Үрге Яна һырты

Үрге Яна һырты (, ) — Саха Республикаһының төньяҡ-көнсығышындағы тау теҙмәһе.

 География 
Оҙонлоғо яҡынса 1200 км (Лена йылғаһы дельтаһынан ТомпоАлдан йылғаһының уң ҡушылығы йылғаһына ҡәҙәр). Киңлеге 100 километрҙан 250 километрға тиклем.

Үрге Яна һыртының көньяҡ-көнсығыш дауамы Сетте-Дабан һырты () тип атала, ул рельефы һәм геологик төҙөлөшө менән айырыла. Үрге Яна һыртының төньяҡ осон Туора-Сис һәм Хараулах () һырттары тәшкл итә, уларҙың бейеклеге 1000—1250 метрҙан кәмерәк. Һырттың меридиональ өлөшөндә урынлашҡан Орулган һырты () бейек тауҙарҙан тора (уртаса бейеклеге — 2100—2300 м, иң юғары нөктәһе — 2389 м). Орулган һыртынан көнсығышҡа табан тар һәм оҙон Кулар һырты бүленеп сыға (бейеклеге — 1300 метрға тиклем).

Һырт Лена һәм Алдан, Омолой, Яна һәм Индигирка йылғалары бассейндарының һыу айырғысы булып тора.

Һыртта башланған йылғалар: Мэңкэрэ, Соболоох-Майан, Үндүлүҥ, Дээнискэ, Томпо, Бытантай, Дулгалах (), Сартаҥ, Нельсере һ. б.

 Климат 
Климаты һалҡын, ҡырҡа континенталь. Уртаса температураһы: ғинуарҙа — минус 36—38°С, июлдә — плюс 12—14°С. Ҡыҫҡа йәйге осорҙа йыллыҡ тиерлек яуым-төшөм була. Иң күп яуым-төшөм (йылына 600 мм) Орулган () һыртының көнбайыш битләүҙәрендә күҙәтелә. Күп йыллыҡ туң тау тоҡомдары бөтә урындарҙа таралған, ул тыуыш сығыуына сәбәпсе булып тора. 

Иң бейек тау һырттарының түбәләрендә һалҡын арктик сүллек урынлашҡан. Түбәнерәк ваҡ ташлы һәм балсыҡлы тупраҡта һирәк-һаяҡ тау-тундра үҫемләктәре барлыҡҡа килә, тағы ла аҫтараҡ улар кедр слатнигы, түшәлмә ҡайын, ҡыуаҡлы ерек һәм поляр тал менән алышына. Һырттың көньяғында тау битләүҙәренең түбәнге өлөшө (800—1200 метрға тиклем) ҡарағас урмандары менән ҡаплаған.

 Иҫкәрмәләр 

 Әҙәбиәт 
 Обручев С. В. Объём и содержание понятий «Хребет Черского» и «Верхоянский хребет»  // Известия Государственного географического общества. 1937. Т. 69. Вып. 4. С. 512-536.


 Һылтанмалар 


Категория:Саха Республикаһы географияһы
Категория:Рәсәйҙең тау һырттары