Алексиевич Светлана Александровна

Алексиевич Светлана Александровна (; 31 май 1948 йыл) — СССР һәм Беларусь яҙыусыһы, журналист, документаль фильмдар өсөн сценарийҙар авторыСветлана Алексиевич: Фильмография. 1983 йылдан СССР Яҙыусылар союзы ағзаһы. Рус телендә яҙа. 2015 йылғы Нобель премияһы лауреаты. «Почёт Билдәһе» ордены кавалеры (1984).

 Биографияһы 
Светлана Александровна Алексиевич 1948 йылдың 31 майында Украина ССР-ының Станислав ҡалаһында (хәҙер Украинаның Ивано-Франковск ҡалаһы) тыуа. Атаһы — белорус, әсәһе — украин ҡыҙы Моя единственная жизнь (Беседу со Светланой Алексиевич вела Татьяна Бек) // Вопросы литературы. — 1996. — №. 1. — С. 204—223.. Демобилизациянан һуң атаһының ғаиләһе тыуған яғына, Белоруссияға, күсенеп ҡайта. Ата-әсәһе ауылда уҡытыусы булып эшләгән. Атаһының әсәһе партизандарҙа тиф ауырыуынан үлгән. Уның өс улының икеһе хәбәрһеҙ юғалған, ә Светлана Алексиевичтың атаһы фронттан тере ҡайтҡан. Әсәһенең атаһы фронтта һәләк булғанhttp://www.alexievich.info/knigi/U_voiny.pdf . Атаһының ҡартатаһының атаһы ла ауыл уҡытыусыһы булған. Светлананың һүҙҙәренә ҡарағанда, ул бала сағын Винница өлкәһендәге украин ауылында үткәргәнНобелевский лауреат Светлана Алексиевич: «Бандеровцы» спасли мою жизнь .

1965 йылда Гомель өлкәһенең Петриковский районының Копаткевичи урта мәктәбен тамамлаған.

Тәрбиәсе, Мозыр районында тарих һәм немец теле уҡытыусыһы, Наровлдә «Прыпяцкая праўда» («Припятская правда») гәзитендә журналист булып эшләгән.

1972 йылда ,Белоруссия дәүләт университетының журналистика факультетын тамамлап, Брест өлкәһендәге Береза ҡалаһының «Маяк коммунизма» тигән район гәзитендә эшләй башлай. 1973—1976 йылдарҙа Белоруссияның «Сельская газетаһында», 1976—1984 йылдарҙа — "Неман"журналында очерктар һәм публицистика бүлегенең етәксеһе булып эшләй.

1983 йылда СССР Яҙыусылар союзына ҡабул ителәАлексіевіч Святлана // Беларускія пісьменнікі (1917—1990): Даведнік(белор..

2000 йылдар башынан алып Италияла, Францияла, Германияла йәшәйИнтервью для Радио Свобода (27.07.2011) . 2013 йылдан Белоруссияла.

 Ижады 
Светлана Алексиевич әҙәби -документаль жанрҙа ижад итә. Үҙенең уҡытыусылары тип ул Алесь Адамович менән Василь Быковты атайАлексиевич: это победа не только моя, но и нашей культуры и страны.

Алексиевичтың беренсе китабы «Я уехал из деревни» — Белоруссия ауылдары халҡының ҡалаларға күсеп китеүе тураһында. Ул 1976 йылда матбуғатта баҫылып сығырға әҙер була, тик БССР Компартияһы Үҙәк Комитеты күрһәтмәһе буйынса баҫтырылмай, сөнки китапта яҙыусы халыҡ өсөн бик ауыр булған паспорт режимын һәм «аграр сәйәсәтте аңламаусанлыҡты» тәнҡитләп сыға. Һуңынан автор был китабын «бигерәк журналистарса яҙылған» тип баҫтырмай .

