«Йәшлек анты» Таганрог подпольщиктарына һәйкәл

«Йәшлек анты» Таганрог подпольщиктарына һәйкәл — Таганрогта 1973 йылда ҡуйылған монументаль скульптура композицияһы.1941—1943 Таганрог немец оккупацияһында булғанда ҡалала ойошторолған йәштәрҙең фашистарға ҡаршы ойошторолған ойошмаһына — Таганрог подпольеһы иҫтәлегенә бағышланаЛабутина Ж. Будет ли Родина помнить о них? // www.proza.ru. — 2009. — 13 ноября..

 Һәйкәл 
Авторҙары — Владимир Грачев менән Грачева Валентина. Постаментты һәм тирә-яҡ территорияны төҙөкләндереүҙе архитектор Е. В. Пантелеймонов проектлай.

Скульптура төркөмөнөң бейеклеге — 4 метрКиричек М. С. «Клятва юности» // Таганрог. Энциклопедия. — Таганрог: Антон, 2008. — С. 394. . Егет һәм ҡыҙ фигураһы тимер-бетондан ҡойола һәм сүкелгән йоҡа еҙ табағы менән ҡаплана. Табаҡтарҙың тоташтырылған ере иретелеп, тигеҙләнә.

Скульптура төркөмө ҡыҙыл гранит менән көпләнгән ярты метрлыҡ постаментҡа урынлаштырылған.

Подпольщиктарҙың фигураһы алдына «Ант» һүҙҙәре яҙылған стилләштерелгән  ҡуйылған.

Скульптор Грачевтар һәйкәлде эшләгәндә подпольщиктарҙың ғәҙәттәге батырҙарса һынланышынан баш тартҡанЧаленко С. Тридцать лет спустя // Таганрогская правда. — 2003. — 23 авг. — С. 1.. Авторҙар әле формалашып та өлгәрмәгән, фашист оккупацияһы машинаһы менән нисек көрәшеүҙәрен дә күҙ алдына килтермәгән, әммә Ватаны һәм тыуған ҡалаһы өсөн үлергә лә әҙер йәш үҫмерҙәрҙең образын тыуҙырған.

Фрунзе урамынан һәйкәлгә алып барыусы баҫҡыстың аҫҡы майҙансығына Геннадий Сухорученконың шиғыр юлдары яҙылған ҙур ҡыҙыл гранит таш ҡуйылған:

 Эшләнеү тарихы 
слева|мини|200x200пкс|Владимир Грачев менән Валентина Грачева, 1970 йылдар
1965 йылда, Бөйөк Еңеүҙең 20 йыллығы алдынан Таганрог подпольщиктарының бер төркөмөн үлгәндән һуң ордендар һәм миҙалдар менән бүләкләйҙәр, Фашистарға ҡаршы Таганрог подполье ойошмаһы комиссарына Советтар Союзы Геройы исеме бирелә. Генрих Гофман «Таганрог геройҙары» повесын яҙа башлай. Шул уҡ ваҡытта Спартак тыҡырығы буйындағы скверға: «Бында Таганрог подпольеһы геройҙарына һәйкәл ҡуйыласаҡ!» тигән мемориаль таҡтаташ урынлаштырылаАбрамов Л., Брюховецкий В., Шляхтин И. Репортаж с открытия памятника героям таганрогского подполья // Таганрогская правда. — 1973. — 29 авг. — С. 1..

Эш бары тик 1972 йылда, Таганрог ҡала комсомол комитетының беренсе секретары итеп Е. А. Струков тәғәйенләнеп, мәсьәләне хәл итергә нң һыҙғанып тотонғас ҡына алға китә.

Һәйкәлдең Грачевтар эшләгән тәүге варианты яланғас егет һәм ҡыҙ фигураһын кәүҙәләндерә. Әммә уны КПСС-тың Таганрог ҡала комитетының беренсе секретары И. Е. Есауленко кире ҡаға. Скульпторҙар йәштәрҙе «кейендергәс», проект СССР Рәссамдар берлегенең өлкә бүлексәһе ултырышында раҫлана .

Монумент ҡала йәштәренең өмәләрҙә һәм ял көндәрендә эшлгән аҡсаһына төҙөләКукушин В. С. История архитектуры Нижнего Дона и Приазовья. — Ростов-на-Дону: ГинГо, 1996. . Шулай уҡ заводтарҙың комсомол комитеттарынан «йәлеп ителгән аҡсалар» ҙа файҙаланылаШабанов Б. У комсомола — юбилей! // Таганрогская правда. — 2013. — 29 окт. — 4 с..

