Белорус һумы

Атамаһы 
«Рубль» (һум) атамаһы 1990-сы йылдар башында Белоруссия  совет һумынан баш тартҡас ҡабул ителә. Ул саҡта йәмәғәт эшмәкәрҙәре араһында милли валютаны  «талер» тип атарға тәҡдим итеүселәр була НАША НІВА (урыҫ.).  «Комсомольская правда» (2012-02-23). Тәүге сығанаҡтан архивланған 23 июнь 2012. 5 март 2012 тикшерелгән., һәм мәсьәлә Юғары Совет Президиумында ҡарала, ләкин ҡатнашыусыларҙан тик Нил Гилевич ҡына талерҙы хуплап һүҙ әйтәФорум.

 Тарихы 

 СССР тарҡалғандан һуңғы хәл 
слева|мини| 20 белорус купонына бирелгән ҡулланыусы карточкаһы, 1992 йыл
1992 йыл башында, дөйөм совет аҡса системаһы тарҡалғас, Белоруссияла купон системаһы, унан һуң Милли банктың хисаплашыу билеттары индерелә. Рәсми алмашыу курсы буйынса бер хисаплашыу билетына 10 совет һумы бирелә.

1992 йылдың 1  июленән ҡулаҡсаһыҙ белорус һумдарында иҫәп-хисап операциялары үткәрелә башлай. 1993 йылдың июль аҙағында совет һумдарын әйләнештән сығарыу башлана. Белорус һумы ил территорияһында берҙән-бер законлы түләүҙәр сараһы булып ҡала. Шул уҡ йылдың сентябрендә Ҡаҙағстан, Әрмәнстан, Рәсәй, Үзбәкстан һәм  Тажикстан яңы типтағы һум зонаһы ойоштороу тураһынағы яңы килешеүгә ҡул ҡуйһа ла, был идея үҫеш алмай, һәм белорус һумы милли валюта булып ҡалыуын дауам итә. 

 Деноминацияланыуҙары 
Тәүҙә 1992—1994 йылдарҙа белорус һумы 1 белорус  һумы (1992 йыл сығарылышы) өсөн 10 совет һумы нисбәтендә йөрөй.

1994 йылда белорус һумын 10 тапҡырға деноминациялау үткәрелә.

2000 йылдың 1 ғинуарынан Белоруссияла һум тағы бер мәртәбә деноминациялана (1000 тапҡырға), был сара милли валютаны тотороҡландырыу маҡсатын да ҡуя.  2000 йылда индерелгән һумдың ваҡ аҡса берәмектәре булмай.

2016 йылдың 1 июлендә белорус  валютаһын 10 000 тапҡырға деноминациялау үткәрелә, шулай уҡ ваҡ аҡса берәмеге —  тин (копейка) индерелә.

 2000—2015 йылдарға иҡтисади күҙәтеү 
Милли банк сәйәсәтендә һум курсының кимәлен тотоуҙы тәьмин итеү өҫтөнлөк ала — Рәсәй яғы шуны талап итә. Алмаштырыу пункттарында долларҙар һатыу рөхсәт ителә. Резидент булмаған банктарға эске валюта баҙарына  юл асыла һәм тышҡы иҡтисади операцияларҙа һумды файҙаланыу буйынса сикләүҙәр бөтөрөлә. Милли банктың сәйәсәте һәм тышҡы ҡулай факторҙар белорус һумының тотороҡланыуына килтерә. Иҡтисадтағы һәм һалым өлкәһендәге (өҫтәлмә хаҡҡа һалым — 20 проценттан 18 процентҡа, әйләнеш һалымы 4,5-тән 4,15 процентҡа  тиклем түбәнәйә һ.б.)  ыңғай үҙгәрештәр ерлегендә, 2004 йыл башынан 2008 йыл аҙағына тиклем  белорус һумының АҠШ доллары һәм Рәсәй һумына ҡарата курсы ғәмәлдә үҙгәрешһеҙ ҡала. 2005 йылда милли валюталарҙағы банк депозиттарының даими үҫеше күҙәтеләНовости tut.by — В 2005 году вклады населения в национальной валюте выросли на 56,5 % . Күпмелер ваҡыт инфляция тиҙлеге лә кәмей, мәҫәлән,  2002 йылда ул  34,8 % тәшкил итһә, 2003 — 25,4 %,  2004 — 14,4 %,  2005 — 8,0 %,  2006 йылда 6,6 % була. Валютаның рәсми курсы йәшерен күрс менән тулыһынса тигеҙләшә, шул арҡала йәшерен валюта баҙары ла юҡҡа сыға. 

2006 йылдың 16 мартында Францияның  BNP Paribas  банкы банк-ара баҙарҙа белорус һумын АҠШ долларына ҡарата котировкалай башлай. Банк ике яҡлы котировка ҡуллана — ул белорус валютаһын АҠШ долларына ҡарата һата һәм һатып ала. Милли банк идараһы рәйесе урынбаҫары Василий Матюшевский был ваҡиғаны әһәмиәтле тип баһалай:Наши рубли в СШАБыл шуны күрһәтә: донъяның төп финанс институттары беҙҙең кредит сәйәсәте, шул иҫәптән белорус һумы, тотороҡланыуын ҡыҙыҡһынып күҙәтә. Белорус һумына инвестициялау объекты булараҡ ҡыҙыҡһыныу барлыҡҡа килә Беларусь Республикаһы Милли банкы идараһы рәйесе Петр Прокопович әйтеүенсә, белорус һумы 2010 йылға тулыһынса конвертациялана торғанға әйләнергә тейеш булаНовости tut.by Прокопович: Белорусский рубль может стать полностью конвертируемым в 2010 году .

