Кар Василий Алексеевич

Кар Василий Алексеевич (1730 — 25 февраль 1806, Мәскәү) — сығышы буйынса Кар дворян нәҫеленән, генерал-майор. Ете йыллыҡ һуғышта ҡатнашыусы, Е. И. Пугачев ихтилалын баҫтырыуға йүнәлтелгән беренсе хөкүмәт карателдәр экспедицияһының командующийы. Ҡамауҙа ҡалған Ырымбур юлында Яйыҡ казактарынан отпор алғандан һуң үҙ белдеге менән ғәскәрҙәрҙе ҡалдырып, Мәскәүгә ҡайта, бынан һуң хурлыҡ менән армиянан сығарыла һәм баш ҡалаларҙа йәшәүҙән мәхрүм ителә.

 Биографияһы 
Шотланд рыцарь нәҫеленәнОтрасль знаменитого шотландского клана Керр (Кер), Нарва һәм Полтава янындағы алыштарҙа ҡатнашыусы, Тоҙ контораһы начальнигы подполковник Кар Алексей Филипповичтың (1680—1756) улы.

Кар Василий хеҙмәткә 1740 йылда инә. 1742 йылдың 4 ғинуарында Елизавета Петровнаның һарайы ҡарамағындағы паж итеп тәғәйенләнә, әммә атаһының талабы буйынса 1748 йылда армияға Вилена пехота полкына поручигы итеп күсерелә. Ете йыллыҡ һуғыш башланыуға секунд-майор итеп үрләтелә, урыҫ армияһы составында алыштарҙа ҡатнаша, артабан 1757 йылда Австрия армияһы ҡарамағында волонтер була, 1758 йылда — француз, һуңғы өс кампанияла — ҡабаттан Рәсәй армияһы составында.

1763 йылдың 17 апреленән полковник дәрәжәһенә үрләтелә. 1766—1768 йылдарҙа Польшала була, унда конфедераттарға ҡаршы хәрби ғәмәлдәрҙә ҡатнаша, Кенәз Радзивилла ҡарамағында була. 1768 йылдың 22 сентябрендә бригадир дәрәжәһенә үрләтелә. 1769 йылдың майында төҙөлә башлай. командиры итеп тәғәйенләнә. Төркиә менән һуғыштың башында булдырылған легиондың командиры итеп тәғәйенләнә, легион башта — Сит ил, һуңынан Санкт-Петербург тип исемләнә. 1770 йылдың 1 ғинуарынан — генерал-майор дәрәжәһендә.

 Пугачев ихтилалы осоронда 
1773 йылда Кар Петербургта рекрутлыҡҡа йыйыу менән шөғөлләнә. Яйыҡ казактары араһында бола башланыуы тураһында хәбәрҙәр килеп еткәс, 15 (26) октябрҙә  Яйыҡҡа боласыларҙы баҫтырыуға Кар етәкселегендәге корпус ебәрелә. Ашығыс рәүештә ойошторолған корпус составына гарнизон роталары, айырым батальон частары һәм иррегуляр ҡалмыҡ һәм башҡорт частары индерелә. 1773 йылдың октябрь аҙағында Кар Ҡазандан Ырымбурға табан юллана.

Өс көнлөк һуғыш барышында хөкүмәт ғәскәрҙәре еңелеүгә дусар була һәм 9 ноябрҙә Кар Бөгөлмәгә табан сигенергә мәжбүр була Ырымбур тирәһендә полковник Чернышев етәкселегендәге тағы ла бер бик ҙур хөкүмәт отряды әсирлеккә эләгеүе тураһында ишеткәс, Карҙың «рухы һына» һәм ул артабан боласыны ауыҙлыулау тураһында түгел, үҙ мәнфәғәтен генә ҡайғырта. Корпус командованиеһын генерал-майор Фрейманға тапшырып, Кар ауырыуына һылтанып, Мәскәүгә ҡасыу яғын ҡарай.
1773 йылдың 7 ноябрендә Карҙың авангардына Юзей ауылы янында Андрей Овчинников һәм Чика-Зарубин етәкселегендәге ихтилалсы-казактар һөжүм итәләр. Һуғыш барышында башҡорт отрядтары артиллерияла өҫтөнлөгө булған ихтилалсылар яғына күсәләр.

Императрица Екатерина II Карҙың тәртибе асыуыһын ҡабарта һәм ул уны хеҙмәттән сығарырға бойора, шулай уҡ уға баш ҡалаларҙа йәшәү тыйыла .

 Отставкала 
1775 йылда Кар аукционда кенәз Голицындың имениеһын — Горяиново ауылын (хәҙер Калуга өлкәһенең Ферзиковский районы Кольцово ауылын) һатып ала, бында ул ялан хужалығын йәйелдереп ебәрә һәм бик ҙур уңыштарға өлгәшә. Алдынғы ауыл хужалығы технологиялары бик ҡаты крепостнойлыҡ тәртип менән оҙатыла. Ялҡауҙарҙы ул ауыл эргәһендә төҙөлгән Ленивка биҫтәһенә урынлаштыра. Шул уҡ ваҡытта крәҫтиәндәр үҙҙәренең бөтә мөлкәтенән һәм ер биләмәләренән мәхрүм ителәләр һәм «месячинаға» күсерәләләр. Улай ғына ла түгел, ата-әсәләренән баларын тартып алып. уларҙы балаһыҙ крәҫтиән ғаиләләренә йәки һөнәрселәргә бирә. Крәҫтиәндәрҙең өҫтөнән күҙәтеү өсөн крепостнойҙар араһынан аҫаба идарасы тәғәйенләнә. Аяуһыҙ алпауытты Пушкин «Пугачев тарихының» күрһәтмәләрендә крәҫтиәндәр ҡулынан үлем тапҡан, тип яҙа.

Замандаштар фекере буйынса, беренсе осорҙа Кар менән аралашырға ҡурҡалар, әммә бай һәм ҡунаҡсыл Кар бик етеш йәшәй һәм бер ҡасан да хеҙмәттән ебәрелеү сәбәбе тураһында иҫкә алмайРассказы бабушки и воспоминаний пяти поколений, записанные и собранные её внуком Д. Благово. — Л.: Наука, 1989. — С. 68, 84..

Екатерина II үлгәндән һуң Ҡарҙы император Павел I Петербургка саҡырып ала, уға имениеһынан сығып йөрөгә рөхсәт ителә.1796 йылда ул Мәскәүҙә Яңы Басман урамындағы йортонда төпләнә, әлеге йортта 1806 йылдың 25 февралендә (9 мартта) вафат була. Үҙенең имениtһы — Клин өйәҙендәге Воскресенское ауылында ерләнә, христиан дине буйынса йыназа уҡырға Мәскәү епархияһынан епископ Дмировский Августин килә, йәғни, ерләү «беренсе разряд буйынса» үтә.

 Иҫкәрмәләр 

 Әҙәбиәт 






 Һылтанмалар 




Категория:Пугачёв ихтилалын баҫтырыуҙа ҡатнашыусылар
Категория:Алфавит буйынса шәхестәр
Категория:1730 йылда тыуғандар
Категория:9 мартта вафат булғандар
Категория:1806 йылда вафат булғандар
Категория:Мәскәүҙә вафат булғандар
Категория:Ете йыллыҡ һуғышында ҡатнашыусылар