Тәпән (һауыт)

мини|справа
Тәпән  — бал, май, башҡа төрлө ҡуйы аҙыҡ-түлек һаҡлар өсөн йыуан ағастың эсен соҡоп яһалған тәпәш һауыт. Ҡайһы бер төбәктәрҙә уны көрәгә тип тә атайҙар. Әммә әҙәби телгә ингән көрәгәнең тәғәйенләнеше бер аҙ башҡа.
Тәпән үлсәү берәмеге булараҡ та ҡулланылған: бер тәпән май - Башҡорт теленең аңлатмалы һүҙлеге.2-се т.- Мәскәү, 1993, 447-се бит б

 Эшләнелеше 
Тәпәнде ҡапҡаслы итеп, бөтәүле ағастың эсен соҡоп батмандан тәпәшерәк итеп яһайҙар. Төбөн сағандан айырым эшләп ҡуялар. Тәпән өсөн йышыраҡ йыуан йүкә ағасы, ҡайын, уҫаҡ файҙаланылған. Ағастың үҙәген яндырып сыҡҡас, төрлө ҡырғыс ҡорамалдар менән цилиндр хәленә индергәнсе тигеҙләгәндәр. Бының өсөн аталғы , бәлйә (арҡыры балта), өңгөс, юнғыс кеүек ҡоралдар файҙаланылған .

 Һүҙ яһалышта 
Тәпән һүҙен ҡушып яһалған «тәпәнауыҙ» атамаһы уның тышҡы ҡиәфәтенә бәйле бегемотҡа ҡушылған. Тәпәнләү — күп итеп ризыҡ әҙерләү, мәҫәлән, тәпәнләп май тоҙлау. - Башҡорт теленең аңлатмалы һүҙлеге.2-се т.- Мәскәү, 1993, 447-се бит б

 Ҡулланылышы 
Тәпәндә май, бал, ҡымыҙ, ит, он, иген һ.б. тотҡандар. Үлсәү берәмеге булараҡ та йыш ҡулланылған.

 Әҙәбиәттә һәм фольклорҙа 
 Майлы тәпән тышынан билдәле (мәҡәл) - Башҡорт халыҡ ижады. Мәҡәлдәр һәм әйтемдәр — Өфө, 1980, 470 б.
 Бер тәпән бал янына икенсеһе лә килеп ҡунаҡлаған (әкиәт) -80px .Мөхәммәт ҒАБДРАХМАНОВ. Айыухас менән Айыуҡас мажаралары. 30.10.2010 
 Ә бит йәш сағында табында Тәпән-тәпән балды ҡаплап ҡуйғас,Инде тамам туйғас,Юҡмы, ти торғайны, тағы ла?! (мәҫәл) — Рәдиф Тимершин «Бал һәм дегет» Рәдиф ТИМЕРШИН. Бал һәм дегет. 16.03.2012

 Сығанаҡтар 
 Башҡорт теленең аңлатмалы һүҙлеге.2-се т.- Мәскәү, 1993, 447-се бит


 Иҫкәрмәләр 

Категория:Һауыт-һаба