Троя аты

Троя аты — боронғо грек мифологияһындағы бик ҙур ағас ат; Троя һуғышының тамамланған осоронда уның менән бәйле ваҡиға булған.

 Мифтың йөкмәткеһе 

Троялылар һәм данаялылар араһындағы һуғыш Троя батшаһының улы Парис Спарта батшаһы Менелайҙың ҡатыны Еленаны урлауы арҡаһында килеп сыға. Менелай ир туғаны менән Ахея ғәскәре туплап, Парисҡа ҡаршы һөжүм башлай. Трояны ҡамаһалар ҙа уңышҡа өлгәшә алмағас, ахеялылар хәйлә ҡора: улар ағастан ҙур итеп ат һыны эшләй ҙә, Троя диуарҙары янында ҡалдыралар. Үҙҙәре Троада йылғаһы буйлап сигенгән кеше булалар. Был хәйләне данаялыларҙың бик хәйләкәр башлығы [Одиссей|Одиссей]] уйлап сығарған тиҙәр, ә ат һынын Эпей эшләгән тип һанайҙар. Атты алиһә Илион Афинаһына бағышлаған булаларСтесихор. Разрушение Трои, фр. S105 Пейдж, ст.336; Еврипид. Троянки 511—550; Псевдо-Аполлодор. Мифологическая библиотека Э V 15; Дион. Троянская речь 121. Аттың ҡабырғаһына «ЭБыл бүләк Яу алиһәһе Афинаға ҡайтырға сыҡҡан данайлыларҙан» тип яҙылған була. Атты эшләр өсөн эллиндар Аполлондың изге урманынан мүшмел ағастарын ҡырҡып алалар (краней), Аполлонға ҡорбан килтереп ризалаталар һәм уға Карней исеме бирәләрПавсаний. Описание Эллады III 13, 5 (ат был сделан из сағандан эшләнгән булаОвидий. Ибис 569).

Лаокоонт исемле рухани был атты күргәс, данайлыларҙың хәйләкәрлеген белгәнгә күрә, былай тип әйтә: «Нимә генә булһа ла, хатта бүләк биреп торһа ла, данайлыларҙан ҡурҡығыҙ (һаҡланығыҙ)!» (Quidquid id est, timeo Danaos et dona ferentes!Вергилий. Энеида. II 49) һәм атҡа һөңгө һелтәй. Әммә тап шул мәлдә диңгеҙҙән ике ҙур йылан килеп сыға һәм Лаокоонт менән уның ике улын үлтерә, сөнки Посейдон илаһ үҙе Трояның емерелеүен теләгән. Троялылар, Лаокоонттың һәм күрәҙә Кассандраның киҫәтеүенә ҡолаҡ һалмай, атты ҡалаға һөйрәп индерәләр. Вергилийҙың «Хатта бүләк килтерһә лә, данайлыларҙан ҡурҡығыҙ» тигән һүҙҙәре йыш ҡына латин телендә әйтелә («Timeo Danaos et dona ferentes»), ул инде әйтемгә әйләнгән. «Троя аты» тигән фразеологизм да шунан килеп сыҡҡан: ул бүләк тигән булып йәшерен,мәкерле ғәмәл ҡылыуға ҡарата әйтелә.

Ат эсендә 50 иң шәп яугир ултырған ("Бәләкәй Илиада"ла — 3000). Стесихор иһә 100 ти, икенселәр — 20 тип һанайСтесихор. Разрушение Трои, фр.199 Пейдж = Евстафий. Комментарий к «Одиссее» Гомера, Цец әйтеүенсә — 23, йәки 9 ғына яугир: Менелай, Одиссей, Диомед, Ферсандр, Сфенел, Акамант, Фоант, Махаон һәм НеоптолемГигин. Мифы 108. Был исемдәрҙе шағир Арго Сакады атап сыҡҡанАфиней. Пир мудрецов XIII 610с // Стесихор. Фрагменты. Вестник древней истории. 1985. № 2. С.231. Афина дала героям амброзиюТрифиодор. Взятие Илиона 185.

