Ҡаҙағстан тәңкәһе

Ҡаҙағстан тәңкәһе () — Ҡаҙағстандың милли валютаһы. 1993 йылдың 15 ноябрендә әйләнешкә индерелә.

 Билдәһе 
слева|81x81пкс|Тәңкәнең билдәһе
Ҡағыҙ һәм тимер аҡсаларға тәңкә () тип яҙылған. 2006 йылдың ноябрендә Ҡаҙағстан Республикаһының Милли банкы тәңкә билдәһен төшөрөүгә конкурс үткәрә. 2007 йылдың 29 мартында тәңкәнең тәҡдим ителгән 30 мең рәсем араһынан яңы билдәһе һайлап алына һәм раҫлана. Авторҙары Вадим Давиденко менән Санжар Әмерхановҡа Ҡаҙағстан Милли банкы бер миллион тәңкә (ул саҡтағы курс менән $8000 самаһы) премия тапшыра, йәнә Ҡаҙағстандың «Альянс» банкы 5 мең доллар бүләк итәПресс-релиз  Национального банка Республики Казахстан № 12 от 29.03.2007 г. . Конкурс һөҙөмтәләрен баҫтырып сығарғас, янъял ҡуба, сөнки тәңкәнең яңы символы Япония почта хеҙмәтенең 120 йылдан ашыу ҡулланылып килгән символынан бер ни менән айырылмағаны асыҡлана..

 Тарихы 
Ҡаҙағстан Республикаһы Бойондороҡһоҙ Дәүләттәр Берләшмәһендә милли валютаһын әйләнешкә сығарған илдәрҙең иң һуңғылары араһында була.

 1991 йылда дизайнерҙар төркөмө ойошторола, төркөмгә Мендыбай Алин, Досбол Ҡасымов, Агимсалы Дүзелханов, Тимур Сөләймәнов һәм Хәйрулла Ғәбжәлилов инә.

мини|267x267пкс|Тәңкәнең яңы билдәһе валюталар курсы таблоһында, 2009
мини|239x239пкс|Иҫке өлгөләге 5, 10, 20, 50 тәңкәлек тимер аҡсалар һәм 2000 тәңкәлек ҡағыҙ аҡса

 1993 йылдың 12 ноябрендә Ҡаҙағстан Республикаһы Президентының «Ҡаҙағстан Республикаһының милли валютаһын индереү тураһында»ғы указы сыға.
 1993 йылдың 15 ноябрендә тәңкә 1 тәңкә = 500 һум нисбәтендә әйләнешкә индерелә.
 1995 йылда Ҡаҙағстанда Банкнота фабрикаһы асыла.

Тәңкәләрҙең тәүге партияһы Англияла баҫыла. Тәүге ваҡ аҡса — тин (тәңкәнең 1/100 өлөшө) — 1, 2, 5, 10, 20, 50 тин номиналлы банкнота рәүешендә эшләнә.

Тәүге тимер аҡсалар Германияла һуғыла.

 Ваҡ аҡса 

 Беренсе серия ваҡ аҡса (1993 йыл) 
 Һүрәтләнеше Номиналы Материалы Диаметры, мм Ҡалынлығы, мм Массаһы, г Ҡыры Әйләнештә булыу ваҡыты 120x120пкс 2 тин еҙ Л-80 17,27 1,3 2,26 шыма 1994 йыл 1 март —2012 йыл 31 декабрь 120x120пкс 5 тин 120x120пкс 10 тин 19,56 1,6 3,48 120x120пкс 20 тин 21,87 1,7 4,71 120x120пкс 50 тин 25 2 7,43 120x120пкс 1 тәңкә нейзильбер 17,27 1,3 2,26 шыма 1995 йыл 25 октябрь —2001 йыл 1 октябрь 120x120пкс 3 тәңкә 19,56 1,6 3,48 120x120пкс 5 тәңкә 21,87 1,7 4,71 120x120пкс 10 тәңкә 25 2 7,43 120x120пкс 20 тәңкә 31 11,37 өҙөк-өҙөкзырлы

