СССР Олимпия уйындарында

СССР спортсылары 1952 йылдан 1988 йылға тиклемге Олимпия уйындарында ҡатнаша. Спортсылар яулаған миҙалдар һаны буйынса СССР иң алдынғы илдәрҙең береһе була.

 Тарих 
Донъяның сәйәси картаһында 1922 йылда барлыҡҡа килгән СССР, совет спортсыларының төрлө ярыштарҙа ҙур уңыштарға өлгәшеүенә ҡарамаҫтан, оҙаҡ ваҡыт донъя олимпия хәрәкәтендә ҡатнашмай. 1920 йылда Всеобуч тәүге делегацияны Антверпендағы Олимпия уйынларына ебәрергә ынтылып ҡарай, әммә ниәт ғәмәлгә ашмай. Халыҡ-ара олимпия комитеты 1933 йылға тиклем революциянан һуң Рәсәйҙән эмиграциялаған кенәз Лев Урусовты Рәсәй вәкиле итеп һанай.

1939—1945 йылдарҙағы Икенсе донъя һуғышынан һуң СССР донъя спорт хәрәкәтенә әүҙем ҡушыла. Совет спортсылары донъя һәм Европа чемпионаттарында уңышлы сығыш яһай. Хәҙер инде Халыҡ-ара олимпия комитеты алдынғы спорт державаһын күрмәмешкә һалыша алмай. 1951 йылдың 23 апрелендә СССР-ҙың Олимпия комитеты ойошторола. 1951 йылдың 7 майында Венала МОК-тың 46-сы сессияһында Советтар Союзы Халыҡ-ара олимпия комитеты ағзалығына алына. СССР Олимпия комитеты рәйесе Константин Андрианов МОК ағзаһы итеп һайланаРоссия в олимпийской истории  URL at 8/28/2008.

СССР-ҙа бер Олимпия уйындары үтә — 1980 йылда Мәскәүҙә XXII Йәйге Олимпиада була. Уға тиклем 1976 йылғы Олимпиаданы үткәреүгә бирелгән ғариза ҡәнәғәтләндерелмәй ҡала. Олимпиада-1980 ярыштарының ҡайһы берҙәре Ленинградта, Киевта, Минскиҙа, Таллинда, Мытищиҙа үткәрелә.

 СССР-ҙан МОК ағзалары 
 Ағза Ғүмере МОК-тағы йылдары ВазифаһыКонстантин Андрианов  1910—1988 1951—1988 МОК башҡарма комитеты ағзаһы (1962—1974), МОК вице-президенты (1966—1970)Алексей Романов 1904—1979 1952—1971Виталий Смирнов 1935 йылғы 1971— МОК башҡарма комитеты ағзаһы (1974—1982), МОК вице-президенты (1978—1984 һәм 1986—1990)Марат Грамов 1927—1998 1988—1992

 Уйындарҙа ҡатнашыу 
1952 йылда СССР беренсе тапҡыр Хельсинкиҙа үткән Олимпия уйындарында ҡатнаша. 295 спортсынан торған СССР командаһы программаның бөтә төрҙәрендә лә сығыш яһай (үләндәге хоккейҙан башҡа) һәм шунда уҡ Уйындарҙың дөйөм иҫәбендә 2-се урынды ала (МОК ҡабул иткән система һәм НКЗ системаһы буйынса). Диск ташлаусы Нина Пономарёва-Ромашкова 1952 йылдың 20 июлендә йәйге Олимпия уйындарының беренсе чемпионкаһы була (51.42 метр күрһәткес менән Олимпия рекорды ҡуя).

1956 йылда СССР беренсе тапҡыр ҡышҡы Олимпия уйындарында ҡатнаша. Кортина-д’Ампеццола булған был Олимпиадала СССР Уйындарҙың дөйөм иҫәбендә 1-се урынды яулай. 1956 йылдың 28 ғинуарында 10 километрға саңғыла уҙышта Любовь Козырева-Баранова ҡышҡы Олимпия уйындарының беренсе чемпионкаһы була.

1988 йылда совет делегацияһы тәүге тапҡыр Сеулдағы Паралимпия уйындарында ҡатнаша. Паралимпиада дебютанттары дөйөм иҫәптә ун икенсе урынды алаИстория параолимпийского спорта в России.

