Абдрахман (йыр)

«Абдрахман», «Абдрахман кантон» — киң билдәле башҡорт халыҡ йыры (оҙон көй). Башҡа йырҙар менән бер рәттән 2020 йылда «башҡорт халыҡ йыры» тигән патент алаЗапатентованы 100 башкирских народных песен100 башкирских народных песен. Часть 2. Абдрахман .

 Тарихы 
«Абдрахман» йырының тәүге варианттарын С. Г. Рыбаков Ырымбур губернаһының Орск өйәҙендә (Күсей ауылы янындағы Рәмиевтарҙың Солтан приискыһында, Күлтабан янындағы йәйләүҙә, Юлыҡ ауылында) яҙып алған. Йыр варианттары менән С. Г. Рыбаковтың «Музыка и песни уральских мусульман с очерком их быта» китабында баҫылаБуква — Музыка и песни уральских мусульман с очерком их быта .

Йырҙың варианттарын шулай уҡ М. М. Вәлиев, С. Ә. Галин, Л. Н. Лебединский һәм башҡа ғалимдар яҙып алған.

«Абдрахман» йыры лирик-эпик йөкмәткеле, унда мәкерлек һәм хыянат темаһы сағыла. Йыр 6-сы башҡорт кантоны начальнигы Абдрахман Биктимеровҡа (1780—1826) арнала. Ул халыҡ араһында ихтирам ҡаҙана, әммә ялған ошаҡ һөҙөмтәһендә енәйәттә нахаҡҡа ғәйепләнә. Йырҙың көйө һәлмәк, зарлы.
справа|мини|257x257пкс| С. Г. Рыбаковтың китабы

 Һүҙҙәре 
 Унар ғына һумлыҡ, ай, ун аҡыҡ,
 Егет, һалдыр эйәр ҡашыңа.
 Атам дуҫы тиеп ышанма, егет,
 Атаң дуҫы етер башыңа.

 Унар ғына һумлыҡ ун аҡыҡлы
 Эйәрең булыр, егет, ат булһа.
 Яҡын күргән дуҫтан яманы юҡ,
 Ауыр саҡта һиңә ят булһа.

 Унар ғына һумлыҡ, ай, ун аҡыҡ
 Кәрәге юҡ эйәр ҡашыңа.
 Атам дуҫы тиеп ышандың, егет,
 Шул дуҫ етте һинең башыңа.
</blockquote>

 Йырҙы башҡарыусылар 
«Абдрахман» башҡорт халыҡ йырын иң оҫта башҡарыусылар тип Г. З. Сөләймәнов, Р. Ф. Йәнбәков һанала. Йырҙы эшкәртеүсе композиторҙар — Р. А. Мортазин (скрипка менән оркестр өсөн , М. З. Баширов (хор a cappella өсөн),Н. Г. Сабитов (хор өсөн).

 Видеоматериалдар 
  Ҡурайсы Азат Айытҡолов башҡарыуында

 Көйҙө ҡулланыу 
Йырҙың көйө Н. И. Пейконың «Айһылыу» операһында, «Гөлнәзирә» балетында ҡулланыла.

 Әҙәбиәт 
 Лебединский Л. Н. Башкирские народные песни и наигрыши. М., 1965.

 Һылтанмалар 

 БАШ БИТ
 БАШҠОРТТОҢ 100 ЙЫРЫ 
  «Башҡорт халыҡ йырҙары» 

 Иҫкәрмәләр 

Категория:Башҡорт халыҡ йырҙары
Категория:Башҡорт телендә йырҙар
Категория:Алфавит буйынса йырҙар