 Икенсе серия ваҡ аҡса (1997 — хәҙ.) 
 Һүрәтләнеше Номиналы Материалы Диаметры(мм) Ҡалынлығы(мм) Массаһы(г) Ҡыры Сығарылған йылы 120x120пкс 1 тәңкә нибрасс 15 1,3 1,63 шыма 1997 2000 2002 20042005 2011 2012еҙ м-н гальв. ҡорос 1,4 2013—2017 120x120пкс 2 тәңкә нибрасс 16 1,3 1,84 шыма 2005 2006 120x120пкс 5 тәңкә нибрасс 17,27 1,3 2,18 шыма 1997 2000 2002 20042005 2006 2010—2012еҙ м-н гальв. ҡорос 1,45 2013—2017 120x120пкс 10 тәңкә нибрасс 19,56 1,3 2,81 шыма 1997 2000 2002 20042005 2006 2010—2012еҙ м-н гальв. ҡорос 1,45 2013—2017 120x120пкс 20 тәңкә нейзильбер 18,27 1,6 2,9 өҙөк-өҙөкзырлы 1997 2000 2002 20062010—2012еҙ м-н гальв. ҡорос 2013—2017 120x120пкс 50 тәңкә нейзильбер 23 1,6 4,7 өҙөк-өҙөкзырлы 1997 2000 2002 20062007 2015—2017 120x120пкс 100 тәңкә ҡулсаһы: нибрассуртаһы: нейзильбер 24,5 1,95 6,65 зырлы 2002 2004—2007

 Банкноталар 
Эмитент банктың атамаһы менән яҙма номинал аверста — ҡаҙаҡ телендә, реверста русса яҙылған.

 1993 йыл өлгөһөндәге банкноталар 
Банкноталар әйләнешкә 1993 йылдың 15 ноябрендә индерелә.

2006 йылдың 15 ноябрендә 1993 йыл өлгөһөндәге 1, 3, 5, 10, 20, 50 һәм 100 тәңкәлектәр әйләнештән алынаОб изъятии из денежного обращения банкнот национальной валюты образца 1993 года, постановление Правления НБРК от 15 августа 2006 № 4342.
ҠР Милли банкының I серия банкноталарыҺүрәтләнеше Номиналы Үлсәмдәре(мм) төптөҫтәре Тасуирлама Әйләнештәналыныуы Йөҙ яғы Арты Йөҙ яғы Арты 105x105пкс 105x105пкс 1 тин 105×65 йәшел номинал Ҡаҙағстан гербы, номинал 30 декабрь1995НБРК: Циркуляционные монеты  105x105пкс 105x105пкс 2 тин аҡһыл зәңгәр 105x105пкс 105x105пкс 5 тин миләүшә 105x105пкс 105x105пкс 10 тин алһыу 105x105пкс 105x105пкс 20 тин йәшел-зәңгәр 105x105пкс 105x105пкс 50 тин көрән 124x124пкс 124x124пкс 1 тәңкә 124×62 зәңгәр философ һәм ғалимӘл-Фараби (872—951) портреты Әл-Фарабиҙың геометрик төҙөүҙәре һәм и формулалары 15 ноябрь2006НБРК: Банкноты номиналом 50 тенге, 20 тенге, 10 тенге, 5 тенге, 3 тенге, 1 тенге  124x124пкс 124x124пкс 3 тәңкә көрәнһыу-йәшелйәшел аҡынСөйөнбай Аронулы (1815—1898) портреты Иле Алатау һырттары 124x124пкс 124x124пкс 5 тәңкә көрәнһарыалһыу халыҡ музыкантыҠорманғазы Сағырбайулы (1818—1889) портреты төрбә комплексы 144x144пкс 144x144пкс 10 тәңкә 144×69 ҡара-йәшелйәшел сәйәхәтсе һәм ғалимЧокан Вәлиханов (1835—1865) портреты Оҡ-Жетпес тауы 144x144пкс 144x144пкс 20 тәңкә ҡара-көрәнһоро ҡаҙаҡ әҙәбиәтенә нигеҙ һалғанАбай Ҡонанбаев (1845—1904) портреты аусы бөркөт менән 144x144пкс 144x144пкс 50 тәңкә аҡһыл көрәнһоро Кесе жуз ханыӘбелхәйер (1693—1748) портреты Мангистау өлкәһендәге ҡаяларға төшөрөлгән һүрәттәр 144x144пкс 144x144пкс 100 тәңкә миләүшәалһыу Урта жуз ханыАбылай (1711—1781) портреты Хужа Әхмәт Йәсәүи төрбәһеҺүрәттәрҙең масштабы — миллиметрға 1,0 пиксель.

