Халыҡ-ара олимпия комитеты

Халыҡ-ара олимпия комитеты ( , ҡыҫҡ. МОК, , ) — Олимпия уйындарын тергеҙеү һәм олимпия хәрәкәтен пропагандалау өсөн ойошторолған халыҡ-ара ойошма. Комитеттың штаб-фатиры  Лозаннала (Швейцария) урынлашҡан.

Халыҡ-ара олимпия комитеты  1894 йылдың 23 июнендә Парижда  барон Пьер де Кубертен башланғысы менән ойошторола. Грек Деметриус Викелас Халыҡ-ара олимпия комитетының беренсе президенты булаАлександр Губский. «Учтен каждый доллар», — Жак Рогге, президент Международного олимпийского комитета // Ведомости, 03.02.2010, 18 (2536).

Йыл һайын 23 июндә Халыҡ-ара Олимпия көнө билдәләнә.   

 Халыҡ-ара олимпия комитетының  бурыстары 
Халыҡ-ара олимпия комитеты, Олимпия хартияһына ярашлы, олимпия хәрәкәтенә  һәм Олимпия уйындарының үҫешенә етәкселек итә. Халыҡ-ара олимпия комитеты спортты үҫтереүҙе, спорт ярыштары үткәреүҙе дәртләндерә,  Олимпия уйындарының даими үтеп тороуын тәьмин итә.

Халыҡ-ара олимпия комитеты Олимпия уйындарына бөтә хоҡуҡтарға эйә.  Шул уҡ ваҡытта Олимпия уйындарын үткәреү буйынса эшмәкәрлекте Халыҡ-ара олимпия комитеты түгел, ә уйындар үтә торған илдә булдырылған Ойоштороу комитеты атҡара.  

 Халыҡ-ара олимпия комитетын финанслау 
Халыҡ-ара олимпия комитеты һәр төрлө шәхси сығанаҡтарҙан финанслана.  Средстволарҙың күп өлөшө телевизион  компанияларҙан һәм бағыусыларҙан килә. Ошо  партнерҙар арҡаһында Халыҡ-ара олимпия комитеты Олимпия уйындарын үткәреүгә, милли олимпия комитеттарының  һәм халыҡ-ара спорт делегацияларының эшмәкәрлегенә тос ҡына ярҙам күрһәтә ала. 

2010 йыл башына ҡарата Халыҡ-ара олимпия комитеты Олимпия уйындарын трансляциялауға хоҡуҡтарҙы һатыуҙан  (бөтә күләмдең 53 проценты), бағыусыларҙан (34 процент),  билеттар һатыуҙан (11 процент) һәм лицензиялар биреүҙән (2 процент) килем ала.  Халыҡ-ара олимпия комитетының кереме   2008 йылда  $2,4 млрд тәшкил итә.

 Халыҡ-ара олимпия комитетында ҡарарҙар ҡабул итеү барышы 
Халыҡ-ара олимпия комитеты вәкәләттәре уның органдары тарафынан атҡарыла, был органдар:
 Сессия  (йылына 1 тапҡыр үткәрелә)
 Халыҡ-ара олимпия комитетының башҡарма комитеты  
 Президент. 
Сессия   Халыҡ-ара олимпия комитеты ағзаларының дөйөм йыйылышы рәүешендә үткәрелә.  Сессия —   Халыҡ-ара олимпия комитетының юғары органы, уның ҡарарҙары  ҡайтанан ҡаралмай.

Халыҡ-ара олимпия комитетының сираттан тыш сессияһы  Президент тарафынан йә Халыҡ-ара олимпия комитеты ағзаларының кәм тигәндә өстән бер өлөшөнөң яҙма талабы буйынса үткәрелә ала.   

