Ҡаҙағстандың административ бүленеше

Ҡаҙағстан Республикаһы — унитар дәүләт, административ рәүештә 16 территориаль берәмектән тора: 14 өлкә һәм 3 республика әһәмиәтендәге ҡала. 

 Хәҙерге административ бүленеше 

 Беренсе кимәл 
Ҡаҙағстан Республикаһы административ рәүештә 14 өлкәгә һәм 2 республика әһәмиәтендәге ҡалаға бүленгәнГеографическое положение, природные условияВ республике 14 областей, 86 городов, в том числе 2 города республиканского подчинения (г. Астана, г. Алматы), 168 районов (8 районов в городах), 174 поселка.
Бынан башҡа махсус статуслы ҡала бар — Байҡуңыр (Байконур), ул 2050 йылға тиклем Рәсәй Федерацияһы тарафынан ҡортомға алына һәм был осорҙа уның менән Рәсәй Федерацияһының федераль әһәмиәтендәге ҡала статусына тура килгән мөнәсәбәттәргә эйәМеждународное Соглашение между Российской Федерацией и Республикой Казахстан о статусе города Байконур, порядке формирования и статусе его органов исполнительной власти от 23 декабря 1995 года, статья 1, пункт 1.  Субъектом Российской Федерации не является. Система городского управления определяется статьей 5 Соглашения между Российской Федерацией и Республикой Казахстан о статусе города Байконур, порядке формирования и статусе его органов исполнительной власти от 23 декабря 2005 г..

 №
 Гербы
 Ҡала/Өлкә
 Административүҙәге
 Майҙаны,км²
 Халҡы, кеше,01.09.2023Численность населения Республики Казахстан по полу в разрезе областей, городов, районов, районных центров и поселков на 1 января 2016 года  
 Халыҡ тығыҙлығы,кеше/км²
 , 2019млрд тенгеВаловой региональный продукт Республики Казахстан за 2016 год    
 , 2019йәниҫәбенә мең тенге 
  ҡаҙаҡсаатамаһы
 башҡортсаатамаһы
  Республика әһәмиәтендәге ҡалалар
   1
  50 px
  Астана ҡалаһы
  Астана
  Астана
  align="right" |1 378 279   6 329,8|-
  2
  50 px
  Алматы ҡалаһы
  Алматы
  Алматы
  align="right" |2 183 914   7 651,8350x50пксСымкәнт ҡалаһыШымкентСымкәнт1162,81 201 4292 231,42 182,1  Өлкәләр 
 4Абай өлкәһеСемейҺәмәй185 500609 542  5
  50x50пкс
  Аҡмулла өлкәһе
  Көкшетау
  Күксәтау
  align="right" |788 353   2 613,0|-
  Аҡтүбә өлкәһе
  Ақтөбе
  Аҡтүбә
  align="right" |932 045   3 471,4|-
  50 px
  Алматы өлкәһе
  Қонаев 
  Ҡунай
  align="right" |1 514 039  -
  50px
  Атырау өлкәһе
  Атырау
  Атырау
  align="right" |696 792   14 296,7|-
  50px
  Көнсығыш Ҡаҙағстан өлкәһе
  Өскемен
  Үҫкәмән
  align="right" |729 236  -
  50 px
  Жамбыл өлкәһе
  Тараз
  Тараз
  align="right" |1 219 889   1 498,91150x50пксЕтеһыу өлкәһеТалдықорғанТаллыҡурған118 648698 619  50пкс
  Көнсығыш Ҡаҙағстан өлкәһе
  Орал
  Урал
  align="right" |689 883   4 527,3|-
  50 px
  Ҡарағанды өлкәһе
  Қарағанды
  Ҡарағанлы
  align="right" |1 135 259  -
  50 px
  Ҡустанай өлкәһе
  Қостанай
  Ҡуштанай
  align="right" |831 445   2 773,2|-
  50 px
  Ҡыҙылурҙа өлкәһе
  Қызылорда
  Ҡыҙылурҙа
  align="right" |836 527   2 292,8 |-
  50 px
  Маңҡыштау өлкәһе
  Ақтау
  Аҡтау
  align="right" |773 752   5 264,3|-
  50 px
  Павлодар өлкәһе
  Павлодар
  Павлодар
  align="right" |755 014   3 726,1|-
  18 50 px
  Төньяҡ Ҡаҙағстан өлкәһе
  Петропавл
  Петропавл
  97 993532 911   1 358,8 2 463,2  19 50 px
  Төркөстан өлкәһе Түркістан
  Төркөстан
  116 2802 127 382   1 820,1 909,62050x50пксОлотау өлкәһеЖезқазғанЕҙҡаҙған188 936221 461   Всего  2 724 90219 855 76768 956,4  3 724,6 

