Сосюра Владимир Николаевич

Сосюра Владимир Николаевич (; 25 декабрь 1898 йыл — 8 ғинуар 1965 йыл) — СССР шағиры, тәржемәсе, журналист, хәрби корреспондент.

 Биографияһы 
Владимир Николаевич Сосюра Украинаның Екатеринослав губерниһы Дебальцево станицаһында 1897 йылдың 25 декабрендә тыуған. Ҡайһы бер сығанаҡтарҙа 1901 йыл тип күрһәтелә. Ҡәбер ташына ошо дата ҡуйылған).

Атаһы Николай Владимирович чертёжсы булып эшләгән, француз сығышлы булған.

Владимир Сосюра ауыл мәктәбен тамамлап, ауыл хужалығы училищеһына уҡырға ингән. Бында шул уҡ ваҡытта буласаҡ Советтар Союзы Маршалы К. С. Москаленко] ла уҡығанМоскаленко К. С. На Юго-Западном направлении. 1943—1945. Воспоминания командарма. Книга II. — М.: Наука, 1973. стр. 626.

12 йәшенән Донбасс шахталарында эшләгән, Граждандар һуғышында ла ҡатнашҡан: башта Украина Халыҡ Республикаһы яғында, шунан -Ҡыҙыл Армия яғында. Һуғыштан һуң Харьковтағы Коммунистик Университетта, артабан Харьков халыҡ мәғарифы институтындағы рабфакта уҡыған. Шул осорҙа әҙәби ижадҡа килә.

1942—1944 йылдарҙа Сосюра — хәрби корреспондент.

1951 йылда уны «Правда» гәзитендә "буржуаз милләтселек"тә ғәйепләп мәҡәләлар баҫыла. Сәбәбе — 1944 йылда баҫылған «Любіть Україну» тигән шиғыр («Любіть Україну» )

1965 йылдың 8 ғинуарында вафат булған.Киевта ерләнгән.

 Башҡортостанда эвакуацияла 
Бөйөк Ватан һуғышы йылдарында уның ғаиләһе күпмелер Өфөлә йәшәй. Үҙе иһә, хәрби корреспондент булараҡ, ҡайтып-китеп кенә йөрөй. 1941—43 йылдарҙа шағирҙың Башҡортостанда булғанда яҙылған «Киләм» («Иду»), «Башҡортостан күге аҫтында» («Под небом Башкирии»), «Ҡыш» («Зима»), «Хәрби йырҙар…» («Песни боевые…») тигән һәм һ.б. шиғырҙары Башҡортостан тәбиғәтенә, башҡорт халҡының һәм Бөйөк Ватан һуғышы йылдарында Башҡортостанға эвакуацияланған төрлө милләт вәкилдәренең, атап әйткәндә, украиндарҙың дуҫлығына арналған. Сосюраның әҫәрҙәре Хәниф Кәрим, Рәшит Ниғмәти, Сафуан Әлибай һәм башҡа шағирҙар тарафынан башҡорт теленә тәржемә ителгән. Ул үҙе Әхтәм Ихсан, Сәйфи Ҡудаш һәм башҡа бер нисә авторҙың әҫәрҙәрен украин теленә тәржемә иткән.

Күп йылдар үткәс, Сосюра В. Н. Башҡортостанға һөйөүен, һағыныуын, рәхмәтен ошо шиғыр юлдарында бәйән итә:

Соловей Украины в Башкирии .

 Ғаиләһе 
Владимир Сосюра ике тапҡыр өйләнгән.

Тәүге никахы 1922 йыл — ҡыҙыл казак эскадроны политругы Вера Касперовна Берзина менән булған. Ул уға Харьковта студентка сағында өйләнә. Сосюра уға «Рабфаковка» тигән поэмаһын бағышлаған. Әммә сәйәси тормошҡа ҡараштары төрлө булыу арҡаһында айырылышҡандар:

 Ми з тобою зійшлися в маю,
 ще не знав я, що значить ідея.
 Ти й тоді Україну мою
 не любила, сміялася з неї.
Был никахтан Сосюраның ике улы тыуа.

Икенсе тапҡыр Сосюра 1931 йылда — Мария Гавриловна Даниловаға өйләнә, уныһы 12йәшкә кесерәк була, балет мәктәбен тамамлаған ғына. Улдары тыуа.

1949 йылда Мария Сосюраны йәнәһе дәүләт серен фаш иткән тип ҡулға алып, Ҡаҙағстанға ебәрәләр. Биш йылдан Мария әйләнеп ҡайта һәм улар яңынан яҙылыша.

 Ижады 
«Ҡыҙыл розалар» («Красные розы»; 1932), «Баҡсалар шаулаһын өсөн» («Чтоб сады шумели»; 1947), «Хеҙмәтсән ғаилә бәхете» («Счастье семьи трудовой»; 1962) һәм башҡа бик күп шиғри йыйынтыҡтар авторы.

Сосюра урыҫ телендә тәүге шиғырын 1917 йылда баҫып сығара. Тәүге йыйынтығы 1921 йылда донъя күрә. «Червона зима» (1922) тигән революцион-романтик поэмаһы уға танылыу килтерә.

Сосюраның ижадында ул йәшәгән осорҙоң барлыҡ ҡапма-ҡаршылыҡтары сағылыш таба.

1930-сы йылдарҙа был Сосюраны коммунистик партия менән ҡаршылыҡҡа килтерә.

Төрлө йылдарҙа баҫылған әҫәрҙәре том-том булып сыға тора. « 3 томда шиғырҙар» (1929—1930), « 3 томда әҫәрҙәр» (1957—1958), «10 томда әҫәрҙәр» (1970—1972).

 Маҡтаулы исмедәре һәм башҡа бүләктәре 
 Беренсе дәрәжә Сталин премияһы (1948)
 УССР-ҙың Тарас Шевченко исемендәге Милли премияһы (1962)
 ике Ленин ордены (5.1.1948; 24.11.1960)
 Ҡыҙыл Байраҡ ордены (13.9.1943)
 Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены (4.1.1958)
 «Почёт Билдәһе» ордены (5.3.1939)
 миҙалдар

 Сығанаҡтар 
 С.Ғ.Сафуанов. Переяслав радаһы. — Әҙәби Башҡортостан. 1954. № 5

 Иҫкәрмәләр 

 Һылтанмалар 
 Сосюра Владимир Николаевич 
 Соловей Украины в Башкирии 

 Владимир Николаевич Сосюра (1898—1965) 
 Краткая литературная энциклопедия. Сосюра

Категория:Украин яҙыусылары
Категория:СССР яҙыусылары
Категория:Башҡортостанда эвакуацияла булғандар