Сиреналар

Сиреналар (, ) — боронғо грек мифологияһындаМифы народов мира. М., 1991-92. В 2 т. Т.2. С.438, Любкер Ф. Реальный словарь классических древностей. М., 2001. В 3 т. Т.3. С.304 диңгеҙҙә йәшәүселәр, улар диңгеҙҙең сәйәхәтселәр өсөн һоҡланып туймаҫлыҡ гүзәл, ләкин алдаҡсы ҡиәфәтен кәүҙәләндерәләр, сөнки һыу аҫтында кәмәләр өсөн үлемесле осло ҡаялар йә һай урындар. Сиреналар миксантропик: улар ярымҡатын — ярымҡоштар, йә ярымҡатын — ярымбалыҡтар, аталарынан ҡырағайлығын, муза әсәләренән — илаһи тауышын алғандар. Микен текстарында se-re-mo-ka-ra-a-рi тигән һүҙ бар, ул «сирен баштары менән биҙәлгән» тигәнде аңлатыуы мөмкинПредметно-понятийный словарь греческого языка. Микенский период. Л., 1986. С.75, 140.

 Сығыштары 
Сиреналар атаһы тип диңгеҙ хоҙайы Форкийҙы иҫәпләгәндәрСофокл, фр.861 Радт из неизвестной драмы, йә улар — Ахелойҙың балалары, әсәләре музаларҙың береһе булған (МельпоменаЛикофрон. Александра 722 и комм., йәки ТерпсихораАполлоний Родосский. , йәки Каллиола), йә Стероп (Порфаон ҡыҙҙары)Псевдо-Аполлодор. , йә Гея, йә Кето.

 Әүерелеү 
слева|мини|228x228пкс|Э. Армитидж: «Сиреналар».
Гомерҙан һуңғы хикәйәттәрҙә сиреналар ҡанатлы ҡыҙҙар йәки балыҡ ҡойроҡло ҡатындар, йә ҡош тәнле, тауыҡ аяҡлы ҡыҙҙар булып тасуирланалар. Уларҙың ни өсөн бындай ҡиәфәт алғандарын аңлатҡан бер нисә хикәйәт булған.

Улар Персефонаның юлдаштары булаЕврипид. Елена 168—178. Персефона урланғандан һуңКлавдиан. Похищение Прозерпины III 255 аҙашып Аполлон ерҙәренә килеп сығалар. Персефонаға ярҙам итмәгәндәре өсөн, Деметра уларға ҡанаттар ҡуяОвидий. Метаморфозы V 554—563; Гигин. Мифы 141; икенсе версия буйынса, Персефонаны тапһындар өсөн аллалар уларҙы ҡоштарға әүерелдерәПервый Ватиканский мифограф II 84, 1. Тағы бер версия буйынса кейәүгә сығырға теләмәгәндәре өсөн ярымҡоштарға уларҙы Афродита әйләндерәЕвстафий. К «Одиссее» XII 47 // Комментарий Д. О. Торшилова в кн. Гигин. Мифы. СПб, 2000. С.173Гигин. Мифы, выписки Досифея 8.

Гераның кәңәше буйынса сиреналар музалар менән йырҙа ярышалар. Музалар еңә лә сиреналарҙың ҡауырһындарын йолҡоп, үҙҙәренә таж яһап кейеп йөрөй башлайҙарПавсаний. . Ярыш Аптер (Бесперых) ҡалаһында уҙаЦец. Комментарий к «Александре» Ликофрона 653 // Комментарий Д. О. Торшилова в кн. Гигин. Мифы. СПб, 2000. С.173. Зевс уларға йәшәргә Анфемоэссу утрауын бирәГесиод. Перечень женщин, фр.27 М..

 Сиреналар һәм сәйәхәтселәр 
мини|192x192пкс|Диңгеҙ сиреналары. Лубок. 1866 йыл.
Гомерҙан һуңғы хикәйәттәрҙәнапример в «Argonautica» Аполлония Родосского сиреналар кешеләрҙе арбай торған тауышлы, хуш китмәле һылыу ҡыҙҙар булып тасуирланалар. Йырҙары менән улар юлсыларҙы йоҡлатыр, ә шунан һуң өлөштәргә ботарлап ашар булғандар. Аргонавтарҙы сиреналар арбай алмай, сөнки улар менән юлға сыҡҡан Орфей үҙенең йыры һәм лирала уйнауы менән сиреналарҙың тауышын баҫа. Шулай ҙа аргонавтарҙың береһе — Бут уларҙың ауазына диңгеҙгә ташлана, ләкин уны Афродита ҡотҡара һәм Лилибейға илтеп ҡалдыраАполлоний Родосский IV 900—919.