Сессия түбәндәге вәкәләттәргә эйә: 
 Олимпия хартияһына төҙәтеүҙәр тәҡдим итеү һәм индереү
 Халыҡ-ара олимпия комитеты ағзаларын, Почётлы президентты, Почётлы ағзаларын һайлау
 Президентты, вице-президентты һәм Халыҡ-ара олимпия комитеты Башҡарма комитетының башҡа ағзаларын һайлау
 Олимпия уйындарын ойоштороусы ҡаланы һайлау  
 Халыҡ-ара олимпия комитетының йыллыҡ отчетын һәм бюджетын раҫлау.
Сессияла Халыҡ-ара олимпия комитеты ағзаларының яртыһы плюс бер тауыш кәрәкле кворумды булдыра. Сессияның ҡарарҙары тауыштарҙың ябай күпселеге менән ҡабул ителә; ләкин Олимпизмдың нигеҙ принциптарына, Олимпия хартияһының ҡағиҙәләренә йәки Олимпия хартияһына ингән башҡа положениеларға  үҙгәрештәр индереү өсөн  тауыштарҙың өстән ике өлөшө кәрәк.  Халыҡ-ара олимпия комитетының һәр ағзаһы бер тауышҡа эйә. Тауыштарҙы һанағанда тауыш биреүҙән тотҡарланып тороусыларҙың тауышы, шулай уҡ буш йә боҙолған бюллетендәр иҫәпкә алынмай. Ышаныс ҡағыҙы буйынса тауыш биреү рөхсәт ителмәй.  Йәшерен тауыш биреү был Олимпия хартияһында ҡаралған осраҡтарҙа, йә рәйестең ҡарары буйынса, йә Халыҡ-ара олимпия комитеты ағзаларының  сессияла ҡатнашҡан ағзаларының кәм тигәндә сирегенең үтенесе буйынса үткәрелә. Тауыштар һаны тигеҙ булғанда хәл иткес ҡарарҙы рәйес сығара. 

 Халыҡ-ара олимпия комитеты ағзалары 
Халыҡ-ара олимпия комитетында  физик шәхестәр ағза булып тора, уларҙың һаны 115-тән артмай, шуларҙың 70-е ниндәй ҙә булһа вазифа йә эшмәкәрлеккә бәйле түгел, 15 ағза — ғәмәлдәге спортсы,  15 ағза — халыҡ-ара спорт федерациялары йә уларҙың ассоциациялары вәкиле, тағы 15 ағза милли олимпия  комитеттарының йә уларҙың ассоциацияларының вәкиле булып тора. Оҙаҡ ваҡыт Халыҡ-ара олимпия комитеты ағзалары итеп гел  ирҙәр һайлана,  ҡатын-ҡыҙҙар Халыҡ-ара олимпия комитеты ағзаһы итеп тәүге тапҡыр тик 1981 йылда ғына һайлана(инг.).  olympic.org (октябрь 2013). — «In 1981, Pirjo Häggman and Flor Isava Fonseca were the first women to be elected as IOC members.»  5 октябрь 2014 тикшерелгән..

Милли олимпия комитеттары Халыҡ-ара олимпия комитеты таныуы нигеҙендә эш итә.

2016 йыл башына ҡарата Халыҡ-ара олимпия комитеты тарафынан танылған 206 милли олимпия комитеты бар.

Уларҙың 193-ө Берләшкән Милләттәр Ойошмаһы ағзаһы булған дәүләттәрҙеке, ә тағы 13-ө (Америка  Самоаһы, Аруба, Бермуд утрауҙары, Британия  Виргин утрауҙары, Виргин Утрауҙары (АҠШ), Гонконг, Гуам, Кайман  Утрауҙары, Кук утрауҙары, Фәләстин Дәүләте, Пуэрто-Рико, Косово Республикаһы, Ҡытай Тайбэйы) төрлө  статуслы  территорияларҙан вәкиллекте тормошҡа ашыра. 

