Хуан Антонио Самаранч

Дон Хуа́н Анто́нио Самара́нч-и-Торельо́, 1-се маркиз де Самаранч (, 17 июль 1920 йыл — 21 апрель 2010 йыл) — испан сәйәсмәне һәм эшҡыуары, Халыҡ-ара олимпия комитетының (МОК) етенсе президенты (1980—2001), XX быуатта олимпия хәрәкәтенең мәшһүр эшмәкәрҙәренең береһе тип танылған. Ғүмере буйына МОК-тың почётлы президенты.

 Биографияһы 
Самаранч 1920 йылдың 17 июлендә Испанияның Барселона ҡалаһында бай ғаиләлә тыуа. Бала сағында тәгәрмәсле конькиҙа хоккей уйнау менән мауығаIAAF mourns the passing of Juan Antonio Samaranch IAAF.org. 21 April 2010.. Испанияла граждандар һуғышы барғанда, 1938 йылда, 18 йәшендә Республика көстәренә санитар итеп саҡырыла. Республиканың сәйәси дошманы булараҡ, тиҙҙән Францияға ҡаса, ләкин тиҙ арала милләтсел Испанияға әйләнеп ҡайта һәм Франко Фалангаһына инә.(исп.)

1939 йылда республика ҡолатылғандан һуң Самаранч Барселонала IESE (IESE Business School) бизнес-мәктәбендә сауҙаға уҡый. «Ла Пренса» гәзитендә бер аҙ спорт буйынса журналист булып эшләп ала, «Барселона» менән уйнап, 11:1 иҫәбе менән еңгән «Реал Мадрид» футбол клубы яҡлылар исеменә тәнҡит һүҙҙәре әйткән өсөн 1943 йылда эшенән ҡыуыла. Бынан һуң ғаиләһенең туҡыусылыҡ бизнесына әйләнеп ҡайта. 1984 йылда Испанияның иң эре la Caixa һаҡлыҡ банкының директорҙар советы ағзаһы була, 1987—1999 йылдарҙа президенты вазифаһын биләй. 1999 йылда отставкаға сыҡҡанынан алып вафатына тиклем уның почетлы президенты булып ҡала.

Самаранч Барселонаның муниципаль хөкүмәтендә эшләй, 1955 йылдан 1962 йылға тиклем унда спорт өсөн яуаплы була. Франко режимының һуңғы ун йылында (1967 йылдан алып 1977 йылда демократияны аяҡҡа баҫтырғанға тиклем) прокурадор — парламенттың түбәнге палатаһы ағзаһы була. 

Олимпия хәрәкәте менән бәйле төрлө ваҡиғаларҙа испан делегацияһының етәксеһе була. 1966 йылда диктатор Франсиско Франко тарафынан Испанияның Олимпия комитеты рәйесе вазифаһына тәғәйенләнә. Шул уҡ йылды Самаранч Халыҡ-ара олимпия комитеты ағзаһы ителә.

1967 йылда — физик тәрбиә һәм спорт буйынса милли делегат.

1973 йылдан — Барселонаның Провинциаль советы рәйесе.

1974—1978 йылдарҙа Халыҡ-ара олимпия комитеты вице-президенты вазифаһын биләй.

1977—1980 йылдарҙа — СССР-ҙа һәм Монголияла Испанияның Ғәҙәттән тыш һәм Тулы хоҡуҡлы Илсеһе. 

Хуан Антонио Самаранч Халыҡ-ара олимпия комитеты президенты итеп 1980 йылғы Мәскәү Олимпиадаһы алдынан һайлана. Ул Мәскәүҙе хуп күргәнен бик йыш белдерәХуан Антонио Самаранч: Друг СССР и бизнесмен.

Олимпия хәрәкәтенә индергән өлөшө өсөн Испания короле 1991 йылда Самаранчҡа маркиз (дон) титулы бирә.

2001 йылдың 16 июленән бар ғүмеренә МОК-тың почётлы президенты итеп һайлана.

2010 йылдың 20 апрелендә Самаранч Барселона госпиталенә киҫкен йөрәк өйәнәге менән килтерелә. 21 апрелдә мәрхүм булаСкончался Хуан Антонио Самаранч . Барселонала Монжуик зыяратында ерләнә.

 Халыҡ-ара олимпия комитеты президенты вазифаһында 
1980 йылда Мәскәүҙәге Олимпия уйындары тамамланғас, Халыҡ-ара олимпия комитетының 6-сы президенты лорд Килланин комитетҡа идара итеү мөҙҙәте тулғанлыҡтан вазифаһынан бушатыла, урың урынына Самаранч һайлана. 

