Картвель телдәре

Картвель телдәре (йәки көньяҡ-кавказ; ) — көньяҡ Кавказда, башлыса Грузияла таралған телдәр ғаиләһе.

Башҡа телдәр менән генетик бәйленеше билдәләнмәгән. Элегерәк гипотетик кавказ телдәре йәки иберий-кавказ телдәре макро-ғаиләһенә индергәндәр. Был гипотеза фәнни йәмғиәт тарафынан кире ҡағылһа ла, Грузияла киң таралған. Картавель телдәренең ностратик макро-ғаиләгә ҡарауы тураһында ла гипотеза барБританская энциклопедия, 15-е издание, Статья Caucasian languages.. Был гипотеза бәхәсле һәм күп кенә белгестәр тарафынан тәнҡитләнгән һәм кире ҡағылған. Гипотезаның йомғаҡтарын компаративистар ҡабул итмәй, һәм тулыһынса яңылыш һәм ышанысһыҙ тип иҫәпләй.

 Классификация 
мини|400x400пкс|Картавель ғаиләһендәге телдәр таралышы
 Көньяҡ картавель тармағы
 грузин теле — телде белеүселәр 3,6 млн.Joshuaproject. (шул иҫәптән Картли, Кахети һәм Имерети диалекттары).
 Заин (колхида) төркөмө
 мегрель теле — телде белеүселәр 400 меңJoshuaproject.: көнбайыш Грузияла (Мегрелия) һәм көнсығыш Абхазияла (Даль, Ткварчели райондары).
 лаз теле (сан) — телде белеүселәр 150 меңJoshuaproject.: Төркиәлала төньяҡ-көнсығышында (Лазистан).
 Төньяҡ картавель (сван) тармағы
 сван теле — телде белеүселәр 14 меңдән 30 меңгә тиклем, дөйөм алғанда, төньяҡ-көнбайышта Грузияла (Сванетия)Joshuaproject.DoBeS (Dokumentation Bedrohter Sprachen, Documentation of Endangered Languages).
Боронғо Грузияның әҙәби теле лә картавель телдәренә инә.

Грузияла киврули, Израилдә ивр. ‏גרוזינית יהודית‏‎ (грузинит йехудит) йәки ивр. ‏גאורגית יהודית‏‎ (георгит йехудит) тип аталған грузия йәһүдтәре телен дә картавель телдәренә ҡарай тип иҫәпләйҙәр. Лингвистарҙың күпселеге был телде иврит һәм арамей телдәренән бик күп һүҙҙәр үҙләштергән грузин теле диалекты тип иҫәпләй. Йәһүд яҙмаһын ҡулланалар.

Хәҙерге картавель телдәренән тик грузин теленең генә яҙмаһы бар. XIX быуаттан лаз теленә (Германия һәм Төркиәлә латиница нигеҙендә) һәм мегрель теленә (Грузияла грузин яҙмаһы нигеҙендә) яҙма булдырылды, тик әлегә киң таралау тапманы.

 Грамматик үҙенсәлектәре 
Картавель телдәрендә 11-ҙән 15-кә тиклем модаль-заман формалары бар. Исемдәрҙең һәм башҡа һүҙ төркөмдәренең грамматик заты юҡ. Аблаут  (Тамыр һүҙҙәрҙәге һуҙынҡыларҙың морфологик сиратлашыуы. Мәҫәлән, ғәрәп телендә китаб — көтөб (күплек төшөнсәһе) бар. Егермешәрле иҫәп системаһы бар. Латин, грек, ғәрәп, фарси, төрки телдәренән ингән һүҙҙәр бар. Большая советская энциклопедия, см. Картвельские языки

 Иҫкәрмәләр 

 Әҙәбиәт 
 Климов Г. А. Этимологический словарь картвельских языков. М., 1964.
 Климов Г. А. Склонение в картвельских языках в сравнительно-историческом аспекте, М., 1962.
 Климов Г. А. Этимологический словарь картвельских языков. М., 1964.
 Цагарели А. А., Сравнительный обзор морфологии иберийской группы кавказских языков, 2 изд., Тб., 1957.
 Bopp Fr., Die kaukasischen Glieder des indoeuropä ischen Sprachstamms, B., 1847.
 Deeters G., Das kharthwelische Verbum, Lpz., 1930.

Категория:Евразия телдәре
Категория:Кавказ халыҡтарының телдәре