 Икенсе кимәл 
Административ бүленештең икенсе кимәлендә 160 ауыл районы, 11 ҡала районы (республика әһәмиәтендәге ҡалаларҙа — Алматы һәм Астана) һәм 38 өлкә әһәмиәтендәге ҡала бар.

 Өсөнсө кимәл 
2017 йылдың 1 июленә ҡарата административ бүленештең өсөнсө кимәлендә 47 район әһәмиәтендәге ҡала, 6 ҡала районы (өлкә әһәмиәтендәге ҡалаларҙа — Шымкент һәм Ҡарағанды), 26 ҡасаба акиматы, 2283 ауыл округы акиматы һәм 82 ауыл акиматы иҫәпләнәАдминистративно-территориальные единицы Республики Казахстан на 1 июля 2017 года .

 Тарихы 




 Ҡаҙаҡ ханлығы 

 Рәсәй империяһы 
XX быуат башына ҡарай хәҙерге Ҡаҙағстандың территорияһы Рәсәй империяһының 7 өлкә составында була:
 Каспий аръяғы өлкәһе
 Урал өлкәһе
 Турғай өлкәһе
 Аҡмулла өлкәһе
 Семипалатинск өлкәһе
 Ете йылға өлкәһе
 Һырдаръя өлкәһе

Бүкәй Урҙаһы Әстерхан губернаһы эсендә инә.