Идара итеү осоронда Самаранч олимпия хәрәкәтенең финанс йәһәтенән үҙаллылыҡ алыуына өлгәшә. Сараларға бағыусылар табыуҙы, телевидение аша трансляциялауға договорҙар төҙөүҙе ойоштора, ошо сәбәпле МОК-тың бюджеты һәйбәт тулылана. 1984 йылғы Олимпия уйындарына Советтар Союзы һәм Көнсығыш блок тарафынан бойкот иғлан ителһә лә, Олимпия уйындарында ҡатнашҡан илдәр һаны арта бара, ярыштарҙа ҡатнашҡан спортсыларҙың да әҙерлек кимәле үҫә. 

Самаранчтың идараһы 1970-се йылдар кризисында финанс бөлгөнлөгөнә төшөп барған МОК-ҡа ҡотолоу килтерә. Юғиһә 1976 йылда уйындарҙы ойошторған ҡала (Денвер) хатта Олимпиаданы ҡабул итеүҙән баш тартырға мәжбүр була. Ғәҙәттә финанс сығымдарын Олимпиаданы ҡабул иткән илдең Олимпия уйындары комитеты яңғыҙы күтәреп килгән була. Әммә финанс ярҙамы эҙләү һәм ярышҡа профессональ спортсыларҙы индереү Самаранчтың дошмандарына уны Олимпия хәрәкәтенең үтә коммерциялашып китеүендә ғәйепләргә нигеҙ бирә. 

Халыҡ-ара олимпия комитетына Самаранч идара иткән саҡта МОК рәйесенә «Ғали йәнәптәре» тип мөрәжәғәт итеү индерелә. Шулай уҡ Самаранчты һәр ваҡыт шофёрлы лимузин йөрөтә, ниндәй ҡалаға барһа ла, ҡунаҡханаларҙың президент номерҙары көтә. Мәҫәлән, Швейцарияның Лозанна ҡалаһында йәшәүе йылына 500 000 АҠШ долларына төшәSI Flashback: Breaking Point (инг.)..

Олимпия хәрәкәте тарихына Хуан Антонио Самаранч һүнә башлаған олимпия хәрәкәтен дөрләтеп ебәргән кеше булараҡ инеп ҡала. 

«КГБ играет в шахматы» тигән китапта (авторҙары Б. Гулько, В. Корчной, В. Попов, Ю. Фельштинский) раҫланыуынса, Самаранч КГБ-ға агент итеп ылыҡтырылған һәм СССР-ға һәр яҡлап булышлыҡ иткән. Ылыҡтырғанда Самаранчҡа СССР һәм башҡа социалистик илдәрҙең тауыштары менән МОК президенты вазифаһы вәғәҙә ителгән булған.

 Бүләктәре 

 Испаниянан 
 Карлос III орденының Ҙур тәреһе кавалерыХуан Антонио Самаранч. Зевс-олимпиец
 Изабелла Католическая ордены сынйыры () (31 март 2000 йыл)Real Decreto 439/2000, de 31 de marzo, por el que se concede el Collar de la Orden de Isabel la Católica a don Juan Antonio Samaranch Torelló(исп.)Juan Antonio Samaranch (исп.)
 башҡа испан граждан ордендары
 «Туризм өлкәһендәге хеҙмәттәре өсөн» миҙалы (; 6 октябрь 2006 йыл)Real Decreto 1175/2006, de 6 de octubre, por el que se concede la Medalla al Mérito Turístico, por extraordinarios servicios prestados al turismo, a don Juan Antonio Samaranch Torelló.(исп.)

