Беларусь халҡы

Белорусь халҡы — Беларусь Республикаһы территорияһында йәшәгән халыҡ. 2015 йылдың 1 апреленә ҡарата алынған мәғлүмәттәр буйынса, республика халҡы 9 481,1 мең кеше тәшкил итәО демографической ситуации в январе-сентябре 2014 г. . 2014 йыл башына халыҡ һанының үҫеше 9929 кеше була. 2014 йылдың ғинуар-сентябрен 2013 йылдың ошо осоро менән сағыштырғанда халыҡ һаны 75,3 процентҡа кәмегән һәм 1545 кеше тәшкил иткән. Миграция үҫеше 2014 йылдың ғинуар-сентябренә 8 474 кеше була.

 Һаны 
2009 йылдағы иҫәп алыуҙар буйынса республика халҡы 9 млн. 503 кеше тәшкил итәЧисленность населения Республики Беларусь и областей // Перепись населения — 2009. Выходные регламентные таблицы. 2014 йылдың 1 октябренә халыҡ һаны 9 млн. 475 мең кеше була.
<div style="width: 350px; height: 340px; overflow: auto;">
Беларусь халҡы иҫәбе 1897—2014 йылдарҙа(1897 йыл өсөн халыҡ һаны мәғлүмәттәре 9 февралдәге иҫәп алыуҙар буйынса; 1959 һәм 1970 йылдарҙағыһы 15 ғинуарҙағы; 1979 йылдағыһы 17 ғинуарҙағы; 1989 йылдыҡы 12 ғинуарҙағы; 1999 йылдыҡы 16 февралдәге иҫәп алыуҙары буйынса килтерелә 
 йылбөтәһе мең кеше ҡала халҡыауыл халҡы мең кешеөлөшмең кеше.өлөш1897  6 674,0  899,0  13,5 %  5 774,0  86,5 %1913  6 899,1  990,1  14,3 %  5 909,0  85,7 %1926  4 986,0  848,0  17,0 %  4 138,0  83,0 %1939  8 912,2  1 854,8  20,8 %  7 057,4  79,2 %1940  9 046,1  1 924,5  21,3 %  7 121,6  78,7 %1941  9 092,0  1 968,7  21,7 %  7 123,3  78,3 %1950  7 709,0  1 619,5  21,0 %  6 089,5  79,0 %1951  7 781,1  1 726,0  22,2 %  6 055,1  77,8 %1952  7 748,7  1 827,3  23,6 %  5 921,4  76,4 %1953  7 693,4  1 902,8  24,7 %  5 790,6  75,3 %1954  7 685,6  1 988,9  25,9 %  5 696,7  74,1 %1955  7 757,2  2 064,4  26,6 %  5 692,8  73,4 %1956  7 850,2  2 115,7  27,0 %  5 734,5  73,0 %1957  7 910,0  2 195,7  27,8 %  5 714,3  72,2 %1958  7 961,6  2 309,4  29,0 %  5 652,2  71,0 %1959  8 055,7  2 480,5  30,8 %  5 575,2  69,2 %1960  8 147,4  2 605,1  32,0 %  5 542,3  68,0 %1961  8 233,3  2 745,4  33,3 %  5 487,9  66,7 %1962  8 335,2  2 870,6  34,4 %  5 464,6  65,6 %1963  8 435,4  2 988,2  35,4 %  5 447,2  64,6 %1964  8 479,8  3 092,3  36,5 %  5 387,5  63,5 %1965  8 557,9  3 208,6  37,5 %  5 349,3  62,5 %1966  8 655,7  3 336,6  38,5 %  5 319,1  61,5 %1967  8 761,8  3 472,5  39,6 %  5 289,3  60,4 %1968  8 838,7  3 607,2  40,8 %  5 231,5  59,2 %1969  8 915,0  3 752,7  42,1 %  5 162,3  57,9 %1970  8 992,2  3 890,6  43,3 %  5 101,6  56,7 %1971  9 048,7  4 018,3  44,4 %  5 030,4  55,6 %1972  9 118,1  4 164,3  45,7 %  4 953,8  54,3 %1973  9 182,4  4 326,7  47,1 %  4 855,7  52,9 %1974  9 251,4  4 491,0  48,5 %  4 760,4  51,5 %1975  9 317,2  4 649,1  49,9 %  4 668,1  50,1 %1976  9 360,5  4 795,5  51,2 %  4 565,0  48,8 %1977  9 406,2  4 932,2  52,4 %  4 474,0  47,6 %1978  9 463,5  5 075,1  53,6 %  4 388,4  46,4 %1979  9 532,5  5 234,3  54,9 %  4 298,2  45,1 %1980  9 591,8  5 361,5  55,9 %  4 230,3  44,1 %1981  9 662,9  5 505,6  57,0 %  4 157,3  43,0 %1982  9 736,1  5 649,7  58,0 %  4 086,4  42,0 %1983  9 800,6  5 788,7  59,1 %  4 011,9  40,9 %1984  9 869,4  5 939,6  60,2 %  3 929,8  39,8 %1985  9 929,0  6 077,4  61,2 %  3 851,6  38,8 %1986  9 986,4  6 215,1  62,2 %  3 771,3  37,8 %1987  10 042,8  6 346,6  63,2 %  3 696,2  36,8 %1988  10 089,7  6 488,4  64,3 %  3 601,3  35,7 %1989  10 151,8  6 641,4  65,4 %  3 510,4  34,6 %1990  10 188,9  6 731,9  66,1 %  3 457,0  33,9 %1991  10 189,8  6 805,1  66,8 %  3 384,7  33,2 %1992  10 198,3  6 856,3  67,2 %  3 342,0  32,8 %1993  10 234,6  6 899,3  67,4 %  3 335,3  32,6 %1994  10 243,5  6 927,0  67,6 %  3 316,5  32,4 %1995  10 210,4  6 932,2  67,9 %  3 278,2  32,1 %1996  10 177,3  6 934,7  68,1 %  3 242,6  31,9 %1997  10 141,9  6 938,0  68,4 %  3 203,9  31,6 %1998  10 093,0  6 946,1  68,8 %  3 146,9  31,2 %1999  10 045,2  6 961,5  69,3 %  3 083,7  30,7 %2000  10 002,5  6 967,4  69,7 %  3 035,1  30,3 %2001  9 956,7  6 979,6  70,1 %  2 977,1  29,9 %2002  9 900,4  6 982,9  70,5 %  2 917,5  29,5 %2003  9 830,7  6 973,5  70,9 %  2 857,2  29,1 %2004  9 762,8  6 968,0  71,4 %  2 794,8  28,6 %2005  9 697,5  6 965,4  71,8 %  2 732,1  28,2 %2006  9 630,4  6 956,7  72,2 %  2 673,7  27,8 %2007  9 579,5  6 963,9  72,7 %  2 615,6  27,3 %2008  9 542,4  6 989,2  73,2 %  2 553,2  26,8 %2009  9 513,6  7 027,1  73,9 %  2 486,5  26,1 %2010  9 500,0  7 077,1  74,5 %  2 422,9  25,5 %2011  9 481,2  7 122,4  75,1 %  2 358,8  24,9 %2012  9 465,2  7 175,0  75,8 %  2 290,2  24,2 %2013  9 463,8  7 220,9  76,3 %  2 242,9  23,7 %2014  9 468,1  н.д.  н.д.  н.д.  н.д.<div style="width: 350px; height: 340px; overflow: auto;">
Ағымдағы йылдың иҫәбе буйынса халҡы 50 меңдән ашыу булған ҡалалар
Национальный статистический комитет Республики Беларусь: Предварительные итоги переписи населения 2009 года
 ҡала 1989 1999 2009 2015Минск1607,11680,51836,81938Гомель   497,5475,5482,7517Могилёв   356,9356,5358,3375Витебск   347,4340,7347,9366Гродно   269,8301,6327,5361Брест  256,0286,4309,8336Бобруйск   220,9220,7215,1218Барановичи   158,4163,4164,7179Борисов142,1150,7147,4145Пинск   118,3129,9125,0138Орша121,7123,9117,2117Мозырь101,0109,8108,8112Солигорск93,5100,9102,3106Новополоцк93,4105,698,1102Лида91,3100,797,6100Молодечно90,396,694,395Полоцк76,682,582,585Жлобин56,271,275,976Светлогорск (Гомель өлкәһе)69,573,370,069Речица69,466,764,766Жодино54,659,361,764Слуцк57,263,561,462Кобрин45,250,751,253
1993 йылдан башлап, республика халҡының һаны кәмей. Бының төп сәбәбе — тыуымдың үлем кимәленән түбән булыуы. Шулай ҙа һуңғы йылдарҙа үлем осраҡтарының әҙәйеүе, тыуымдың артыуы күҙәтелә. Мәҫәлән, 2008 йылдың ғинуар-мартында тыуым күрһәткесе 10,5, ә 2007 йылдың ошо осоронда 10,3 була. 2012 йылдың тәүге 9 айында тыуым коэффициенты 12,0 промилль тәшкил итә. Үлем күрһәткесе иһә 2008 йылдың ғинуар-мартына — 14,5, 2007 йылдың ошо ваҡытына — 14,9, 2006 йылда — 14,3, 2005 йылда 14, 5 була. 2012 йылдың 9 айына был күрһәткес 13,2 промилль һанала. Бер йәшкә тиклемге балаларҙың үлем осрағы ла кәмей. Ҡалаларҙың 39 процентында һәм ҡала тибындағы ҡасабаларҙың 21 процентында тәбиғи артым билдәләнһә, ауыл ерҙәрендә, киреһенсә, тәбиғи кәмеү күҙәтеләЧисленность населения Беларуси — 9 млн 681 тысяча . 2007 йылдың мәғлүмәттәре буйынса, халыҡ 0,06 процентҡа арта, миграция сальдоһы ыңғай һанала. Илгә инеүселәр сығыусыларға ҡарағанда күберәк була.
 + Иҫәп алыуҙар араһындағы осорҙа Белорусь халҡының һаны үҙгәреүе (райондар, өлкә буйһоноуондағы ҡалалар, Минск ҡалаһы)
  1970—1979
 1979—1989
 1989—1999
 1999—2009


