Ҡаҙаҡ ырыуы

Ҡаҙаҡ ырыуы () — ырыу тип исемләнгән билдәле бер төркөмгә ҡарауҙы белдересе термин. Уларҙа бөтәһенә лә уртаҡ хәрби оран — ұран була. Аҡһаҡалдар тарафынан идара ителә. Шулай уҡ һәр ырыуҙың үҙенә тәғәйен тамғаһы булған. 20-нән ашыу ҡәбилә, 200-ләп ырыу һәм меңләп ара бар.

Ҡаҙаҡ йолаһы буйынса, һәр ҡаҙаҡ үҙенең 7 ырыуына тиклемге ата-бабаһын, йәғни, ырыу генеалогияһын һәм үҙ затының шәжәрәһен белергә тейеш.

 Һаны 
Ауыл хужалығындағы халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса, 1896—1911Назван самый многочисленный казахский род.В соцсетях подсчитали численность казахских родов: самый многочисленный — это АргынСамый многочисленный казахский род | Школа келинок Назван самый многочисленный казахский родhttp://webcache.googleusercontent.com/search?q=cache:g0PmyX0bERwJ:www.calameo.com/books/002392375ab38c07494ae+&cd=10&hl=ru&ct=clnk (Асет Тимерғәлиевтың «Олоҫтар, өйәҙҙәр… Ҡаҙаҡтар: 1897—1915 йылдарҙа түбән ерҙәрҙә йәшәгән ҡаҙаҡтарҙың административ-территориаль бүленешенең һыҙма картаһы: этнологик-картографик тикшеренеүҙәр» китабы буйынсаhttps://books.google.kz/books/about/%D0%92%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B8_%D1%83%D0%B5%D0%B7%D0%B4%D1%8B_%D0%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%85%D0%B8.html?id=Y6AkrgEACAAJ&redir_esc=y):

Оло жуз:
 Жалайыр — 101 000 (107 000)
 Һары-уйсун — 10 000 (16 000)
 Шапырашты — 70 000 (53 000)
 Ысты — 50 000 (45 000)
 Ошаҡты 70 000 (19 000)
 Албан — 81 000 (106 000)
 Суан — 40 000 (35 000)
 Дулат — 334 000 (373 000)
 Сиргели — 70 000 (57 000)
 Шанышҡылы — 190 000 (60 000)
 Ҡанлы — неизвестно (67 000)
 Шаҡшам — неизвестно (4 000)
Урта жуз:
 Арғын — 509 000 (753 000)
 Кәрәй — 90 000 (221 000)
 Ҡонырат — 128 000 (147 000)
 Ҡыпсаҡ — 169 000 (192 000)
 Найман — 395 000 (557 000)
 Уаҡ — билдәһеҙ (75 000)

Кесе жуз:
 Алимулы — 340 000 (), в том числе:
 Шекты — 80 000 (140 000)
 Шөмекей — 100 000 (67 000)
 Төртҡара — 60 000 (68 000)
 Кете — 60 000 (95 000)
 Ҡаракесек — 25 000 (24 000)
 Ҡараһаҡал — 15 000 (10 000)
 Жетыру — 300 000 (), шулай уҡ:
 Табын — 80 000 (155 000)
 Жағалбайлы — 70 000 (78 000)
 Керейт — 35 000 (12 000)
 Тама — 70 000 (93 000)
 Телеу — 20 000 (10 000)
 Кердери — 20 000 (32 000)
 Рамаҙан — 5 000 (11 000)

 Байулы — 550 000 (), шулай уҡ:
 Адай — 90 000 (140 000)
 Байбаҡты — 40 000 (88 000)
 Берш — 70 000 (97 000)
 Таз — 30 000 (37 000)
 Шеркеш — 40 000 (45 000)
 Масҡар — 20 000 (18 000)
 Тана — 25 000 (35 000)
 Ҡыҙылҡорт — 40 000 (15 000)
 Алтын — 25 000 (17 000)
 Жаппас — 70 000 (43 000)
 Ысыҡ — 20 000 (40 000)
 Есентимер — 20 000 (18 000)
 Алаша — 60 000 (85 000)