 Башҡа дәүләттәрҙән 
 «Италия Республикаһы алдындағы хеҙмәттәре өсөн» орденының бөйөк офицеры (2 июнь 1971 йыл)Grande Ufficiale Ordine al Merito della Repubblica Italiana Sig. Juan Antonio Samaranch (итал.)
 «Италия Республикаһы алдындағы хеҙмәттәре өсөн» орденының Ҙур тәреһе кавалеры (27 ғинуар 1981 йыл)Cavaliere di Gran Croce Ordine al Merito della Repubblica Italiana Juan Antonio Samaranch (итал.)
 Король Томислав таҫмалы ордены һәм Ҙур Йондоҙ кавалеры (Хорватия, 26 август 1993 йыл)Narodne novine: Odluka o dodjeli Ordena kralja Tomislava gospodinu Juanu Antoniju Samaranchu, predsjedniku Međunarodnoga olimpijskog odbora(хорв.)
 Халыҡ-ара Леонардо-премия (Рәсәй, 1994 йыл)
 Халыҡтар Дуҫлығы ордены (Рәсәй, 14 июль 1994 йыл)Указ Президента Российской Федерации от 14 июля 1994 года № 1496 «О награждении орденом Дружбы народов президента Международного олимпийского комитета Хуана Антонио Самаранча»Национальная информационная сеть «Спортивная Россия» 
 «Ҙур хеҙмәттәр өсөн» ордены (Үзбәкстан, 1996 йыл)И. Каримов. Речь на открытии музея Олимпийской славы
 Бөйөк Литва кенәзе Гядиминас орденының Ҙур тәреһе кавалеры (4 апрель 1997 йыл)Указ от 4 апреля 1997 года № 1268
 Бөтә донъя Филателистик каталогтар, альбомдар һәм журналдар нәшерселәре ассоциацияһының наградаһы (АСКАТ) «Гран При 1998»Филарама // Филателия. — 2002. — № 12. — С. 44.
 Республика ордены (Молдавия, 14 май 1999 йыл)Указ Президента Республики Молдова от 14 мая 1999 года № 1005 «О награждении господина Хуана Антонио Самаранча орденом „Ordinul Republicii“»
 III дәрәжә «Манас» ордены (Ҡырғыҙстан, 8 ноябрь 1999 йыл)Указ Президента Кыргызской Республики от 8 ноября 1999 года УП № 284 «О награждении орденом „Манас“ III степени Самаранча Х. А.»
 Почёт ордены (Рәсәй Федерацияһы, 25 июнь 2001 йыл)Указ Президента Российской Федерации от 25 июня 2001 года № 766 «О награждении орденом Почёта Самаранча Х. А.»Президент России наградил президента Международного олимпийског комитета Хуана Антонио Самаранча орденом Почёта 
 Алтын руно ордены (Грузия, 2001 йыл)Шеварднадзе наградил Самаранча «Золотым Руном»
 1 класлы Мария ере Тәреһе ордены (Эстония, 2003 йыл)У нас гостил Самаранч
 III дәрәжә Кенәз Ярослав Мудрый ордены (Украина, 21 май 2005 йыл)Указ Президента Украины от 21 мая 2005 года № 829/2005 «О награждении орденом князя Ярослава Мудрого членов Международного олимпийского комитета».

 Ғаиләһе 
1955 йылдың 1 декабрендә Мария Тереза Сализаксҡа (26 декабрь 1931 йыл — 16 сентябрь 2000 йыл) өйләнә. Ике балалары була. Улдары — Хуан Антонио (МОК ағзаһы). Ҡыҙҙары — Мария Тереза.

 Хәтер 
Сараеволағы Олимпия спорт һарайынаNa današnji dan otvorena Zetra.(босн.) һәм Мәскәүҙәге Теннис үҙәгенә Самаранч исеме бирелгән.

 Иҫкәрмәләр 

 Һылтанмалар 
 Juan Antonio Samaranch (исп.)
 LA UNIVERSIDAD CAMILO JOSÉ CELA Y MADRID 2012 PRESENTAN EL LIBRO EL OLIMPISMO (исп.)
Категория:«Италия Республикаһы алдындағы ҡаҙаныштары өсөн» ордены Бөйөк офицерҙары
Категория:«Италия Республикаһы алдындағы ҡаҙаныштары өсөн» ордены Ҙур тәре кавалерҙары
Категория:Изабелла Католичка орденының Ҙур тәреһе кавалерҙары
Категория:Алтын Олимпия ордены кавалерҙары
Категория:1 класлы Икеле аҡ тәре ордены кавалерҙары
Категория:Халыҡтар Дуҫлығы ордены кавалерҙары
Категория:Король Томислав ордены кавалерҙары
Категория:Почёт ордены кавалерҙары
Категория:ІІІ дәрәжә кенәз Ярослав Мудрый ордены кавалерҙары
Категория:«Күренекле хеҙмәттәре өсөн» ордены (Үзбәкстан) кавалерҙары
Категория:Принц Астурийский премияһы лауреаттары
Категория:«Мәскәүҙең 850 йыллығы иҫтәлегенә» миҙалы менән бүләкләнеүселәр
Категория:Алфавит буйынса шәхестәр
Категория:17 июлдә тыуғандар
Категория:1920 йылда тыуғандар
Категория:21 апрелдә вафат булғандар
Категория:2010 йылда вафат булғандар