Башҡортостан Республикаһының Ҡыҙыл китабына индерелгән балыҡтар исемлеге

Исемлектә 2014 йылда Башҡортостан Республикаһының Ҡыҙыл китабына индерелгән бөтә балыҡ төрҙәре күрһәтелгән. Таблицалағы РБҠк, МСОПҠи, РФҠк колонкалары төрҙөң Башҡортостан Республикаһы һәм Рәсәй Федерацияһының Ҡыҙыл китаптарындағы, МСОП-тың Ҡыҙыл исемлегендәге статусын күрһәтә.

Статус күрһәтелмәгән осраҡтарҙа тейешле урын буш ҡалдырылған. Бөтә төрҙәр ҙә Башҡортостан Республикаһы һәм Рәсәй Федерацияһы Ҡыҙыл китаптарында 6 категорияға бүленгән. МСОП-тың Ҡыҙыл исемлегендә категориялар 9.

 Категориялар түбәндәгесә билдәләнә:
<small> Башҡортостан Республикаһының Ҡыҙыл китабы:
  0 — юҡҡа сыҡҡандыр
  I — юҡҡа сығыу хәүефе аҫтында
  II — һаны кәмей
  III — һирәк
  IV — торошо билдәһеҙ
  V — кире ҡайтарырға һәм тергеҙергәРәсәйҙең Ҡыҙыл китабы:
  0 — юҡҡа сыҡҡан
  1 — юҡҡа сығыу хәүефе аҫтында
  2 — һаны кәмей
  3 — һирәк
  4 — торошо билдәһеҙ
  5 — кире ҡайтарырға һәм тергеҙергә<small> МСОП-тың Ҡыҙыл исемлеге:
  EX — юҡҡа сыҡҡан
  EW — ҡырағай тәбиғәттә юҡҡа сыҡҡан.
  CR — торошо үтә хәүефле
  EN — торошо хәүефле
  VU — хәле икеле
  NT — торошо хәүеф сигенә яҡын
  LC — ҡурҡыныс ҙур түгел
  DD — мәғлүмәт етешмәй
  NE — баһаланмаған
Башҡортостан Республикаһының Ҡыҙыл китабына индерелгән балыҡтар барлығы 7 төр, шуларҙың 2-һе мәрсен һымаҡтарҙан, һөмбәш һымаҡтар отряды вәкилдәре — 3 һәм сазан һымаҡтар менән үгеҙ балыҡ һымаҡтарҙан берәр вәкил.

Юҡҡа сығыусы төрҙәр (I) категорияһына ябай ҡыҙылбалыҡ индерелгән.

Аҫтағы исемлектә таксондар теҙмәһе Башҡортостан Республикаһының Ҡыҙыл китабындағы тәртипкә тура килә.

Һуңғы колонканың аҙағында Халыҡ-ара тәбиғәтте һаҡлау союзы (МСОП) сайтында шәхси биттәр һылтанмаһы бирелгән.