Жуздарға инмәгәндәре:
 Төре һәм төленгиттар — (53 000)
 Нуғай-ҡаҙаҡтар — (18 000)
 Ҡырғыҙ (ырыу) — (12 000)
 Ҡожа — (26 000)
 Ҡарағалпаҡ (ырыу) — (5 500)
 Сунаҡ — (4 500)
 Башҡалар — (31 000)

 Оло ырыу 
Ырыуҙар берләшмәһеУйсун Ырыу
 АлбанСтарший жуз / Албан / 
 дулатhttp://www.kazakh.ru/about/clan/zhuzy.jpg 
 ошакты
 Суаны 
 шапырашты
 ысты
 сары уйсын  Ырыуҙар
  Һары
 шоган 
 Досалы 
 Кажбанбет 
 жарты 
 алжан 
 курман 
 айт 
 бозым 
 кыстык 

 Шыбыл
 коныр-борик 
 кызыл-борик 
  ботпай 
 жаныс 
 сикым 
 шымыр 
  аталык 
 байлы 
 коныр 
 тасжурек 
  байтюгей 
 токарстан 
 багыс 
 сартай 
 нартай 
  екей 
 еміл 
 асыл 
 шыбыл 
 айкым 
  ойык 
 тилик  Калша 
 Жакып 
 Племя
  Канлы
 ЖалайырСтарший жуз / Жалайыр / 
 СиргелиСтарший жуз / Сиргели / 
 Шанышкылыatababa.kz/ru/generation/eldeer_juz/shanyshkyly
 Шакшам Ырыуҙар
  Ҡара-Ҡанлы 
 Ҡыҙыл-Ҡанлы 
 Һары-Канлы 
  ҡкбиюм 
 Андас 
 Арыктыным 
 Байчигир 
 балгалы 
 кальпе 
 Ҡайшылы 
 Ҡарашапал 
 Ҡушук 
 Мырзҙа 
 Оракты 
 Сиырши 
 Сыпатай  Байулы 
 Айтбозым 
 жанабай 
 Елибай 
 Батыр 
 Карабатыр 
 Шалдар 
 Байжигит 
 Жайдак 

 Уштанбалы (Торттанбалы)
 Тутанбалы 
 Кайшылы 
 Конирдек 
  Курбака 
 Балыҡ 
 Санырау 
 Мамыт 

 Дархан

 Кырыксадак 

 Бектау 
 Кырпык 
 Арапшы 
 Сырдам 

 Жойсын 
 Багыс 
  Айтым 
 Сары 
 Абыша 
 Кара 
 Имам 
 Жанибек 

 Урта ырыу жузы 
 Племя
 Аргыны
 Найманы
 Кипчаки
 Коныраты
 Кереи
 Уак
 Племя Мейрам
 Бегендик
 Ҡыуандыҡ
 Һөйөндөк
 Шегендик
 Ҡаракөсөк
 Момын
 Атыгай
 Басентиын
 Ҡарауыл
 Ҡанжығалы
 Юғары-шекты
 Түбәнге-шекты
 Тараҡты (йыйын) Саржомарт
 Бура
 Ҡаратай
 Күкжарлы

 Толегетай (Толетай)
 Матай
 Каракерей
 Садыр
 Тортуыл(Дотуыл)

 Терстамгалы
 Баганалы
 Балталы Кулан Кыпшак
 Сары Кыпшак
 Китай Кыпшак
 Кара Кыпшак
 Карабалык
 Колденен
 Бултын
 Узун
 ТорыКотенши:
 Сангыл 
 Божбан 
 Жетимдер 
 Мангытай 
 Аманбай 
 Жаманбай 

Коктинулы:
 Байлар 
 Жандар 
 Оразкелди 
 Карасирак 
 Токболат 
 Кулшыгаш 
 Алги  абақ:
 Жантекей
 Жадик
 Шимойын
 Шубарайгыр
 Меркит
 Шеруши
 Сарбас
 Молкы
 Ители
 Ҡараҡаш (сидалы)
 Көнсадак
 Жастабан
 Итимген

 Ашамайлы :
 Балта
 Кошебе
 Тарышы
 Сибан Ер Қосай
 Байназар
 Бетке
 Беренсе ҡатынынан:
 Сарман
 Шога
 Ергенекти:
 Баржакы
 Янһарыары
 Шайкоз
 Бидалы