2010 йылдың ғинуар-апрелендә инфляция 3,1 % (2009 йылдың ошо уҡ осоронда  — 6,5 %) тәшкил итәВ январе-апреле инфляция в Белоруссии в апреле составила 3,1 % .

2009 йылдың 2 ғинуарынан  Беларусь  Республикаһының Милли банкы белорус һумы курсын сит ил валюталары кәрзиненә бәйләү  механизмына күсә, бер ыңғайҙан уны АҠШ долларына ҡарата 20,5 процентҡа девальвациялайDeutsche Welle: Белорусский рубль девальвирован на 20,5 процентов по отношению к доллару.

2010 йылдың ғинуар—мартында резидент булып торған хужалыҡ субъекттары тарафынан сит ил валютаһын һатып алыуҙың саф күләме 1 миллиард 497,1 миллион АҠШ доллары тәшкил итә  (2009 йылдың ошо осоронда — 955,4 миллион АҠШ доллары)Спрос на валюту в Беларуси растет .

2011 йылғы финанс кризисы һөҙөмтәһендә макроиҡтисади күрһәткестәр һиҙелерлек насарая: инфляция 108,7 процентҡа етә,  ҡайтанан финанслау ставкаһы 10 процент кимәленән 45 процентҡа етә (аҫҡа ҡара). Көҙҙән алып һум курсы Белоруссия валюта-фонд биржаһындағы һатыуҙар һөҙөмтәһенән сығып билдәләнә башлай. Белорус һумы курсы АҠШ долларына ҡарата 2010 йылдың 31 декабрендәге 3000 һумдан 2014 йылдың 31 декабрендә 11 900 һумға тиклем түбәнәйә (халыҡ һатып алған валютаға өҫтәлгән 20 процент комиссияны ла иҫәпләгәндә  — 14 мең һум).

 2014 йыл йомғаҡтары буйынса Беларусь Республикаһында инфляция 16,2 процент тәшкил итәОб изменении потребительских цен в декабре 2014 г. .

 Рәсәй менән валюталарҙы ҡушыу мәсьәләһе 
Идара итә башлағандан алып президент А. Лукашенко РФ менән берләшеү йүнәлешендә әүҙем эшләй. Тәүҙә берҙәм Рәсәй-Белоруссия валютаһы индереү тураһында һүҙ бара. 
1999 йылда ҡабул ителгән «Союз Дәүләте төҙөү тураһында договор»ҙың 13-сө статьяһы  берҙәм аҡса берәмеге индереүҙе күҙҙә тота. 2000 йылдың 30 ноябрендә Минскиҙа Беларусь Республикаһы менән Рәсәй араһында берҙәм аҡса берәмеген индереү һәм Союз дәүләтенең берҙәм эмиссия үҙәген ойоштороу тураһында дәүләт-ара килешеүгә ҡул ҡуйыла. Уға ярашлы, 2005 йылдың 1 ғинуарынан Рәсәй һумы уртаҡ аҡса берәмеге итеп файҙаланыла башларға, ә 2008 йылдың 1 ғинуарынан Союз дәүләтенең берҙәм аҡса берәмеге индерелергә тейеш була. Был үҙәкте ҡайҙа урынлаштырыу һәм уға контроллек итеүҙе кем ғәмәлгә ашырылырға тейешлеге тураһында оҙон-оҙаҡ фекер алышыуҙар һәм бәхәстәр бара — Мәскәү булырға тейешме ул, Минскимы әллә башҡа өсөнсө ҡаламы.

2005 йылдың сентябрендә Союз Дәүләтенең Министрҙар Советы ултырышынан һуң Рәсәй премьер-министры Михаил Фрадков журналистарға Рәсәйҙең һәм Белоруссияның 2006 йылдан берҙәм валюта индереүгә әҙер түгеллеге хаҡында иғлан итә.  Фрадков былай ти:Россия и Беларусь не готовы к введению единой валюты с 2006 года Был тема көн тәртибенән алынмай, мәсьәлә көн үҙәгендә тора, ул ғына ла түгел, берҙәм валюта Рәсәйҙең дә, Белоруссияның да, тотош Союз Дәүләтенең дә мәнфәғәтендә эшләһен өсөн кәрәкле шарттар тыуҙырыусы комплекслы ҡарарҙар зарурлығын аңлау барлыҡҡа килде Бөгөнгө көнгә Белоруссияла Рәсәй һумы берҙәм валюта сифатында индерелмәгән әле. Эксперттар бының ғәмәлгә ашыу мөмкинлеген һәм ваҡытын  баһалауҙа төрлө фекерҙәр әйтә. 

