Мөгөҙлө эре мал

Мөгөҙлө эре мал (урыҫса аббр. КРС) — — ауыл хужалығы хайуандары, башҡорттар был төр малды «һыйыр малы» тип атай.

Һыйыр малының төп тәғәйенләнеше — ит һәм һөт, тире һәм һирәкләп йөн етештереү , шулай уҡ ауыл хужалығы эштәрендә файҙаланыу. 2010 йылдар башында бар донъяла 1,3 — 1,4 миллиард баш һыйыр малы булаMapping the Global Distribution of Livestock / PLoS ONE 9(5): e96084. doi:10.1371/journal.pone.0096084 With estimated standing populations of 1.43 billion cattle, 1.87 billion sheep and goats, 0.98 billion pigs, and 19.60 billion chicken

 Енесе һәм йәше буйынса классификация 
 Эш үгеҙе — быҙау сағында бестерелгән өс йәштән олораҡ иркәк.
 Һыйыр — быҙаулаған орғасы.
 Нәҫел үгеҙе — бестерелмәгән өс йәштән олораҡ иркәк.
 Үгеҙ быҙау, үгеҙ башмаҡ — өс айҙан ҙурыраҡ, әммә өс йәштән өлкән түгел бестерелмәгән иркәк .
 Үгеҙ-кастрат — өс айҙан ҙурыраҡ, әммә өс йәштән өлкән түгел бестерелгән иркәк.
 Имсәк быҙау — 14 көнлөктән өс айға тиклемге башлыса имгән быҙауҙар.
 Тана — әле бер ҙә быҙауламаған орғасы.
 Тыуса һыйыр — тәүге тапҡыр быҙаулаған орғасы.
 Бер ҙә быҙауламаған һыйыр малы.

 Үрсеүе 
Ҡасмай ҡалған һыйыр малы — тыу, ҡасҡаны, быҙауларға тейеше — быуаҙ тип атала.

 Һыйыр малы һаны 
2006 йылғы Бөтә Рәсәй ауыл хужалығы иҫәбенә ярашлы, Рәсәйҙә 2006 йылдың июленә 23 514,2 мең баш эре мөгөҙлө мал булған. Уларҙың:
 11 225,5 меңе ауыл хужалығы ойошмаларында.
 979,5 мең башы крәҫтиән (фермер) хужалыҡтарында һәм шәхси эшҡыуарҙарҙа.
 11 309,2 мең башы граждандарҙың коммерцияға ҡарамаған берекмәләрендә .
Рәсәйҙә итле тоҡом һыйыр малы дөйөм күрһәткестең 1,5 % тура килә, һарыҡ дөйөм эре мөгөҙлө мал. 98 % ит һөтлө тоҡом һыйырҙарҙан алына.

2016 йыл аҙағына тиклем Рәсәйҙә эре мөгөҙлө мал 18 753 меңгә тиклем кәмегән. Уларҙың һаны:
 8 356 мең ауыл хужалығы ойошмаларында.
 Крәҫтиән (фермер) хужалыҡтарында һәм шәхси эшҡыуарҙарҙа 2 380 мең башҡа тиклем артҡан.
 Йорт хужалыҡтарында 8 017 мең башҡа еткән.

 Глобаль йылылыҡ артыуға йоғонто 
Һыйыр малын үрсетеү глобаль йылылыҡ артыуға һиҙелерлек йоғонто яһай]]. Быға мал эсәктәрендә яҡынса 10 % антропоген парник газдары барлыҡҡа килеү булышлыҡ итә.
, Шуға күрә был газдарҙың бүленеп сығыуын кәметеү ысулдары буйынса эксперименттар үткәрелә, ит ашауҙы кәметеү буйынса төрлө ойошмалар тарафынан пропаганда бараФильм «Спасти планету» // National Geographic Channel, 2016..

 Һыйыр малының төп тоҡомдары 

 Герефорд тоҡомо
 Абердин-ангус тоҡомо
 Голланд тоҡомо
 Холмогор тоҡомо
 Ҡыҙыл дала тоҡомо
 Айршир тоҡомо
 Ярослав тоҡомо
 Симменталь тоҡомо
 Сычев тоҡомо
 Швицкая тоҡомо
 Кострома тоҡомо
 Ҡалмыҡ тоҡомо
 Шароле тоҡомо
 Лимузин тоҡомо
 һәм башҡалар.

 Шулай уҡ ҡара 

 Малсылыҡ
 Мясное животноводство в России

 Иҫкәрмәләр 

 Әҙәбиәт 
 Костомахин Н. М. «Породы крупного рогатого скота»: Учебное пособие для студентов высших учебных заведений, обучающихся по специальности «Зоотехния». — М.: Издательство «КолосС», 2011. — 119 с., [8] л. — 500 экз. — ISBN 978-5-9532-0749-2.


 Һылтанмалар 
 Классификация КРС 



Категория:Ауыл хужалығы