 1993—2003 йылдар өлгөһөндәге банкноталар 
ҠР Милли банкының II серия банкноталары Һүрәтләнеше Номиналы(тәңкә) Үлсәмдәре(мм) Төптөҫтәре Тасуирлама Әйләнешкәсығарыу Әйләнештәналыу Йөҙ яғы Арты Йөҙ яғы Арты144x144пкс144x144пкс 200 144×69 аҡһыл ҡыҙғылт һары Әл-Фараби портреты Хужа Әхмәт Йәсәүи төрбәһенең фрагменты 1994 1 сентябрь 2001 200 2000 15 ноябрь 2007 200 2002 әйләнештә 500 аҡһыл миләүшә 1994 1 сентябрь 2001144x144пкс144x144пкс 500 2000 15 ноябрь 2007 500 2002 әйләнештә 1000 зәңгәрһыу-йәшел 1994 1 ноябрь 2002144x144пкс144x144пкс 1000 аҡһыл зәңгәрзәңгәр 2001 15 ноябрь 2007 2000 йәшелҡара 1996 1 ноябрь 2002144x144пкс144x144пкс 2000 йәшелаҡһл зәңгәр 2001 15 ноябрь 2007 5000 149×74 ҡыҙылһоро 1999 149x149пкс 149x149пкс 5000 көрәнмиләүшә 2001 149x149пкс 149x149пкс 10 000 аҡһыл зәңгәрзәңгәр Барыс тауҙар ерлегендә 2003Һүрәттәрҙең масштабы — миллиметрға 1,0 пиксель. Йәйәләр эсендә — банкноталарҙа күрһәтелгән йыл, йәйәнән тышта — ғәмәлдә әйләнешкә сығарылыу йылы.
10 000 тәңкәлек банкнота 2016 йылда The Telegraph гәзите тарафынан донъяла иң матур банкнота тип табылаТенге вновь признан самой красивой банкнотой в мире .

 2006 йыл өлгөһөндәге банкноталар 
2000 һәм 5000 тәңкәлек банкноталарҙың күбеһендә орфографик хата бар.

2006 йыл өлгөһөндәге 1000 тәңкәлектәр 2014 йылдың 1 декабренән әйләнештән алына башлай. Яңы өлгө аҡсалар менән йәнәш 2017 йылдың 1 мартына тиклем йөрөй.

2000 тәңкәлектәр яңы купюраларға 2013 йылдың 29 мартында, 5000 тәңкәлектәр — 2011 йылдың 30 декабрендә, 10 000 тәңкәлектәр 2012 йылдың 10 апрелендә алмаштырыла башлайО некоторых вопросах параллельного обращения банкнот национальной валюты Республики Казахстан, постановление Правления НБРК от 28 ноября 2015 № 210.
ҠР Милли банкының III серия банкноталары Һүрәтләнеше Номиналы(тәңкә) Үлсәмдәре(мм) Төптөҫтәре Тасуирлама Әйләнештән алыныуы Йөҙ яғы Арты Йөҙ яғы Арты 126x126пкс 126x126пкс 200 126×64 һарғылт ҡыҙылйәшел Астанала Байтерек монументы;дәүләт гимны ноталары фрагменттары;Ҡаҙағстандың дәүләт флагы һәм гербы;асыҡ ус;бронза быуатына ҡараған ҡаялағы рәсем ҠР Транспорт һәм коммуникациялар министрлығы бинаһы;ҠР Оборона министрлығы бинаһы;дала күренешеәйләнештә 130x130пкс 130x130пкс 500 130×67 зәңгәркөлһыу ҠР Финанс министрлығы бинаһы;Астана хакимиәте бинаһы;диңгеҙ өҫтөндәге аҡсарлаҡтар 134x134пкс 134x134пкс 1000 134×70 көрәнһары Президент мәҙәниәт үҙәге бинаһыҠаҙағстан картаһы контуры һәм тауҙар һүрәте 1 март 2017 139x139пкс 139x139пкс 2000 139×73 йәшел Алматыла Абай исемендәге Опера һәм балет театры бинаһыҠаҙағстан картаһы контуры һәм тау күле һүрәте 4 октябрь 2016 144x144пкс 144x144пкс 5000 144×76 көрәнҡыҙыл Алматыла Бойондороҡһоҙлоҡ монументы һәм «Ҡаҙағстан» ҡунаҡханаһы Ҡаҙағстан картаһы контуры һәм тауҙар һүрәте 149x149пкс 149x149пкс 10 000 149×79 миләүшәзәңгәр Астанала Ҡаҙағстан Президентының резиденцияһыҠаҙағстан картаһы контуры һәм каньондар һүрәтеҺүрәттәрҙең масштабы — миллиметрға 1,0 пиксель.

