Нобель премияһын алған ҡатын-ҡыҙҙар исемлеге

Был исемлеккә Нобель премияһына (шул иҫәптән иҡтисад буйынса Нобель иҫтәлеге премияһына) лайыҡ булған ҡатын-ҡыҙҙар ингән.

Нобель премияһы йыл һайын Швеция Король фәндәр академияһы һәм Норвегия Нобель комитеты тарафынан химия, физика, әҙәбиәт, тыныслыҡты нығытыу һәм физиология йәки медицина өлкәһенә ғәйәт ҙур өлөш индергән шәхестәргә тапшырыла. Премиялар 1895 йылда Альфред Нобель ихтыяры менән булдырыла, ул премияның суммаһы Нобель фонды ҡарамағында булырға тейешлеген билдәләй. Тағы бер премия, Швеция дәүләт банкының иҡтисад фәндәре буйынса Нобель иҫтәлеге премияһы, 1968 йылда Швеция Үҙәк банкы тарафынан иҡтисад өлкәһе өсөн булдырыла. Һәр премияны айырым комитет тапшыра; Швеция Король фәндәр академияһы — физика, химия һәм иҡтисад, Каролина институты — физиология йәки медицина, ә Норвегия Нобель комитеты тыныслыҡ премияларын бирә. Һәр лауреат миҙал, диплом һәм аҡсалата бүләк ала, уның күләме йылдар дауамында үҙгәреп тора. 1901 йылда беренсе Нобель премияһы лауреаттарына 150 782 швед кронаһы бирелә, ул 2007 йылдың декабрендә 7 731 004 швед кронаһына тиң була. 2008 йылда еңеүселәргә 10 000 000 швед кронаһы бүләк ителәДенежный эквивалент Нобелевской премии. Справка. Наградалар Стокгольмда йыл һайын 10 декабрҙә Нобелдең вафат булыу көнөндә ойошторолған тантанала тапшырыла.

2012 йыл башына Нобель премияһы һәм иҡтисад буйынса Нобель иҫтәлеге премияһы 549 тапҡыр бирелгән була: 23 тапҡыр — ойошмаларға, 830 тапҡыр — кешеләргә. Нобель премияһы лауреаты булған 826 кеше араһында (дүртеһе — икешәр тапҡыр) 43 ҡатын-ҡыҙ бар. Беренсе ҡатын-ҡыҙ лауреат, Мария Кюри, премияға ике тапҡыр лайыҡ була: 1903 йылда физика буйынса (ире Пьер Кюри һәм Анри Беккерель менән берлектә) һәм 1911 йылда химия буйынса. Мария Кюриҙың ҡыҙы Ирен Жолио-Кюри ҙа 1935 йылда химия буйынса Нобель премияһына лайыҡ була. Наградланған ҡатын-ҡыҙҙар һаны йәһәтенән 2009 йыл рекордлыРИА Новости, 2.10.2009: Среди Нобелевских лауреатов 2009 года рекордно много женщин — Нобель премияһын биш ҡатын-ҡыҙ, шул иҫәптән ҡатын-ҡыҙҙар араһында иҡтисад буйынса беренсе лауреат Элинор Остром ала«Российская газета», 12.10.2009: Впервые нобелевским лауреатом по экономике стала женщина. 2014 йылда Нобелдең тыныслыҡ премияһы 17 йәшлек Малала Юсуфзайға бирелә, ул — премия тарихында иң йәш лауреат.