 Алтын-валюта резервтары 
ХВФ методологияһы буйынса, Белоруссияның халыҡ-ара резерв активтары  2004 йылда  54,4 процентҡа арта һәм 2005 йылдың 1 ғинуарына  $ 770,2 миллион тәшкил итә; милли билдәләмәлә 17,1 процентҡа арта һәм $ 1,047 миллиард тәшкил итә. 2006 йылдың 1 ғинуарына илдең халыҡ-ара резерв активтары ХВФ мәғлүмәттәрен таратыуҙың махсус стандарты билдәләмәһе буйынса  $ 1296,5 миллион тәшкил итә. Милли банктың сит ил валютаһындағы, ҡиммәтле металдар һәм аҫыл таштарҙағы тулайым активтары $ 1629,6 миллион була (йыл эсендә $ 449,7 миллионға артҡан). Илдең алтын запасы 25,02 тонна тәшкил итә (валюталағы эквиваленты — $ 412,7 миллион). Белоруссияның ХВФ методикаһы буйынса хисапланған резерв активтары 2007 йылдың декабренә — $ 4182,2 миллион (йыл башынан алып 202,4 процентҡа артҡан)Международные резервные активы Беларуси увеличились в три раза | Белорусские новости ; 2008 йылдың 1 мартына — $ 4 миллиард 352,9 миллионМеждународные резервы Беларуси по сравнению с началом года выросли на 170 млн долларов и составляют 4,3 млрд долларов США ; 2015 йылдың 1 ғинуарына 5 059 миллион АҠШ доллары тәшкил итә.

Беларусь Республикаһының ХВФ методологияһы буйынса хисапланған халыҡ-ара резерв активтары — һәр йылдың 1 ғинуарына (млн. USD)Международные резервные активы Республики Беларусь, Национальный банк Республики Беларусь:

2011 йылдың 20 октябрендә Милли банк идараһы рәйесе Надежда Ермакова белдереүенсә, Милли банктың алтын-валюта резервтарының 74 проценты (4,7 миллиард долларҙың 3,5-е) — банктар алдындағы СВОП килешеүҙәре буйынса бурыстар. Шулай итеп, ғәмәлдә алтын-валюта резервтары 1,2 миллиард доллар ғына тәшил итәЕрмакова: 74 % ЗВР Нацбанка — это валютный долг перед банкамиПрыступ шчырасці Ермаковай: золатавалютных рэзерваў няма зусім.

2013 йылдың 1 мартына Беларусь Милли банкының алтын һаҡламы, 2012 йыл эсендә 1,6 тоннаға артып, 33,3 тоннаға етәЗолотой запас Нацбанка за 2012 год вырос на 1,6 тонны . 2016 йылдың 1 ғинуарына илдең алтын һаҡламы 38,1 тонна тәшкил итә.

 Ҡайтанан финанслау ставкаһы 
1990-сы йылдарҙа һәм 2000-се йылдарҙың  беренсе яртыһында инфляция кәмегән шарттарҙа Беларусь Республикаһының Милли банкы иҡтисад үҫешен дәртләндереү маҡсатында ҡайтанан финанслау ставкаһын да яйлап кәметә. Мәҫәлән,  2004 йыл башына ул — 28 %, 2005 йыл башына — 17 %, 2006 йыл башына — 11 %, 2007 йыл башына 10 % булаСтавка рефинансирования. Беларусь Республикаһы һатып алған тәбиғи газ хаҡының ҡапыл ҡиммәтләнеүе шарттарында 2007 йыл башында валютаға һорауҙың киҫкен үҫеүе һөҙөмтәһендә  ҡайтанан финанслау ставкаһын 10 проценттан 11 процентҡа тиклем арттырыу ҡарала, әммә хәл тотороҡланғас, бер нисә этапта ҡабат 10 процентҡа тиклем төшөрөлә (2007 йылдың 1 октябренә)Ставка рефинансирования Нацбанка Беларуси с 1 октября снижена до 10 % годовых — Экономика и бизнес . 2008 йылдың 1 июленән ҡайтанан финанслау ставкаһы йәнә 10,25 процентҡа тиклем арттырылаС сегодняшнего дня повысилась ставка рефинансирования — Экономика и бизнес . 2011 йылда финанс кризисы арҡаһында бер нисә этапта 45 процентҡа еткерелә. Һуңынан Милли банк ҡайтанан финанслау ставкаһын түбәнәйтә башлай, әммә  финанс баҙарындағы хәлдең тағы киҫкенләшеүе сәбәпле 2015 йылдың 9 ғинуарында уны тағы 25 процентҡа еткерәС 9 января Нацбанк отменяет валютный налог в обменниках и повышает на 5 % ставку рефинансирования.

 2009 йылғы девальвация 
2009 йылдың 2 ғинуарында Беларусь Республикаһының Милли банкы тарафынан белорус һумының курсы  20 процентҡа түбәнәйтелә (девальвациялана). АҠШ доллар курсы —  Br2650, евро — Br3703, Рәсәй һумы  Br90,16 кимәлендә билдәләнә.

Курстар түбәндәгесә үҙгәрә (йәйәләрҙә сағыштырыу өсөн — 1 ғинуарға):
 1 АҠШ доллары — 2650 (2200)
 1 евро — 3703 (3077,14)
 1 Рәсәй һумы — 90,16 (76,89)
 1 Украина гривнаһы — 329,19 (273,29)

 2011 йыл девальвацияһы 
2011 йылдың 24 майында Беларусь Республикаһының Милли банкы тарафынан белорус һумының курсы бер АҠШ долларына Br4930 кимәлендә, йәғни 56 процент самаһына, ҡабат түбәнәйтелә. Евро курсы — Br6914,82, Рәсәй һумы Br173,95 кимәлендә булаНацбанк Беларуси повысил курс доллара к белорусскому рублю на 56 % — с 3,155 до 4,930 , БелаПАН (23.05.2011).