 1950 йылдан демографик күрһәткестәр United Nations. Demographic Yearbooks  National Statistical Committee of the Republic of Belarus 
Халыҡ һаны (x 1000)Тыуыусылар һаныҮлеүселәр һаныТәбиғи үҫешТыуымдың дөйөм коэффициенты (1000-гә)Үлемдең дөйөм коэффициенты (1000-гә)Тәбиғи үҫеш (1000-гә)Тыуымдың суммар коэффициентыТеркәләгән аборттар һаны19507 745197 20062 000135 20025.58.017.519517 765198 20061 200137 00025.57.917.619527 721191 10064 200126 90024.88.316.419537 690176 20061 900114 30022.98.014.919547 722193 10061 600131 50025.08.017.019557 804194 40058 000136 40024.97.417.519567 880199 50056 000143 50025.37.118.219577 936200 80058 000142 80025.37.318.019588 009207 70053 700154 00025.96.719.219598 112204 60062 600142 00025.27.717.519608 190200 21854 037146 18124.46.617.82.80170 78719618 284194 23953 682140 55723.46.517.02.61178 29019628 385185 30260 676124 62622.17.214.92.57185 55419638 458173 88958 291115 59820.66.913.72.46191 13719648 519161 79453 967107 82719.06.312.72.36200 53419658 607153 86558 15695 70917.96.811.12.27205 99919668 709153 41458 26595 14917.66.710.92.28203 43019678 800147 50161 26386 23816.87.09.82.26203 72219688 877146 09562 35483 74116.57.09.42.23198 95519698 957142 65265 91276 74015.97.48.62.18191 63719709 038146 67668 97477 70216.27.68.62.30187 93519719 112149 13568 51180 62416.47.58.82.34190 16919729 178147 81371 86675 94716.17.88.32.36185 10119739 245144 72973 92770 80215.78.07.72.29193 50319749 312146 87673 18173 69515.87.97.92.24194 24719759 367146 51779 70166 81615.68.57.12.20194 71019769 411147 91282 40065 51215.78.87.02.16199 12119779 463148 96384 56564 39815.78.96.82.11202 14619789 525151 05386 61264 44115.99.16.82.08201 61919799 590151 80090 83760 96315.89.56.42.05203 44619809 658154 43295 51458 91816.09.96.12.04201 85219819 732157 89993 13664 76316.29.66.72.08202 34019829 804159 36493 84065 52416.39.66.72.02198 01119839 872173 51097 84975 66117.69.97.72.09207 46119849 938168 749104 27464 47517.010.56.52.14210 84419859 999165 034105 69059 34416.610.65.92.09200 888198610 058171 61197 27674 33517.19.77.42.10171 114198710 111162 93799 92163 01616.29.96.22.04163 761198810 144163 193102 67160 52216.110.16.02.03140 921198910 171153 449103 47949 97015.110.24.92.02256 041199010 190142 167109 58232 58514.010.83.21.91260 839199110 194132 045114 65017 39513.011.21.71.80241 138199210 217127 971116 67411 29712.511.41.11.76240 387199310 240117 384128 544−11 16011.512.6−1.11.62217 957199410 227110 599130 003−19 40410.812.7−1.91.53212 533199510 194101 144133 775−32 6319.913.1−3.21.40193 280199610 16095 798133 422−37 6249.413.1−3.71.33174 098199710 11889 586136 653−47 0678.913.5−4.71.25152 660199810 06992 645137 296−44 6519.213.6−4.41.30145 339199910 03292 975142 027−49 0529.314.2−4.91.31135 82920009 98893 691134 867−41 1769.413.5−4.11.31121 89520019 92991 720140 299−48 5799.214.1−4.91.28101 40220029 86688 743146 665−57 9229.014.9−5.91.2489 89520039 79788 512143 200−54 6889.014.6−5.61.2380 17420049 73088 943140 064−51 1219.114.4−5.31.2371 70020059 66490 508141 857−51 3499.414.7−5.31.2564 65520069 60596 721138 426−41 70510.114.4−4.31.3358 51620079 561103 626132 993−29 36710.813.9−3.11.4246 28720089 528107 876133 879−26 00311.314.1−2.71.4842 19720099 507109 263135 056−25 79311.514.2−2.71.5035 96720109 491108 050137 305−29 25511.414.5−3.11.4927 66220119 473109 147135 099−25 95211.514.3−2.71.5126 85820129 464115 893126 531−10 63812.213.4−1.21.6220139 468117 997125 326−7 32912.513.2−0.71.6720149 469118 534121 542−3 00812.512.8−0.31.6920159 481119 509120 130−62112.612.7−0.1
Белоруссия халҡының иҫәп диаграммаһы 

