Гермес

Герме́с (, микен. e-ma-a2Предметно-понятийный словарь греческого языка. Микенский период. Л., 1986. С. 142.) — боронғо грек мифологияһында сауҙа, табыш, аҡыллылыҡ (фәһемлелек), таһыллыҡ һәм һүҙгә оҫталыҡ 
(оҫта теллелек) аллаһы, сауҙала байлыҡ һәм килем килтерә, атлеттар аллаһыМифы народов мира (энциклопедия). М., 1991—92. В 2 т. Т. 1. С. 292—294, Любкер Ф. Реальный словарь классических древностей. М., 2001. В 3 т. Т. 2. С. 118—119; Псевдо-Аполлодор. Мифологическая библиотека I 6, 2—3 далее.. Батша һарайҙарындағы һөрәнселәрҙе, илселәрҙе, көтөүселәрҙе һәм  юлсыларҙы ҡурсалаусы; магияТәржемәлә шулай уҡ сихыр һәм тылсым мәғәнәләрен бирә, алхимия һәм астрологияның ҡурғаусыһы. Аллалар вәкиле һәм ер аҫты батшалығы Аидҡа үлгәндәрҙең йәнен оҙатып барыусы; үлсәмдәрҙе, һандарҙы һәм азбука уйлап таба һәм кешеләрҙе өйрәтә.

 Риүәйәт 
Таһыллыҡта, хәйләкәрлектә, урлашыуҙа һәм шаянлыҡ менән мәрәкәселлектә бер кем дә Герместы уҙа алмай. 
Аллалар батшаһы, ун ике Олимпия аллаһының береһе булған Зевс менән титан Атланттың арҙаҡлы төркөм — плеяда булып һаналған ете ҡыҙының олоһо Майяның улыГесиод. Теогония 938—939 (икенсе фараз буйынса,  Персефонаның улыГесиод, подложный фр.395 М.-У.), Гермес Грециялағы Пелопоннес ярымуртауындағы Кили́ни () тауы (Аркадия өлкәһеГесиод. Перечень женщин, фр.170 М.-У.; Гимны Гомера III 3) ҡыуышында айҙың дүртенсе көнөндәГимны Гомера III 19 тыуа. Икенсе бер фараз буйынса, Беотония өлкәһендәге Керикион тауында тыуаПавсаний. Описание Эллады IX 20, 3.

Гермес ышыҡланып тәрбиәләнгән ҡырағай ағас ҡалдыҡтары һуңыраҡ Танаграла һаҡланғанПавсаний. Описание Эллады IX 22, 2. Тау нимфаларыГрек мифологияһында тәбиғәт көстәрен кәүҙәләндергән ҡатын ҡиәфәтендәге аллалар яңы тыуған Герместы Аркадиялағы Тикрены тау шишмәләрендә йыуындыраПавсаний. Описание Эллады VIII 16, 1.

Беренсе тапҡыр Гермес биләүҙә ятҡанда уҡ урлаша — бишеген ташлап, Грециялағы Үҙәк Македонияның көньяғындағы Пиерияға юллана һәм унан Аполлон көткән һыйырҙарҙың иллеһен ҡыуып алып китәГимны Гомера III 73. Уларҙы тояҡ эҙҙәре буйлап тапмаһындар өсөн малдарҙың аяҡтарына ағас ботаҡтары бәйләй (икенсе вариант — сандалыйҙар кейҙерә), Пелопоннес ярымуртауындағы Пилосҡа килтереп, мәмерйәгә йәшерә. Шул арала Аркадиялағы Хелидорея тауындаПавсаний. Описание Эллады VIII 17, 5 ҙур гөбөргәйел ҡабығынан (панцирынан) һәм үлтерелгән ике һыйырҙың нәҙек эсәктәренән музыка ҡоралы — лира яһайГимны Гомера III 496, ул ете ҡыллы булаПсевдо-Эратосфен. Катастеризмы 24.

Аполлон һыйырҙарын эҙләп Пилосҡа килә һәм урындағы кешеләрҙән һорашып, малдарҙы бер малай ҡыуып алып киткәнен белә, әммә бер ниндәй эҙ ҙә таба алмай. Урлашыу кем эше булғанын һиҙенеп, Аполлон Майяға килә һәм Герместы уғрылыҡта ғәйепләй. Әсә уға сәңгелдәктә биләүҙә ятҡан балаһын күрһәтә. Шунан Аполлон сабыйҙы күтәреп Зевсҡа бара, һәм атаһының һорашыуынан һуң Гермес Аполлонға һыйырҙарының ҡайҙа икәнен күрһәтә, ә үҙе яҡынға ултырып лирала уйнай башлай. Был уйын ҡоралының тауышы Аполлонға ныҡ оҡшай, һәм ул Гермесҡа лираны һыйырҙарға алмашырға тәҡдим итә. Гермес, һыбыҙғыла уйна-уйнай, һыйырҙарын көтә башлай. Аполлондың был музыка ҡоралын да үҙенә алғыһы килә, һәм ул алмашҡа үҙенең түрәлек һәм дәрәжә билдәһе булған махсус таяғын — жезлды тәҡдим итә. 