 Лауреаттар 
 Йыл Фото Лауреат Премия бирелгәндә йәшеИл Категория Нигеҙләү 1903 112x112пкс Мария Склодовская-Кюри (1867—1934)
(Пьер Кюри һәм Анри Беккерель менән)36  Физика «Профессор Анри Беккерель тарафынан табылған радиация күренештәрен тикшергәндә асҡан экстраординар мөмкинлектәрҙе таныу билдәһе итеп» 1905 102x102пкс Берта фон Зутнер (1843—1914)62  Тыныслыҡ премияһы  Халыҡ-ара тыныслыҡ бюроһы ойошмаһының почётлы президенты, Берн, Швейцария; «Бөтһөн ҡорал!» романы авторы 1909 106x106пкс Сельма Лагерлёф (1858—1940)51  Әҙәбиәт «Әҫәрҙәренә хас юғары идеализм, сағыу күҙаллау һәм рухи үткерлекте таныу билдәһе итеп»" 1911 112x112пкс Мария Склодовская-Кюри (1867—1934)44  Химия «Радий һәм полонийҙы асҡан өсөн» 1926 106x106пкс Грация Деледда (1871—1936)55 Әҙәбиәт «Тыуған утрауындағы тормошто һығылмалы асыҡлыҡ менән һүрәтләгән һәм кеше проблемаларын тәрәнлек һәм аңлап сискән идеалистик илһамлы китаптары өсөн» 1928 119x119пкс Сигрид Унсет (1882—1949)46  Әҙәбиәт «Башлыса урта быуаттар осоронда Төньяҡтың тормошон колоритлы һүрәтләгәне өсөн» 1931 103x103пкс Джейн Аддамс (1860—1935)
(Николас Батлер менән)71  Тыныслыҡ премияһы Социолог; Women’s International League for Peace and Freedom ойошмаһы президенты 1935 106x106пкс Ирен Жолио-Кюри (1897—1956)
(Фредерик Жолио-Кюри менән)38  Химия «Яңы радиоактив элементтарҙы синтезлаған өсөн» 1938 102x102пкс Перл Бак (1892—1973)46  Әҙәбиәт «Ҡытайҙағы крәҫтиәндәр тормошон ысын мәғәнәһендә бай һәм эпик итеп һүрәтләгәне һәм биографик шедеврҙары өсөн» 1945 76x76пкс Габриэла Мистраль (1889—1957)56 Әҙәбиәт «Ҡеүәтле эмоциялар менән илһамландырып, уның исемен бөтә Латин Америкаһының идеалистик ынтылыштарының символына әүерелдергән лирик поэзияһы өсөн» 1946 106x106пкс Эмили Болч (1867—1961)
(Джон Мотт менән)79  Тыныслыҡ премияһы Элекке тарих һәм социология профессоры; Women’s International League for Peace and Freedom ойошмаһының халыҡ-ара почётлы президенты 1947 106x106пкс Герти Тереза Кори (1896—1957)
(Карл Кори һәм Бернардо Усай менән)51  Физиология һәм медицина «Гликогендың каталитик конверсияһы курсын асҡан өсөн» 1963 106x106пкс Мария Гёпперт-Майер (1906—1972)
(Ханс Йенсен һәм Юджин Вигнер менән)57  Физика «Ядро тышлығы структураһына ҡағылышлы асыштар өсөн» 1964 Дороти Ходжкин (1910—1994)54  Химия «Мөһим биохимик матдәләр өсөн рентген ысулдарының ҡулланыла алыуын билдәләгән өсөн» 1966 105x105пкс Нелли Закс (1891—1970)
(Шмуэл Агнон менән)75 Әҙәбиәт «Израиль яҙмышына нигеҙләнгән таң ҡалдырғыс лирик һәм драматик әҫәрҙәр өсөн» 1976 82x82пкс Бетти Уильямс (1943 йылғы)
(Мейрид Корриган менән)32  Тыныслыҡ премияһы Төньяҡ Ирландияла тыныслыҡ өсөн хәрәкәтте (; һуңыраҡ атамаһы — Тыныс кешеләр берләшмәһе, ) нигеҙләүселәр 75x75пкс Мейрид Корриган (1944 йылғы)
