Анкара зәғферәне

Анкара зәғферәне, йәки анкара крокусы  (, Ankara çiğdemi) — зәғферән, һуған төплө, ҡыяҡ япраҡлы, ҡыҙғылт күк төҫтәге ҡыңғырау сәскәле күп йыллыҡ үлән үҫемлек; бал ҡорттары уның һеркәһен яратып йыя. Зәғферәндәр төркөмөнән (Crocus) Ирис ғаиләһенән, йәки Касатиклылар (Iridaceae). Төркиә эндемигы,   (IUCN) классификацияһына ярашлы, юғалыу ҡурҡынысы артыҡ янамай (LC). Атамаһын  Анкараның боронғо исеменән алған — Ancyra.

 Таралыуы 
Төркиәнең төньяҡ-көнсығышында һәм Үҙәк Анатолияла ҡырағай тәбиғәт шарттарында үҫә. Амасья, Анкара, Болу, Чорум, Кастамону, Ҡыршәһәр, Ҡайсери, Кахраманмараш, Самсун, Сивас һәм Йозгат илдәрендә киң таралған. 1000-1600 метр бейеклектә, ҡаялы тупраҡта, ҡоро бейек таулы урмандарҙа һәм ҡоро болондарҙа, ҡыуаҡлы һәм ылыҫлы урмандарҙа үҫә. Һыуыҡҡа сыҙамлы, эҫене яратмай, һыу ярата.

Европала һуған төплө баҡса үҫемлеге сифатында үҫтерелә һәм "Golden Bunch" (алтын гөлләмә) атамаһы менән билдәле.

 Ботаник тасуирламаһы 
Зәғферән, йәки анкара крокусы - һуған төплө күп йыллыҡ үҫемлек, бейеклеге 10-12 сантиметрға етә.

Ғалимдар Уильям Герберт һәм Дж. Мав тарафынан 19 быуатта табылған һәм асылған, 1881 йылда Кью Король ботаника баҡсаларында тикшеренеү эштәре үткәргәндән һуң үҙ аллы төр булараҡ танылған.The Gardeners' chronicle : a weekly illustrated journal of horticulture and allied subjects (Volume n.s. v.16 1881), 528

Анкара крокусының һуған төбө тиресәнең үрелгән сүстәре барлыҡҡа килтергән ҡаты селтәрле тәңкәләр менән ҡапланған. Инглиз ботанигы Дж. Мав (1886 й.) () классификацияһына ярашлы, төҙөлөшө буйынса Crocus ancyrensis һуған төплөләр  Crocus секцияһына ҡарай.Крокус, или Шафран // Энциклопедия декоративных садовых растений

Япрағы тар, киңлеге 0.5-1 мм, сәскә атҡандан һуң оҙонлоҡҡа һуҙылалар. Сәскәһе сағыу ҡыҙғылт һары - һары төҫтә, асыҡ һаплы ҙур булмаған «бокал»ға оҡшаған, таждары асыла барған һайын киң йәйелә. Бер һуғандан гөлләмә иллюзияһын хасил иткән бик күп сәскә үҫеп сыға. Ҡар ирегәндән һуң, февраль-март айҙарында сәскә ата. Сәскәләнеү осоро 20 көнгә тиклем һуҙыла.

Анкара крокусының һары зәғферән (Crocus flavus) менән тышҡы оҡшашлығы бар, әммә унан алтынланғаныраҡ төҫө һәм  нескәрәк япраҡтары менән айырыла.

Крахмал һәм  шәкәр миҡдары күп булғанлыҡтан, был үҫемлектең һуған төбөн элегерәк сей һәм бешерелгән көйө ашамлыҡ итеп ҡулланғандар, әммә, шул уҡ төбәктә киң таралған крокус менән тышҡы оҡшашлығы булған ағыулы  (Colchicum) менән бутағанлыҡтан, крокустың һуған төбөн ашау туҡтатылған.

 Таксономия 
Вид Анкара зәғферәне баш. лат. Зәғефрән/Crocus төркөмөнөң  лат. Crocoideae баш. лат. Ирислылар/Iridaceae ғаиләһенә баш. лат. күп йыллыҡ Спаржа сәскәлеләр/Asparagales отрядына ҡарай.

 Шулай уҡ ҡарағыҙ 
 Зәғферән

 Иҫкәрмәләр 

 Әҙәбиәт 
 Gardeners The' chronicle: (лат.) journal of a illustrated and allied horticulture subjects weekly. N Volume.'s. v.16, 1881: 528
Категория:Алфавит буйынса үҫемлектәр