Берләшкән Милләттәр Ойошмаһы тарафынан танылған бөтә дәүләттәрҙең милли олимпия комитеттары Халыҡ-ара олимпия комитеты тарафынан да танылған.  Милли олимпия комитеттарының һәр береһе үҙ ҡитғаһындағы  континенталь олимпия ассоциацияһына буйһона:
 Африка — ANOCA (Association of National Olympic Committees of Africa — Африка милли олимпия комитеттары ассоциацияһы)
 Америка — PASO (Pan American Sports Organisation — Панамерика спорт ойошмаһы)
 Азия — OCA (Olympic Council of Asia — Азия олимпия советы)
 Европа — EOC (European Olympic Committees — Европа олимпия комитеттары)
 Океания — ONOC (Oceania National Olympic Committees — Океанияның милли олимпия комитеттары)

 Халыҡ-ара олимпия комитетының башҡарма комитеты 
ВазифаИсем-шәрифеИлПрезидент Томас Бах  ссылка=Германия|граница|22x22пкс|ссылка=Германия|22x22пкс ГерманияВице-президент Нәүәл әл-Мөтәүәкил ссылка=Марокко|граница|22x22пкс|ссылка=Марокко|22x22пкс МароккоВице-президент Крейг Риди  ссылка=Великобритания|граница|22x22пкс|ссылка=Великобритания|22x22пкс Бөйөк БританияВице-президент Джон Коутс   ссылка=Австралия|граница|22x22пкс|ссылка=Австралия|22x22пкс АвстралияВице-президент Цайцин Ю ссылка=Китайская Народная Республика|граница|22x22пкс|ссылка=Китайская Народная Республика|22x22пкс КНРГенераль директор  Кристоф де Кеппер  ссылка=Бельгия|граница|22x22пкс|ссылка=Бельгия|22x22пкс БельгияАғза  Ву Чин-куо  ссылка=Китайская Республика|граница|22x22пкс|ссылка=Китайская Республика|22x22пкс Ҡытай РеспубликаһыАғза  Рене Фазель   ссылка=Швейцария|граница|20x20пкс|ссылка=Швейцария|20x20пкс ШвейцарияАғза  Хики Патрик ссылка=Ирландия|граница|22x22пкс|ссылка=Ирландия|22x22пкс ИрландияАғза  Бокель Клаудиа ссылка=Германия|граница|22x22пкс|ссылка=Германия|22x22пкс ГерманияАғза  Самаранч Хуан Антонио (кесе)  ссылка=Испания|граница|22x22пкс|ссылка=Испания|22x22пкс ИспанияАғза  Бубка Сергей Назарович  ссылка=Украина|граница|22x22пкс|ссылка=Украина|22x22пкс УкраинаАғза  Лухан Вили Калтшмитт  ссылка=Гватемала|граница|22x22пкс|ссылка=Гватемала|22x22пкс ГватемалаАғза  Дефранц Анита  ссылка=Соединённые Штаты Америки|граница|22x22пкс|ссылка=Соединённые Штаты Америки|22x22пкс АҠШАғза  Эрденер Угур  ссылка=Турция|граница|22x22пкс|ссылка=Турция|22x22пкс ТөркиәАғза  Линдберг Гунилла  ссылка=Швеция|граница|22x22пкс|ссылка=Швеция|22x22пкс Швеция
 Халыҡ-ара олимпия комитеты комиссиялары, комитеттары һәм структуралары 
2015 йылдың 23 июненә ҡарата 
 Комиссия/комитет  Инглизсә атамаһы Ойошторолоу йылы РәйесеБашҡарма комитет IOC Executive Board  1921  граница|22x22пкс|граница|22x22пкс|Германия Томас БахСпортсылар комиссияһы Athletes’ Commission  1981  граница|22x22пкс|граница|22x22пкс|Германия Клаудия БокельСпортсыларҙың үҙ-ара мөнәсәбәттәре комиссияһыРанее — Комиссия по взаимоотношениям  Athletes’ Entourage Commission   граница|22x22пкс|граница|22x22пкс|Украина Сергей БубкаАудит комитеты Audit Committee   граница|22x22пкс|граница|22x22пкс|Бельгия Пьер-Оливье Бекерс-Вьёжан Коммуникациялар буйынса комиссия Communications Commission   граница|22x22пкс|граница|22x22пкс|Нидерланд Камил ЭйрлингсПхёнчхан-2018-ҙең координация комиссияһы Coordination Commission For PyeongChang 2018   граница|22x22пкс|граница|22x22пкс|Швеция Гунилла ЛиндбергТокио-2020-нең координация комиссияһы Coordination Commission For Tokyo 2020   