Алексиевичтың тәүге баҫтырған китабы — «У войны не женское лицо». Ул 1983 йылда яҙылған. Был документаль повесть Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашҡан ҡатын-ҡыҙҙарҙың һөйләгән иҫтәлектәренә нигеҙләнеп яҙылған. Ул «Октябрь» журналында 1984 йылдың башында (журнал вариантында) баҫылып сыҡҡан, тағы бер нисә бүлеге шул уҡ йылда « Неман» журналында баҫылып сыҡты. Китаптағы иҫтәлектәрҙең ҡайһы бер өлөшө цензорҙар (авторҙы пацифизмда, натурализмда һәм совет ҡатын-кыҙҙар образын яңылыш күрһәтеүҙә ғәйепләүселәр) йәки авторҙың үҙе тарафынан төшөрөлөп ҡалдырыла. Һуңғы баҫмаларҙа был иҫтәлектәр тулыһынса бирелгән«У войны не женское лицо» — С. 14—20. . 1985 йылда, айырым баҫма булып, бер үк ваҡытта бер нисә китап нәшриәтендә дөйөм тиражы 1980 йылда 2 млн дана нәшер ителгәнСветлана Алексиевич получила Нобелевскую премию по литературе — первую в истории Беларуси . Китап буйынса бик күп спектаклдәр ҡуйылған. Китап баҫылып сыҡҡансы Светлана Алексиевичтың үҙе төҙөгән сценарийы буйынса режиссёр Виктор Дашко шул китап исемендәге ете документаль телефильм төшөргән (1981—1984).

Яҙыусының икенсе китабы — «Последние свидетели: книга недетских рассказов» (1985 йыл, һуңғы баҫмаларында «Соло для детского голоса», «Сто недетских колыбельных» һәм «100 недетских рассказов» исемдәре аҫтында сыҡҡан) . Ул Бөйөк Ватан һуғышы ваҡытында бала булған кешеләрҙең иҫтәлектәренә нигеҙләнеп яҙылған. Өсөнсө китабы — «Цинковые мальчики» (1989) . Был әҫәрендә яҙыусы  Афған һуғышы тураһында балалары һуғышта һәләк булған әсәләрҙең теле менән һөйләй. 1993 йылдағы «Зачарованные смертью» китабын яҙыусы СССР тарҡалғандан һуң илдәге социаль үҙгәрештәр арҡаһында халыҡ араһында үҙ-үҙенә ҡул һалып донъянан китеүселәрҙең күбәйеүе мәсьәләләренең килеп сығыуына бағышлаған. 1997 йылда баҫылып сыҡҡан «Чернобыльская молитва» китабы Чернобыль касафатының шаһиттары менән әңгәмәләргә нигеҙләнеп яҙылған. 2013 йылда сыҡҡан «Время секонд хэнд» китабында Алексиевич, ил тарихының граждандарҙың аңына йоғонтоһо тураһында яҙып, "советтар кешеһенең "феноменын үҙенсә аңлата. Алексиевичтың китаптары «Голоса Утопии» циклын барлыҡҡа килтергән. Цикл яҙылыуын дауам итәСветлана Алексиевич: Голоса страны Утопии.

1990-сы йылдарҙың аҙағында «Чудный олень вечной охоты» китабын яҙа башлай. Был китапҡа мөхәббәт тураһындағы хикәйәләр ингән. 2015 йылдың октябрендәге иҫәпләүҙәр буйынса, яҙыусы был китапты әлегә тиклем дауам итә.

Светлана Алексиевичтың китаптары инглиз, француз, немец, швед, поляк, ҡытай һәм күп кенә башҡа телдәрҙә баҫылып сыҡҡанСветлана Алексиевич: издания. "Чернобыльская молитва " китабының дөйөм тиражы 4 миллион экземплярҙан артығыраҡЛауреатом Нобелевской премии в области литературы стала Светлана Алексиевич.

