Солтанов Хәтмулла Аҫылгәрәй улы

Солтанов Хәтмулла Аҫылгәрәй улы (20 июль 1924 йыл — 4 март 1994 йыл) — Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашҡан яугир, уҡсы, гвардия өлкән сержанты. Нефтсе. СССР-ҙың 9-сы, 10-сы һәм 11-се саҡырылыш Юғары Советы депутаты, КПСС-тың XXIV, XXV һәм XXVI съездары делегаты. Дан орденының тулы кавалеры. Социалистик Хеҙмәт Геройы (1971). Нефть сығарыу сәнәғәте отличнигы (1969).  

 Биографияһы 
Хәтмулла Аҫылгәрәй улы Солтанов 1924 йылдың 20 июлендәБашҡорт энциклопедияһы — Солтанов Хәтмулла Аҫылгәрәй улы  (ҡайһы бер башҡа мәғлүмәттәр буйынса 20 августа) Башҡорт АССР-ы Бәләбәй кантоны (хәҙерге Башҡортостан Республикаһы Бүздәк районы) Кәпәй-Ҡобау ауылында тыуған. Милләте башҡорт.

1939 йылда туған ауылы мәктәбенең 7 синыфын тамамлағандан һуң, Приморье крайының Сучан (хәҙерге Партизанск) ҡалаһына китә һәм 1941 йылға тиклем «Сучануголь» шахтаһында эшләй.

1941 йылдың сентябрендә Ҡыҙыл Армияға алына, 63-сө кавалерия дивизияһының 67-се кавалерия полкында хеҙмәт итә. 1943 йылда Ҡазан пехота училищеһында уҡый.

1943 йылдың ғинуарынан Бөйөк Ватан һуғышының Үҙәк, Белоруссия һәм 1-се Белоруссия фронттарында хеҙмәт итә. 8-се гвардия армияһы 57-се гвардия уҡсылар дивизияһы 174-се гвардия уҡсылар полкы 3-сө уҡсылар батальонының танкыға ҡаршы ҡоралдарының взвод бүлеге командиры булып хеҙмәт итә.

1945 йылдың 15 ғинуарында Грабна-Воля (Польша) тирәһендәге алыштарҙа Солтанов бер туҡтауһыҙ фашист ғәскәрҙәренә ҡарай ут аса, ике немецты юҡ итә, һөҙөмтәлә дошман һөжүме кире ҡағыла. Бында күрһәткән батырлыҡтары өсөн 7 февралдә III дәрәжә Дан ордены менән бүләкләнә. 1945 йылдың 2 мартында Ратшток (Германия) эргәһендәге алыштарҙа 8 дошман пехотасыһын юҡ итә, берәүһен тотҡонлоҡҡа ала. Күрһәткән батырлыҡтары өсөн 1945 йылдың 13 апрелендә II дәрәжә Дан ордены менән бүләкләнә.

1945 йылдың 16 апрелендә Альт-Тухенбанд (Германия) эргәһендәге алыштарҙа Солтанов дошман тылына үтеп инеп пулемёт нөктәһен һәм 4 немец һалдатын юҡ итә. Был алыштарҙа күрһәткән батырлыҡтары өсөн 1945 йылдың 15 майында I дәрәжә Дан ордены менән бүләкләнә.

1946 йылда демобилизацияланғас, туған яғына ҡайта. «Башнефтеразведка» тресында эшләй. 1948 йылдан Туймазы районы Ҡандра ҡасабаһында йәшәй һәм Туймазы быраулау эштәре идаралығында эшләй:
 башта быраулау эшсеһе,
 1949 йылдан — быраулаусы ярҙамсыһы,
 1950 йылдан — быраулаусы,
 1970—1989 йылдарҙа быраулау мастеры.

Дәүләкән, Михайловка, Добровольный нефть ятҡылыҡтарын асыуҙа ҡатнаша. ХХ быуаттың 60-сы йылдарында Һиндостанға командировкаға бара, бында һинд белгестәрен уҡыта, эҙләнеүҙәр барған урында нефть табыла.

8-се биш йыллыҡ план йылдарында быраулау мастеры Хәтмулла Солтановтың бригадаһы 63,4 мең һум аҡса экономиялай, өҫтәмә рәүештә 12 мең м³ тау тоҡомдары быраулай. 8-се биш йыллыҡ пландарын уңышлы үтәгәне өсөн 1971 йылда Социалистик Хеҙмәт Геройы исеменә лайыҡ була.

1945 йылдан КПСС ағзаһы. СССР-ҙың 9-сы, 10-сы һәм 11-се саҡырылыш Юғары Советы депутаты итеп һайлана. КПСС-тың XXIV, XXV һәм XXVI съездары делегаты.

1994 йылдың 4 мартында Туймазы районы Ҡандра ҡасабаһында вафат була.

 Маҡтаулы исемдәре һәм бүләктәре 
 Социалистик Хеҙмәт Геройы (1971)
 Нефть сығарыу сәнәғәте отличнигы (1969)
 1-се дәрәжә Дан ордены (15.05.1945)
 2-се дәрәжә Дан ордены (13.04.1945)
 3-сө дәрәжә Дан ордены (07.02.1945)
 «Почёт Билдәһе» ордены (1966)
 Ленин ордены (1971)
 Октябрь Революцияһы ордены (1976)
 2-се дәрәжә Ватан һуғышы ордены (1945)
 1-се дәрәжә Ватан һуғышы ордены (1985)
 миҙалдар

 Хәтер 
 Бүздәктә һәм Туймазы Хәтмулла Солтановҡа һәйкәл, туған ауылы Кәпәй-Ҡобауҙа — бюст ҡуйылған.
 Ҡандра һәм Туймазы урамдары Хәтмулла Солтановтың исемен йөрөтә.
 Көпәй-Ҡобау мәктәбенә Хәтмулла Солтановтың исеме бирелгән.

 Иҫкәрмәләр 

 Һылтанмалар 





Категория:Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусылар
Категория:КПСС ағзалары
Категория:9-сы саҡырылыш СССР Юғары Советы депутаттары
Категория:Башҡортостан нефтселәре
Категория:СССР-ҙың нефть сығарыу сәнәғәте отличниктары
Категория:10-сы саҡырылыш СССР Юғары Советы депутаттары
Категория:11-се саҡырылыш СССР Юғары Советы депутаттары
Категория:Туймазы районында ерләнгәндәр
Категория:Дан орденының тулы кавалерҙары (Башҡортостан)
Категория:Социалистик Хеҙмәт Геройҙары
Категория:Башҡорттарҙан Социалистик Хеҙмәт Геройҙары