 +2014 йылда Белоруссия халҡының тәбиғи хәрәкәте.
  Тыуым иҫәбенең дөйөм коэффициенты (1000-гә)
  Үлем иҫәбенең дөйөм коэффициенты (1000-гә)
  Тәбиғи үҫеш (1000-гә)


 Социаль күрһәткестәр 
2012 йылда Белорусиялағы ғүмер оҙонлоғо 72,2 йәш һанала. Был күрһәткес ирҙәрҙең — 66,6 ҡатындарҙың 77,6 йәшенән үтмәйСтатистический ежегодник Республики Беларусь, 2013. — С. 99.. Украина һәм Рәсәй менән сағыштырғанда был күрһәткес бер нисә тапҡырға юғарыраҡ, ә башҡа европа илдәренекенән күпкә түбәнерәк. Ҡатын-ҡыҙҙар менән ирҙәр араһындағы ғүмер оҙонлоғоноң айырмаһы ҙур проблема булып һанала. 2008 йылда был айырма 12 йыл иҫәпләнә. Ҡала ерҙәрендә был күрһәткес — 11, ауылда −14 тәшкил итәПродолжительность жизни в Беларуси — 70,5 лет .
2013 йылдың 1 ғинуарына Белоруссияла 60 йәште уҙған кешеләр республика халҡының 19,64 % -тын тәшкил итәЩавелева М. В., Глинская Т. Н., Гулицкая Н. И. Тенденции демографических процессов в Республике Беларусь // Здравоохранение. — 2014. — № 1. — С. 21 (по классификации ООН страна считается старой, если таких людей — 14 %)Нас старость дома не застанет? (Беларусь рано или поздно придет к повышению пенсионного возраста) . Һуңғы йылдарҙа балалар һаны ла арта. 2008 йылда 100 ҡыҙға 106 малай тыуған. Бала табыусы ҡатындарҙың уртаса йәше — 26,8, тәүге балаһын табыусыларҙыҡы −24,4 йәш.
 2008 йылда Белоруссияла 1,4 мең самаһы бала балиғ булмаған әсәләрҙән тыуа  . 2011 йылға балалы ғаиләләр һаны 1205,6 мең була. Уларҙың 65,7%-ы бер генә балаға, 28,9 % -ты ике, өс йәки унан күберәк балаға ни бары 5 % ҡына ғаилә эйәМинтруда: в большинстве белорусских семей воспитывается один ребёнок . 2008 йылда балиғ булмаған әсәләрҙән 1383 бала тыуған.
Иң юғары тыуым кимәле Брест өлкәһендә, ә түбән кимәл Витебск өлкәһендә күҙәтелә. Витебск өлкәһендә шулай уҡ, бөтә республика буйынса юғары үлем коэффициенты күҙәтелә. Ә Минск өлкәһендә был һан түбән.

