Антон Чеховтың тормошо һәм ижады хронологияһы

Хронология рус яҙыусыһы Антон Павлович Чеховтың (29 ғинуар 1860 — 15 июль 1904) тормошо һәм ижадына ҡараған ваҡиғаларҙы уларҙың биографик, тарихи һәм әҙәби контексында яҡтырта.

 1860-е 
ЙылЧеховӘҙәби тарихСәйәси тарих1860 ― Таганрогта, П. Е. Чехов һәм Е. Я. Чехова (ҡыҙ фамилияһы Морозова) ғаиләһендә Антон Павлович Чехов тыуа.И. С. Тургенев үҙенең  романын баҫып сығара.Рәсәй менән Ҡытай араһында Пекин трактаты төҙөлә. Рәсәйгә Приморье бирелә.1869Чехов Таганрог гимназияһына уҡырға инә.И. А. Гончаров үҙенең  романын баҫтыра.Суэц каналы суднолар йөрөүгә асыла.

 1870-се йылдар 
ЙылЧеховӘҙәби тарихСәйәси тарих1876Атаһының бөлөүе банкротство арҡаһында Чеховтар ғаиләһе Мәскәүгә күсә. Буласаҡ яҙыусы, ашау-эсеүен һәм уҡыуын репетиторлыҡ менән хәстәрләп, гимназияны тамамлағансы Таганрогта тороп ҡала.Тәураттың тулы Синод тәржемәһе урыҫ теленә тәржемә ителә.Беренсе интернационалдың тарҡалыуы.1877Чехов тәү тапҡыр Мәскәүгә килә.Ф. М. Достоевский үҙенең  хикәйәһен баҫтыра.1877―1878 йй. Урыҫ-төрөк һуғышының башланыуы]]1878 йыл  — яҙыусының тәүге пьесаһы. Чеховтың вафатынан һуң, 1923 йылда, тәүге тапҡыр баҫыла.Л. Н. Толстой үҙенең «Анна Каренина» романын баҫтырып сығара.Төп европа илдәренең булып үткән Урыҫ-төрөк һуғышы һөҙөмтәләрен ҡайтанан ҡарап сығыусы Берлин конгресы.1879Чехов Таганрог гимназияһын тамамлай һәм Мәскәү университетының медицина факультетына уҡырға инә.Жюль Верн үҙенең  тигән повесын баҫтырып сығара.Рәсәй империяһынан бергәләп һаҡланыу оборона маҡсатында Австрия-германия килешеүе төҙөлә.

 1880-се йылдар 
ЙылЧеховӘҙәби тарихСәйәси тарих1880Чеховтың: ,  әҫәрҙәре тәүләп баҫылып сыға. , , «Будильник» журналдары менән бергә эшләү.Мәскәүҙә А. С. Пушкиндың бронза һәйкәле урынлаштырылған.Абдуррахман, иленең үҙаллылығын сикләүгә алмашҡа, Великобритания менән үҙен Афғанстан әмире тип таныу тураһында килешеү төҙөй.1884Чехов заканчивает университетты тамамлай һәм, әҙәби эшмәкәрлек менән бер рәттән, табип булып та эшләй. Шул уҡ осорҙа туберкулёз билдәләре симптом күренә башлай. Выходит в свет сборник  йыйынтығы яҡты донъя күрә.Генрик Сенкевич үҙенең  романын баҫтыра.Сахалин утрауы менән идара итеүҙе үҙгәртеп ҡороу преобразование положениеһы. Сахалин Приморский өлкәһе хәрби губернаторы идаралығынан алынған һәм туранан-тура Көнсығыш Себер генерал-губернаторына буйһондоролған. Утрауҙың начальнигы посы булдырылған.1885Чехов тәүге тапҡыр Санкт-Петербургты күрә, шунда  гәзите нәшриәтсеһе А. С. Суворин менән таныша.Ги де Мопассан үҙенең  романын баҫтыра.Кушка алышы. Рәсәй империяһының сиктәрен көньяҡҡа бик күпкә максималь киңәйтеү, Азияла гегемония өсөн ойошторолған  сиктәрендә Великобритания менән тулы масштаблы конфликт ҡурҡынысы янауы.1886Чехов Мәскәүҙә Садово-Кудринская урамындағы йортҡа күсә.  әҫәрҙәр йыйынтығы донъя күрә.Л. Н. Толстой үҙенең  повесын баҫтыра.Әлегә саҡлы билдәле булмаған сәбәптәр арҡаһында Людвиг II Баварский үҙенә үҙе ҡул һала.1887 йыйынтығының баҫылып сығыуы. Ф. А. Корштың мәскәү театрында Чеховтың «Иванов» комедияһының премьераһы тәүге тамашаһы.Н. С. Лесков  хикәйәһен баҫтыра.Өс император (Россия, Германия, Австро-Венгрия) Союзы эшмәкәрлеге туҡтай1888 йыйынтығы өсөн Фәндәр Академияһы яҙыусыға Пушкин премияһын тапшыра. Чеховтың  «Петербург гәзите» баҫмаһын сығарыуҙа хеҙмәттәшлегенең тамамланыуы.  журналында{{comment повесы баҫылып сыға. Генрик Сенкевич үҙенең «Пан Володыёвский» романын баҫтырып сығара.Харьков ҡалаһы янындағы Борки станцияһында поездың һәләкәткә осрай. Император ғаиләһе ағзалары зыян күрмәй.1889«Иванов» пьесаһы Александринский театрында сәхнәгә ҡуйыла. Ағаһы Николай вафат була. Чехов Одессаға, шунан ― Ялтаға китә.  хикәйәһе,  повесы, пьесы , «Татьяна Репина», ,  пьесалары донъя күрә.Марк Твен үҙенең  романын баҫтырып сығара.Бразилияла республикансыларҙың дәүләт түңкәрелеше.