Курстар түбәндәгесә үҙгәрә (йәйәләрҙә сағыштырыу өсөн — 23 майға):
 1 АҠШ доллары — 4930,00 (3155,00)
 1 евро — 6914,82 (4516,00)
 1 Рәсәй һумы — 173,95 (113,02)
 1 Украина гривнаһы — 616,67 (394,97)

 2011 йылдың 20 октябрендә курс түбәнәйеү 
Беларусь Республикаһы Хөкүмәте менән Милли банкы белорус һумын берҙәм тотороҡло курсҡа сығарыу буйынса үткәргән  саралар планына ярашлы, 2011 йылдың 20  октябренә милли валюта курсы 52 процентҡа түбәнәйә, был ғәмәлдә 2011 йылдың 24 майынан башлап тағы бер девальвация үткәрелгәнен аңлата. 

2011 йылдың 21 октябренән Br курстары (йәйәләрҙә сағыштырыу өсөн — 20 октябрҙә ҡарата):
 1 АҠШ доллары  — 8680,00 (5712,00)
 1 евро — 11 900,00 (7892,84)
 1 Рәсәй һумы — 277,00 (184,70)
 1 Украина гривнаһы — 1084,93 (713,91)
Шулай итеп, беорус һумы 2011 йыл башынан төп валюталарға ҡарата 3 тапҡырға тиерлек осһоҙлана.  

 2014 йылдың декабре 
2012—2014 йылдарҙа белорус  һумының  долларға ҡарата йомшарыуы көнөнә 10 һумдан артмай.  2014 йылдың декабрендә ҙур тиҙлек менән арзанайған Рәсәй һумы артынса валюта алмаштырыу пункттарында белорус һумына ҡарата доллар менән евро курсы үҫергә тотона, ә Милли банк билдәләгән курс ғәмәлдә үҙгәршеһеҙ тора. 19 декабргә Минскиҙа халыҡҡа доллар — минималь 11500, максималь 11 990 һумға тиклем хаҡҡа һатылаВ Беларуси отменены торги на валютной бирже , ә рәсми курс  10 890 һум була. Гомелдә алмаштырыу пункттарында доллар һатыу курсы  13 000 һумға етәФотофакт. В центре Гомеля евро продают по 15 тысяч .

 Александр ЛукашенкоЛукашенко: Девальвации не будет(18.12.2014)  менән Петр Прокопович яңы девальвация булмаясағында ышандырһа ла,  19 декабрҙә  Милли банк халыҡҡа һатыла торған валютаға 30 процентлы «ваҡытлы» комиссия индерәЭкстренные меры Нацбанка.

29 декабрҙә Милли банк комиссияны  20 процентҡа ҡалдыраО снижении размера комиссионного сбора при покупке населением иностранной валюты., бер үк ваҡытта һумды 7 процентҡа девальвациялай.

2014 йылда бөтә девальвация 24,7 процент тәшкил итә.

 2015 йылдың ғинуары 
5 ғинуарҙа йәнә бер тапҡыр девальвация үткәрелә, ул 7,1 процентлы була. Бер ыңғай комиссия 10 процентҡа ҡалдырып кәметелә.О снижении размера комиссионного сбора при покупке населением иностранной валюты

2015 йылдың 6 ғинуарынан Br курстары (йәйәләрҙә сағыштырыу өсөн — 5 ғинуарға):
 1 АҠШ доллары — 12 740,00 (11 900,00)
 1 евро — 15 230,00 (14 460,00)
 1 Рәсәй һумы — 218,00 (207,00)
8 ғинуарҙа 7,5 процентлы сираттағы девальвация була. Валюта һатып алыуға комиссия бөтөрөлә:О мерах денежно-кредитной политики по стабилизации ситуации в финансовой сфере

2015 йылдың 9 ғинуарынан Br курсы (йәйәләрҙә сағыштырыу өсөн  — 8 ғинуарҙға):
 1 АҠШ доллары — 13 760,00 (12 800,00)
 1 евро — 16 240,00 (15 300,00)
 1 Рәсәй һумы — 221,00 (209,50)
9 ғинуарҙа белорус һумы  2,18 процентҡа девальвациялана. Милли банк һум курсын сит ил валюталары кәрзиненә бәйләү  механизмын ҡабат файҙалана башлай. Кәрзиндә Рәсәй һумы өлөшө  40 процентҡа еткерелә, ә евро менән АҠШ доллары өлөштәре һәр береһе 30 процентҡа ҡалдырып кәметелә.

12 ғинуарҙа белорус һумы  1,78 процентҡа девальвациялана.

14 ғинуарҙа белорус һумы  4,745 процентҡа девальвациялана.

Бер ай эсендә девальвация 29,4 процент тәшкил итә.

 2015 йылдың ноябре 
2015 йылдың 4 ноябрендә белорус һумына сираттағы деноминация иғлан ителә. 2016 йылдың 1 июленән  2000 йыл өлгөһөндәге банкноталар 2009 йыл өлгөһөндәге банкноталарға һәм ваҡ аҡсаға 10 000:1 нисбәтендә алмаштырыла башлай. Әйләнешкә ете төрлө ҡағыҙ аҡса (5, 10, 20, 50, 100, 200 һәм 500 һумлыҡ) һәм һигеҙ төрлө ваҡ аҡса  (1, 2, 5, 10, 20, 50 тинлек, 1 һәм 2 һумлыҡ) сығарылаО проведении с 1 июля 2016 г..

 1995—2016 йылдарҙа курс үҙгәреүе графигы 
Белорус һумы курсының АҠШ долларына ҡарата 1995—2016 йылдарҙа үҙгәреүе (бөтә курстар һәр йылдың 31 декабренә, шулай уҡ 2016 йылдың 30 сентябренә ҡарата бирелә); 1999 йылға тиклемге һандар — 2000 йылғы; унан һуңғылары  2016 йылғы деноминацияларҙы иҫәпкә алып биреләОфициальный курс белорусского рубля по отношению к иностранным валютам, устанавливаемый Национальным банком Республики Беларусь.

