Ике үлсәмле арауыҡ

Ике үлсәмле арауыҡ — беҙ йәшәгән физик донъяның яҫы проекцияһының геометрик моделе. Ике үлсәмле арауыҡ тип n=2 булғандағы n-үлсәмле арауыҡ иҫәпләнә.

Ике үлсәмле арауыҡ миҫалы булып яҫылыҡ (ике үлсәмле Евклид арауығы) тора. Был арауыҡтың нөктәләрен ни бары ике һан менән биреп була. Мәҫәлән, һәр нөктәне (x, y) һандар пары менән биреп була. Яҫы объекттар оҙонлоҡ ҡына түгел, киңлек менән дә характерланаларГущин Д. Д. Пространство как математическое понятие.

Өс үлсәмле  Евклид арауығының башҡа йөҙҙәре ике үлсәмле Евклид булмаған арауыҡ булараҡ ҡаралырға мөмкиндәр.

 Ике үлсәмле арауыҡ геометрияһы 

 Күпмөйөштәр 

Ике үлсәмле арауыҡта сикһеҙ  күп төҙөк күпмөйөштәр бар. Төҙөк күпмөйөштәргә миҫалдар түбәндә килтерелгән:

 Ҡабарынҡы күпмөйөштәр 
{p} символы (Шлефли символы) төҙөк p-мөйөш тигәнде аңлата.

ИсемеӨсмөйөш(2-симплекс)Квадрат(2-куб)БишмөйөшАлтымөйөшЕтемөйөшҺигеҙмөйөшШлефли символы{3}{4}{5}{6}{7}{8}Күренеше75px75px75px75px75px75pxИсемеТуғыҙмөйөшУнмөйөшУн бермөйөшУн икемөйөшУн өсмөйөшУн дүртмөйөшШлефли символы{9}{10}{11}{12}{13}{14}Вид75px75px75px75px75px75pxНазваниеУн бишмөйөшУн алтымөйөшУн етемөйөшУн һигеҙмөйөшУн туғыҙмөйөшЕгермемөйөш…n-мөйөшШлефли символы{15}{16}{17}{18}{19}{20}{n}Вид75px75px75px75px75px75px

 Гиперсфера 

Ике үлсәмле арауыҡта әйләнә гиперсфера була, уны ҡайһы берҙә 1-сфера тип атайҙар, сөнки уның йөҙө бер үлсәмле булып тора. Яҫылыҡтың гиперсфера менән сикләнгән өлөшөнөң майҙаны (түңәрәктең майҙаны):
  тигеҙ,
бында  — әйләнә радиусы.

 Ике үлсәмле арауыҡта координаталар системаһы 

Ике үлсәмле Евклид арауығында иң күп таралған координаталар системалары — тура мөйөшлө (Декарт) координаталар системаһы һәм поляр координаталар системаһы.  2-сферала географик координаталар системаһы ҡулланыла.

 Шулай уҡ ҡарағыҙ 
 Ике үлсәмле нормаль бүленеш

 Иҫкәрмәләр 

Категория:Геометрия
Категория:Арауыҡ үлсәнеше