2015 йылда Алексиевич бик күп илдәрҙең премияларының һәм наградаларының лауреаты була. Шулар араһында— Ремарк премияһы (2001), Милли тәнҡит премияһы (АҠШ, 2006), «Время секонд хэнд» китабы өсөн «Большая книга» премияһы китап уҡыусыларының һайлауы буйынса китап уҡыусылар һөйөүе призы(2014), шулай уҡ Курт Тухольскийҙың «За мужество и достоинство в литературе», Андрея Синявскийҙың «За благородство в литературе» премиялары, Рәсәйҙең бойондороҡһоҙ «Триумф» премияһы , Лейпцигтың «За вклад в европейское взаимопонимание» китап премияһы, немецтәрҙең «За лучшую политическую книгу» һәм Гердер премиялары . 2013 йылда Светлана Алексиевич Халыҡ-ара немец китап һатыусыларының тыныслыҡ премияһы менән бүләкләнә. Ул шул уҡ йылда «Брэнд года-2013» белорус конкурсында алтын миҙал яулайПобедители Профессионального конкурса БРЭНД ГОДА 2013 Svetlana Alexievich — Светлана Алексиевич..

Светлана Алексиевич — ике тиҫтәнән артыҡ документаль сценарийҙарҙың һәм өс театр пьесаһының авторы.

 Нобель премияһы 
2013 йылда Светлана Алексиевич әҙәбиәт буйынса Нобель премияһына претендент булып тораСветлана Алексиевич стала фаворитом Нобелевской премии по литературе, ләкин премияны Канада яҙыусыһы Элис Манроға бирәләр.

2015 йылда Алексиевич әҙәбиәт буйынса «күп тауышлы ижады-беҙҙең ваҡыттың ғазапланыуҙарына һәм ҡаһарманлығына иҫтәлек» аныҡмаһы менән Нобель премияһы лауреаты булаНобелевская премия по литературе 2015 года  — официальный пресс-релиз Нобелевского комитета. Светлана Алексиевич — бойондороҡһоҙ Белоруссия тарихында беренсе Нобель премияһы лауреаты; 1987 йылдан һуң рус телендә яҙыусылар араһында әҙәбиәт буйынса Нобель премияһын беренсе яулап алған кеше«Нобеля» по литературе впервые за 28 лет получил русскоязычный автор. Ярты быуат эсендә беренсе тапҡыр документаль әҙәбиәт жанрында яҙылған әҫәрҙәр өсөн һәм беренсе тапҡыр Нобель премияһы тарихында журналист һөнәрле яҙыусыға Нобель премияһы бирелдеhttp://www.bbc.com/news/entertainment-arts-34475251 Svetlana Alexievich wins Nobel Literature prize. Премияның аҡсалата призы 8 млн швед кронаһына тигеҙ (йәки 953 мең доллар)«Нобель» заговорил по-русски.

 Ижадына баһа 
Алексиевичтың ижадында белорус әҙәбиәтенең традицияларын билдәләп, белорус шағиры Владимир Некляев: "Әгәр бөтә рус әҙәбиәте Гоголдең "Шинеленән « сыҡһа , Алексиевичтың бөтә ижады — Алесь Адамович, Янка Брыль әҫәрҙәренән һәм Владимир Колесниктың „Я из огненной деревни“ китабынан сыҡҡан»,- тип белдерҙе. Ул шулай уҡ Алексиевичтың ил өсөн күрһәткән баһаһы үҙенең китаптары менән белорус әҙәбиәтен бөтә Европаға сығарыуында тип әйтеп үттеНякляеў: Шанцы Беларусі на Нобелеўскую прэмію як ніколі высокія.

«Цинковые мальчики» китабы сыҡҡандан һуң яугир -интернационалистарҙың бер төркөм әсәләре «афған һалдаттарының образын боҙоп күрһәтеүҙә» ғәйепләп, яҙыусыны судҡа бирәләр. Суд дәғүәһенең сәбәбе булып Янка Купала исемендәге Белоруссия театрында был китап буйынса ҡуйылған спектакль тораЦинковые мальчики, с. 126—168 .

Рәсәй тәнҡитселәреСветлана Алексиевичтың ижадын төрлөсә баһалай. Ҡайһы берәүҙәре уны «әҙәби-документаль прозаның сағыу оҫтаһы», икенселәре иһә Алексиевич — спекулятив -тенденциялы журналист тип һанайҙар .

Америка тәнҡитсеһе Александра Альтер Светлана Алексиевичты әҙәби булмаған прозаның ысын оҫталары Трумен Капоте, Норман Мейлер һәм Джоан Дидион менән бер рәттән ҡуйғанSvetlana Alexievich, Belarussian Voice of Survivors, Wins Nobel Prize in Literature.