 Ваҡ аҡса 

 2009 йыл өлгөһөндәге ваҡ аҡса 
 2016 йылдың 1 июленән, белорус һумы тарихында тәүге тапҡыр, деноминацияға бәйле әйләнешкә ваҡ аҡсалар индерелә.  Элек Белоруссия донъяла  ваҡ аҡса сығарылмаған һирәк илдәрҙең береһе була. Иҫтәлекле тәңкәләр ара-тирә сығарылһа ла, улар әйләнештә осрамай тиерлек.  

Тимер ваҡ аҡсалар Литва аҡса һуғыу йортонда һәм Кремница аҡса һуғыу йортонда етештерелә http://naviny.by/rubrics/finance/2015/11/10/ic_articles_114_190231/  Новые белорусские деньги сделаны в Евросоюзе. Бөтә тәңкәләрҙең аверсына герб һәм дәүләттең атамаһы, йәнә аҡсаны һуҡҡан йыл  яҙылған. Реверста — тәңкәнең номиналы менән төрлө  орнаменталь символдар.
 Әйләнештәге тәңкәләр Һүрәте Номиналы Материалы Диаметры
(мм) Ҡалынлығы
(мм) Массаһы
(г) Ҡыры Аверс Реверс Ҡыр 45x45пкс 45x45пкс 42x42пкс 1 тинбаҡыр менән ҡапланған ҡорос  15 1,25 1,55 шыма 53x53пкс 53x53пкс 54x54пкс 2 тин 17,5 2,1 59x59пкс 59x59пкс 59x59пкс 5 тин 19,8 2,7 53x53пкс 53x53пкс 50x50пкс 10 тинеҙ менән ҡапланған ҡорос 17,7 1,8 2,8өҙөк-өҙөк зырлы 61x61пкс 61x61пкс 58x58пкс 20 тин 20,35 1,85 3,7 67x67пкс 67x67пкс 64x64пкс 50 тин 22,25 1,55 3,95 64x64пкс 64x64пкс 63x63пкс 1 һумбаҡыр-еҙ иретмәһе менән ҡапланған ҡорос  21,25 2,3 5,6 зырлы 71x71пкс 71x71пкс 69x69пкс 2 һум ҡулсаһы: еҙ менән ҡапланған ҡорос,
уртаһы: баҡыр-еҙ иретмәһе менән ҡапланған ҡорос Һүрәттәрҙең масштабы — миллиметрға  3,0 пиксель. 

 Иҫтәлекле тәңкәләр 
Иҫтәлекле тәңкәләр 1996 йылдың 27 декабренән сығарыла башлай. Үҙ аҡса һуғыу йорто булмағанлыҡтан, затлы һәм затһыҙ металдарҙан иҫтәлекле тәңкәләр сит илдә һуғыла (Германияла, Литвала, Польшала, Рәсәйҙә һ. б. илдәрҙә). 

 2016 йылғы деноминация шарттары буйынса, элек сығарылған иҫтәлекле тәңкәләр алмаштырылмай һәм бөтә төр түләүҙәр өсөн үҙ хаҡы буйынса ҡабул ителергә тейеш.  

 Банкноталар 

 1992—1999 йыл өлгөһөндәге банкноталар 
1992—1999 йылғы сериялары Йыл Һүрәтләнеше Номиналы Үлсәмдәре (мм) Төп төҫтәрҺүрәтләнешеӘйләнешкә сығарылыу датаһыӘйләнештән алыныу датаһы Йөҙ яғы Кире яғы Йөҙ яғы Кире яғы 1992 105x105пкс 105x105пкс 50 тин 105×53 алһыу
ҡыҙылтейен һүрәте «Погоня» гербы һүрәте1992 йыл, 25 май2001 йыл, 
1 ғинуар 105x105пкс 105x105пкс 1 рубль зәңгәр-йәшел
асыҡ зәңгәр сабып барған ҡуян һүрәте 105x105пкс 105x105пкс 3 һум йәшел
ҡыҙыл һары  ҡондоҙҙар һүрәте 105x105пкс 105x105пкс 5 һум зәңгәр
алһыу бүреләр һүрәте 105x105пкс 105x105пкс 10 һум йәшел
ҡыҙыл һарыһеләүһен менән балаһы һүрәте 105x105пкс 105x105пкс 25 һум ҡыҙыл
көрәнмышы һүрәте 105x105пкс 105x105пкс 50 һум миләүшә
алыһуБарибал айыуы һүрәте
Краткая история белорусских денег 105x105пкс 105x105пкс 100 һум көрән
көрән- һоро Зубр һүрәте 105x105пкс 105x105пкс 200 һум асыҡ зәңгәр
һороМинскиҙағы вокзал алды майҙаны1992 йыл, 
8 декабрь 105x105пкс 105x105пкс 500 һум миләүшә Минскиҙағы Еңеү майҙаны 105x105пкс 105x105пкс 1000 һум йәшел
зәңгәр
алһыуБеларусь Милли фәндәр академияһы1993 йыл, 
3 ноябрь 1998 110x110пкс 110x110пкс 110×60ҙур итеп төшөрөлгән «1000» һаны1998 йыл, 
16 сентябрь 1992 105x105пкс 105x105пкс 5000 һум 105×60 алһыу
сиреньМинскиҙа Троицк биҫтәһе «Погоня» геры һүрәте1994 йыл, 
7 апрель 1998 110x110пкс 110x110пкс 110×60ҙур итеп төшөрөлгән  «5000» һаны1998 йыл, 
16 сентябрь 1994 150x150пкс 150x150пкс 20 000 һум 150×69ҡыҡыл һары
йәшелБеларусь  Республикаһы Милли банкы «Погоня» гербы һүрәте1994 йыл,
28 декабрь 1995 150x150пкс 150x150пкс 50 000 һумһары 
көрән Брест ҡәлғәһенең Хелм ҡапҡаһы «Брест ҡәлғәһе»
мемориалы йыл, 
15 сентябрь1996 150x150пкс 150x150пкс 100 000 һум һороБеларусь Республикаһының Милли академия опера һәм балет театры Евгений Глебовтың  «Выбранніца» («Һайланған») балетынан күренеш1996 йыл,
17 октябрь 1998 150x150пкс 150x150пкс 500 000 һумҡыҙылМинскиҙағы Профсоюздарҙың республика мәҙәниәт һарайы бина фронтонына  ҡуйылған скульптуралар 1998 йыл, 1 декабрь  1999 150x150пкс 150x150пкс 1 000 000 һумасыҡ зәңгәр  
Беларусь Республикаһының Милли художество музейыИ. Хруцкийҙың «Сәскәләр һәм емештәр менән ҡатынымдың портреты» картинаһынан фрагмент1999 йыл,
30 апрель 150x150пкс 150x150пкс 5 000 000 һуммиләүшәМинскиҙағы Спорт һарайы«Раубичи» спорт комплексы1999 йыл,  6 сентябрьҺүрәттәрҙең масштабы —  миллиметрға 1,0 пиксель. 

