Иртыш

Ирты́ш (, , ,  — É'ěrqísī hé, ) — Ҡытайҙағы, Ҡаҙағстандағы һәм Рәсәй Федерацияһындағы йылға, Обь йылғаһының һул һәм төп ҡушылдығы.

 География 
Иртыш — донъялағы иң оҙон йылға ҡушылдығы (икенсе урында — Миссури), уның оҙонлоғо 4248 км тәшкил итә. Бассейн майҙаны — . Ауышлығы 1 километрға яҡынса 0,03 метр тәшкил итәЗахарчева Е. Г., Вяткина Г. А. «Иртыш — главная водная артерия Омской области», Омский филиал ФГУ «ТФГИ по Сибирскому федеральному округу» Федерального агентства по недропользованию".

Инеше Монголия һәм Ҡытай сигендә, Монголия Алтайы һырттарының көнсығыш битләүҙәрендә урынлашҡан. Ҡытайҙан Ҡара Иртыш, Эрцисыхэ атамаһы менән Ҡаҙағстанға сыға һәм Зәйсән котловинаһы аша үтеп Зәйсән күленә ҙур дельта барлыҡҡа килтереп ҡоя. Зәйсән күленә Мәғдәнле Алтайҙан, Тарбағатай һәм Саур һырттарынан бихисап йылғалар ҡоя. Зәйсән күленән сыҡҡас Иртыш төньяҡ-көнбайыш йүнәлешендә ағып Бухтарминск һәм Усть-Каменогорск ГЭС-тары аша үтә. Түбәнге ағымында Шульбинск ГЭС-ы һәм Семей ҡалаһы урынлашҡан. Павлодар ҡалаһынан юғарыраҡ урында Иртыш йылғаһы һыуҙарының бер өлөшөн көнбайышҡа йүнәлтелгән Иртыш—Караганда каналы ала. Ханты-Мансийск ҡалаһы тирәһендә Иртыш Обь йылғаһына ҡоя.

 Ҡушылдыҡтары 
Ҡушылдыҡтары: Калжыр, Курчум, Нарым, Бухтарма, Ульба, Уба, Кызылсу, Чар, Тубыл, Камышловка, Омь, Тара, Уй, Шиш, Ишим, Оша, Шаган, Конда, Усолка, Вагай.

 Тораҡ пункттары 
Инешенән тамағына ҡәҙәр Иртыш буйындағы ҡалалар: Кёктокай (Фуюнь), Бурчун (барыһы ла — Ҡытай), Серебрянск, Усть-Каменогорск, Семей, Курчатов, Аксу, Павлодар (барыһы ла — Ҡаҙағстан), Омск, Тара, Тобольск, Ханты-Мансийск (барыһы ла — Рәсәй).

 Иҫкәрмәләр 

 Һылтанмалар 


 Иртыш в «Словаре современных географических названий»
 Пётр Бологов — «Арал номер два» — о судьбе Иртыша при активной эксплуатации Китаем.

Категория:Обь ҡушылдыҡтары
Категория:Ҡытай йылғалары
Категория:Ҡаҙағстан йылғалары
Категория:Омск өлкәһе йылғалары
Категория:Төмән өлкәһе йылғалары
Категория:Ханты-Манси АО йылғалары