граница|22x22пкс|граница|22x22пкс|Австралия Джон КоатсБуэнос-Айрес-2018-ҙең координация комиссияһы Coordination Commission YOG Buenos Aires 2018   граница|22x22пкс|граница|22x22пкс|Намибия Фрэнк ФредериксМәҙәниәт һәм олимпия мираҫы буйынса комиссияРанее — Комиссия по культуре и олимпийскому образованию  Culture and Olympic Heritage Commission  граница|22x22пкс|граница|22x22пкс|Греция Ламбис Николау Delegate Members  Delegate Members   граница|22x22пкс|граница|22x22пкс|Ирландия Патрик ХикиЭтика комиссияһы Ethics Commission  1999  граница|22x22пкс|граница|22x22пкс|Сенегал Юссуфа НдиайЮОИ-2020-нең баһалау комиссияһы Evaluation Commission YOG 2020   граница|22x22пкс|граница|22x22пкс|Ҡытай Ян Ян (A)ЗОИ-2022-нең баһалау комиссияһы Evaluation Commission Olympic Winter Games 2022   граница|22x22пкс|граница|22x22пкс|Рәсәй Александр Жуков Финанс комиссияһы Finance Commission   граница|22x22пкс|граница|22x22пкс|Сингапур Ын Сер Мианг Халыҡ-ара олимпия комитеты ағзаларын һайлау комиссияһыРанее — Комиссия по номинациям  IOC Members Election Commission   граница|22x22пкс|граница|22x22пкс|Бөйөк Британия Принцесса Анна ВАДА башҡарма комитетында һәм Ойоштороусылар советында Халыҡ-ара олимпия комитеты вәкилдәре IOC Representatives on the WADA Executive Committee and Foundation Board   граница|22x22пкс|граница|22x22пкс|Бөйөк Британия Крэйг РидиХоҡуҡ эштәре буйынса комиссияРанее — Юридическая комиссия и комиссия «Спорт и право»  Legal Affairs   граница|22x22пкс|граница|22x22пкс|Австралия Джон КоатсМаркетинг буйынса комиссия   Marketing Commission   граница|22x22пкс|граница|22x22пкс|Япония Цунэкадзу ТакэдаМедицина һәм фән буйынса комиссияРанее — Медицинская комиссия  Medical And Scientific Commission   граница|22x22пкс|граница|22x22пкс|Төркиә Угур ЭрденерОлимпия белеме биреү буйынса комиссияРанее — часть комиссии по культуре и олимпийскому образованию  Olympic Education Commission   граница|22x22пкс|граница|22x22пкс|Бөйөк Британия Филип КрэйвенОлимпия программаһы буйынса комиссия Olympic Programme Commission   граница|22x22пкс|граница|22x22пкс|Италия Франко КаррароОлимпия теләктәшлеге буйынса комиссия Olympic Solidarity Commission  1981  граница|22x22пкс|граница|22x22пкс|Кувейт Ахмед аль-Фахад ас-СабахЙәмәғәтселек менән бәйләнештәр һәм спорт аша социаль үҫеш комиссияһыРанее — Комиссия по международным отношениям  Public Affairs And Social Social Development Through Sport   граница|22x22пкс|граница|22x22пкс|Италия Марио Песканте«Спорт һәм әүҙем йәмғиәт» комиссияһыРанее — Комиссия «Спорт для всех»  Sport And Active Society Commission  1983  граница|22x22пкс|граница|22x22пкс|Көньяҡ Африка Республикаһы Сэм Рамсами«Үҫеш һәм мираҫ» комиссияһыРанее — комиссия «Спорт и окружающая среда»  Sustainability and Legacy Commission  1995  граница|22x22пкс|граница|22x22пкс|Монако Альбер II«Ҡатын-ҡыҙҙар спортта» комиссияһыРанее — комиссия «Женщины и спорт»  Women In Sport Commission  2004  граница|22x22пкс|граница|22x22пкс|Бурунди Лидия Нсекера Олимпия каналы Olympic Channel  граница|22x22пкс|граница|22x22пкс|Америка Ҡушма Штаттары Лэрри Пробст Olympic Channel Services S.A. (Швейцария)  Olympic Channel Services S.A.   граница|22x22пкс|граница|22x22пкс|Германия Томас Бах Olympic Broadcasting Services S.A. (Швейцария)  Olympic Broadcasting Services S.A.   граница|22x22пкс|граница|22x22пкс|Канада Ричард Паунд