Сабый сағында Гермес шаяртып Зевстың хакимлек билдәһе булған скипетрын, Посейдондың өс йәпле ҡоралы «өс теш»ен (урыҫса трезубец), Гефестың ҡыҫҡысын, Афродитаның билбауын, Аполлондың алтын уҡтарын һәм йәйәһен, Арестың ҡылысын урлайЛукиан. Разговоры богов 7, 1-3.

 Риүәйәт 
Гермес Мысырҙа яҙыу тамғалары (хәрефтәр) уйлап табаПлутарх. Застольные беседы IX 3, 2; Мнасей в схолиях к Дионисию Фракийскому // Фрагменты ранних греческих философов. Ч.1. — М., 1989. С.137. Торналар осоуына ҡарап, ул тәүге ете хәрефте уйлап сығараГигин. Мифы 277; Лукан Анней . Фарсалия V 716 (о журавлях). Йондоҙсоҡтарҙың урынлашыу тәртибен билдәләй һәм күк йөҙөнә дельта хәрефен (Дий исемендәге беренсе) ҡуя — «Өсмөйөш» йондоҙлоғоПсевдо-Эратосфен. Катастеризмы 20; Гигин. Астрономия II 19.

 Герместың яҡын-тирәһе 

 Герместың һөйгән йәрҙәре 
 Апемосина
 Бримо
 Дафнис (фараз)
 нимфа Соса, Агрейҙың әсәһеНонн. Деяния Диониса XIV 90.
 Ферс (аныҡ түгел)
 Хрис
 Персей

 Герместың нәҫеле 
 Абдер
 Автолик. Филониданан йә Стилбанан.
 Агрей. Нимфа Сосанан.
 Араб. Фрониянан.
 Атлантий (Гермафродит). Афродитанан.
 Бун. Алкидамиянан.
 Гарпалик
 Гигант. Гиериянан.
 Гермафродит. Афродитанан.
 Дафнис. Нимфанан.
 Долоп
 Евандр. Нимфа Феспиода-Карментанан.
 Евдор. Полимеланан.
 Эвномия (Евномия), Пейфо, Родос, Тихе. Афродитанан.
 Еврест. Апталанан.
 Еврит менән Эхион. Антианиранан.
 Ио (фарыз)
 Керик. Пандросанан.
 Кефал. Герсанан йә Креусанан.
 Кидон. Акакаллиданан. (фараз)
 Лар. Нимфа Лаланан.
 Ливий. Ливиянан.
 Лин. Ураниянан (фараз)
 Миртил. Феобуланан йә Клеобуланан.
 Норак. Эрифиянан.
 Палефат. Дельфий ҡанбабаһынан.
 Пан. Дриопанан йә Орсиноянан, йә Пенелопанан.
 Полиб (Сикион йә Коринф батшаһы). Хтонофиланан.
 Приап (фараз)
 Прилид]. Иссанан.
 Проном менән Фереспонд (сатирҙар). Ифтиманан.
 Саон. Ренанан.
 Силен (фараз)
 Фарис. Филодамиянан.
 Эрот. Афродитанан йә Артемиданан (фараз)
 Эфалид. Евполемиянан.

Шулай уҡ:
 Кефаллен. Калипсонан.
 Өс ҡыҙ. Гекатанан.
 Диагор. Олимпия еңеүсеһе.
артабан тағы ла 40-ҡа яҡын исем.

Гермес — Одиссейҙың ҡарт (олатаһының) олатаһы.

 Гермес тарафынан үлтерелгәндәр 
 Аргос Панопт.
 Аск (гигант).
 Батт. Көтөүсе, ташҡа әйләндерелгән.
 Ипполит (гигант).

 Иҫкәрмәләр 

 Шулай уҡ ҡарағыҙ 
 Гармония (мифология)

 Әҙәбиәт 



 Һылтанмалар 
 Hermes Titles (Эпитеты Гермеса) 

Категория:Боронғо грек мифологияһы
Категория:Боронғо грек илаһтары