Йәнәсәй

Йәнәсәй (, боронғо төрки (𐰚𐰢) Кeм,  «ҙур һыу», ,  «бөйөк йылға», ) —Көнсығыш Себерҙәге ҙур йылға. Рәсәй Федерацияһының Красноярск крайы, Тыва һәм Хакасия республикалары территориялары буйлап аға. Төньяҡ Боҙло океандың Кара диңгеҙенә ҡоя. Йәнәсәй — Көнбайыш һәм Көнсығыш Себер араһында тәбиғи сик булып тора.

 География 
Ҡыҙыл ҡалаһында Оло Йәнәсәй һәм Кесе Йәнәсәй йылғалары ҡушылған урында башлана. Был урындан оҙонлоғо — 3487 км, Кесе Йәнәсәй инешенән алып — 4287  км, Оло Йәнәсәй инешенән алып — 4092 (4123) км. Бассейн майҙаны — 2580 мең км².

Инешендә һыу сығымы — 1009 м³/сYenisey at Kyizyil, Саяногорск тирәһендә — 1484 м³/сYenisey at Nikitino, Красноярск ГЭС-ында — 2723 м³/сYenisey at Krysnoyarskaya GES, Красноярск тирәһендә — 2864 м³/сYenisey at Bazaikha, Енисейск тирәһендә — 7724 м³/сYenisey at Eniseysk, Подкаменная Тунгуска ҡушылдығы ҡойған урында — 10768 м³/сYenisey at Podkamennaya Tunguska, Игарка янында — 18395 м³/с тәшкил итә</u>.

Тамағында уртаса йыллыҡ һыу сығымы — 19 800 м³/с.

Төп ҡушылдыҡтары:
 һул — Хемчик, Кантегир, Абакан, Кемь, Кас, Сым, Дубчес, Елогуй, Турухан, Кесе Хета, Оло Хета, Танама, Грязнуха;
 уң — Ус, Кебеж, Туба, Сыда, Сисим, Мана, Кан, Ангара, Оло Пит, Подкаменная Тунгуска, Бахта, Түбәнге Тунгуска, Курейка, Хантайка, ДудинкаВеликие реки России  ref name="tatarka">Angara At Tatarka, R-Arcticnet V4.0</ref>Nizhnyaya Tunguska at Fakt`Bolshoy Porog , UNESCO: Water resources.

Ҡалалары: Ҡыҙыл, Шагонар, Саяногорск, Минусинск, Абакан, Дивногорск, Красноярск, Сосновоборск, Железногорск, Лесосибирск, Енисейск, Игарка, Дудинка.

Йәнәсәй — Красноярск крайының мөһим һыу юлы (Саяногорсктан тамағына тиклем, 3013 км). Төп порттары һәм пристандәре: Абакан, Красноярск, Стрелка, Маклаково, Енисейск, Туруханск, Игарка, Усть-Порт. Игаркаға тиклем диңгеҙ суднолары күтәрелә.

Гидроэлектростанциялар: Саян-Шушенск, Майна, Красноярск.

 Иҫкәрмәләр 

 Әҙәбиәт 

 Бурыкин А. А. Енисей и Ангара. К истории и этимологии названий гидронимов и изучению перспектив формирования географических представлений о бассейнах рек Южной Сибири // Новые исследования Тувы. 2011, № 2-3.

 Һылтанмалар 

 Енисей в «Словаре современных географических названий» 
 Лоция р. Енисей (участок Ворогово — Игарка 10,1 Mb)

Категория:Тыва йылғалары
Категория:Хакасия йылғалары
Категория:Красноярск крайы йылғалары
Категория:Йәнәсәй бассейны округы йылғалары
Категория:Йәнәсәй