 Халыҡ-ара олимпия комитеты президенттары 
Халыҡ-ара олимпия комитетының бөтә  президенттары,  Брендедждан башҡалары, европалы була.
 Президенттар ИлПрезидентлыҡ йылдары Иҫкәрмәләр Деметриус Викелас граница|22x22пкс|граница|22x22пкс|Греция Греция 1894—1896 Барон Пьер де Кубертен ссылка=Франция|граница|22x22пкс|ссылка=Франция|22x22пкс Франция 1896—1916 һәм 1919—1925 1925—1937 йылдарҙа Халыҡ-ара олимпия комитетының Почётлы Президенты Барон Годфруа де Блоне ссылка=Швейцария|граница|20x20пкс|ссылка=Швейцария|20x20пкс Швейцария 1916—1919 (вазифа башҡ.) Граф Анри де Байе-Латур ссылка=Бельгия|граница|22x22пкс|ссылка=Бельгия|22x22пкс Бельгия 1925—1942 Зигфрид Эдстрём ссылка=Швеция|граница|22x22пкс|ссылка=Швеция|22x22пкс Швеция 1946—1952 (вазифа башҡ. 1942—1946) Эвери Брендедж ссылка=Соединённые Штаты Америки|граница|22x22пкс|ссылка=Соединённые Штаты Америки|22x22пкс АҠШ 1952—1972 Халыҡ-ара олимпия комитетының элек Олимпия уйындарында спортсы булараҡ ҡатнашҡан тәүге президенты   Лорд Майкл Моррис, 3-сө барон Килланин ссылка=Ирландия|граница|22x22пкс|ссылка=Ирландия|22x22пкс Ирландия 1972—1980 Маркиз Хуан Антонио Самаранч ссылка=Испания|граница|22x22пкс|ссылка=Испания|22x22пкс Испания 1980—2001 2001—2010 йылдарҙа Халыҡ-ара олимпия комитетының Почётлы Президенты Граф Жак Рогге ссылка=Бельгия|граница|22x22пкс|ссылка=Бельгия|22x22пкс Бельгия 2001—2013 Халыҡ-ара олимпия комитетының элек Олимпия уйындарында спортсы булараҡ бер нисә тапҡыр ҡатнашҡан тәүге президенты  (1968, 1972 һәм 1976). 2013 йылдан Почётлы Президент Томас БахТомас Бах стал новым президентом Международного олимпийского комитета. ссылка=Германия|граница|22x22пкс|ссылка=Германия|22x22пкс Германия 2013 йылдан  Халыҡ-ара олимпия комитетының элек Олимпия чемпионы булған тәүге президенты  (1976, фехтование)

 Шулай уҡ ҡарағыҙ 
 Олимпия уйындары 
 Йәйге Олимпия уйындары 
 Ҡышҡы Олимпия уйындары
 Паралимпия уйындары  
 Бөтә донъя допингҡа ҡаршы агентлыҡ  (ВАДА)
 Спорт  арбитраж  суды  

 Иҫкәрмәләр 

2024 Olympics 

 Һылтанмалар 
 Официальный сайт Международного олимпийского комитета (инг.) (фр.)
 МОК на сайте olympic-history.ru

Категория:Алфавит буйынса йәмәғәт ойошмалары