 Сиреналарҙың һәләкәте 
слева|мини|156x156пкс|Сиреналар
Сиреналар тураһында беренсе тапҡыр «Одиссея»ҙа телгә алына. Улар Цирцея ерҙәре менән Сцилла араһындағы утрауҙың ҡаяларында йәшәйҙәр. Утрау сиреналар ҡорбандарының һөйәктәренән һәм кипкән тиреләренән ағарып ятҡан булаГомер. Одиссея XII 45. Үҙҙәренең йырҙары менән улар үтеп барған ҡараптарҙы арбаған. Сәйәхәтселәр үҙ-үҙҙәрен онотоп, утрауға яҡын килгән һәм караптары менән һәләк булғанГомер. Одиссея XII, 39 и след.. Одиссей Цирцеяның иҫкәртеүе арҡаһында ғына үлемесле һәләкәттән ҡотола: ул юлдаштарының ҡолаҡтарына балауыҙ ҡоя, ә үҙен мачтаға бәйләп ҡуйырға ҡуша.

Әгәр берәйһе һеҙҙең йырығыҙға ҡыҙыҡмай янығыҙҙан үтеп китә алһа, һеҙ һәләк буласаҡһығыҙ, тип сиреналарға үлемдәре тураһында алдан иҫкәртелгән була. Одиссейҙың карабы улар янынан үтеп киткәс тәГигин. Мифы 141, сиреналар диңгеҙгә ташланып ҡаяға әүереләләрОрфическая аргонавтика 1284—1290 // Примечания А. А. Тахо-Годи в кн. Платон. Собрание сочинений. М., 1990-94. В 4 т. Т.2. С.466Стефан Византийский. Этника.

 Аңлатмалар 
Софокл яҙыуы буйынса, улар уға Аид законын аңлаталарСофокл, фр.861 Радт = Плутарх. . Дионис Софоклды яңы Сирена тип атайПавсаний. Описание Эллады I 21, 1.

Антика дәүерендәге классик әҙәбиәттә ҡырағай хтоник сиреналар татлы тауышлы аҡыл эйәләре булған сиреналарға әүерелә. Улар Ананке алиһәнең донъя орсоғоноң һигеҙ күк ҡатында берәмләп ултырып, үҙ йырҙары менән йыһандың илаһи гармонияһын булдыраларПлатон. . Аидта йәшәйҙәрПлатон. Кратил 403d.
альт=Гарпии на древнегреческой вазе|мини|Сиреналар боронғо грек көршәгендә
Уларға Никофон и Феопомптарҙың «Сирена» исемле комедияһы арналған.

 Сиреналар исемлеге 
 Аглаопа (Аглаофона/Аглаофема) («көмөш тауышлы»). СиренаГесиод. Перечень женщин, фр.27 М.. Ахелой һәм Мельпомена ҡыҙы.Псевдо-Аполлодор. 
 Ахелоидтар. Сиреналарҙың ҡушаматтары.
 Лекос. Сиреналарҙың береһе. Уның исеме менән Сиренусс утрауының ҡаршыһындағы мыс аталғанСтрабон. . Уның кәүҙәһен диңгеҙ Посейдон ярына сығарып ташлайЛикофрон. Александра 720.
 Лигейя. Сирена, уның кәүҙәһен диңгеҙ Бруттияның Терин ярына сығарып ташлайЛикофрон. Александра 724.
 Молпа (Мольпа, «Пляска»). СиренаГесиод. Перечень женщин, фр.27 М.: Ахелой һәм Мельпомена ҡыҙыГигин. Мифы. Введение 30.
 Парфенопа (Парфенопея). СиренаМифы народов мира. М., 1991-92. В 2 т. Т.2. С.291. Уның ҡәберен Неаполдә күрһәтәләрЛикофрон. Александра 716; Страбон. Петроний. Сатирикон 5.
 Писиноя (Пейсиноя). Сирена, ҡыҙы Балоя һәм МельпоменаПсевдо-Аполлодор. .
 Фелисио (Телеп). «күҙҙе ялмаусы». (йәки Фелисио/Телсән йә Флексия). СиренаГесиод. Перечень женщин, фр.27 М.. Ахелой һәм Мельпомена ҡыҙыПсевдо-Аполлодор. .

 Астрономияла 
1850 йылда табылған астероид (11) Парфенопа хөрмәтенә аталған.

Астероид (1009) Сирена, 1923 йылда табылған, сиреналар хөрмәтенә аталған.

 Иҫкәрмәләр 

Категория:Геральдик түгел фигуралар
Категория:Боронғо грек мифологияһы мифик йән эйәләре
Категория:Һыу рухтары
Категория:Одиссея