 Төп исемлеге 
 № Латинса атамаһы Урыҫса атамаһы һәм ҡылыҡһырлама ҺүрәттәреРБҠк РФ Ҡк МСОП 1 Acipenser gueldenstaedtii 
Brandt et Ratzeburg, 1833 Мәрсен, бикре () — мәрсен һымаҡтар отряды, мәрсендәр ғәиләһенә ҡараған балыҡ. Ҡара диңгеҙ, Каспий һәм Азов диңгеҙҙәре бассейнында тереклек итә. Ҙур тиҙлектә (катастрофически) һаны кәмей бара. XX быуат башында республиканың бөтә ҙур йылғаларында ла тереклек иткән.100x100пкс IV CR Ҡалып:IUCN1NobrТекстCR  2 Acipenser ruthenus 
Linnaeus, 1758 Уҡбалыҡ () — мәрсен һымаҡтар отряды, мәрсендәр ғәиләһенә ҡараған балыҡ. Ҡара диңгеҙ, Каспий, Азов, Балтик һәм Төньяҡ боҙло океан диңгеҙҙәре (көнсығышта Йәнәсәйгә тиклем) бассейнында тереклек итә. Башҡортостандың Ағиҙел йылғаһы (Мәләүезгә тиклем) һәм уның ҡушылдыҡтары Ҡариҙел, Дим, Эҫем, Өршәк йылғаларында йәшәй.100x100пкс VI VU Ҡалып:IUCN1NobrТекстVU  3 Hucho taimen 
Pallas, 1773 Ҡыҙыл балыҡ () — һөмбаш балыҡтар ғаиләһенә ҡараған төр лососеобразных.Себерҙең күп кенә ҙур йылға һәм ҡайһы бер күлдәрендә тереклек итә. Башҡортостанда Ағиҙел һәм Нөгөш йылғаларының таулы өлөшөндә, Еҫем, Инйәр, Еҙем, Оло Ҡотҡор, Егән, Мәндем, Оло һәм Кесе Шешәнәк, Рәз, Баҫыу, Ҡорт, Оло Ҡурғаш, Һәләүек, Рәүҙәк йылғаларында һирәк ҡалған.100x100пкс I  I VU Ҡалып:IUCN1NobrТекстVU  4Salmo trutta morpha fario 
Linnaeus, 1758 Бағыр () — һөмбаш балыҡтар (Salmonidae) ғаиләһендәге балыҡ төрө. Европанан Уралға һәм Урта Азияға тиклем таралған. Башҡортостанда Кесе һәм Оло Ҡыҙыл, Йәнгел, Ыҡ, Бетерә, Егән, Мәндем, Еҙем, Наяҙы, Үҙән, Соран, Һүренйәк (Белорет районындағы йылға), Көтөм, Кошелевка, Кесе Һүрәм, Ямашлы, Оло һәм Кесе Инәк, Бирҙәш, Әкәүәҙ, Липовка, Яманйылға, Һыу-яҡты йлғаларында тереклек итә.100x100пкс  IV  IV LCҠалып:IUCN1NobrТекстLC 5Thymallus thymallus 
Linnaeus, 1758 Европа бәрҙеhе () — Һөмбаш һымаҡтар отрядына лососеобразных ҡараған бәрҙеләрҙең бер төрө . Европнан Уралға тиклем таралған. Рәсәйҙә Аҡ динҙеҙ һәм Балтик диңгеҙе бассейнында тереклек итә (Днепр бассейнында, Ҡырымда, Кавказда осрамай). Башҡортостандың Ағиҙел йылғаһы, Нөгөш, Ҡариҙел, Урал йылғалары бассейнында тереклек итә.Һаҡмар, Ҙур һәм Кесе Ҡыҙыл, Инйәр, Еҙем, Әй, Ҙур Ыҡ, Нур, Тирлән, Кесе Нөгөш, Миндәк, Уй, Йүрүҙән һәм башҡа бәләкәй йылғаларҙа осрай.100x100пкс IV II  LCҠалып:IUCN1 6 Alburnoides bipunctatus rossicus 
Berg, 1924) Шаршы күкене () — һаҙан (сазан) һымаҡтарҙың бер төрө. Франциянан Уралға тиклем таралған. Башҡортостанда Ағиҙел, Нөгөш, Еҙем, Инйәр, Ҙур Инйәр, Эҫем, Ләмәҙ, Өршәк,Ҡариҙел, Йүрүҙән, Ыҡ, Ашкаҙар йылғаларында һәм уларҙың ҡушылдыҡтарында тереклек итә. Һаҡмар һәм Яйыҡ һыуҙарында осрай.II  II 7Cottus gobio 
Linnaeus, 1758 Зөгәй () — үгеҙ балыҡтар төрөнә керә. Пиреней ярымутрауынан Уралға тиклем , Рәсәйҙең бөтә Европа өлөшөндәге (Кольск ярымутрауынан башҡа) йылға һәм күлдәрҙә, Көнбайыш Себерҙең Иртыш һәм Катунь йылғалары бассейнында йәшәй. Башҡортостанда Ағиҙел йылғаһы буйлап үренән Мәләүез ҡалаһына тиклем, Ағиҙелдең ҡушылдыҡтарында, Кесе Инйәрҙең үрге ағымында осрай. Һирәкләп Йүрүҙәндә күренә. Ҡариҙелдә һәм уның ҡушылдыҡтарында тереклек итә.100x100пкс  III II LC Ҡалып:IUCN1NobrТекстLC 

 Хайуандар доньяһы обьекттарының тәбиғи мөхит торошона бәйле айырым иғтибарға мохтаж таксондары исемлеге 
 № Латинса атамаһы Урыҫса атамаһы һәм ҡылыҡһырлама Һүрәте РФ Ҡк МСОП 1 Coregonius lavaretus maraenoides 
Poljakow, 1874 Яҡтыкүл алабалығы (урыҫ. Сиг озера Банное) — һөмбаш балыҡтар (Salmonidae) ғаиләһендәге балыҡ төрө. Төп популяцияһы (Маточное стадо) Яктыкүлдә генә тереклек итә; Балыҡ үрсетеү маҡсатында ғына файҙаланыла..100x100пкс  2 Abramis ballerus 
 Linnaeus, 1758 Күкйөн (Урыҫ. синец) — ҡорман балыҡтар ғаиләһенә ҡараған төр. Башҡортостанда һирәк. Ағиҙел йылғаһында һәм түбәнге ағымындағы һыубаҫар күлдәрҙә тереклек итә (Охлёбнино ауылына тиклем). Дим йылғаһында табылған.100x100пкс LC Ҡалып:IUCN1 3 Pungitius platygaster 
Kessler, 1859 Энәле балыҡ (урыҫ. Малая южная колюшка) — нурҡанатлы балыҡтарҙың (Actinopterygii) энәле балыҡтар ғәиләһенең (Gasterosteidae) бер төрө. Яҡтыкүлдә тереклек итә.100x100пкс  4  Syngnathus nigrolineatus 
Eichwald, 1831 Ҡара диңгеҙ орсоғо (урыҫ. Черноморская игла) — нурҡанатлы балыҡтарҙың (Actinopterygii) энәле балыҡтар ғәиләһенең (Gasterosteidae) бер төрө. Асылыкүлгә осраҡлы барып эләккән. Түбәнге Кама һыуһаҡлағысының Ағиҙел бүлексәһендә осрай..100x100пкс  5  Stizostedion volgense 
Gmelin, 1788 Берш (урыҫ. Берш) — нурҡанатлы балыҡтарҙың алабуға һымаҡтар отрядынан, алабуғалар ғәиләһенән (Percidae) бер төр. Башҡортостанда ул Ағиҙелдең түбәнге ағымында осрай. Унда берш Түбәнге Кама һыуһаҡлағысы аша килеп инә.

 Шулай уҡ ҡарағыҙ 
 Башҡортостан фаунаһы

 Иҫкәрмәләр 

 Әҙәбиәт 


 Һылтанмалар 




Категория:Азия балыҡтары
Категория:Европа балыҡтары
Категория:Башҡортостан фаунаһы
Категория:Умыртҡалылар
Категория:Ихтиология
Категория:Һалҡын ҡанлы хайуандар
Категория:Башҡортостан балыҡтары
Категория:Башҡортостандың Ҡыҙыл китабы:Балыҡтар