Көньяҡ тропик

Көньяҡ тропик, йәки Кәзәмөгөҙ тропигы, — Ер картаһында билдәләнгән биш төп параллелдең береһе. Экваторҙан көньяҡҡа табан 23°26′16″ киңлегендә урынлашҡан һәм иң көньяҡта урынлашҡан киңлекте билдәләй, унда ҡояш төш мәлендә зенитҡа күтәрелә ала. Был ҡышҡы ҡояш торошо мәлендә күҙәтелә. Сәбәбе — йыл барышында Ер Ҡояш тирәләй әйләнгәндә ауышлыҡ күсәре әйләнешенең максималь булыуы сәбәпле, Көньяҡ ярымшарҙың өҫтөнә Ҡояш нурҙарының төшөү мөйөшө үҙгәрә.

Көньяҡ тропиктың төньяҡ эквиваленты — Төньяҡ тропик. Көньяҡ тропиктан кәньяҡҡа табан ятҡан өлкәлә — субтропик һәм уртаса климат. Көньяҡ һәм Төньяҡ тропиктар араһындағы өлкә тропиктар тип атала.

Кәзәмөгөҙ тропигының атамаһы Кәзәмөгөҙ йондоҙлоғонан алына, сөнки 2 мең йыл элек ҡышҡы ҡояш торошо мәлендә ҡояш уның аша үтә. Хәҙерге ваҡытта ҡояш был осорҙа Уҡсы йондоҙлоғонда була, быны көн менән төн оҙонлоғоноң бер төрлө кимәлдә булыуы менән аңлатырға мөмкин, «тропик» һүҙе грексанан килгән:  (боролош), йәғни Ҡояш хәрәкәтенең ҡояш торошондағы «боролоу» процесын тасуирлай.

Көньяҡ тропиктың торошо бер төрлө генә түгел, сөнки ул планетаның әйләнеү күсәренең ҡояшҡа ҡарата ауышлығына бәйле. 2000 йылда ауышлыҡтың уртаса мөйөшө яҡынса 23°26′21″ тигеҙ булды, ләкин ер күсәренең нутацияһы, шулай уҡ төрлө осорҙарға эйә булған башҡа циклдар арҡаһында, тропиктарҙың торошо бер ни тиклем үҙгәрә (күпкә түгел һәм сағыштырмаса). Хәҙерге ваҡытта, ер күсәренең уның траекторияһына ҡарата ауышлығы яйлап кәмей барыуға бәйле, Кәзәмөгөҙ тропигы әкренләп экваторға табан күсә бара.

Тропик аша үтеп барғанда диңгеҙҙәге карапта Нептун байрамы үткәрелә (шулай ҙа йышыраҡ экваторҙы үткәндә был байрам ойошторола).

 Географияһы 
справа|мини|200x200пкс|Антофагаст (Чили) ҡалаһынан төньяҡҡа табан Кәзәмөгөҙ тропигын билдәләгән Монумент.
справа|мини|200x200пкс|Намибияла Кәзәмөгөҙ тропигын билдәләгән Тамға.
справа|мини|200x200пкс|Австралияның Алис-Спрингс ҡалаһынан төньяҡҡа табан Кәзәмөгөҙ тропигын билдәләгән Монумент.
справа|мини|200x200пкс| Сантана-ду-Пранаиба ҡалаһында (Бразилия) Кәзәмөгөҙ тропигын билдәләгән юл билдәһе.
Гринвич меридианынан көнсығышҡа табан хәрәкәт иткәндә Кәзәмөгөҙ тропигы түбәндәге билдәләрҙе үтә:
Ил, территорияһы йәки диңгеҙИҫкәрмәләрАтлантик океанграница|22x22пкс|Намибия Намибияграница|22x22пкс|Ботсвана Ботсванаграница|22x22пкс|Көньяҡ Африка Республикаһы КАРграница|22x22пкс|Мозамбик МозамбикҺинд океаныМозамбик боғаҙыграница|22x22пкс|Мадагаскар МадагаскарҺинд океаныграница|22x22пкс|Австралия АвстралияКөнбайыш АвстралияКвинслендтың төньяҡ территорияһыТымыҡ океанМәрйен диңгеҙе, Като рифынан бер аҙ көньяҡҡараҡ (Мәрйен диңгеҙе утрауҙары территорияһы)Тымыҡ океанПроходит немного севернее рифов Минерва рифтарынан төньяҡтараҡ (граница|22x22пкс|Тонга Тонга) һәм Тубуаи һәм Раиваваэ утрауҙары (острова Тубуаи утрауҙары, граница|22x22пкс|Француз Полинезияһы Француз Полинезияһы) аша үтәграница|22x22пкс|Чили Чилиграница|22x22пкс|Аргентина Аргентинаграница|22x22пкс|Парагвай Парагвайграница|22x22пкс|Бразилия БразилияАтлантик океан

 Кәзәмөгөҙ тропигында урынлашҡан ҡалалар 
 Алис-Спрингс 
 Рокгемптон 
 Эмералд 
 Сан-Паулу 
 Маринга 
 Можи-дас-Крузис 
 Итакуакесетуба 
 Убатуба 

 Иҫкәрмәләр 

 Шулай уҡ ҡара 
 Поляр түңәрәк
 Экватор
 Ҡыҫала тропигы

 Һылтанмалар 
 ссылка=Викисклад|16x16пкс|Логотип Викисклада На Викимилектә Көньяҡ тропик темаһы буйынса медиафайлдар бар.

Категория:Тропиктар