Железняк Максим Иевлевич

Максим Железнякпол. Maksym Żeleźniak
укр. Максим Залiзняк 340x340pxЭшмәкәрлеге:хәрби хеҙмәтеТыуған датаһы:билдәле булмағанПодданство:Россия империяһы link=Российская империя|border|22x22px Үлем датаһы:1775Вафат урыны:Нерчинск link=commons:Category:Maksym Zalizniak|20x20px Максим Зализняк Викикеләттә булғаны
Железняк Максим Иевлевич (Максим Железняк (Зализняк) (, ) — Днепрҙың уң яры Украина ерендә 1768 йылдағы поляк шляхтаһына ҡаршы алып барылған Крәҫтиәндәр ихтилалы — Колиивщина осорондағы гайдамактар көрәшенең етәксеһе.

Днепрҙың уң яры Украинаһында Бар конфедераттарының православ диненә ҡараған украин халҡының, йәберләүҙәренә сыҙай алмай, тулҡынланыуын күргән Запорожье казагы, монах санын ҡабул итергә йөрөгән еренән, был хәрәкәткә ҡушыла.

Ихтилал осоронда Запорожье ғәскәре йөмһүриәте — үҙ аллы украин дәүләтенең гетманы тип иғлан ителә. 
Железняк, үҙен Запорожье полковнигы тип атап, халыҡҡа саҡырыу ташлай һәм халыҡ ихтилалы байрағын күтәреүгә өлгәшә. Был хәрәкәттең йүнәлешен билдәләүҙә Рәсәй батшабикәһе Екатерина II-нең поляктарҙы һәм йәһүдтәрҙе үлтерергә кәрәк тигән грамотаһы барлығы тураһындағы имеш-мимеш хәбәрҙәр кире роль уйнай. 1768 йылдың апрелендә Железняк, Мотронин урманынан сығып, Уманға килә, шунда поляк һәм йәһүдтәрҙе ҡыра.

Иң ҡанлы бәрелештәр Уманда була. Умань алдынан Железнякты воевода Франциск Потоцкийҙың Железняк яғына сыҡҡан йөҙ башы Иван Һонта етәкләгән казактарҙың һарай командаһы ҡаршылай. Уманды алғандан һуң (унда ҡайһы бер поляк мемуаристары яҙғанса, 20 мең поляк паны һәм йәһүд һәләк булған), Зализняк Гетманщинаны тергеҙеүҙе иғлан итә, ә Баш күтәреүселәр Радаһы уны гетман тип атай. Тиҙҙән генерал Михаил Кречетников тарафынан ебәрелгән полковник Гурьев хәйләле юл менән Железнякты һәм Һонтаны ҡулға ала.

Рус подданныйы булараҡ, Максим Железняк та, Иван Һонта ла поляктарға тапшырылмай, ә рус хакимиәте ҡулында ҡалдырыла. 1768 йылдың 8 июлендә ул һәм уның рус подданныйы һаналған 73 көрәштәше Киев-Печорск ҡәлғәһенә ябыла, ә ай аҙағында Киев губерна канцелярияһының уны хөкөм итеү тураһындағы күрһәтмәһе сыға. Суд Максим Железнякты һәм уның көрәштәштәрен ҡамсы менән һуҡтырыуға, мөһөр баҫтырыуға, танауҙарын киҫтереүгә дусар итә һәм Нерчинск шахталарына ғүмерлек каторгаға оҙатыу хөкөмөн сығара. Ахтырка эргәһендә һаҡ аҫтында тотолған урындан, Железняк үҙенең 51 иптәше менән, һаҡсыларҙы ҡоралһыҙландырып, ҡасып китә, әммә ҡасаҡтарҙың күпселеге, шулар араһында башлыҡ үҙе лә, оҙаҡламай ҡабат тотола. Икенсе фараз буйынса, Максим Железняк, һуңыраҡ каторганан ҡасып китеп, хатта Пугачёв етәкселегендәге һуғышта ҡатнашҡан тигән фекер ҙә йәшәй. Украин халҡы хәтерендә Максим Железняк поляктарға ҡаршы милли-азатлыҡ көрәшсеһе, православие динен яҡлаусы батыр булып, уның образы халыҡ йырҙарында һәм риүәйәттәрендә идеалләштерелеп күрһәтелгән көйө һаҡланған. Максим Железняк Тарас Шевченконың атаҡлы «Гайдамактар» поэмаһының төп персонаждарының береһе булып тора.

 Әҙәбиәт 
 Лавріненко Н. Під покровом таємниці: Що нам відомо про Максима Залізняка? // День. — № 10,15.-2006.
 Лавріненко Н. Максим Залізняк. К.: ЕММА — 2012 — 79 с.
 Семёнов П. П. Живописная Россия, 1897. — Т. 5. — Ч. 1. — С. 138.

 Һылтанмалар 
 В. А. Несколько данных о судьбе Железняка после его ареста в Умани. — «Киевская старина», 1882, № 12.
 http://www.brusilov.org.ua/Russian/history/Kolievschyna.htm 

Категория:Украина тарихы
Категория:Алфавит буйынса шәхестәр
Категория:Ихтилалдар етәкселәре
Категория:1775 йылда вафат булғандар