Эгон Шиле

Эгон Шиле (; 12 июнь 1890 йыл; Дунайҙағы Тульн — 31 октябрь 1918 йыл, Вена) — Австрия рәссамы һәм графигы, экспрессионизм ағымының сағыу вәкилдәренең береһе.

 Биографияһы һәм ижады 
Әсәһе — сығышы менән көньяҡ Богемия ҡалаһы Чески-Крумловтан чех ҡыҙы. Атаһы — Вена ҡалаһынан, тимер юл хеҙмәткәре, 1905 йылда сифилистан вафат булған. Егет Леопольд Чихачек бабаһы ғаиләһендә тәрбиәләнгән. 1906 йылда ул Вена сәнғәт һәм һөнәрҙәр мәктәбенә уҡырға инә, һуңынан Һынлы сәнғәт академияһына күскән. 1907 йылдан Густав Климт йөҙөндә остазын һәм бағыусыһын таба. 1908 йылда, Шиле бында мәктәптә уҡыған, Вена янындағы Клостернойбург ҡалаһында (Шиле бында мәктәптә уҡыған) уның беренсе күргәҙмәһе үткән. 1909 йылда Климт Шилены Венаның Художество галереяһында ойошторолған күргәҙмәлә ҡатнашырға саҡыра, уның эштәре Климт эштәренән тыш, Ван Гог, Эдвард Мунка һ. б. рәссамдарҙың полотнолары уратыуына ҡуйыла.

1911 йылда Валли Нойциль Шилеҙың әхирәте һәм моделе булған. Улар Чески-Крумловтағы богема тормошонан ҡасып киткән, һуңынан ҡала Нойленгбах ҡалаһында 1912 йылда Шиле бәлиғ булмаған ҡыҙҙы аҙҙырыуҙа ғәйепләнеп ҡулға алына. Темтеү ваҡытында полиция порнографик тип атарлыҡ бер нисә тиҫтә шаран-яра һүрәт таба. Рәссам ҡыҫҡа ваҡытҡа төрмәгә ябыуға хөкөм ителгән. Австрия коллекционеры Һенрих Бенеш, буласаҡ сәнғәт тарихсыһы Отто Бенештың атаһы, Шилены яҡлаусыларҙың береһе булған.

1912—1916 йылдарҙа Шиле төрлө күргәҙмәләрҙә киң һәм уңышлы ҡатнашҡан. Уның эштәре Венала, Будапешта, Мюнхенда, Прагала, Гамбургта, Штутгартта, Цюрихта, Һагенда, Дрезденда, Берлинда, Римдә, Кёльнда, Брюсселдә, Парижда күрһәтелгән. 1917 йылда ул Венаға ҡайтҡан. 1918 йылдың яҙында Климт үлгәндән һуң, Шиле Австрияның ҙур рәссамы роленә дәғүә иткән.

Йөклө ҡатын Эдит вафат булып, өс көн үтеүгә ул саҡта Европала миллионлаған кешеләрҙең ғүмерен өҙгән испанка эпидемияһынан һәләк була.

 Мираҫы һәм танылыуы 
Рәссамдың мираҫына яҡынса 300 картина һәм бер нисә мең һүрәт инә. Шиле үлгәндән һуң уның экспозициялары донъяның иң ҙур музейҙарында үтә һәм һаман да дауам үтә. Шиле тормошо тураһында Джоанна Скотт «» (1990) һәм Люис Крофтс (2007) романдарын яҙған.
Милен Фармер үҙенең иң билдәле «Je te rends ton amour» (1999) йырҙарының береһендә рәссамдың исемен телгә ала: «Je te rends ton amour/Redeviens les contours/De mon seul maître: Egon Shiele et…» (Мин һинең мөхәббәтеңде кире ҡайтарам/Яңынан һүрәт контуры булырмын/Минең берҙән-бер уҡытыусым: Эгон Шиле һәм…).

Эгон Шиле тураһында «Эгон шиле — Янъял / Эгон Шиле — Эксцесс һәм яза» (1981) тигән нәфис фильмдар төшөрөлгән, төп ролдәрҙә Матьё Каррьер һәм Джейн Биркин, һәм «немец телендә» Egon Schiele: Tod und Mädchen" Эгон Шиле: Үлем һәм ҡыҙ" (2016 йылда). Рауль Руистың «Климт» (2006) фильмында Эгон Шиле ролен Николай Кински уйнай. Шиле  (АҠШ) фильмының 5-се миҙгелендә телгә алына.

1990 йылғы австрия почта маркаһында һүрәтләнгән.

 Галереяһы 

 Иҫкәрмәләр 

 Әҙәбиәт 
 Comini A. Egon Schiele’s portraits. Berkeley: University of California Press, 1974.
 Sabarsky S. Egon Schiele. New York: Rizzoli, 1985
 Nebehay C.M. Egon Schiele sketchbooks. New York: Rizzoli, 1989
 Kallir J. Egon Schiele, the complete works. New York: H.N. Abrams, 1990
 Werkner P. Egon Schiele: art, sexuality, and Viennese modernism. Palo Alto: Society for the Promotion of Science and Scholarship, 1994.
 Leopold R. Egon Schiele: landscapes. Munich; New York: Prestel, 2004
 Kuhl I. Egon Schiele. München: Prestel, 2006
 Die Tafelrunde: Egon Schiele und sein Kreis/ Tobias G. Natter, Thomas Trummer (Hrsg). Köln: DuMont, 2006
 Иван Чечот. Эгон Шиле. Заметки в кабинете

 Һылтанмалар 
 Словарь терминов изобразительного искусства
 Биография Эгона Шиле на русском 
 Более 200 работ Эгона Шиле
 Сайт Центра Шиле в Чешском Крумлове 
 Сайт Музея Шиле в Тульне 
 www.schiele-egon.de
 Работы в музеях мира
 Картины Эгон Шиле 
 Шиле Эгон. Картины 
 Лекция Ирины Кулик в Музее «Гараж». Эгон Шиле — Ханс Бельмер

Категория:Алфавит буйынса шәхестәр
Категория:12 июндә тыуғандар
Категория:1890 йылда тыуғандар
Категория:31 октябрҙә вафат булғандар
Категория:1918 йылда вафат булғандар
Категория:Венала вафат булғандар
Категория:Алфавит буйынса рәссамдар