 1890-сы йылдар 
ЙылЧеховӘҙәби тарихСәйәси тарих1890 хикәйәләр йыйынтығы сығарыла. Ғинуар айында Петербургта Сувориндың фатирында туҡтала. Апрель-декабрь айҙарында каторжандар тормошон үҙ күҙе менән күреү маҡсатында Сахалин утрауына бара. Владивостоктан диңгеҙ юлынан, Гонконг, Сингапур, Коломбо, Һинд океан, Суэц каналы, Константинополь аша, ҡайта, һәм, ахырҙа, Одессаға килеп етә.Оскар Уайльд  романын баҫтырып сығара.Йәш император Вильгельм II менән тышҡы сәйәсәт курсы буйынса конфликт арҡаһында, Отто фон Бисмарк Герман империяһының канцлер посынан отставкаға китә.1891Чеховтың Европа буйлап тәүге сәйәхәте: Венала, Венецияла, Флоренцияла, Римдә, Неаполдә, Помпейҙа, Ниццела, Монте-Карлола, Парижда була. Нижегород һәм Воронеж губерналарының асҡа интеккән крәҫтиәндәренә ярҙам күрһәтә.  хикәйәһе, «Дуэль» повесы, «Юбилей» пьесаһы баҫыла.Габриеле Д'Аннунцио «Джованни Эпископо» романы буйынса эшен тамамлай.Александр III Транссебер тимер юлын төҙөү тураһындағы Бойороҡҡа ҡул ҡуя.1892Чехов мартта Мәскәүҙән китә һәм ҡала янындағы Мелихово имениеһына күсә. Тульский губернаһында таралған холера эпидемияһы осоронда сирлеләргә ярҙам итеүҙә ҡатнаша.   повесы,  хикәйәһе баҫыла.Д.Н. Мамин-Сибиряк үҙенең  романын баҫтырып сығара. АҠШ-та 8 000 ашыу кеше ҡатнашҡан Гомстед стачкаһы.18931890 йылғы сәйәхәт тәьҫиренә нигеҙләнеп яҙылған очерктары ― «Сахалин утрауы» «Остров Сахалин» китабы өҫтөндәге эшен тамамлай.Болеслав Прус «Эмансипанткалар» романы өҫтөндә эшен тамамлай.Яңы Зеландия (Великобританияның колонияһы) ҡатын-ҡыҙҙар әүҙем һайлаусы хоҡуғын алған тәүге ил була.1894Европа буйлап икенсе сәйәхәте: Вена, Триест, Венеция, Милан, Генуя, Ницце, Париж ҡалаларында була. , «Студент»,  хикәйәләрен,   повестарын баҫтырыу.К. Д. Бальмонт үҙенең тәүге  шиғри йыйынтығын баҫтыра.Император Николай II-нең батша идаралығы башлана.1895«Аҡ маңлай»|«Белолобый»} хикәйәләрен,   повестарын баҫтырыу.Максим Горький үҙенең  хикәйәһен баҫтырып сығара.Ҡытай менән Ҡытай һәм Япония араһындағы уңышһыҙ һуғышты тамамлап ҡуйған Симоносекский килешеүе төҙөлә.1896Александринский театры сәхнәһендә  пьесаһы премьераһы уңышһыҙлыҡҡа осрай. Мелиховта Чехов ҡыңғырауыҡлыҡ төҙөүгә иғәнә индерә.  хикәйәһен,  пьесалары баҫылып сыға.Генрик Сенкевич «Камо грядеши» романын баҫтырып сығара.Италия Эфиопия менән һуғышта еңелеүгә дусар була.1897Мәскәү губернаһы Серпухов өйәҙе Бавыкин улусында халыҡ һанын яҙып алыу эшендә ҡатнашҡаны өсөн бронза миҙалына лайыҡ була. Новоселкиҙа мәктәп төҙөүгә аҡсалата иғәнә индерә. Совершает поездку в в Париж, Биарриц. Урыҫ яҙыусыларының Ярҙамлашыу союзына ағза итеп һайлана. Көслө үпкә ҡан килеүенән яфалана, табиптар кәңәше менән Ялтаға күсә. Публикуются рассказы , ,  хикәйәләре баҫыла.Герберт Уэллс үҙенең  романын баҫтыра.Великобританияла королева Викторияның гәүһәр юбилейы.1898Яҙыусының аҡсаһына Мелиховта земство мәктәбе төҙөлә. О.Л. Книппер менән танышыуы. Мәскәүҙә октябрь айында Павел Егорович Чехов, Антон Павловичтың атаһы үлә. Ялта ҡалаһы ситендә дача төҙөр өсөн участка һатып ала. Һамар губернаһында аслыҡтан яфаланған балпалар өсөн иғәнә ярҙамы йыйыу менән шөғөлләнә. Мәскәү художество театры менән хеҙмәттәшлек итә: 17 декабрҙә «Аҡсарлаҡ» спектакленең премьераһы үтә.  (, «Крыжовник»,  һәм «Ионыч» повестары донъя күрә.Максим Горькийҙың тәүге  тип исемләнгән хикәйәләр йыйынтығын баҫтырыу.Испанияның АҠШ менән һуғышта еңелеүе.1899Китаптар нәшер итеүсе А.Ф. Маркс яҙыусы менән әҫәрҙәр йыйынтығын баҫтырыу тураһында килешеү төҙөй, беренсе том донъя күрә. Максим Горький менән танышыуы. Мухалат мәктәбен төҙөүгә ярҙам күрһәтә һәм туберкулёз сирлеләргә шифахана төҙөү маҡсатында аҡса йыйыу ойоштора. «Халыҡ мәғарифы өсөн алдынғы тырышлығы өсөн» өсөнсө дәрәжәле Изге Станислав ордены тапшырыла. Публикуются рассказы , ,  хикәйәләре баҫыла.А.С. Пушкиндың тыуыуына йөҙ йыллыҡты байрам итеү.Гаагалағы 1-се тыныслыҡ конференцияһында Һуғыштың закондары һәм йолалары халыҡ-ара конвенцияһын ҡабул итеү.