 2000 йыл өлгөһөндәге банкноталар 
2000 йылғы серия Һүрәтләнеше Номиналы (һум) Үлсәмдәре (мм) Төп төҫтәре Һүрәтләнеше Әйләнешкә сығарылыу датаһы Әйләнештән алыныу датаһы  Йөҙ яғы Кире яғы Йөҙ яғы Кире яғы 110x110пкс 110x110пкс 1 110×60 йәшелБеларусь Милли фәндәр академияһы ҙур итеп төшөрөлгән  «1» һаны2000 йыл, 1 ғинуар2003 йыл, 1 апрельПрекращается выпуск в обращение билетов Национального банка Республики Беларусь достоинством 1 рублей образца 2000 года 110x110пкс 110x110пкс 5 алһыуМинскиҙың Троицк биҫтәһе ҙур итеп төшөрөлгән «5» һаны2004 йыл, 1 декабрьПрекращается выпуск в обращение билетов Национального банка Республики Беларусь достоинством 5 рублей образца 2000 года 110x110пкс 110x110пкс 10 миләүшәБеларусь Респуликаһы Милли китапханаһының иҫке бинаһы  ҙур итеп төшөрөлгән  «10» һаны2013 йыл, 1 мартНацбанк Белоруссии прекращает выпуск банкнот номиналом 10 и 20 белорусских рублей  150x150пкс 150x150пкс 20 150×69 аҡһыл көрәнБеларусь  Республикаһының Милли банкыБеларусь Республикаһының Милли банкы 150x150пкс 150x150пкс 50 ҡыҙылБрест ҡәлғәһенең Хелм ҡапҡаһы «Брест ҡәлғәһе» мемориалы 2015 йыл, 1 июльНБРБ: О выводе из обращения банкнот Национального банка Республики Беларусь номиналом 50 рублей 150x150пкс 150x150пкс 100 йәшелБеларусь Республикаһының Милли академик Ҙур  опера һәм балет  театры  Евгений Глебовтың «Выбранніца» («Һайланған») балетынан күренеш2017 йыл, 1 ғинуар 150x150пкс 150x150пкс 500 150×74 көрәнМинскиҙағы Профсоюздарҙың мәҙәниәт һарайы бина фронтонына ҡуйылған скульптуралар  150x150пкс 150x150пкс 1000 асыҡ зәңгәрБеларусь Республикаһының Милли художество музейыИ.Ф. Хруцкийҙың «Сәскәләр һәм емештәр менән ҡатынымдың портреты» (1838) картинаһынан фрагмент 150x150пкс 150x150пкс 5000 миләүшәМинскиҙағы Сопрт һарайы «Раубичи» спорт комплексы  150x150пкс 150x150пкс 10 000 алһыуВитебск панорамаһы Витебскиҙағы йәйге амфитеатр2001 йыл, 16 апрель 150x150пкс 150x150пкс 20 000 зәйтүнГомелдәге Румянцевтар — Паскевичтар һарайыА. Идзковский картинаһында  XIX быуаттағы Гомель һарайы2002 йыл, 21 ғинуар 150x150пкс 150x150пкс 50 000асыҡ зәңгәрМир замогы (Гродно өлкәһе)замоктың биҙәү  элементтарынан коллаж2002 йыл, 20 декабрь 150x150пкс 150x150пкс 100 000 ҡыҙыл һарыНесвиж замогыНаполеон Орданың «Несвиж замогы» картинаһы2005 йыл, 15 июль 150x150пкс 150x150пкс 200 000 йәшел
ҡыҙыл һарыМасленников исемендәге Могилев өлкә художество музейымузей бинаһының биҙәү элементтарынан коллаж2012 йыл, 12 мартҺүрәттәрҙең масштабы — миллиметрға 1,0 пиксель.

