Павао Риттер Витезович

Павао Риттер Витезович (; 7 ғинуар 1652 йыл — 20 ғинуар 1713 йыл) — хорват яҙыусыһы, тарихсы, тел белгесе.

 Биографияһы 
Сығышы менән хәрбиҙәр ғаиләһенән. Уның ата-бабалары Эльзас немец рыцарҙары булған (Риттер фамилияһы шуға бәйле). Улар Австрия герцогтары саҡырыуы буйынса Хорватияға килә һәм төбәкте ғосмандар һөжүменән яҡлап сик буйында хеҙмәт итә. «Витезович» — «Риттер» немец һүҙенең хорват теленә тәржемәһе.

1652 йылда Адриатик диңгеҙе яр буйында урынлашҡан Сень ҡалаһында тыуған. Бында башланғыс мәктәпте тамамлай. Немец теленән тыш хорват телен өйрәнә (ҡала епискобы Рим папаһынан төбәк мәктәптә хорват телен уҡытырға рөхсәт ала). 1665 йылдан Загребта иезуиттар мәктәбендә белем ала, әммә уҡыуҙы тамамламай. 1670 йылда Римгә бара. 1676 йылда Крана өлкәһенә Богеншперк замогына күсә, бында туған яғының тарихы һәм географияһы менән ҡыҙыҡһына. 1679 йылда туған ҡалаһына ҡайта.

1681 йылда Сень ҡала советы ағзаһы булып китә. Шул уҡ йылда Шопрон ҡалаһында үткән Сабор ултырышында Сень вәкиле була. Ғосман империяһына ҡаршы һуғыш башланғас, 1683 йылда Риттер Меджимурскиға барып эләгә. 1684 йылда Линц ҡалаһына йүнәлә, Хорватия баны армияһында капитан званиеһын ала. Аҙаҡ Сегедвар һәм Лендава ҡәлғәләрен яулап алыуҙа ҡатнаша.

1685—1687 йылдар дауамында Венала Хорватия Саборы вәкиле булып тора. 1687 йылда Пресбургта уҙған Венгрия короллеге паламенты ултырышында туған ҡалаһынан делегат булараҡ ҡатнаша. Шул уҡ йылда рыцарь титулын ала.

1690 йылда Загребҡа күсә, бында ҡала нәшриәте эшен тергеҙергә ҡарар итә. 1691 йылда Лика-Крбава округы вице-префекты вазифаһын ала. 1694 йылда Загребтағы нәшриәттең етәксеһе итеп рәсми рәүештә тәғәйенләнә. Шул уҡ йылда һалымдар күтәрелеүенә протест белдереү менән Сабор тарафынан Венаға ебәрелә. 1698 йылда тоҙға һалым буйынса йәнә Саборҙың император хөкүмәтенә делегаты була.

1699 йылда Хорватия Саборының вәкиле булараҡ Австрия империяһының комиссияһы составына инә, был комиссия Венеция һәм Ғосман империяһы менән делимитация эше менән шөғөлләнә. Шулай ҙа, Павао Риттерға Хорватияның сиктәрен киңәйтеү ҡарарын алырға ирешә алмай.

1695 йылда яңы нәшриәт аса, бында латин һәм хорват телдәрендә китаптар нәшер ителгән. Был китап 1706 йылға тиклем эшләй, ошо йылда янғын барышында юҡ була. 1710 йылда Венаға күсә, бында барон титулын ала. Сербия һәм Босния географияһын өйрәнеүҙе дауам итә. 1712 йылда Венгрия короллеге парламентында йәнә Сень ҡалаһының вәкиле була. 1713 йылда Венала вафат була.

 Ижады 
Үҙенең хеҙмәттәрен латин һәм хорват телдәрендә яҙа. Хорватияның патриоты була, уның тарихына Витезовичтың бихисап әҫәрҙәре арналған (Адам Зринскийға бағышланған һәм Ғосман империяһын еңеүгә ҡарата 1700 йылда нәшер ителгән «Тергеҙелгән Хорватия»; «Календарь йәғни хорват китабы» (1695); «Сигетварҙы яулап алыу» (1684—1685); «Стемматография» (1702); «Ирекһеҙ Босния» (1712), «Траурҙа Хорватияның ике быуаты» (1703); «Хроника йәғни быуаттар тарихы»). Бер үк ваҡытта Хорватияның әһәмиәтле ғаиләләре тарихы менән ҡыҙыҡһына («Гусич ғаиләһе тарихы», 1681).

Хорват лингвистикаһына ҙур өлөш индерә, һәр бер хәрефкә берәр өн тура килгән яңы орфография тәҡдим итә. Шулай уҡ ҡулъяҙма латин-иллирий һүҙлегенең авторы булып тора (автор йәшәгән осорҙа нәшер ителмәй).

 Әҙәрҙәре 

| width="50%" align="left" valign="top" style="border:0"|
Латин телендә:
 «Apographum ex Joanne Lucio» (1681)
 «Novus Skenderbeg» (1682)
 «Nova Musa» (1683)
 «Anagrammaton liber primus» (1687)
 «Croatia rediviva » («Revived Croatia», 1700)
 «Stemmatographia sive armorum Illyricorum delineatio, descriptio et restitutio» (1701)
 «Stemmatographiae Illyricanae liber I. Editio nova auctior» (Zagrabiae, 1702)
 «Plorantis Croatiae saecula duo» («Two Centuries of Croatia in Mourning», 1703)
 «Bossna captiva» («Bosnia in Captivity», 1712)
 Lexicon Latino-illyricum
| width="50%" align="left" valign="top" style="border:0"|
Хорват телендә:
 «Odiljenje sigetsko» (1684)
 «Priričnik aliti razliko mudrosti cvitje» (1703)
 «Kronika aliti spomen vsega svieta vikov» (1696)
Ҡулъяҙмалары:
 Banologia
 Sive de banatu Croatiae
 Serbia illustrata

 Иҫкәрмәләр 

 Һылтанмалар 
 Anne Catherine Simpson: Pavao Ritter Vitezović: defining national identity in the baroque age, Phd. D. thesis, University of London, 1991 
 Биография Павао Риттера Витезовича 
 Ukratko — o autoru 
 Vitezović kao jezikoslovac 
 Priričnik (1696), iz predgovora 
 Vjekoslav Klaić: Život i djela Pavla Rittera Vitezovića 
 Kratki životopis 
 Ivan Komersteiner — Ikonograf čudesno obnovljenog Hrvatskog Kraljevstva, Hrvatsko slovo, br. 1099 i br. 1100, 13. 5. 2016. i 20. 5. 2016.

Категория:Хорватия яҙыусылары
Категория:Хорватия тарихсылары