Милли олимпия комитеты эшләгән 41 йыл эсендә СССР 18 ҡышҡы һәм йәйге Олимпиадала ҡатнаша һәм, бөтәһендә лә дөйөм иҫәптә алдынғы урындарҙа булып, бер ҡасан да икенсе урындан түбән төшмәй. СССР спортсылары түбәндәге спорт төрҙәрендә төп уйынсы була:
 йәйге уйындарҙа: еңел атлетика, ауыр атлетика, ирекле көрәш, классик көрәш, спорт гимнастикаһы, фехтование, байдарка һәм каноэла ишеү, пуля менән атыу, гандбол, волейбол.
 ҡышҡы уйындарҙа: саңғы уҙыштары, конькиҙа тиҙлекле йүгереү, фигуралы шыуыу, биатлон, шайбалы хоккей.

 Бойкот 
1980 йылда СССР Мәскәүҙә йәйге Олимпия уйындарын ҡабул итә. Ләкин был уйындарға ҡарата алдынғы көнбайыш илдәренең байтағы, шул иҫәптән АҠШ, ГФР һәм Япония бойкот иғлан итә. Шулай итеп, был илдәрҙең спортсылары Мәскәүҙәге Олимпиадала ҡатнаша алмай. СССР командаһы, үҙенең тарихында иң күп һанлы алтын миҙалдар яулап (80 алтын миҙал), дөйөм миҙалдар иҫәбендә беренсе урынды яулай.

1984 йылда совет спортсылары Лос-Анджелестағы Уйындарҙа ҡатнаша алмай, сөнки социалистик лагерь илдәре үҙ сиратында был Уйындарғы бойкот иғлан итә. Социалистик блок илдәренең спортсылары өсөн «Дуҫлыҡ-84» ярыштары ойошторола.

 СССР-ҙың тарҡалыуы 
1991 йылдың декабрендә СССР тарҡалғандан һуң, 1992 йылдың 12 мартында СССР-ҙың Олимпия комитеты бөтөрөлә. 1992 йылда элекке СССР спортсылары Барселонала 1992 йылғы йәйге Олимпиадала һәм Альбервилдә 1992 йылғы ҡышҡы Олимпиадала ҡатнаша. БДБ илдәренең берләшкән командаһы олимпия флагы аҫтында сығыш яһай.

 СССР-ҙың спорт тарихында 3 һәм унан күберәк олимпия алтын наградаһын яулаған спортсыларҙың тулы исемлеге 
Был исемлеккә СССР ваҡытында кәм тигәндә 3 алтын миҙал яулаусылар ғына индерелгән. Олимпия сығыштарын 1991 йылға тиклем СССР ваҡытында башлаған һәм һуңынан башҡа ил флагтары аҫтында алтын яулаған спортсылар ҙа бар. 44 спортсының 31-е — йәйге, 13-ө ҡышҡы спорт төрҙәрендә сығыш яһаған. Бөтәһенә ҡарағанда ла гимнастар күп — 13 кеше.
 № Спортсы Спорт төрө Олимпиадалар АлтынКөмөшБронзаБөтәһе 1 Лариса ЛатынинаСпорт гимнастикаһы 1956—1964 9 5 4 18 2 Николай Андрианов Спорт гимнастикаһы 1972—1980 7 5 3 15 3 Борис Шахлин Спорт гимнастикаһы 1956—1964 7 4 2 13 4Виктор Чукарин Спорт гимнастикаһы 1952—1956 7 3 1 11 5 Лидия Скобликова Конькиҙа йүгереү спортсы  1960—1964 6 0 0 6 6Полина Астахова Спорт гимнастикаһы 1956—1964 5 2 3 10 7Нелли Ким Спорт гимнастикаһы 1976—1980 5 1 0 6 8Раиса СметанинаСаңғы уҙыштары  1976—1992 4 5 1 10 9 Людмила Турищева Спорт гимнастикаһы 1968—1976 4 3 2 9 10Галина Кулакова Саңғы уҙыштары 1972—1980 4 2 2 8 11 Ольга Корбут Спорт гимнастикаһы 1972—1976 4 2 0 6 12=Елена Новикова-Белова Фехтование 1968—1976 4 1 1 6 12=Виктор Сидяк Фехтование 1968—1980 4 1 1 6 14=Владимир Артёмов Спорт гимнастикаһы 1988 4 1 0 5 14=Евгений Гришин Конькиҙа йүгереү спорты 1956—1964 4 1 0 5 14=Валентин Моратов Спорт гимнастикаһы 1952—1956 4 1 0 5 14=Александр Тихонов Биатлон 1968—1980 4 1 0 5 14=Николай Зимятов Саңғы уҙыштары 1980—1984 4 1 0 5 19=Виктор Кровопусков Фехтование 1976—1980 4 0 0 4 19=Владимир СальниковЙөҙөү 1980—1988 4 0 0 4 21Александр Дитятин Спорт гимнастикаһы 1976—1980 3 6 1 10 22Владимир Назлымов Фехтование 1968—1980 3 2 1 6 23Галина Горохова Фехтование 1960—1972 3 1 1 5 24=Альберт Азарян Спорт гимнастикаһы 1956—1960 3 1 0 4 24=Валентин МанкинЕлкән спорты  1968—1980 3 1 0 4 24=  Тамара ПрессЕңел атлетика 1960—1964 3 1 0 4 24=Виктор Санеев Еңел атлетика 1968—1980 3 1 0 4 24= Владислав ТретьякШайбалы хоккей 1972—1984 3 1 0 4 29=Дмитрий Билозерчев Спорт гимнастикаһы 1988 3 0 1 4 29=Людмила Хведосюк-ПинаеваБайдаркала һәм каноэла ишеү 1964—1972 3 0 1 4 31=Клавдия Боярских Саңғы уҙыштары 1964 3 0 0 3 31=Виталий Давыдов Шайбалы хоккей  1964—1972 3 0 0 3 31=Анатолий ФирсовШайбалы хоккей  1964—1972 3 0 0 3 31=  Виктор Жданович Фехтование 1960—1964 3 0 0 3 31=Александра Забелина Фехтование 1960—1972 3 0 0 3 31=Вячеслав ИвановАкадемик ишеү 1956—1964 3 0 0 3 31=Татьяна Казанкина Еңел атлетика 1976—1980 3 0 0 3 31=Виктор КузькинШайбалы хоккей  1964—1972 3 0 0 3 31=Александр МедведьИрекле көрәш 1964—1972 3 0 0 3 31=Владимир МорозовБайдаркала һәм каноэла ишеү 1964—1972 3 0 0 3 31=Владимир ПарфеновичБайдаркала һәм каноэла ишеү 1980 3 0 0 3 31=Александр РагулинШайбалы хоккей  1964—1972 3 0 0 3 31=Ирина Роднина Фигуралы шыуыу 1972—1980 3 0 0 3 31=Сергей ЧухрайБайдаркала һәм каноэла ишеү 1976—1980 3 0 0 3

