Башҡорт ҡатын-ҡыҙҙары яуҙарҙа

1812 йылғы Ватан һуғышы — 1812 йылда Француз империяһының Рәсәй империяһына һөжүм итеүе һөҙөмтәһендә барған һуғыш. Рәсәйҙә йәшәгән төрлө милләт халыҡтарының Наполеон армияһына ҡаршы азатлыҡ һуғышы. Француз яуында байтаҡ башҡорт ҡатын-ҡыҙҙары ла үҙҙәренең яугир ирҙәре йәнәшәһендә һуғыш сәфәрен үтеүе билдәле.

 Армияға ярҙам 
1812 йылда Башҡортостанда иген уңмау сәбәпле, халыҡты асыға, әммә армияға аттар, ҡорал һәм кейем ебәрәләр. Халыҡ һуғыш мохтажлыҡтарына аҡса йыя. 1812 йылдың 15 авгусына уҡ башҡорттар, мишәрҙәр, типтәрҙәр армия файҙаһына 500 мең һум иғәнә тапшыра. Ирекле иғәнәләр сентябргә тиклем дауам итә. Башҡорттар армияға 4139 ғәскәр аты йыйып тапшыра. Был һуғышҡа  ире менән бергә һуғышҡа барыусы башҡорт  ҡатын-ҡыҙҙары ла бергә барған осраҡтар билдәле.

 Йәнтүрә ҡатыны 

Заманында урыҫ авторы В. Зефиров 1812 йылғы һуғыш ветераны Йәнтүрәнең үҙ ауыҙынан ишетеп яҙып алған:

Йәнтүрә — реаль шәхес, «Үҫәргән-Түңгәүер шәжәрәһе»нән беҙ уның үҫәргән башҡорто икәнлеген, хәҙерге Ырымбур өлкәһенең Һарыҡташ районы Жултый ауыл советындағы Этбай (Үрге Ырыҫҡол — Ҡаҫмарт йылғаһының уң ярында) ауылынан булған
Шәжәрәһенән:
1. Яукүсте (Күскенсе) Мусаҡай улы. — 2. Именбирҙе Күскенсе улы. — 3.Таймас-бей (кенәз) Именбирҙе улы (Шешәйҙәр араһы Ҡәҙерша, Аҡназар
ауылдары). — 4. Бабай Таймас улы (хәҙерге Күмертау ҡалаһы ереккән Бабай ауылын нигеҙләүсе). — 5. Өмбәт-абыҙ Бабай улы (Һамар буйынан Өҫкәлек буйына килә: 1600—1703 йй.). — 6. Этбай Өмбәт улы (Этбай — Үрге Ырыҫҡол-Этбай ауылын нигеҙләүсе). — 7. Бохарбай батыр Этбай улы. — 8. Йәнтүрә батыр (1812—1814 йй.батыры) Бохарбай улы…Йыһат Солтанов. 1812 йылғы Ватан һуғышында 9-сы кантон (Үҫәргән) атлы полктары 

Ирен һәм уның яуҙаштарын ҡотҡарып ҡалған Йәнтүрә ҡатынына миҙал биреләТапҡырҙар, батырҙар, тоғролар. 

 Яугир башҡорт ҡатын-ҡыҙҙар исемлеге

 Исеме  Яуҙар  Иҫкәрмәләр Зөһрә  Текст ячейки  "Алдар менән Зөһрә" Алтынсәс  Башҡорт-монгол һуғыштары  Аҡташ тауы ҡалаһы ханының ҡыҙы. Уҡ-һаҙаҡ һәм һөңгө менән ҡоралланып һәм атҡа атланып баҫҡынсыларға ҡаршы һуғышҡан. Сурамандың ҡатыны  Башҡорт-монгол һуғыштары  Аҡман һәм Тоҡмандың әсәһе. Сураман батыр һәләк булғас, монголдарға ҡаршы көрәш менән етәкселек итә. Сәпәй  билдәһеҙ  Сәпәй (Әбей-хан-ата) ғәскәр башында һуғыштарҙа ҡатнашҡан. Ҡаты алыштарҙың береһендә һәләк булғас, Сәргәй йылғаһының тамағындағы Сәргәйле тарлауығында ерләнгән. Һөйәрбикә  билдәһеҙ  Баҫҡынсыларға ҡаршы алышта ҡатнашҡан. Аҙаҡ алты ир-егеткә ҡаршы бер үҙе һуғышып һәләк булған. Уның хөрмәтенә Һөйәрбикә тауы һәм Һөйәрбикә мороно аталған. Мөхибә  Башҡорт ихтилалдары: башҡорт-ҡалмыҡ һуғыштары  Ир-егеттәр менән бергә баҫҡынсы ҡалмыҡтарға ҡаршы һуғыша. Яуҙа һәләк булғас хәҙерге Ырымбур өлкәһе Мерәҫ ауылы тирәһендәге убала ерләнгән. Был урын хәҙер Мөхибә тауы тип йөрөтөлә, унда таш менән уратылған ҡәбер әле лә һаҡланған. Яҡуптың ҡыҙы  Башҡорт-ҡаҙаҡ һуғыштары  Һамар өлкәһендә аҡҡан Ырғыҙ йылғаһы «арыҫлан йөрәкле ҡыҙға» — «ир-ҡыҙға» бағышлап аталған, риүәйәт буйынса ул ошо йылғаның инешендә ерләнгән. Йәнтүрә ҡатыны  1812 йылғы Ватан һуғышыРус армияһының сит илгә 1813—1814 йылдарҙағы походтары  Ире менән бергә Парижға тиклем алыштарҙа ҡатнаша. Яуҙарҙа күрһәткән батырлыҡтары өсөн хәрби миҙал менән бүләкләнгән. Ғәфифә Көсөкова  1806—1807 йылдар  Рус-прус-француз һуғышында ире  Ҡолой кантон — Мөхәмәтҡолой Көсөков менән бергә ҡатнашҡан.1812 йылғы Ватан һуғышында ҡатнашып,  Парижға тиклем барып еткән, полковник дәрәжәһен алған, тигән яҙмалар ҙа осрай Ҡолой кантон Унда ҡатыны Ғәфифә лә бергә барған тип хәтерләгән ауылдаштары Вот моя деревня. Большое Исянгильдино. Текст ячейки  Текст ячейки  Текст ячейки

 Әҙәбиәт 





 Иҫкәрмәләр 

Категория:1812 йылғы Ватан һуғышы 
Категория:Башҡорт ҡатын-ҡыҙҙары