 2011—2017 йыл өлгөһөндәге банкноталар 
ҠР Милли банкының IV серия банкноталары Һүрәтләнеше Номиналы(тәңкә) Үлсәмдәре(мм) Төптөҫтәре Тасуирлама Әйләнешкә сығарылыуы Йөҙ яғы Арты Йөҙ яғы Арты 130x130пкс 130x130пкс 500 130х67 зәңгәр «Қазақ Елi» монументы;осоп барған күк күгәрсендәр;Ҡаҙағстандың дәүләт гербы һәм флагы; биналар Ҡаҙағстан картаһы контуры һәм аҡсарлаҡтар һүрәтеКаспий диңгеҙе ерлегендә 22 ноябрь 2017 134x134пкс 134x134пкс 1000 134х70 көрән «Қазақ Елi» монументы;осоп барған күк күгәрсендәр;Ҡаҙағстандың дәүләт гербы һәм флагы Ҡаҙағстан картаһы контуры һәм Үстүрт яйлаһы һүрәте 1 декабрь 2014 139x139пкс 139x139пкс 2000 139х73 йәшел «Қазақ Елi» монументы һәм тирмә;осоп барған күк күгәрсендәр һәм сайғаҡ һүрәте;Ҡаҙағстандың дәүләт гербы һәм флагы Ҡаҙағстан картаһы контуры һәм Иртыш йылғаһы һүрәте 29 март 2013 144x144пкс 144x144пкс 5000 144×76 ҡыҙыл «Қазақ Елi» монументы;осоп барған күк күгәрсендәр һәм барыстар һүрәте;Ҡаҙағстандың дәүләт гербы һәм флагы Алматыла Бойондороҡһоҙлоҡ монументы һәм «Ҡаҙағстан» ҡунаҡханаһы;Ҡаҙағстан картаһы контуры һәм Иле Алатау һырты һүрәте 30 декабрь 2011 149x149пкс 149x149пкс 10 000 149×79 зәңгәрмиләүшә «Қазақ Елi» монументы;осоп барған күк күгәрсендәр;Ҡаҙағстандың дәүләт гербы һәм флагы Астанала Ҡаҙағстан Президенты резиденцияһы;Ҡаҙағстан картаһы контуры 2012Һүрәттәрҙең масштабы — миллиметрға 1,0 пиксель.