 Кесе ырыу жузы 
 ҡәбиләләре берләшмәһеАлшынЖетырЫрыу
  Алимула
 Байула
  Ырыу
  Шект
 Каракеська (Алимула)
 Ҡараһаҡал (ҡаҙаҡ ырыуы)
 Кет
 Тортҡара
 Шомәкәй
  Жаппас
 Адай
 Алаш
 Алтын (ҡаҙаҡ ырыуы)
 Байбаҡты
 Берш
 Есентеңимер
 Шеркеш
 Ҡыҙыл-ҡорт
 Маскара
 Таҙ (ҡәбиләләр)
 Тана (ҡаҙаҡ ырыуы)
 Ысык Ул (ҡаҙаҡ ырыу)
 Табын
 Кердери
 Джунгарияға (ҡаҙаҡ ырыу)
 Тлеу
 Рама (ҡаҙаҡ ырыу)
 Жагалбайл

 Жуздарға инмәгән ырыуҙар 

 Аҡһөйәк 
 Тор
 Хужа
 Сунак

 Башҡалары 
 Толенгит
 Нуғай-ҡаҙаҡтар (ҡайһы берәүҙәр кесе жузға индерә)
 Ҡыят (ҡайһы берәүҙәр кесе жузға индерә)
 Ҡырғыҙ (ырыу)
 Ҡарағалпаҡ (ырыу)