 Иҫәпләү системаһы 
СССР-ҙа команда алған урынды иҫәпләү өсөн Рәсми булмаған Команда Зачёты (Неофициальный Командный Зачет, НКЗ) тигән урын иҫәпләү систмаһы ҡабул ителгән була. Уға ярашлы, спортсы яулаған 1-сенән 6-сыға тиклем урындар өсөн билдәле һанда мәрәй яҙыла. 1-се урынға — 7 мәрәй, 2-се — 5, 3-сө — 4, 4-се — 3, 5-се — 2, 6-сы урынға — 1 мәрәй. Был система башҡа ҡайһы бер илдәрҙә лә ҡабул ителәОлимпийские игры история URL at 8/28/2008. Команданың урынын билдәләү буйынса дөйөм ҡабул ителгән система иһә тик миҙалдарҙы ғына иҫәпләй№ 1 (31) 17 января 2008  URL at 8/28/2008.

 Һөҙөмтәләр 
СССР спортсылары Олимпия уйындарының бөтә тарихында миҙалдар һаны буйынса, АҠШ-тан ҡына ҡалышып, икенсе урынды биләй (ҡатнашҡан уйындар һаны АҠШ-тыҡынан күпкә кәм булһа ла) — бөтәһе 1204, шул иҫәптән 473 алтын. Шул уҡ ваҡытта СССР алтын, көмөш һәм бронза наградалар һаны буйынса бөтә йәйге һәм ҡышҡы Уйындар йомғаҡтары буйынса ла, айырым-айырым йәйге Уйындар һәм ҡышҡы Уйындар йомғаҡтары буйынса ла икенсе урында була (СССР тарҡалғандан һуң Норвегия ҡышҡы күрһәткес буйынса СССР-ҙы үтә).