Төндә ат эсенә йәшенгән гректар унан сыға ла, һаҡсыларҙы үлтерә, ҡала ҡапҡаһын аса, карап менән кире ҡайтҡан арҡалаштарын индерә һәм шул рәүешле Трояны яулап ала («Одиссея» Гомера, 8, 493 и сл.; «Энеида» Вергилия, 2, 15 и сл.).

 Аңлатмалар 
Полибий һүҙҙәренсә, «варвар халыҡтарҙың барыһы ла тиерлек, һәр хәлдә, күпселеге, яу асҡанда йә хәл иткес алыш алдынан ҡорбанға йылҡы малы сала, уның нисек йән биргәненә ҡарап күрәҙәлек итә»Полибий. Всеобщая история XII 4b, 3.

Евгемеристик фараздар буйынса, атты индерер өсөн Троя кешеләре ҡала диуарының бер өлөшөн һүткән, эллиндар шунан бәреп ингән Палефат. О невероятном 16. Бәғзе  бер тарихсылар фекеренсә   (Павсанийҙан башлап), Троя аты ғәмәлдә диуар емергес машина булған Павсаний. Описание Эллады I 23, 8.   Дарет фаразлағанса, Скей ҡапаҡаһында ат башы һыны ҡуйылған булған Дарет Фригийский. История о разрушении Трои 40.

Иофонт яҙған трагедия булғанлығы мәғлүм Аристотель. Поэтика 23, билдәһеҙ автор «Һыу буйлап сигенеү» тигән трагедия яҙған,  Ливий Андроник һәм  Невиҙың «Троя аты» әҫәрҙәре, шулай уҡ   Нерондың « Трояның һәләкәте» тигән поэмаһы билдәлеСветоний. Нерон 38, 2; Ювенал. Сатиры VIII 220.

 Даталар 
Троя йәйге ҡояш боролошона 17 көн ҡала баш һала, был  фаргелиондың һигеҙенсе көнө була Дионисий Галикарнасский. Римские древности I 63, 1.  Аргивлы Дионисий әйтеүенсә, был 12 фаргелионда булған, Афинала Агамемнондың батша булып ултырыуына 18 йыл, Демофонттыҡына 1 йыл булған  Климент. Строматы I 104, 1.  «Бәләкәй Илиада» авторы тулы ай булғанда, ти. Климент. Строматы I 104, 2 = фр.11 Кинкель.   Эгий һәм Деркиол әйтеүҙәренсә,  панэмдың 28-се көнө,  Гелланик буйынса — 12 фаргелиопо Дамасфу // Клейн Л. С. Анатомия «Илиады». СПб, 1998. С.323Афинаның башҡа йылъяҙмасылары әйтеүенсә  — 28 фаргелион көнө, ай тулған ваҡытта, Менесфейҙың батша булыуының һуңғы йылында булған,   28 скирофорионда тиеүселәр ҙә барКлимент. Строматы I 104, 2. Бәлки ҡыштырТрифиодор.  Илионды алыу 190; Цец. После Гомера 629 // Комментарий Д. О. Торшилова в кн. Гигин. Мифы. СПб, 2000. С.134. Парос хроникаһы буйынса, Троя б.э. тиклем 1209 йылда баш һалған.

Тере атҡа менеп б.э. тиклем 359 йыл тирәһендә Трояны  Харидем яулаған .Полиэн. Стратегемы III 14; Плутарх. Серторий 1.

 Шулай уҡ ҡарағыҙ 
 Троянская война
 Ашвамедха
 Троян

 Иҫкәрмәләр 

 Һылтанмалар 

 М. Бурлешин «Интересная газета. Тайны истории» № 9 (133) 2006 г. «Бойтесь данайцев, или Был ли в действительности троянский конь?» 

Категория:Троя һуғышы
Категория:Боронғо грек мифологияһы
Категория:Метафоралар
Категория:Одиссей
Категория:Мифик хайуандар