Мемориалды ҡороуҙа «Донбассэнергострой», «Кавэлектромонтаж», ДРСУ, «Водоканал» идаралығы әүҙем ҡатнашаВолошин В. А. Память, застывшая в камне // Вехи Таганрога. — 2010. — № 43. — С. 55.. Таганрог радиотехник институты студенттары вахта ысулы менән эшләүсе махсус студенттар төҙөлөш отряды ойоштора. Комсомол бригадаларының эшен ойоштороу һәм йүнәлеш биреү ҡала комсомол комитетының икенсе секретары Сергей Шилоға йөкмәтелә.

Һәйкәл фигуралары Таганрог суднолар ремонтлау заводында ҡойолаБражников И. Городу Воинской славы не интересны Герои-подпольщики // www.rostovnews.net. — 2013. — 1 апр., мастеры — В. В. Солнцев. Башҡа мәғлүмәттәр буйынса, фигураларҙы Грачевтар Таганрог диңгеҙ портының механика оҫтаханаларында эшләй"Башкатов Б. А. Мой порт — моя гордость. Таганрог: ИП Кравцов В. А., 2013. — С. 16. . Һындарҙы порттан килтереү һәм урынлаштырыу тәжрибәле  В. И. Меркулов, А. Д. Прокопенко, Л. И. Зыковҡа йөкмәтелә.

1972-1973 йылдарҙа сквер реконструкцияланаКиричек М. С. Гимназический сквер 1-й // Таганрог. Энциклопедия. — Таганрог: Антон, 2008. — С. 279. . Фрунзе урамы яғына ауышлыҡ пробелмаһы киң баҫҡыс эшләү иҫәбенә хәл ителә. Майҙан уртаһына ҙур плиталар һалына, уның ике яғанын асфальт юл үтә, газондар һәм сәскә түтәлдәре эшләнә. Скверҙы реконструкциялау ҡала предприятиелары, студенттар һәм уҡыусылар көсө менән тормошҡа ашырыла.

Грачевтарҙың «Йәшлек Анты» скульптораһыГрачева" 1972 йылда Таганрогты немец-фашист илбаҫарҙарынан азат итеүҙең 30-йыллығына арналған сәнғәт әҫәрҙәре күргәҙмәһендә үҙәк урында булаЛебедева В. Размышления о жизни // Таганрогская правда. — 1973. — 16 окт. — С. 3..

 Урыны 

«Йәшлек анты» мемориалын ҡуйыу өсөн һайланған урын тәрән символикаға эйә. Ул Спартак тыҡырығының уртаһында, һуғышҡа тиклем А. П. Чехов исемендәге 2-се урта мәктәп булған Чехов гимназияһы алдына ҡуйыла. Элек тыҡырыҡтың был өлөшө 1-се гимназия скверы тип атала.
А. П. Чехов исемендәге 2-се мәктәпте тамамлаусылар 1941 йылда ошо мәктәптә эшләгән Семен Григорьевич Морозов етәкселегендә таганрог подпольеһы ағзалары булаГофман Г. Б. Герои Таганрога. Документальная повесть. — М.: Молодая гвардия, 1970. — 345 с.. Юрий Пазон, Нонна Трофимова, Сергей Вайс, Николай Кузнецов, Анатолий Назаренко — мәктәптең элекке уҡыусылары, ҡалға алына һәм атылаДва века Таганрогской гимназии. — Таганрог: БАННЭРплюс, 2007. — 288 с. — ISBN 978-5-98472-011-3.. Улар барыһы ла үлгәндән һуң орден һәм миҙалдар менән бүләкләнә.
Ьаганрог оккупацияла булған 1941 — 1943 йылдарҙа гимназия бинаһында гестапо — «йәшерен дәүләт полицияһы» урынлашаЛякер Г. Выжить и прокормиться  // Время Таганрога. — 2012. — 6 апр.. Бик күп ҡала халҡын улар ошо бинаның подвалында язалап үлтерә.
Архитектура-планлаштырыу йәһәтенән дә һәйкәл уңышлы урынлышҡан: гимназия яғынан да, икенсе яҡтағы М. Горький исемендәге Үҙәк мәҙәниәт һәм ял паркының ҡапҡаһынан да «Йәшлек анты» һәйкәлен асыҡ күренәЛукашова О. Таганрог: празднуем юбилей Чехова и пьем чай с Раневской // Комсомольская правда. — 2010. — 27 мая..

 Галерея 

 Шулай уҡ ҡарағыҙ 
 Таганрог һәйкәлдәре

 Һылтанмалар 
 Памятник «Клятва юности» на сайте pangorod.ru 
 Пикет против переноса памятника «Клятва юности»
 Сығанаҡтар 

Категория:Таганрогтың иҫтәлекле урындары
Категория:Алфавит буйынса һәйкәлдәр
Категория:1973 йылда барлыҡҡа килгәндәр