 Йәйге уйындарҙағы сығыштар 

УйындарҠатнашыусыларАлтынКөмөшБронзаБөтәһеУрын 1952 Хельсинки 295  22  30  19  71  2 1956 Мельбурн  283  37  29  32  98  1 1960 Рим  284  43  29  31  103  1 1964 Токио  319  30  31  35  96  2 1968 Мехико 313  29  32  30  91  2 1972 Мюнхен  373  50  27  22  99  1 1976 Монреаль  410  49  41  35  125  1 1980 Мәскәү  489  80  69  46  195  1 1984 Лос-Анджелес  ҡатнашмайҙар 1988 Сеул 481  55  31  46  132  1 Бөтәһе  395  319  296  1010  2

 Ҡышҡы уйындарҙағы сығыштар 
УйындарҠатнашыусыларАлтынКөмөшБронзаБөтәһеУрын 1952 Осло ҡатнашмайҙар 1956 Кортина Д’Ампеццо  55  7  3  6  16  1 1960 Скво-Велли  62  7  5  9  21  1 1964 Инсбрук  69  11  8  6  25  1 1968 Гренобль  74  5  5  3  13  2 1972 Саппоро  78  8  5  3  16  1 1976 Инсбрук  79  13  6  8  27  1 1980 Лейк-Плэсид  86  10  6  6 22  1 1984 Сараево  99  6  10  9  25  2 1988 Калгари  101  11  9  9  29  1 Бөтәһе  78  57  59  194  4

 Йәйге Олимпия уйындарындағы миҙалдар 
     Был спорт төрөндә төп уйынсылар
 Спорт гимнастикаһы  73  67  44  184 Еңел атлетика 65  55  75  195 Көрәш  62  31  23  116 Ауыр атлетика  39  21  2  62 Байдаркала һәм каноэла ишеү  29  13  9  51 Фехтование  18  15  16  49 Атыу  17  15  17  49 Бокс  14  19  18  51 Йөҙөү  13  21  26  60 Академик ишеү  12  20  10  42 Велоспорт  11  4  8  23 Волейбол  7  4  1  12 Ат спорты  6  5  4  15 Дзюдо  5  5  13  23 Хәҙерге бишбәйге  4  5  5  14 Елкән спорты  4  5  3  12 Баскетбол 4  4  4  12 Гандбол  4  1  1  6 Һыуға һикереү  3  4  6  13 Һыу полоһы  2  2  3  7 Футбол  2  0  3  5 Уҡтан атыу  1  3  3  7 Үләндәге хоккей  0  0  2  2 Бөтәһе  395  319  296  1010

 Ҡышҡы Олимпия уйындарындағы миҙалдар 

 Саңғы уҙыштары  25  22  21  68 Конькиҙа йүгереү спорты  24  17  19  60 Фигуралы шыуыу  10  9  5  24 Биатлон  9  5  5  19 Шайбалы хоккей  7  1  1  9 Сана спорты  1  2  3  6 Бобслей  1  0  2  3 Трамплиндан һикереү  1  0  0  1 Саңғы икебәйгеһе  0  1  2  3 Тау саңғыһы спорты  0  0  1  1 Бөтәһе  78  57  59  194

 Байраҡ йөрөтөүселәр 

 Йәйге Олимпия уйындары 
 ОУ йылы Исеме, фамилияһы Спорт төрө Сығышы1952, ХельсинкиЯков Куценкоауыр атлетика сығыш яһамай1956, МельбурнАлексей Медведевауыр атлетика сығыш яһамай1960, РимЮрий Власовауыр атлетикаалтын1964, ТокиоЛеонид Жаботинскийауыр атлетика алтын1968, Мехико Мехико
Леонид Жаботинскийауыр атлетика алтын1972, МюнхенАлександр Медведьирекле көрәш алтын1976, МонреальНиколай Балбошин грек-рим көрәше алтын1980, МоскваНиколай Балбошин грек-рим көрәше  сығыш яһамай1988, СеулАлександр Карелин грек-рим көрәше алтын1992, БарселонаАлександр Карелин грек-рим көрәше алтын

 Ҡышҡы Олимпия уйындары 
 ОУ йылы Исеме, фамилияһы Спорт төрө Сығышы1956, Кортина Д’АмпеццоОлег Гончаренко конькиҙа йүгереү спорты 2 бронза1960, Скво-ВэллиНиколай Сологубов хоккей бронза1964, ИнсбрукЕвгений Гришин конькиҙа йүгереү спорты көмөш1968, ГренобльВиктор Мәмәтов биатлон алтын1972, СаппороВячеслав Веденинсаңғы спорты  2 алтын1976, Инсбрук Владислав Третьяк хоккей алтын1980, Лейк-ПлэсидАлександр Тихонов биатлон алтын1984, Сараево Владислав Третьяк хоккей алтын1988, КалгариАндрей Букин фигуралы шыуыу  алтын1992, АльбервилльВалерий Медведцев биатлон алтын

 Һылтанмалар 
 Из истории.  Олимпийский комитет России (ОКР) 
 Б. Н. Хавин. Всё об олимпийских играх. — 2-е изд. — М.: «Физкультура и спорт», 1979.

 Иҫкәрмәләр 

Категория:СССР Олимпия уйындарында