(Бетти Уильямс менән)33  1977 84x84пкс Розалин Сасмен Ялоу (1921—2011)
(Роже Гиймен һәм Эндрю Шалли менән)56  Физиология һәм медицина «Пептид гормондарына радиоиммун анализ өсөн»" 1979 100x100пкс Тереза Әсә (1910—1997)69 Тыныслыҡ премияһы «Мөхәббәт Миссионеры ҡәрҙәштәре» лидеры, Калькутта 1982 75x75пкс Альва Мюрдаль (1902—1986)
(Альфонсо Роблес менән)80  Тыныслыҡ премияһы Элекке министр, дипломат, яҙыусы 198375x75пкс Барбара Мак-Клинток (1902—1992)81  Физиология һәм медицина «Мобиль генетик элементтарҙы асҡан өсөн» 1986 154x154пкс Рита Леви-Монтальчини (1909—2012)
(Стэнли Коэн менән)77   Физиология һәм медицина «Нервылар үҫеүе факторын асҡан өсөн» 1988 108x108пкс Гертруда Элайон (1918—1999)
(Джеймс Блэк һәм Джордж Хитчингс менән)70  Физиология һәм медицина «Дарыу ҡулланыуҙың мөһим принциптарын асҡан өсөн» 1991 103x103пкс Надин Гордимер (1923 йылғы)68  Әҙәбиәт «Таң ҡалғыс яҙма эпосы өсөн — Альфред Нобель һүҙенсә — бөтә кешелеккә бик ҙур файҙаһы өсөн» 109x109пкс Аун Сан Су Чжи (1945 йылғы)46  Тыныслыҡ премияһы «Демократия һәм кеше хоҡуҡтары өсөн көрәше өсөн» 1992 123x123пкс Ригоберта Менчу (1959 йылғы)33 Тыныслыҡ премияһы «Социаль ғәҙеллек һәм ерле халыҡтар хоҡуҡтарын хөрмәт итеүгә нигеҙләнгән этно-мәҙәни татыулашыу мәнфәғәтендәге эшен таныу хөрмәтенә» 1993 75x75пкс Тони Моррисон (1931 йылғы)62  Әҙәбиәт «Романдарының алыҫҡа ҡараусы һәм поэтик булыуы, Америка ысынбарлығының мөһим аспекттарын раҫлауы өсөн» 1995 75x75пкс Христиана Нюслайн-Фольхард (1942 йылғы)
(Эдвард Льюис һәм Эрик Вишаус менән)53  Физиология һәм медицина «Иртә яралғы үҫешенә генетик контролде тормошҡа ашырыуға ҡағылышлы асыштары өсөн» 1996 75x75пкс Вислава Шимборская (1923—2012)73  Әҙәбиәт «Ирониялы теүәллек менән тарихи һәм биологик контексты кеше ысынбарлығы фрагменттарында донъяға сығарған шиғриәт өсөн» 1997 75x75пкс Джоди Уильямс (1950 йылғы)
(Пехотаға ҡаршы миналарҙы тыйыу өсөн халыҡ-ара хәрәкәт менән)47  Тыныслыҡ премияһы «Пехотаға ҡаршы миналарҙы тыйыу һәм зарарһыҙландырыу буйынса эштәре өсөн» 2003 75x75пкс Ширин Эбади (1947 йылғы)56  Тыныслыҡ премияһы «Демократия һәм кеше хоҡуҡтары, айырыуса Иранда ҡатын-ҡыҙҙар  һәм балалар хоҡуҡтары өсөн көрәшкә индергән өлөшө өсөн» 2004 75x75пкс Эльфрида Елинек (1946 йылғы)64  Әҙәбиәт «Романдарында һәм драмаларында уға ғына хас тел аһәңе менән социаль клишеларҙың абсурдлығын һәм мәжбүр итеүсән хакимлығын фашлаусы музыкаль күп тауышлылыҡ өсөн» 103x103пкс Вангари Маатаи (1940—2011)58  Тыныслыҡ премияһы «Тотороҡло үҫешкә, демократия һәм тыныслыҡҡа индергән өлөшө өсөн» 113x113пкс Линда Бак (1947 йылғы)
(Ричард Эксел менән)57 Физиология һәм медицина «Асыштары: одорант рецепторы һәм еҫ һиҙеү системаһын ойоштороу» 2007 75x75пкс Дорис Лессинг (1919—2013)88  Әҙәбиәт «Бүлгеләнгән цивилизацияны скептицизм, ҡомар һәм күрәҙәсел ҡөҙрәт менән тикшереүгә дусар иткән ҡатын-ҡыҙ тәжрибәһен хикәйәләүсегә» 2008 104x104пкс Франсуаза Барре-Синусси (1947 йылғы)