 Тамғалар һәм орандар 
Ҡаҙаҡ тамғалары менән башҡорт тамғалары өлөшләтә тап килә — был ҡәрҙәш ҡыпсаҡ халыҡтарының ҡатмарлы этногенезы менән бәйле. Ҡайһы бер төрки ҡәбиләләрҙең бер нисә халыҡ этногенезында ҡатнашыуы ихтимал; мәҫәлән, табын ырыуҙары ҡаҙаҡтар составына ла, башҡорттар составына ла ҡушылған. Шул сәбәпле, был халыҡтарҙың тамғалары йә оҡшаш булырға, йә өлөшләтә тап килергә мөмкин.
  Ырыу
  Тамға (ырыу билдәһе)
  Уран (ырыу ораны)
  Оло Йөҙ
  30x30пкс
   Ҡанлы 
  30x30пкс косеу, 30x30пкс сылбыр
  Байтерәк
   Жалайыр
  30x30пкс тараҡ
  Баҡтыяр, Ҡабылан
   Дыулат
  30x30пкс дүнүңгеңәләк, 30x30пкс абаҡ
  Баҡтыяр
   Сыйҡым
  30x30пкс, 30x30пкс, 30x30пкс
  Сыйҡым, Рысбәк
   Жаныс
  30x30пкс
  Жаныс, Түлә (Төле)
   Ботбай
  30x30пкс
  Ботбай, Самен
   Шымыр
  30x30пкс
  Шымыр, Ҡуйгилде
   Албан
  30x30пкс
  Райымбәк
   Суаны 
  30x30пкс 
   Һары-Өйсөн (Сары-Үйсін) 
  30x30пкс 
   Шапырашты 
  30x30пкс ай, 30x30пкс тумар, 30x30пкс
  Ҡарасай
   Ошаҡты 
  30x30пкс тумар
  Баҡтыяр
   Ысты 
  30x30пкс косеу, 30x30пкс сылбыр
  Жауатар
   Ойыҡ
  30x30пкс косеу, 30x30пкс коз 
   Тилик
  30x30пкс косеу 
   Сиргели
  30x30пкс сирге, 30x30пкс курай, 30x30пкс, 30x30пкс
  Туғаназ
   Шанышҡылы
  30x30пкс ҡул-тамға, 30x30пкс
  Айырылмас
   Урта Йөҙ
  30x30пкс буҫаға 
   Арғын 
  30x30пкс коз
  Аҡ-Юл, Ҡара Хужа
   Тараҡты
  30x30пкс тараҡ, 30x30пкс
  Жауҡашар
   Юғары шекты
  30x30пкс юғары-сикте 
   Томень шекты
  30x30пкс түбәнге-сикте 
   Найман 
  30x30пкс сүмес, 30x30пкс
  Ҡаптағай
   Балталы
  30x30пкс балта 
   Бағаналы
  30x30пкс бағана, 30x30пкс, 30x30пкс 
   Бура
  30x30пкс 
   Ҡаракәрәй
  30x30пкс
  Ҡабанбай
   Матай
  30x30пкс
  Бүребай
   Садыр
  30x30пкс, 30x30пкс
  Алдыяр
   Ҡыпсаҡ 
  30x30пкс ҡуҫ әлиф
  Айбас
   Ҡоңғырат 
  30x30пкс буҫаға
  Алатау
   Саңғыл
  30x30пкс буҫаға
  Мулҡамал
   Ыуаҡ
  30x30пкс Абырай, 30x30пкс Ажибек, 30x30пкс Шуға
  Жаубасар, Бармак
   Ергенекты Ыуаҡ
  30x30пкс ергенек, 30x30пкс ай
  Алға
   Кәрәй  
  Ҡара Ҡужа
   Ашамайлы
  30x30пкс ашамай 
   Абак
  30x30пкс абаҡ
   Кесе Йөҙ
   Бай-улы
   Адай
  30x30пкс садаҡ, 30x30пкс уҡ
  Бекет
   Бериш
  30x30пкс, 30x30пкс, 30x30пкс, 30x30пкс
  Ағатай
   Алтын
  30x30пкс, 30x30пкс
  Байоурат
   Жаппас
  30x30пкс дөйә муйын, 30x30пкс, 30x30пкс, 30x30пкс
  Байморат
   Есентемир
  30x30пкс, 30x30пкс
  Алдонгар
   Таз
  30x30пкс, 30x30пкс
  Баҡай
   Байбаҡты
  30x30пкс, 30x30пкс, 30x30пкс, 30x30пкс
  Дауҡара
   Тана
  30x30пкс әлиф, косеу
  Тана
   Масҡар
  Ҡаратай
   Алтыбас (Алаша)
  30x30пкс, 30x30пкс, 30x30пкс
  Байбараҡ
   Ҡыҙылҡорт
  30x30пкс, 30x30пкс, 30x30пкс, 30x30пкс
  Жиембай  
   Ысыҡ
  30x30пкс, 30x30пкс
  Байтирәк
   *Әлим-улы*
   Ҡараһаҡал
  30x30пкс, 30x30пкс, 30x30пкс
  Алдажар
   Ҡаракиҫәк
  30x30пкс, 30x30пкс
  Аҡбан
   Дүртҡара
  Аиртау
   Шекты
  30x30пкс, 30x30пкс, 30x30пкс
  Баҡтыбай, Жанҡужа
   Шемекей (Шомень) 
  Доит
   Ете-Рыу
   Табын
  30x30пкс сүмес, 30x30пкс 30x30пкс тараҡ, 30x30пкс косеу
  Тостаған
   Тама
  30x30пкс ҡус әлиф, 30x30пкс тараҡ, 30x30пкс сылбыр
  Ҡарабура
   Жағалбайлы
  30x30пкс балта, 30x30пкс шеккиш
  Манатау
   Телеу
  30x30пкс сылбыр, 30x30пкс
  Толпар, Арғымаҡ
   Кердери
  30x30пкс тостаган
  Ҡужәхмәт
   Керейит
  30x30пкс сылбыр, 30x30пкс ҡус әлиф
  Аҡһаҡал, Унтум
   Рамаҙан
  30x30пкс шомиш
  Дулат, Ҡайгулым
   Йөҙдарға инмәгәндәре   
   Түрә (Төре)
  30x30пкс, 30x30пкс
  Арҡар, Абылай, Санхай
   Ҡужа
  Алла
  30x30пкс, 30x30пкс 
   Түләңгит (Төлеңгит)

30x30пкс Тараҡ
   Нуғай-Ҡаҙаҡ
  Балға
  Аждаһа (Айдаһар)

 Шулай уҡ ҡарарға 
 Башкирские племена
 Киргизские племена
 Туркменские племена
 Сеок

 Иҫкәрмәләр 

 Һылтанмалар 
 Востров В. В. Муканов М. С. Родоплеменной состав и расселение казахов 
 Подробная карта казахских родов 
 Дерево казахских родов 
 http://www.kazakh.ru/about/clan/zhuzy.jpg 
 http://elbilge.ucoz.com/_ld/0/43_Qazaq.jpg

Категория:Этнология
Категория:Ҡаҙаҡ ырыуҙары
Категория:Ҡаҙаҡтар
Категория:Этнология