 1900-сы йылдар 
ЙылЧеховӘҙәби тарихСәйәси тарих1900Чехов Петербург фәндәр академияһының нәфис әҙәбиәт төркөмө буйынса почётлы академигы итеп һайлана. Европаға өсөнсө тапҡыр барыу: Ницца, Пиза, Флоренция, Рим.    повесы,  пьесаһы,  хикәйәһе баҫыла.Теодор Драйзер үҙенең  романын баҫтыра.Парижда Бөтөн донъя күргәҙмәһе.1901Мәскәүҙә  О.Л. Книппер менән никахлашыуы. «Өс апалы-һеңлеле» пьесаһының Мәскәү Художество театрында премьераһы.Сюлли-Прюдом Әҙәбиәт буйынса тәүге Нобель премияһы лауреат була.Австралия Великобританияның доминионы статусы ала.1902Горькийҙы уның составынан сығарғаны өсөн Петербург фәндәр академияһының почётлы академигы исеменән баш тарта.Максим Горький  пьесаһы буйынса эшен тамамлай.Англия-япон союзын булдырыу.1903Яҙыусының һуңғы  хикәйәһе һәм һуңғы 
 пьесаһы баҫыла.Джон-Антуан Но Гонкур премияһының тәүге лауреаты була.Сербия короллегендә Май түңкәрелеше. Король ғаиләһен ултереү.1904Мәскәү художество театрында «Сейәле баҡса» премьераһы. 1904 йылдың 2(17) июнендә Чехов, үҙен насар тойғанлыҡтан, ҡатыны менән немец курорты Баденвейлерға килә. 1904 йылдың 2 (15) июлендә сәғәт 03:00 яҙыусы вафат була. 1904 йылдың 9 (22) июлендә Новодевичий монастырының Успенский сиркәүе ҡәберлегендә ерләнә.Джек Лондон үҙенең  романын баҫтыра.Урыҫ-япон һуғышының башланыуы.

 Һылтанмалар 
 Чехов Антон Павлович (1860 – 1904). Основные даты жизни и творчества.
 Хроника жизни Антона Павловича Чехова
 Антон Павлович Чехов (1860-1904). Биография в датах и фактах. 
Категория:Антон Чехов