 Совет осоро 
400 px|thumb|1959 йылда Ҡаҙаҡ ССР-ының административ бүленеше
 1920. РСФСР составында баш ҡалаһы Ырымбурҙа булған Ҡырғыҙ АССР-ы ойошторола.
 1925. Ҡырғыҙ АССР-ының исеме Ҡаҙаҡ АССР-ы тип үҙгәртелә (үҙәге Ҡыҙылурҙа).
 1927. Ҡаҙаҡ АССР-ының баш ҡалаһы Алматыға күсерелә.
 1928. Ҡаҙаҡ АССР-ының бөтә губерналары бөтөрөлә, ә уның территорияһы 13 округҡа бүленә (Адай, Аҡмулла, Аҡтүбә, Алма-Ата, Гурьев, Кәркәрәле, Ҡыҙылурҙа, Ҡустана, Павлодар, Петропавловск, Семипалатинск, Һырдаръя һәм Уральск).
 1929. Адай округы бөтөрөлә.
 1930. Ҡараҡалпаҡ автономиялы округы Ҡаҙаҡ АССР-ы составынан РСФСР-ға күсерелә. Барлыҡ округтар бөтөрөлә.
 1932. Ҡаҙаҡ АССР-ы составында булған Ҡара-Боғаҙ-Гол ҡултығы тирәһендәге территория Төркмән ССР-ы составына бирелә.
 1933. ВЦИК Президиумы Ҡаҙаҡ АССР-ы составында 6 өлкә (Аҡтүбә, Алма-Ата, Көнсығыш Ҡаҙаҡ, Көнбайыш Ҡаҙаҡ, Ҡарағанды, Көньяҡ Ҡаҙаҡ) ойошторола, улар үҙ сиратында 123 районға һәм бер округҡа (Гурьев) бүленәО новом административно-территориальном делении Казакской АССР
 1934. Республиканың төньяҡ-көнбайышындағы биләмәләренең бер өлөшө РСФСР составында яңы ойошторолған Ырымбур өлкәһе составына бирелә. Кәркәрәле округы ойошторола.
 1936. СССР-ҙа яңы конституция ҡабул ителгәндән һуң Ҡаҙаҡ АССР-ы союздаш республикаһы статусына тиклем күтәрелә һәм РСФСР составынан сығарыла. Ике яңы өлкә ойошторола — Ҡустанай һәм Төньяҡ Ҡаҙағстан. Гурьев һәм Кәркәрәле округтары бөтөрөлә.
 1938. Гурьев, Ҡыҙылурҙа һәм Павлодар өлкәләре ойошторола.
 1939. Аҡмулла, Джамбул һәс Семипалатинск өлкәләре ойошторола.
 1944. Көкшетау һәм Талдыҡурған өлкәләре ойошторола.
 1959. Талдыҡурған өлкәһе бөтөрөлә.
 1960. Аҡмулла өлкәһе бөтөрөлә.
 1961. Аҡмулла өлкәһе Целиноград өлкәһе исеме аҫтында тергеҙелә.
 1962. Көнбайыш Ҡаҙағстан өлкәһе — Уральск өлкәһе тип, Көньяҡ Ҡаҙағстан өлкәһе — Шымкент өлкәһе тип исемдәре үҙгәртелә. 3 край ойошторола:
 Көнбайыш Ҡаҙағстан крайы (Аҡтүбә, Гурьев, Уральск өлкәләре).
 Сиҙәм крайы (Көкшетау, Ҡустанай, Павлодар, Төньяҡ Ҡаҙағстан, Целиноград өлкәләре).
 Көньяҡ Ҡаҙағстан крайы (Джамбул, Ҡыҙылурҙа, Шымкент өлкәләре).
 1964. Барлыҡ крайҙар бөтөрөлә.
 1967. Талдыҡурған өлкәһе тергеҙелә.
 1970. Турғай өлкәһе ойошторола.
 1973. Еҙҡаҙған һәм Маңғышлаҡ өлкәләре ойошторола.
 1988. Маңғышлаҡ һәм Турғай өлкәләре бөтөрөлә.
 1990. Маңғыстау (элекке Маңғышлаҡ өлкәһе) һәм Турғай өлкәләре тергеҙелә.

 Постсовет осоро 
 1991. Ҡаҙағстандың бойондороҡһоҙлоғо иғлан ителә.
 1992. Гурьев өлкәһенең исеме Атырау өлкәһе, Алма-Ата өлкәһе — Алматы өлкәһе, Целиноград өлкәһе — Аҡмулла өлкәһе, Уральск өлкәһе — Көнбайыш Ҡаҙағстан өлкәһе, Шымкент өлкәһе — Көньяҡ Ҡаҙағстан өлкәһе тип үҙгәртелә.
 1993. Джамбул өкәһе — Жамбыл өлкәһе тип үҙгәртелә.
 1997. Еҙҡаҙған, Көкшетау, Семипалатинск, Талдыҡурған һәм Турғай өлкәләре бөтөрөлә. Эске өлкә бүленеше (райондар) үҙгәртелә. Ҡаҙағстандаңы баш ҡалаһы Аҡмуллаға күсерелә.
 1998. Аҡмулла ҡалаһының исеме Астана тип үҙгәртеләУказ президента Республики Казахстан о переименовании города Акмолы — столицы Республики Казахстан в город Астана — столицу Республики Казахстан .
 1999. Төньяҡ Ҡаҙағстан өлкәһе райондарының бер өлөш (Көкшетау ҡалаһы менән бергә) Аҡмулла өлкәһе составына бирелә (өлкә үҙәге Астана ҡалаһынан Көкшетауға күсерелә).
 2001. Алматы өлкәһенең үҙәге Талдыҡурған ҡалаһына күсерелә.

 Иҫкәрмәләр