 2000 йыл өлгөһөндәге банкноталар (2010 йылғы модификация) 
2010 йылда яңы орфография ҡабул ителгәндән һуң 2000 йылғы 50 һумлыҡ һәм 50 000 һумлыҡ банкноталарҙағы яҙыу уға ярашлы итеп (пяцьдзесят урынына пяцьдзясят)  үҙгәртеләБелорусский Партизан, В Беларуси ходят деньги с ошибками! «Малады Фронт» требует от Нацбанка изменить надписи на деньгах.

2010 йылғы серия Һүрәтләнеше Номиналы
(һум) Үлсәмдәре
(мм)Төп төҫтәр ҺүрәтләнешеӘйләнешкә сығарылыу датаһыӘйләнештән алыныу датаһы Йөҙ яғы Кире яғыЙөҙ яғы Кире яғы 150x150пкс 150x150пкс 50 150×69 ҡыҙылБрест ҡәлғәһендәге Хелм ҡапҡаһы «Брест ҡәлғәһе» мемориалы 2010 йыл, 29 декабрь2015 йыл, 1 июль 150x150пкс 150x150пкс 50 000 150×74 асыҡ зәъгәрМир замогы (гродно өлкәһе)замоктың биҙәү элементтарынан коллаж 2017 йыл, 1 ғинуар

 2000 йыл өлгөһөндәге банкноталар (2011 йылғы модификация) 
Һаҡ билдәләрен көсәйтеү һәм визуаль элементтарын камиллаштырыу маҡстаында Беларусь Республикаһы Милли банкы сығарған 2000 йыл өлгөһөндәге  500, 1000, 10 000 һәм 20 000 һум номиналлы банкноталар урынына  2011 йылдың 15 мартында әйләнешкә Беларусь Республикаһы Милли банкының 2000 йыл өлгөһөндәге 2011 йылғы модификациялы 500, 1000, 10 000 һәм 20 000 һум номиналлы, 2011 йылдың 25 июлендә —  5000 һум номиналлы, 2011 йылдың 5 сентябрендә 100 һум номиналлы  банкноталар индерелә.

2011 йылғы серия Һүрәтләнеше Номиналы (һум) Үлсәмдәре (мм) Төп төҫтәре Һүрәтләнеше Әйләнешкә сығарылыу датаһы  Әйләнештән алыныу датаһы Йөҙ яғы Кире яғы Йөҙ яғы Кире яғы 150x150пкс 150x150пкс 100 150×69 йәшелБеларусь Республикаһының Милли академик Ҙур опера һәм балет театры  Евгений Глебовтың  «Выбранніца» («Һайланған») балетынан күренеш2011 йыл, 5 сентябрь2017 йыл, 1 ғинуар 150x150пкс 150x150пкс 500 150×74 көрәнМинскиҙағы Профсоюзарҙың республика мәҙәниәт һарайыбина фронтонына ҡуйылған скульптуралар 2011 йыл, 15 март 150x150пкс 150x150пкс 1000 асыҡ зәңгәрБеларусь Республикаһының Милли художество музейыИ.Ф. Хруцкийҙың «Сәскәләр һәм емештәр менән ҡатынымдың портреты» (1838) картинаһынан фрагмент 150x150пкс 150x150пкс 5000 миләүшәМинскиҙағы Спорт һарайы «Раубичи» спорт комплексы 2011 йыл, 25 июль 150x150пкс 150x150пкс 10 000 алһыуВитебск 
панорамаһыВитебскиҙа йәйге амфитеатр2011 йыл, 15 март 150x150пкс 150x150пкс 20 000 зәйтүнГомелдәге Румянцевтар —
Паскевичтар һарайыА. Идзковский картинаһындағы  XIX быуатта Гомель һарайы  Һүрәттәрҙең масштабы — миллиметрға 1,0 пиксель.

 2009 йыл өлгөһөндәге банкноталар 
 2016 йылдың 1 июленән әйләнешкә яңы өлгөләге банкноталар индерелә.

Һәр банкнота Белоруссияның бер өлкәһенә һәм Минск ҡалаһына арналған.   5 һумлыҡ номиналлы банкнота — Брест өлкәһенә, 10 һумлыҡ — Витебск өлкәһенә, 20 һумлыҡ — Гомель өлкәһенә, 50 һумлыҡ — Гродно өлкәһенә, 100 һумлыҡ — Минск өлкәһенә, 200 һумлыҡ — Могилёв өлкәһенә, 500 һумлыҡ  Минск ҡалаһына бағышланған. Купюраларҙы  Бөйөк Британиялағы «Thomas De La Rue» фирмаһы — донъяла  валюта индустрияһы лидеры баҫҡан.  

