Аргиппейҙар

Аргиппейҙар () — Урал тауҙары тирәһендә, исседондарҙан көнбайышҡа, сарматтарҙан көнсығышҡа, массагеттарҙан төньяҡ-көнбайышҡа һәм каспийҙарҙан төньяҡ-көнсығышҡа табан йәшәүсе халыҡ. Төрлө осорҙа ғалимдар уларҙы Кавказ, Алтай йәғни Карпат тауҙары тирәһендә урынлаштырғандар. Филология фәндәре докторы профессор Мирфәтих Зәкиев аргипейҙар Көньяҡ Уралда йәшәгән һәм башҡорт халҡының формалышыуында ҙур йоғонто яһаған тигән фекерҙе иң дөрөҫө тип иҫәпләй.
400px|thumb|Геродот буйынса донъя төҙөлөшө.
Совет филологы, антика тарихы С. Я. Лурье иҫәпләүенсә, б.э.т. V быуатта Геродоттың «Тарих»ында аргиппей исеме аҫтында хәҙерге башҡорттарҙың ата-бабалары телгә алынаЛурье С. Я. История Древней Греции / С. Я. Лурье. — Л., 1940. — Ч. 1. — 685 с.. Геродот хәбәр итеүенсә, аргиппейҙар «бейек тауҙар битләүендә» йәшәйГеродот. «История». Книга Четвёртая. «Мельпомена». Аргиппейҙар малдарҙы аҙ тотҡан, сөнки көтөүлектәре насар булған. Һәр береһе ағас төбөндә йәшәй. Ҡышҡыллыҡҡа ағасты һәр ваҡыт тығыҙ аҡ кейеҙ менән ҡаплайҙар, ә йәйен япҡысһыҙ ҡалдыралар. Уларҙы башҡа кешеләр йәберләмәйҙәр, сөнки улар изге тип хөрмәт ителә һәм аргиппейҙарҙың хатта хәрби ҡоралдары ла юҡ. Улар күршеләренең үҙ-ара низағтарын яйға һала һәм аргиппейҙарҙа тыуған иленән ҡыуылған берәйһе һыйынырға урын тапһа — уны бер кем дә кәмһетмәйәсәк. 

Геродот буйынса, улар барыһы ла, ир-егеттәре лә, ҡатын-ҡыҙҙары ла, тыумыштан пеләш башлы, яҫы танаулы һәм киң эйәклеләр. Агрипейҙар айырым телдә һөйләшә, скифса кейенә, ағас емештәре менән туҡлана. Аҙыҡҡа ҡулланылған ағастың атамаһы — понтик. Был ағас инжир ҙурлығында, уның емештәре баҡса борсағына оҡшаш, әммә эсендә һөйәге бар. Бешкән емеште туҡыма аша һығалар һәм унан «асхи» тигән ҡара һут сыға. Был һутты улар һөткә болғап эсә. «Асхи»ның тѳпрәһенән күмәс әҙерләйҙәр. С. Я. Лурье «асхи»ны «әсе» () төрки һүҙенә тап килтерә, ә телсе Ж. Ғ. Кейекбаев буйынса, «асхи» һүҙе башҡорт телендәге «әсе һыу»ҙы () хәтерләтәКиекбаев Дж. Г. Некоторые вопросы изучения башкирских и татарских диалектов. — С. 19..

Аргиппейҙар термины — «арго» (тиҙ йөрөшлө карап) һәм «гиппей» (ат) боронғо грек теленең һүҙҙәренән барлыҡҡа килгән тигән фараз бар. М. З. Зәкиев буйынса, төрки яугир гректар менән танышҡанда, уларҙың кем һин тигән һорауына, үҙен ират (илде һаҡлаусы) тип яуап ҡайтарған, бында «ар / ир» (ир-егеттәр) һәм «ат». Гректтар  бәлки үҙҙәре яртылаш тәржемә иткәндәр, һөҙөмтәлә иргиппей / аргиппей һүҙе барлыҡҡа килгән.

аныҡлаусы һүҙе арғы (теге яҡ) менән бергә этноним составына пи (бей) төрки һүҙе инеүе мөмкин, был тәржемә иткәндә «теге (арғы) яҡ (тау йәки йылға) бейҙәре».

 Шулай уҡ ҡарағыҙ 
 Дайҙар

 Иҫкәрмәләр 

 Әҙәбиәт 


Категория:Юҡ булған халыҡтар
Категория:Иран халыҡтары
Категория:Рәсәйҙең боронғо халыҡтары
Категория:Башҡортостан тарихы
Категория:Урал тарихы