Долма

Долма́ (толма, сарма) — эслекле йәшелсә йәки япраҡтар (ғәҙәттә, виноградтыҡы), виноград япраҡтарынан голубцы. Эсенә дөгө, шулай уҡ бешерелгән ит фаршы ҡушылырға мөмкин. Долма Кавказ аръяғы, Балҡан ярымутрауы, Алғы һәм Үҙәк Азия, Төньяҡ Африка илдәрендә таралған. Һәр милләт долманы үҙенсә әҙерләйClaudia Roden. .

 Атамаһы 
«Долма» һүҙе бер нисә төрки телдә бар (әзерб. dolma, , , , узб. do’lma, дўлма), ҡайһы бер сығанаҡтар буйынса, «тултырырға» мәғәнәһендә dolmak төрки ҡылымынанEncyclopaedia Iranica.  килеп сыҡҡанMerriam-Webster Online — Dolma. Татарҙар «толма» йәки «тулма» тип йөрөтәКулинарный словарь В. В. Похлебкина, 2002. Вильям Похлёбкин фекеренсә, төбәктә таралған һәм төрки атамалар алған аштар әрмән йә грузин сығышлы булыуы мөмкинВильям Похлебкин Национальные кухни наших народов . Шул иҫәптән, толманы әзербайжандар әрмәндәрҙән үҙләштереүе мөмкин.

Долма шулай уҡ ғәрәп «malfuf», «sarma», «mehshi», төрөк «yapak» һәм «yabraq» исемдәре менән билдәле. Бутанда «долма» бетель япрағына төрөлгән ҡатнашманы аңлатаRichard Hosking (ed..

 Килеп сығышы 
Килеп сығышы билдәһеҙ, әммә төрөктәр һәм гректар уны үҙҙәренә яҙҙыра. Фарсы һәм ғәрәп сығанаҡтарынан билдәле, Осман империяһы солтанының аш-һыуҙары араһында булған. Эслекле йәшелсә байҙар өйөндә осрағандыр, сөнки әҙерләү ысулы һәм эслек менән тышлыҡ ҡатнаштырыу хужаларҙың зауыҡлы аш-һыуға өйрәнгәнде аңлатаClaudia Roden. .

«Кулинар һүҙлегендә» был аш-һыу төрө төрки йоғонтоһона эләккән бар илдәр өсөн хасКулинарный словарь. Зданович Л. И. 2001. Кембридж университетының донъя ашамалыҡтары тарихы тураһындағы баҫмала долманы иран халҡы Төркиәнән үҙләштереүе хаҡында яҙылғанThe Cambridge World History of Food — Cambridge University Press, 1999 — p. 1144, 1147 — ISBN 9780521402163 .

 Составы 
мини|200x200пкс|Долмадесты грекса әҙерләү
 Тышлыҡ сифатында, ҡағиҙә булараҡ, япраҡ йәки төрлө йәшелсә (мәҫәлән, кәбеҫтә, борос, помидор, баклажан) файҙаланыла. Тышы форма һәм үҙенсәлекле тәм бирә.
 Эслек өсөн ит фаршы, дөгө йәки ярма өҫтәлә. Уның составына төрлө ҡушылмалар — тәмләткестәр, сәтләүек, һуған, лимон һуты, зәйтүн майы инә ала.
 Долманың өсөнсө өлөшө — аш тәмләткес — долма әҙерләнгән һурпаға тәмлеткәстәр ҡушыла. Тәмләткестәр әсерәк булырға тейеш.
 Ереван толма составы: һарыҡ ите — 170 г, дөгө — 20 г, һуған — 20 г, йәшелсә — 15 г, ҡара борос, виноград япраҡтары (яңы йәки тоҙланған) — 120 г, һарымһаҡ — 0,3 г, мацун — 50 г, тоҙ.

 Долма төбәктәр буйынса 

  центр|300x300пкс

  центр|267x267пкс

  центр|300x300пкс
   Әзербайжан долмаһы виноград япраҡтарынан

 Виноград япраҡтарынан әрмән толмаһы 
 Әзербайжанса баклажандан долма


мини|220x220пкс|Ғәҙәти әрмән толмаһы

 Ҡыҙыҡ факттар 
 XIX быуатта Әзербайжанға күскән немецтарҙың аш-һыуында долма шпецле (:de:Spätzle) һәм маульташе (:de:Maultasche) менән бер рәттән төп ашамлыҡтарҙың береһе булған, виноград япраҡтарына төрөп ашағандарDr. K. Stumpp «Die Auswanderung aus Deutschland nach Russland in den Jahren 1763 bis 1862». .
 «Мимино» кинокомедияһында Рубик (Фрунзик Мкртчян) һәм Мимино (Вахтанг Кикабидзе) араһындағы һөйләшеү долма тураһында булған.

 Иҫкәрмәләр 

 Һылтанмалар 
 Рецепт приготовления Долмы 
 Толма (долма) (Армянская кухня) 
 Долма (Азербайджанская кухня) 
 Долма саларская 
Категория:Әзербайжан аш-һыуы
Категория:Әрмән аш-һыуы
Категория:Балкан аш-һыуы
Категория:Алфавит буйынса ашамлыҡтар
Категория:Көнсығыш аш-һыуы
Категория:Грек аш-һыуы
Категория:Ираҡ аш-һыуы
Категория:Иран аш-һыуы
Категория:Төрөк аш-һыуы
Категория:Үзбәк аш-һыуы
Категория:Һарыҡ итенән ашамлыҡтар