2009 йылғы серия Һүрәтләнеше Номиналы (һум) Үлсәмдәре (мм) Төп төҫтәре Һүрәтләнеше Әйләнешкә сығарылыу датаһы Йөҙ яғы Кире яғы Йөҙ яғы Кире яғы 135x135пкс 135x135пкс 5 135×72 ҡыҙыл һары
көрәнКаменец башняһы (Каменец, Брест өлкәһе)тәүге славян торамалары темаһына коллаж:
күн билбау киҫәге, ағас тәгәрмәс, «Берестье» нығытмаһының бер өлөшө2016 йылдың 1 июле 139x139пкс 139x139пкс 10 139×72 асыҡ зәңгәр
зәңгәрСпас- Преображение сиркәүе
(Полоцк, Витебск өлкәһе)мәғрифәтселек һәм китап баҫыу темаһына коллаж:
китаптар, Ф. Скорина билдәһе, Ефросиния Полоцкаяның арҡысағы, орнамент өлөшө 143x143пкс 143x143пкс 20 143×72 һары
ҡоңғорт һороРумянцевтар — Паскевичтар һарайы
(Гомель,  Гомель өлкәһе)дини темаға коллаж:
ҡыңғырау, Туров инжилы, боронғо Туров ҡалаһы, семәр биҙәк 147x147пкс 147x147пкс 50 147×72 йәшел
һары Мир замогы
(Мир, Гродно өлкәһе)сәнғәт темаһына коллаж:
 лира һәм лавр ботаҡтары, ҡанат, ҡағыҙ, нота станы 151x151пкс 151x151пкс 100 151×72 йәшел
ҡыҙыл һары Несвиж замогы
(Несвиж, Минск өлкәһе)театр һәм халыҡ байрамдары темаһына коллаж:
скрипка, бубен, жалейка,  слуцк билбауҙары, 
«Калядная зорка» байрамы символдары, кәзә, «Батлейка» театры 155x155пкс 155x155пкс 200 155×72 фиолетовый
розовыйМасленников исемендәге Могилёв өлкә  художество музейы 
(Могилёв,  Могилёв өлкәһе)һөнәрселек һәм ҡала төҙөлөшө темаһына коллаж:
алтын асҡыс һәм Могилёв мисәте, мейес биҙәге, сүкелгән рәшәткәнең өлөшө 159x159пкс 159x159пкс 500 159×72 бирюзовый
розовыйБеларусь Республикаһының Милли китапханаһы
(Минск)әҙәбиәт темаһына коллаж:
ҡанат, ҡара һауыты, китап тыштары, абаға япрағыҺүрәттәрҙең масштабы — миллиметрға 1,0 пиксель.

 Иҫтәлекле банкноталар 
2001 йылдың 1 ғинуарында 5500 дана тираж менән 2000 йыл өлгөһөндә 20 һум номиналлы иҫтәлекле банкнота баҫыла,  ул Беларусь Республикаһы Милли банкының 10 йыллығына арналаНБРБ — Памятная банкнота, посвящённая 10-летию Национального банка Республики Беларусь.

2001 йылдың 1 октябрендә Милли банк, өсөнсө мең йыллыҡҡа бағышлап,  2500 дана  «Миллениум» тигән банкноталар йыйылмаһы сығара. Йыйылмала — 2000 йыл өлгөһөндәге 10 банкнота:  1, 5, 10, 20, 50, 100, 500, 1000, 5000 һәм 10 000 һум номиналлы. 20 — 10 000 һумлыҡтар, кире яғына ҡыҙыл төҫтәге штамп  менән  «MILLENIUM» тигән яҙыу баҫылып, ғәмәлдән сығарылған. 1 — 10 һумлыҡтарҙа ундай штамп юҡ. Банкноталар бер төрлө  «аа 0000001 — аа 0002500» серия номерҙары менән берләштерелгән һәм зәңгәр конвертҡа һалынған НБРБ — Памятные банкноты «Миллениум».

2003 йылдың 22 майында БРМБ 2000 йыл өлгөһөндәге 50 мең һумлыҡты сығара, ул «Мир» замок комплексының Бөтә донъя ЮНЕСКО мираҫына индерелеүенә бағышлана. НБРБ — Памятная банкнота, посвящённая замковому комплексу «Мир».

2010 йылдың 1 декабрендә 2000 йыл өлгөһөндә 20 мең һумлыҡ банкнота сығарыла, ул Милли банктың 20 йыллығына арнала. Тиражы 3 мең булаНБРБ — Памятная банкнота, носвящённая 20-летию Национального банка Республики Беларусь.

 2016 йылдың 1 июлендә «Минең илем — Беларусь» тигән иҫтәлекле банкноталар йыйылмаһы сығарыла. Тиражы — 1000 комплектНБРБ — Памятные банкноты «Моя страна — Беларусь».

 Белорус һумының символы 
слева|70x70пкс|Белорус һумының яңы символы
2005 йылға тиклем белорус һумын ҡыҫҡартып яҙыу өсөн «рубль» һүҙенән традицион ҡыҫҡартмалар — р. һәм руб. ҡулланыла.  2005 йылдың 5 майында  Беларусь  Республикаһы Милли банкы идараһы милли валютаның яңы символын раҫлай. 

 Br символы Милли банктың  һәм башҡа коммерция банктарының сайттарында киң ҡулланыла. Эшлекле даирәләрҙә нигеҙҙә элеккесә  р. һәм руб. йөрөй

2025 йылда белорус һумының яңы билдәһе дизайнына конкурс үткәрелде, сөнки элекке ике хәрефле билдә популяр булып китмәне https://www.nbrb.by/press/21805.

Официальный курс белорусского рубля по отношению к иностранным валютам и корзине иностранных валют | Национальный банк Республики Беларусь

 Иҫкәрмәләр 

 Һылтанмалар 
 Национальный Банк Республики Беларусь
 Курсы ежедневно устанавливаемые Нацбанком Белоруссии(доступен архив)
 Индексы цен по отдельным отраслям экономики — Министерство статистики и анализа Республики Беларусь
 Расследование «КП»: белорусского «зайчика» списали из детской книжки!
 Белорусская бонистика 

Категория:Һум
Категория:Белоруссия аҡсалары
Категория:Белоруссия иҡтисады тарихы