-1938 Таиров Юсиф Паша оглы 1921 1925 Шахбазов Алескер Аббас оглы 1925 ? 1888-1973 Джаров Али ? ? Волков Василий Алексеевич 1929 1929 1889-1939Тагиев Ибрагим Таги оглы Рагимов Ага Верди Хаджи Ярали оглы 1929 Велибеков Багатур Касум оглы ? 1933 1894-1938 Мамедов Али Кара Яхья оглы 1933 1933 Мехтиев Мехти Адигёзал оглы 1935? Декабрь 1936 ?-1937 Рахманов Гасан Али Паша оглы ? 1937Султанов Султан Теймур оглы1937Назаров Ибрагим Алиевич1938 Исмаилов Кязим Гейдар оглы 1938? 1940 Наджафов Гусейн Гумбат оглы 1940 1949 Юсифов Юсиф Бахлул оглы 1949 1952? Алиев Паша 1952 1952 Аскеров Исмаил Насрулла оглы 1952 1956 1914- Мамедов Хуршуд Байрам Кули оглы 1956 1961 1906-? Ибрагимов Гаджи Ага Халил оглы Октябрь 1961 Апрель 1970 1923- Гусейнов Аслан Ага Гусейн оглы Апрель 1970 Декабрь 1975 1916- Рагимов Камран Наби оглы Декабрь 1975 Декабрь 1983 1928- Мустафаев Нурадин Элязович Декабрь 1983 Ноябрь 1988 1942- Исаев Гейдар Иса оглы Ноябрь 1988 Ғинуар 1990 1936- Джалилов Афетдин Джалил оглы Ғинуар 1990 Апрель 1991 1946-1994 Алиев Акпер Фаттах оглы Апрель 1989 Август 1991 1950-

 Халҡы 
1926—1989 йылдарҙағы Бөтә Союз халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса Нахичеван АССР-ы халҡының һаны һәм этник составы 
 Милләттәр   1926Всесоюзная перепись населения 1926 года. Национальный состав населения по регионам республик СССР Демоскопчел.    %    1939Всесоюзная перепись населения 1939 года. Распределение городского и сельского населения областей союзных республик по национальности и полу Демоскопчел.    %    1959Всесоюзная перепись населения 1959 года. Городское и сельское население областей республик СССР (кроме РСФСР) по полу и национальности Демоскопчел.    %    1970Всесоюзная перепись населения 1970 года. Городское и сельское население областей республик СССР (кроме РСФСР) по полу и национальности Демоскопчел.    %    1979Всесоюзная перепись населения 1979 года. Городское и сельское население областей республик СССР (кроме РСФСР) по полу и национальности Демоскопчел.    %    1989Всесоюзная перепись населения 1989 года. Распределение городского и сельского населения областей республик СССР по полу и национальности Демоскопчел.    % Бөтәһе  104656  100,00 %  126696  100,00 %  141361  100,00 %  202187  100,00 %  240459  100,00 %  293875  100,00 % әзербайжандарпо переписи 1926 года обозначались как «тюрки»  88433  84,50 %  108529  85,66 %  127508  90,20 %  189679  93,81 %  229968  95,64 %  281807  95,89 % урыҫтар  1837  1,76 %  2549  2,01 %  3161  2,24 %  3919  1,94 %  3807  1,58 %  3782  1,29 % курдтар  2649  2,53 %  1509  1,19 %  303  0,21 %  1087  0,54 %  1696  0,71 %  3127  1,06 % әрмәндәр  11276  10,77 %  13350  10,54 %  9519  6,73 %  5828  2,88 %  3406  1,42 %  1906  0,65 % украиндар  92  0,09 %  360  0,28 %  438  0,31 %  997  0,49 %  942  0,39 %  1858  0,63 % белорустар  7  0,01 %  33  0,03 %  63  0,04 %  108  0,05 %  94  0,04 %  450  0,15 % татарҙар  17  0,02 %  52  0,04 %  88  0,06 %  102  0,05 %  90  0,04 %  104  0,04 % башҡалар  345  0,33 %  314  0,25 %  281  0,20 %  467  0,23 %  456  0,19 %  841  0,29 %

 Иҫкәрмәләр 

 Сығанаҡтар 
 Нахичеванский краевой — областной — республиканский комитет КП(б) — КП Азербайджана, ответственные — 1-е секретари
 World Statesmen.org

Категория:Автономиялы республикалар