Истанбул метрополитены

Истанбул метрополитены (төрөк.İstanbul Metrosu) —  Төркиәнең иң ҙур ҡалаһы булған Истанбулдағы  башлыса ер аҫтынан үткән тиҙлекле ҡала пассажир транспорты. 70 станциялы биш линиянан тора, тәүге дүрт линияһы —  ҡаланың Европа өлөшөндә, бишенсеһе —  Азия өлөшөндә. 2000 йылдың 16 сентябрендә асыла(инг.)..

 Тарихы 
1875 йылдан Истанбулдың Европа өлөшөндә ике станциялы  Түнел  ер аҫты фуникулёр линияһы эшләй.  Европа өлөшөндә метрополитен төҙөү планы бер нисә тапҡыр төҙөлә, беренсе мәртәбә —  1912 йылда, унан һуң — 1936 һәм 1951 йылдарҙа. Әлеге метро линияһын проектлау 1987 йылда башлана. Төҙөлөш 1992 йылдың 11 сентябрендә башланып, бик әкрен бара, сөнки ыңғайында бик күп археологик ҡомартҡылар асыла. Истанбул сейсмик әүҙем районда торғанлыҡтан, төҙөлөш асыҡ ысул менән алып барыла. Хисаплауҙар буйынса, метрополитен Рихтер шкалаһы буйынса 9 балға тиклем ҡеүәтле ер тетрәүгә сыҙарға тейеш. 

 Линиялары 

 Метроның ғәмәлдәге линиялары 
 Түнел — иң ҡыҫҡа һәм иң иҫке, вагондары һоҫа кеүек тегеләй-былай йөрөп торған ике станциялы ер аҫты линияһы. Был ике станция Ғалата ҡалҡыулығының ике яғында урынлашҡан. 1875 йылда асылған. Хәҙерге метрополитендың бер өлөшө тип һанала һәм һыҙмаларҙа ла шулай тип билдәләнә, ғәмәлдә ер аҫты фуникулёры булып тора. 
 1-се линия. Еңел метро. Ҡала үҙәген Ататөрк исемендәге халыҡ-ара аэропорт менән тоташтыра. 
 2-се линия. Ҡала үҙәгенән төньяҡ-көнсығышҡа табан үтә, 16 станцияһы бар. Алтын Мөгөҙ ҡултығын метрокүпер аша киҫеп сыға.

 3-сө линия.  Истанбулдың көнбайыш биҫтәләренән үтә, 11 станцияһы бар.

 4-се линия. Оҙонлоғо  — 26,5 км, 19 станцияһы бар (шуның 3-һө — төҙөлөү өҫтөндә), Истанбулдың Азия өлөшөндә. Был линия асылғас, Истанбул метроһы донъяла ике ҡитғала урынлашҡан беренсе метро була. 

 6-сы линия.  Босфорҙың Европа яры буйлап үтә һәм 4 станциянан тора.
 Линия Маршрут Асылыу датаһы Оҙонлоғо Станциялары Иҫкәрмәләр  центр|28x28пкс Бейоғлу (Beyoğlu) ↔ Ҡаракөй (Karaköy) 1875 573 м 2 Карталарҙа метро линияһы тип билдәләнә.  центр|28x28пкс Ениҡапы (Yenikapı) ↔ Ататөрк ис. аэропорт (Atatürk Havalimanı) 1989 26.1 км 23 Һуңғы участкаһы 2014 йылдың ноябрендә асыла. центр|28x28пкс Ениҡапы (Yenikapı) ↔ Хажиосман (Hacıosman) 2000  23.5 км 16 Һуңғы участкаһы  2014 йылдың февралендә асыла. центр|28x28пксКиразлы (Kirazlı) ↔ Метрокент (Metrokent) 2013  15.9 км 11 Көньяҡ йүнәлештә 8 станция менән 9 километрға оҙонайтыу ҡарала. центр|28x28пксҠадыкөй (Kadıköy) ↔ Ҡартал (Kartal) 2012  21.7 км 16 Ҡаланың көньяҡ-көнсығышына ҡарай 4,8 километрлы, 3 станциялы участка төҙөлә. центр|28x28пкс Левент (Levent) ↔ Босфор
университеты (Boğaziçi Üniversitesi) 2015  3.3 км 4 Ҡыҫҡалығы арҡаһында «мини-метро» тип тә йөрөтәләр. Бөтәһе: 90.5 км 70

 Төҙөлөүсе һәм проектланыусы линиялар 
 5-се линия. 20 километр  оҙонлоғондағы һәм 16 станциялы был линия Истанбулдың Азия өлөшөндә төҙөлә.

 7-се линия.  18 километр оҙонлоғондағы 15 станциялы линия ҡаланың төньяғында 2-се һәм 3-сө линияларҙы тоташтырасаҡ. 

 Метроэлектричка линиялары 
 «Мәрмәрәй» (Marmaray) — Босфорҙы киҫеп үткән һәм 4-се линия менән Истанбулдың Европа өлөшөн тоташтырған метро-электричка линияһы. Әле 5 станциянан тора, әммә киләсәктә ҡала яны поездары линияһы менән тоташтырылып, көнбайышҡа табан тағы  10 станцияға һәм көнсығышҡа 25 станцияға оҙонаясаҡ. Линияла бөтәһе  40 станция буласаҡ.

 Өҫтәмә мәғлүмәттәр 
Истанбул метроһы көн һайын 6:00 сәғәттән 0:00 сәғәткә тиклем эшләй. М2 линияһы  06:15 сәғәттән 00:00 сәғәткә тиклем эшләй. Поездар 7-10 минут һайын үтеп тора; пик сәғәттәрендә интервал 5 минутҡа ҡала.

Метроға Истанбулда тимер юл транспорты менән ташылған пассажирҙар ағымының 8,2 проценты тура килә.  Көн һайын  613 000 пассажир йөрөтөлә. 

 Иҫкәрмәләр 

 Һылтанмалар 
 İstanbul Transportation Co. 
 Карта метро

Категория:Истанбул транспорты
Категория:Истанбул