Швейцар социологы Жан Россио «Чернобыльская молитва» китабына 2000 йылда яҙған рецензияһында, автор әҫәрендә бер кемгә лә үҙ ҡарашын көсләп таҡмай, бер кемде лә ғәйепләмәй, бары уҡыусыларҙы Чернобыль касафатын, уның һөҙөмтәләрен үҙҙәренең коллектив хәтерендә ҡалдырырға, тейешле һығымталар яһарға саҡыра, шуға күрә Алексиевичтың китаптарын « әхләки яҡтан ҡарап»Apprendre à entendre l’horreur de Tchernobyl: «La supplication» de Svetlana Alexievitch  таратырға кәрәк тип тапҡан.

 Политик ҡараштары 
Политик ҡараштары буйынса социал-демократhttps://charter97.org/ru/news/2015/10/24/175087/|И я подумала, что я по своим убеждениям все же социал-демократ. Светлана Алексиевич Президент Александр Лукашенко политикаһына эҙмә-эҙлекле рәүештә ҡаршы тора . А. Лукашенко власть башына килгәс, Белоруссия нәшриәттәре авторҙың китаптарын баҫып сығарыуҙан туҡтайҙар . Шул уҡ ваҡытта Алексиевич тә һәр саҡ оппозиция араһында «политиктар юҡ»,ә бары "культурологтар, хыялыйҙар һәм романтиктар" ғына бар тип һанай. .

Ҡырым ваҡиғаларынан һуң ул немец гәзите Frankfurter Allgemeine Zeitungта Рәсәй политикаһының Украинаға ҡарашын тәнҡитләп сыҡҡан.

Варшавалағы 2015 йылдың 13 майында «Время секонд-хэнд» китабына бағышлап үткәрелгән кисәлә Светлана Алексиевич Украинаның көнбайышындағы ҡораллы конфликт тураһында: " Һөйләшә торған урында кешеләрҙең бер береһенә идеялар арҡаһында атыуы бик ҡурҡыныс хәл . Әҙәбиәт идеяларҙы « үлтерергә, ә кешеләрҙе үлтерергә тейеш түгел, иң яҡшыһы- бәхәсләшеү, ә үлтереш түгел», — тип әйткән . Ул һуңғы «200 йөҙ йылдың яҡынса 150 йылын кешеләр һуғышып үткәргән һәм бер ваҡытта ла һәйбәт йәшәмәгән»,- тип хәҙер барған ҡан ҡойошто аңлатҡан. Яҙыусы Советтарҙан ҡалған ерҙәрҙә «башта 70 йыл буйына халыҡты алданылар, һуңынан 20 йыл буйына таланылар, шуға күрә улар араһында донъялыҡҡа ҡаршы агрессив ҡарашлы ҡурҡыныс кешеләр барлыҡҡа килде» һәм кеше ғүмере супкә лә һаналмай, дәүләт мөһәбәтлеге өҫтөнлөгө тормош сифатынан күпкә юғары тора тигән фекерҙе китап уҡыусыларға әйткән.

2015 йылдың 8 октябрендә, Нобель премияһы бирелгән көндө, Светлана Алексиевич " кешеләрҙе үҙенең әҙәбиәтенә, балетына, бөйөк музыкаһына барлыҡ донъяны табындырған саф күңелле, кешелекле, мәрхәмәтле рус донъяһын ул үҙе бер ваҡытта ла һөймәгән Берия, Сталин һәм башҡа власть кешеләренең иленә ҡаршы ҡуйған. Уның был ҡарашы "86 % халыҡтың Донецкиҙәге үлтерештән һәм "хохолдарҙан «мәсхәрә яһап көлөүҙән килеп сыҡҡан».

2016 йылда Киевтә Светлана Алексиевичтән «Чернобыльская молитва» китабының презентацияһы ваҡытында «Һеҙ Ҡырым мәсьәләһенә нисек ҡарайһығыҙ ?»- тип һорағандар . Ул: «Ҡырым оккупацияланды һәм аннексияға, политик талауға бирелде»,- тип яуап биргән, шунлыҡтан Медведевтың алдан уҡ әҙерләнеп яҙылған ҡотлау телеграммаһынан мәхрүм ҡалдырылған.