 Никахтар һәм өйләнешеүҙәр 
2012 йылда Белоруссияла 76 245 никах (был 1000 кешегә 8,1тигән һүҙ) һәм 39 034 айырылышыу теркәлгән (1000 кешегә 4,1). Иң күп никахлашыу Могилев өлкәһендә (8,4), иң әҙе Брест өлкәһендә (7,6) теркәлгән; ә иң күп айырылышыу осрағы Витебск һәм Гомель өлкәләрендә һәм Минск ҡалаһында (1000 кешегә 4,3), ә иң әҙе Брест өлкәһендә (3,7) һанала. 2012 йылда тәүге тапҡыр никахҡа инеүҙең уртаса йәше — ирҙәр өсөн — 26,7 (1980 йылда — 24,3) һәм ҡатын-ҡыҙар өсөн 24,6 (1980 йылда 22,9); 2012 йылда икенсе тапҡыр никахҡа инеүҙең уртаса йәше ирҙәр өсөн — 40,5, ҡатын-ҡыҙҙар өсөн 37,6 йәш.
Никах һәм айырылышуҙар статистикаһыСтатистический ежегодник Республики Беларусь, 2013. — С. 100—102.:
 Йыл Никахтар һаны (1000 кешенә) Айырылышуҙар һаны (1000 кешегә) 1970 83 658 9,3 17 060 1,9 1980 97 461  10,1 31 214  3,2 1990 99 229  9,7 34 986  3,4 1995 77 027  7,6 42 119  4,1 2000 62 485  6,3 43 512  4,4 2005 73 333  7,6 30 531  3,2 2010 76 978  8,1 36 655  3,9 2011 86 785  9,2 38 584  4,1 2012 76 245  8,1 39 034  4,1

 Хеҙмәт ресурстары 
 300px 300px 300px Эшкә яраҡлы йәштән бәләкәйерәк халыҡ өлөшө  Эшкә яраҡлы халыҡ иҫәбе Эшкә яраҡлы йәштән олораҡ халыҡ өлөшө

 Уҡымышлылыҡ кимәле 
Республика халҡы өсөн донъя үлсәме буйынса юғары белем кимәле характерлы.
2009 йылғы иҫәп алыуҙар һөҙөмтәһенә ярашлы, 10 һәм унан олораҡ йәштәгеләрҙең 17,9%-ы юғары, 25,6%-ы урта махсус белемгә эйәСоколова Г. Н. Состояние и использование человеческого капитала в Республике Беларусь. // Социологический альманах. — 2015. — № 6. — С. 421..

 Ғаилә 
2009 йылдағы иҫәп алыуҙар һөҙөмтәһе республика халҡына аҙ балалыҡ хас тип күрһәтә, бер ғаиләг бер бала. Дөйөм ғаиләләрҙең 65,9 % -ы бер генә балаға, 28,3%-ы ике һәм 5,2%-ы өс һәм унан күберәк балаға эйә еПривалова Н., Станишевская Л. Современные тенденции демографического развития Беларуси // Наука и инновации. — 2014. — Т. 2. — № 132. — С. 13.
2010 йыл башында тыуым кимәленең суммар коэффициенты яйлап үҫә. 2012 йылда Ауылда ул ҡала еренә ҡарағанда юғарыраҡ була. [.

 Иҫкәрмәләр 

 Әҙәбиәт 
 Розенблат Е., Еленская И. Динамика численности и расселения белорусских евреев в XX веке // Диаспоры. — 2002. — № 4. — С. 27—52.
 Шахотько Л. П., Куделка Д. Н. Этноязыковый состав населения Беларуси // Вопросы статистики. — 2002. — № 11. — С. 30—37.
 Белоруссия в 2013 году: политические итоги // ИА REGNUM. — 13.01.2014.
 Белоруссия в 2013 году: экономические итоги // ИА REGNUM. — 10.01.2014.
 О занятости населения в январе-ноябре 2013 г. // Белстат. — 30.12.13
 О демографической ситуации в январе-ноябре 2013 г. // Белстат. — 27.12.13

 Һылтанмалар 
 Национальный статистический комитет Республики Беларусь.
 Правительственная рекомендация использовать в рекламе образ многодетной семьи 
 Чикалова И. Р. Гендерная система (пост)советской Беларуси: воспроизводство и трансформация социальных ролей в публичной и приватной сфере // Журнал Российские и славянские исследования, Вып. 4 — 2009 г.
 В Беларуси женщины в среднем живут почти на 12 лет дольше мужчин 
 Численность населения и продолжительность жизни белорусов

Категория:Беларусь халҡы
Категория:Беларусь халыҡтары