Ялан Йылайыры

Ялан Йылайыры (Йылайыр, ) — Башҡортостан йылғаһы. Һаҡмар ҡушылдығы, тамағынан алып дөйөм оҙонлоғо 584 км. Һыу ағымы — 100 км. Һыу йыйылыу майҙаны — 897 км². Тамағы Иҫке Яҡуп ауылы янында.

 Атама тарихы 
Йылға атамаһы ошонда ер биләмәһе алып, төпләнгән урыҫ баярына ҡағылышлы легенда нигеҙендә барлыҡҡа килгән Крепостной Йылайыр ауылы (элекке Йылайыр ҡәлғәһе) исеменән алынған. Ул башҡорттарҙан ер бүлеп биреү тураһында һорашып, үгеҙ тиреһе ҙурлығында ғына ер һорай һәм ризалыҡ алғас, тирене нәҙек ҡайыштарға телеп, уларҙы үҙ-ара бәйләп, урман буйлап ҡарағайҙарҙы уратып ун саҡрымлыҡ ер ала. Шунан һуң башҡорттар һәм баярҙар араһындағы мөнәсәбәт насарайып, яңы асыҡтан-асыҡ бәрелештәргә килтерә. Баяр үҙенә ярҙамға казактарҙы саҡыра, ә башҡорттар уның утарын яндыра. Шунан һуң урыҫтар хакимиәте, башҡорттарҙы был урындарҙан күсерә, ә баяр утары булып ҡалған ауыл Крепостной ЗилаирБашкирские һәм легендалары риүәйәттәре тупланған.  Төҙөлөш, вступительная булыу, аңлатмалар Фәнүзә Надршина: — Өфө, Башҡорт китап нәшриәте, 1985, — 288 с. исемен ала..

 Гидрография 
Йылға бормаланып аға. Төбө ҡом-ташлы, ярҙары һөҙәк һәм текә, ҡыуаҡлыҡтар һәм урман менән ҡапланған. 

XIX быуатта  Ялан Йылайырының һыу бассейны территорияһында  төньяҡ болан булыуы теркәлә. 1939 йылда ла бер нисә баш болан күренгән.

 Һыу реестрҙары 
Россия дәүләт һыу реестры мәғлүмәттәрен буйынса Урал бассейн округына ҡарай, йылғаның хужалыҡ учпсткаһы — Һаҡмарға тиклем. Йылға бассейны — Урал.

Мәғлүмәттәр буйынса геомәғлүмәти һыу хужалығы системаһын районлаштырыуҙарынса , һыу ресурстары Федераль агентлығы:
 Һыу объектының дәүләт һыу реестрындағы коды — 12010000512112200005027
 Гидрологик өйрәнелеү коды — 112200502
 Гидрологик өйрәнелеү буйынса том һаны— 12
 Гидрологик өйрәнеү буйынса сығарылыуы — 2

 Ҡушылдыҡтары (тамағынан алып км) 
 16 км:  Оҫҡонош (Окау)
 29 км: Дегтерка йылғаһы
 50 км: Оло Уса йылғаһы
 54 км: Ҡондорош йылғаһы
 61 км: Урта Бешәҙе йылғаһы
 68 км: Оло Бешәҙе йылғаһы
 77 км: Оло Ҡалмаҡ йылғаһы
 83 км: Шүлкә йылғаһы
 86 км: Тулыбай йылғаһы

 Библиография 
Дәүләт һыу реестрына керетелә.

 Иҫкәрмәләр 

 Һылтанмалар 


Категория:Тарихи Башҡортостан ерҙәре топонимикаһы
Категория:Башҡортостан йылғалары
Категория:Яйыҡ бассейны округы йылғалары
Категория:Алфавит буйынса йылғалар
Категория:Һаҡмар ҡушылдыҡтары