 Әҙәби әҫәрҙәре 
 Художественно-документальный цикл книг «Голоса Утопии»Н. А. Сивакова. Цикл Светланы Алексиевич «Голоса Утопии»: особенности жанровой модели  // Известия Гомельского государственного университета имени Ф.Скорины, № 1 (82), 2014The Nobel Prize in Literature 2015 — Bio-bibliography in Russian.
 «У войны не женское лицо» (опубликована в 1985 году)
 «Последние свидетели» (1985)
 «Цинковые мальчики» (1989)
 «Чернобыльская молитва» (1997)
 «Время секонд хэнд» (2013)
 Башҡа әҫәрҙәре
 «Зачарованные смертью» (белорус. 1993, рус. 1994)

 Драматургия 
Светлана Алексиевич — автор трёх пьес, включая пьесу по книге «У войны не женское лицо» и пьесу «Марютка» (1987) об эпохе сталинизмаВ. И. Нефедов, Р. Б. Смольский, Т. Е. Горобченко, др. Театр и жизнь: Некоторые проблемы театрального процесса в Белоруссии 70 — 60-х годов. Минск, 1992..

 Фильмдар һәм театр спектаклдәре 

 Светлана Алексиевич сценарийҙары буйынса фильмдар 
 «Трудные разговоры» (Беларусьфильм, 1979), режиссёр Ричард Ясинский
 «У войны не женское лицо» (совместно с Виктором Дашуком) — цикл из семи документальных телефильмов (1981—1984, Беларусьфильм), режиссёр Виктор Дашук
 «Родительский дом» — документальный телефильм (Белорусское телевидение, 1982), режиссёр Виктор Шевелевич
 «Портрет с георгинами» — документальный телефильм (Белорусское телевидение, 1984), режиссёр Валерий Басов
 «Солдатки» — документальный телефильм (Белорусское телевидение, 1985), режиссёр Валерий Басов
 «Говорю о времени своём» — документальный телефильм (Белорусское телевидение, 1987), режиссёр Валерий Жигалко
 «Прошлое ещё впереди» — документальный телефильм (Белорусское телевидение, 1988), режиссёр Валерий Жигалко
 «Эти непонятные старые люди» (Беларусьфильм, 1988), режиссёр Иосиф Пикман
 Цикл «Из бездны» (сценарий совместно с Мариной Голдовской), режиссёр Марина Голдовская (OKO-media, Австрия-Россия)
 «Люди войны» (1990)
 «Люди блокады» (1990)
 Афганский цикл — документальные кинофильмы по книге «Цинковые мальчики» (сценарий совместно с Сергеем Лукьянчиковым), режиссёр Сергей Лукьянчиков, Беларусьфильм
 «Стыд» (1991)
 «Я из повиновения вышел» (1992)http://charter97.org/ru/news/2013/5/31/70091/
 «Крест» — документальный кинофильм (1994, Россия). Режиссёр Геннадий Городний

 Светлана Алексиевич китаптары мотивтары буйынса фильмдар 
 «На руинах утопии» (1999, Германия)
 «Россия. История маленького человека» (2000, NHK, Япония), режиссёр Хидея КамакураАлексиевич Светлана Алексиевич: Фильмография
 «Дверь» (Ирландия, 2008), режиссёр  (англ.)русск. — короткометражный фильм по мотивам книги «Чернобыльская молитва»Фильм по книге Светланы Алексиевич номинирован на «Оскар» « Издательство „Время“
 „Дети войны. Последние свидетели“, документальный фильм, режиссёр Алексей Китайцев, сценарий Людмилы Романенко по книге „Последние свидетели“. В фильме принимает участие Светлана Алексиевич. Студия МБ Групп, Москва, 2009, 45 мин.  Фильм награждён специальным призом Открытого конкурса документального кино „Человек и война“ (Екатеринбург, 2011) .

