Ҡуҡан

Ҡуҡа́н () — Үзбәкстандың Фирғәнә өлкәһендәге ҡала. Иң боронғо ҡалаларҙың береһе, Ҡуҡан ханлығының баш ҡалаһыAN ACCOUNT OF THE KINGDOM OF CAUBUL, AND ITS DEPENDENCIES, IN PERSIA, TARTARY, AND INDIA; A VIEW OF THE AFGHAUN NATION, AND A HISTORY OF THE DOORAUNEE MONARCHY. BY THE HON. MOUNTSTUART ELPHINSTONE. NEW AND REVISED EDITION. IN TWO VOLUMES. VOL. I. LONDON: RICHARD BENTLEY, NEW BURLINGTON STREET, 1839. Р. 119 Был ханлыҡ 1709—1876 йылдарҙа хәҙерге Үзбәкстан, Тажикстан, Ҡырғыҙстан, көньяҡ Ҡаҙағстан һәм Синьцзян-Уйғыр автономиялы районы ерҙәрен биләп торған Кокандское ханство 

 Халҡы 
2016 йылдың 1 апреленә халыҡ һаны 233,5 мең кеше булғанСтатистический буклет «О населении языком цифр» .

 Тарихы 
Ҡуҡан ҡалаһындағы ҡомартҡыларҙы археологик йәһәттән тикшереү барышында 5 метр тәрәнлектә 2 мең йыл элекке мәҙәни ҡатлам табылған. Табылған артефакттар буйынса был урында б.э.т. кәмендә VII быуат элек кеше йәшәгәнлеге асыҡланған. Ҡала Сох оазисы үҙәге булған һәм конфедератив Фирғәнә дәүләтенең баш ҡалаһы булған тип фараз ителә (ҡытай йылъяҙмаларында «Давань»).

Х быуат ғәрәп географтары һәм сәйәхәтселәре Әл-Истаһри менән Ибн Һәүкәл Ховакенд йәки Хоканд ҡалаһы тураһында яҙма ҡалдырған. Уның буйынса һүҙ бөгөнгө Ҡуҡан тураһында барғаны аңлашыла.

Ховакенд йәки Хокан Бөйөк Ебәк юлында урынлашҡан булған, ихтимал, эре сауҙа үҙәге булғандыр. XIII быуатта монголдар тарафынан емертелгәнИсторические и архитектурные памятники КокандаКоканд .

Буласаҡ Ҡуҡан ханлығының биләмәһе 1571—1626 йылдарҙа Бохара әмирлегенә ингән. Артабан Калвака, Аҡтепә, Иҫке-Ҡурған һәм Хоканд урынында ҙур Коканд ҡалаһы барлыҡҡа килгән һәм Ҡуҡан ханлығының баш ҡалаһына әүерелгән.

1876 йылдың 19 февралендә Ҡуҡанды урыҫ ғәскәре яулап ала (генерал Скобелев Михаил Дмитриевич етәкселегендә). Ханлыҡ юҡҡа сығарыла һәм Рәсәй империяһының Фирғәнә өлкәһе составына ҡушыла. Ҡуҡан өйәҙ үҙәгенә әүерелә.

Ҡуҡандағы хан һарайын бик тиҙ нығытмаға әйләндерәләр.

1917—1918 йылдарҙа Ҡуҡан Төркөстан автономияһы баш ҡалаһы була (рәсми атамаһы Туркестани мухтариат).

1918 йылдың 12 февралендә Эргаш етәкселегендәге баҫмасылар Ҡуҡан нығытмаһына һөжүм итеп, бер нисә көндән яулап алалар, һәм уларҙы ике йыл үткәс кенә ҡыуып сығара алаларБорьба с басмачами в Средней Азии. Хронология.

1924 йылда Ҡуҡан Үзбәк ССР-ы тәркибенә инә.

1991 йылдан Үзбәкстандың Фирғәнә өлкәһенә инә

 Билдәле шәхестәре 
 Зарипов Мәҙиәр Фәхретдин улы (11.05.1929—15.04.2006), ғалим-инженер-электромеханик, юғары мәктәп уҡытыусыһы. 1972—1980 йылдарҙа Өфө авиация институтының кафедра мөдире. Техник фәндәр докторы (1970), профессор (1970). Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған фән эшмәкәре (1977), СССР‑ҙың юғары мәктәп отличнигы (1975), Рәсәй Федерацияһының почётлы юғары профессиональ белем биреү хеҙмәткәре (1999), СССР-ҙың уйлап табыусыһы (1984)Башҡорт энциклопедияһы — Зарипов Мәҙиәр Фәхретдин улы . 

 Әҙәбиәт 
 Соловьев Л. В. «Повесть о Ходже Насреддине» книга вторая «Очарованный принц»
 Никитин Н. Н. «Это было в Коканде

 Иҫкәрмәләр 

 Һылтанмалар 
 hokandi.narod.ru
 БСЭ.

Категория:Алфавит буйынса тораҡ пункттары
Категория:Үзбәкстандың боронғо ҡалалары
Категория:Фирғәнә өлкәһе тораҡ пункттары
Категория:Үзбәкстан ҡалалары
Категория:Ебәк юлы ҡалалары