(Харальд цур Хаузен һәм Люк Монтанье менән)61  Физиология һәм медицина «Кеше иммунодефициты вирусын асҡан өсөн» 2009 90x90пкс Элизабет Блэкбёрн (1948 йылғы)
(Кэрол Грейдер һәм Джек Шостак менән)56 ,  Физиология һәм медицина«Хромосомаларҙың теломерҙар менән һаҡланыу механизмдарын һәм теломераза ферментын асҡан өсөн» 87x87пкс Кэрол Грейдер (1961 йылғы)
(Элизабет Блэкбёрн һәм Джек Шостак менән)48 75x75пкс Ада Йонат (1939 йылғы)
(Венкатраман Рамакришнан һәм Томас Стейц менән)61  Химия «Рибосома структураһын һәм функцияларын тикшергән өсөн» 75x75пкс Герта Мюллер (1953 йылғы)56  Әҙәбиәт «Поэзияла һәм прозала фәҡирҙәрҙе эскерһеҙ һүрәтләгәне өсөн» 112x112пкс Элинор Остром (1933—2012)
(Оливер Уильямсон менән)76  Иҡтисад «Иҡтисади ойоштороу өлкәһендәге тикшеренеүҙәре өсөн» 2011 79x79пкс Элен Джонсон-Серлиф (1938 йылғы)
(Лейма Гбови һәм Тавакуль Карман менән)73  Тыныслыҡ премияһы «Ҡатын-ҡыҙҙар хоҡуҡтары һәм хәүефһеҙлеге өсөн көрәштә һәм тыныслыҡ урынлаштырыуҙа ҡатнашҡан өсөн» 125x125пкс Лейма Гбови (1972 йылғы)
(Тавакуль Карман һәм Элен Джонсон-Серлиф менән)39  79x79пкс Тавакуль Карман (1979 йылғы)
(Лейма Гбови һәм Элен Джонсон-Серлиф менән)32 2013 92x92пкс Элис Манро (1931 йылғы)82  Әҙәбиәт «Хәҙерге заман хикәйә оҫтаһына» 2014 100x100пкс Малала Юсуфзай (1997 йылғы) (Кайлаш Сатьярти менән)17  Тыныслыҡ премияһы «Балаларҙы һәм йәштәрҙе баҫыуға ҡаршы һәм бөтә балаларҙың белем алыуға хоҡуғы өсөн көрәшкәне өсөн» 85x85пкс Мэй-Бритт Мозер (1963 йылғы) (Джон О’Киф һәм Эдвард Мозер менән)51  Физиология һәм медицина «Аралыҡта ориентирлашырға мөмкинлек биргән мейе күҙәнәктәре системаһын асҡан өсөн» 2015 75x75пкс Ту Юю (1930 йылғы) (Уильям Кэмпбелл һәм Сатоси Омура менән))84  Физиология һәм медицина «Малярияны дауалауҙың яңы ысулдары өлкәһендәге асыштары өсөн» 86x86пкс Светлана Алексиевич (1948 йылғы)67 Әҙәбиәт «Күп тауышлы ижады — беҙҙең замандағы ыҙаланыуҙарға һәм ҡаһарманлыҡҡа һәйкәл өсөн» 2018 Донна Стрикленд (1959 йылғы) (Артур Эшкин һәм Жерар Муру менән)59  Физика «За их метод получения высокоинтенсивных, сверхкоротких оптических импульсов» Фрэнсис Арнольд (1956 йылғы) (Грег Уинтер һәм Джордж Смит менән)62 Химия «Ферменттарҙың йүнәлтелгән эволюцияһы өсөн» Надя Мурад (1993 йылғы) (Дени Муквеге менән)25 Тыныслыҡ премияһы «За их попытку прекратить использование сексуального насилия в качестве оружия в войнах и вооружённых конфликтах»

 Иҫкәрмәләр 

 Һылтанмалар 
 Список женщин-лауреатов Нобелевской премии на сайте Нобелевского комитета 
 Så ratade Akademien kvinnorna

Категория:Нобель премиялары
Категория:Нобель премияһы лауреаты булған ҡатын-ҡыҙҙар