 Театр спектаклдәре 
мини|„Чернобыльская молитва“ китабы буйынса спектакль, Женева, 2009
„У войны не женское лицо“ һәм „Цинковые мальчики“ китаптары буйынса бер нисә театр спектакле ҡуйылғанSvetlana Alexievich — Светлана Алексиевич.Роли 80-х-2000-х годов :: Биография :: сайт актрисы Элины Быстрицкой http://molod-theatre.ru/u-voynyi-ne-zhenskoe-litso/ Чернігівський молодіжний театр Вистави Des cercueils de zinc — Spectacle — 1993• Centre national du théâtre •Les cercueils de zinc — Spectacle — 2003.

Шулай уҡ „Зачарованные смертью“, „Чернобыльская молитва“ китаптары буйынса ла спектаклдәр ҡуйылған.

 Наградалары 
 Орден „Знак Почёта“ (СССР, 1984)Сергей Чупринин: Русская литература сегодня: Зарубежье. М.: Время, 2008 г.
 Медаль имени Святой Евфросиньи ПолоцкойКто есть кто в Республике Беларусь : Who is who in Belarus 
 Литературная премия имени Николая Островского Союза писателей СССР (1984)
 Премия журнала „Октябрь“ (1984)
 Литературная премия имени Константина Федина Союза писателей СССР (1985)
 Премия Ленинского комсомола (1986) — за книгу „У войны не женское лицо“
 Премия „Литературной газеты“ (1987)
 Премия имени Курта Тухольского Шведского ПЕН-клуба (1996) — „За мужество и достоинство в литературе“
 Премия имени Андрея Синявского редакции „Новой газеты“ — „За творческое поведение и благородство в литературе“ (1997)
 Премия журнала „Дружба народов“ (1997)
 премия „Триумф“ (Россия, 1997)
 Лейпцигская книжная премия за вклад в европейское взаимопонимание (1998)
 премия Гердера (1999)
 Премия Ремарка (2001)
 Национальная премия критики (США, 2006)
 Премия Центральноевропейской литературной премии Ангелус (2011) за книгу „У войны не женское лицо“Angelus 2011 | 
 Премии имени Рышарда Капущинского (Польша) за книги „У войны не женское лицо“ (2011) и „Время секонд хэнд“ (2015)Wyborcza.plCzasy secondhand. 
 Премия мира немецких книготорговцев (2013)Голос красного человека
 Премия Медичи за эссеистику (2013, Франция) — за книгу „Время секонд хэнд“2013 / Lauréats | Prix Medicis 
 Офицерский крест ордена Искусств и литературы (Франция, 2014)
 Приз читательских симпатий по результатам читательского голосования премии „Большая книга“ (2014) — за книгу „Время секонд хэнд“
 Нобелевская премия по литературе (2015) — „за её многоголосное творчество — памятник страданию и мужеству в наше время“Нобелевская премия по литературе за 2015 г.

 Иҫкәртмәләр 

 Һылтанмалар 
 Светлана Алексиевич — Персональная страница
 Журнальном зале»
 (белор.)
 Неполные (!) тексты книг на персональном сайте Светланы Алексиевич:
 «У войны не женское лицо» 
 «Последние свидетели (сто недетских рассказов)» 
 «Цинковые мальчики» 
 «Чернобыльская молитва (хроника будущего)» 
 Светлана Алексиевич. Нобелевская премия 2015. «Время культуры» на радио «Благо»
 Текст лекции Светланы Алексиевич на вручении Нобелевской премии в Стокгольме.

Категория:XX быуат журналистары
Категория:СССР журналистары
Категория:Алфавит буйынса журналистар
Категория:«Почёт Билдәһе» ордены кавалерҙары
Категория:Алфавит буйынса Нобель премияһы лауреаттары
Категория:Әҙәбиәт буйынса Нобель премияһы лауреаттары
Категория:Ленин комсомолы премияһы лауреаттары
Категория:Пацифистар
Категория:Алфавит буйынса шәхестәр
Категория:СССР яҙыусылары
Категория:Алфавит буйынса яҙыусылар
Категория:СССР Яҙыусылар союзы ағзалары