 Иҫтәлекле банкноталар 
 Һүрәтләнеше Номиналы(тәңкә) Үлсәмдәре(мм) Төптөҫтәре Тасуирлама Әйләнешкә сығарыу Йөҙ яғы Арты Йөҙ яғы Арты 134x134пкс 134x134пкс 1000 134×70 йәшел-зәңгәрйәшел Ҡаҙағстан гербы;милли орнаменттар һәм осоп барған ҡоштар;Астанала «Байтерек» монументы Астанала Ҡаҙағстан Президенты резиденцияһы;милли орнаменттар;ҡош һүрәте 5 ғинуар 2010 134x134пкс 134x134пкс йәшелаҡһыл зәңгәр Хужа Әхмәт Йәсәүи төрбәһенең көмбәҙе;Ҡаҙағстандың дәүләт гербы һәм флагы Хужа Әхмәт Йәсәүи төрбәһе 25 май 2011 134x134пкс 134x134пкс һарыкөрән «Қазақ Елi» монументы һәм «Күлтиген» скульптураһының фрагменты;осоп барған күк күгәрсендәр;Ҡаҙағстандың дәүләт гербы һәм флагы төрки яугирҙәренең ҡаяға төшөрөлгән һүрәттәре;төрки яҙмаһы һәйкәле 12 декабрь 2013 139x139пкс 139x139пкс 2000 139×73 йәшел Байтерек монументы;Ҡаҙағстандың дәүләт гимны ноталары, флагы һәм гербы;ҡул усы; ҡаяға төшөрөлгән һүрәттәр саңғыла һикереүсе тауҙар ерлегендә һәм VII Ҡышҡы Азия уйындары символикаһы 17 ғинуар 2011 149x149пкс 149x149пкс 5000 149×77 ҡыҙыл Әл-Фараби портреты, ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ ТӘУЕЛСІЗДІГІНЕ 10и  тигән яҙыу баҫылған Хужа Әхмәт Йәсәүи төрбәһенең фрагменты 2001 144x144пкс 144x144пкс 144×76 көрәнҡыҙыл «Байтерек» монументы;Ҡаҙағстандың дәүләт гимны ноталары, флагы һәм гербы;ҡул усы; ҡаяға төшөрөлгән һүрәттәр Алматылағы Бойондороҡһоҙлоҡ монументы һәм «Ҡаҙағстан» ҡунаҡханаһыҠаҙағстан картаһы контуры һәм тауҙар һүрәте 2008 149x149пкс 149x149пкс 10 000 149×79 зәңгәрмиләүшә «Қазақ Елi» монументы;осоп барған күк күгәрсендәр;Ҡаҙағстандың дәүләт гербы һәм флагы Астанала Ҡаҙағстан Президенты резиденцияһы;Ҡаҙағстан картаһы контуры;Бойондороҡһоҙлоҡтоң 20 йыллығын билдәләү тураһындағы яҙма һәм уның логотибы 2011 149x149пкс 149x149пкс «Қазақ Елі» монументы; Ысыҡ алтын кешеһенеңбаш кейеме фрагменты; Иле Алатау һырты Нурсолтан Назарбаев портреты; Астаналағы биналар;«Байтерек» монументы 1 декабрь 2016 155x155пкс 155x155пкс 20 000 155×79 көлһыумиләүшә «Қазақ Елi» монументы;осоп барған күк күгәрсендәр һәм триумф аркаһы; Ҡаҙағстандың дәүләт гербы һәм флагы Астанала Ҡаҙағстан президенты резаденцияһы;Ҡаҙағстан Республикаһының Парламенты һәм Хөкүмәте бинаһы;Ҡаҙағстан картаһы контуры;тәңкәнең 20 йыллығы тураһында яҙма һәм уның логотибы 1 декабрь 2015Һүрәттәрҙең масштабы — миллиметрға 1,0 пиксель.

 Инфляция кимәле 
Ҡаҙағстан валютаһы барлыҡ ҡулланылыу осоронда девальвацияның бер нисә тулҡынын кисерә, йылына 30-61 процентҡа еткән инфляцияға ла тарыйФинансовая система Казахстана — лучшая среди стран СНГ — ukimet.kz .

 Девальвациялар 
Беренсе девальвация 1999 йылдың апрелендә була, тәңкә 64,6 процентҡа арзаная.

Икенсе девальвация 2009 йылдың 4 февралендә булаВ феврале 2009 года Национальным Банком была проведена одномоментная девальвация тенге История девальвации тенге..

Өсөнсө девальвация 2014 йылдың февралендә евро менән АҠШ долларының курсы БДБ дәүләттәренең күпселегенең валютаһына ҡарата киҫкен күтәрелеүе һөҙөмтәһендә була. 2014 йылдың 11 февралендә Милли банк етәксеһе тәңкәнең девальвацияланыуы тураһында иғлан итә. АҠШ долларына ҡарата тирбәлеүҙәрҙең бер долларға 185 тәңкә плюс/минус 3 тәңкә кимәлендә коридоры булдырыла. Уға тиклем 1 АҠШ доллары 155,5 тәңкәгә тура килгән булаНацбанк Казахстана объявил о девальвации национальной валюты.

Дүртенсе девальвация 2015 йылдың авгусында Милли банк тәңкәнең ирекле курсы индерелеүен иғлан иткәс булаНазарбаев объяснил причину девальвации тенге Казахстан переходит к режиму свободно плавающего тенге.

 Иҫкәрмәләр 

 Һылтанмалар 

 Национальный Банк Республики Казахстан 
 Монеты Казахстана: продажа и покупка
 Официальные курсы основных валют к тенге 
 Монеты стран СНГ и Балтии
 Первые деньги независимого Казахстана: казахстанский тенге 1993 года. Галерея банкнот 
 Неофициальный сайт символа тенге 
 Шрифт, содержащий символ тенге 
Категория:Азия валюталары
Категория:Әйләнештәге аҡсалар
Категория:Ҡаҙағстан иҡтисады