Хариса (ризыҡ)

Хариса, Гарис, Харисса, Ариса, Хәлимә, Кешкек, Халиса — шәреҡ аш-һыуының итле ризығы, тышҡы ҡиәфәте менән иҙелеп бешкән бойҙай һәм ҡош ите ашын хәтерләтә. Әрмәнстанда милли ризыҡ һаналаОбщественники Армении решили всерьез заняться сохранением армянской идентичности арисы, вина и меда — PanARMENIAN.. . Төркиәлы ошоға оҡшаш кешкек тигән ашамлыҡ бар, ул ЮНЕСКО-ның кешелектең материаль булмаған мәҙәни мираҫ исемлегенә төрөк ризығы булараҡ индерелгән. Пакистанда хәлимә тигән исем аҫтында билдәле. Иранда — гушт хәлимә һәм хәлим. Хәлим шулай уҡ үзбәк ризығы булып та һананла . Урта Азияла хәлимә — ерләү ваҡытында ҡулланыла, шулай уҡ ҡорбан ашына ла әҙерләнелә . Әзербайжанда хәлимә ашы тип атала.

Хариса, ҡағиҙә булараҡ, тауыҡ итенән, әммә ҡайһы бер осраҡта, күркә, хатта һарыҡ итенән дә әҙерләйҙәр.

 Тарихы 
Был ризыҡ тураһында Әбүғәлисина ла яҙып ҡалдырған: «хариса — ваҡланған бойҙай, ит киҫәктәре һәм майҙан әҙерләнгән өйрәнең ғәрәп атамаһы»Тахир Амирасланов Армянская кухня — разъяснения к некоторым заблуждениям «IRS-Наследие», 2007.. Хариса. кәм тигәндә, XII быуатта уҡ хәҙерге Әзербайжан территорияһында. ҡайһы бер «Халимашы»Халим (халиса, харриса, халим-аши, амбал-аши)  тип аталған райондарында билдәле булған.

Хариса 1915 йылда Төркиәлә Әрмән геноциды ваҡытындағы Муса тауы эргәһендәге Мус-тауҙы һаҡлау ваҡиғалары менән ассоциялана. Ҡамау мәлендә хариса әҙерләү үҙенең төп тәғәйенләнешенән тыш, һаҡта тороусыларҙың рухын күтәреү көсөнә лә эйә була:  Быуындар хәтеренән юйылған элекке ашамлыҡтар кеүек, әлеге ризыҡ та тантана һәм дини көскә эйә. Хариса байрамын телгә алыу ғына ла кәйефһеҙ йөрөгән халыҡтың рухын күтәреп ебәрә инеВерфель Ф. Сорок дней Муса-дага (1933 год) Перевод Н. Гнединой, В. Розанова. Ереван, 1984.

1970 йылдарҙа Эчмиадзиндан йыраҡ түгел Муса тауы мемориалы төҙөлгән, унда йыл һайын сентябрҙең өсөнсө йәкшәмбеһендә бар халыҡты хариса бешереп һыйлайҙарЕ. Ю. Гуляева
ЭТНИЧЕСКАЯ ИДЕНТИЧНОСТЬ АРМЯН ПЕТЕРБУРГА (по мотивам тематических («кулинарных») интервью и наблюдений, сделанных в Санкт-Петербурге в 2007—2010 гг), Электронная библиотека Музея антропологии и этнографии им. .

 Шулай уҡ ҡарарға 
 Keškek(хорв.)
 Haleem(инг.)

 Һылтанмалар 
 Ариса рецебы

 Әҙәбиәт 
 А. т. Хатранов Әрмән аштары - Дондағы Ростову, 2001 йыл.
 Мәҡәлә Haleem һәм Harissa Alan Davidson китабы Oxford Companion to The Food, Oxford OUP, 2014 ISBN 019104072X, 9780191040726

 Иҫкәрмәләр 

Категория:Әзербайжан аш-һыуы
Категория:Ғәрәп аш-һыуы
Категория:Әрмән аш-һыуы
Категория:Алфавит буйынса ашамлыҡтар
Категория:Көнсығыш аш-һыуы
Категория:Үзбәк аш-һыуы