Тансу Чилләр

Тансу Пенбе Чилләр (, 24 май 1946 йыл) — төрөк иҡтисадсыһы һәм сәйәсмәне. Әлегә Төркиә премьер-министры вазифаһын үтәгән берҙән-бер ҡатын-ҡыҙ.

 Вазифаларға килеүе 

Роберт Колледждың Ҡыҙҙар иҡтисад мәктәбен тамамлай (Истанбул). Коннектикут университетында доктор дәрәжәһе ала, Йельс университетында постдоктор эҙләнеүҙәрен тамамлай. 1978 йылдан Босфор университетында уҡыта (Истанбул), 1983 йылдан — профессор (шунда уҡ). Шулай уҡ Истанбул банкыһында президент вазифаһын үтәй.

 Сәйәси карьераһы 

Бер нисә университетта профессор вазифаһында эшләгәндән һуң, 1990 йылдың ноябрендә сәйәсәткә ныҡлы ылығып китә, консерватив Дөрөҫ юл фирҡәһенә (Партии верного пути) инә. 1991 йылда Төркиә парламентына Истанбулдан депутат итеп һайлана, С. Демирелдең коалиция хөкүмәтендә иҡтисад министры вазифаһын биләй.

1993 йылдың 13 июненән — партия лидеры, Дөрөҫ юл фирҡәһе һәм Социал-демократик халыҡ фирҡәһенең коалиция хөкүмәтендә Төркиә премьер-министры була. Коалициянан социал-демократтар сыҡҡандан һуң, 1995 йылдың октябрендә, әҙселек хөкүмәте төҙөп ҡарай, әммә парламенттың яҡлауына өлгәшә алмай. Шунан һуң Социал-демократик халыҡ фирҡәһен «йотҡан» Республика халыҡ фирҡәһе ҡатнашлығында яңы кабинет төҙөүгә ризалаша.

1996—1997 йылдарҙа Төркиәнең сит ил эштәре министры һәм вице-премьеры вазифаһында эшләй. Күрд сепаратистары һәм Әрмәнстанды азат итеү әрмән йәшерен армияһына ҡаршы көрәшеү маҡсатында «Төпкөл дәүләт» тип аталған антидемократик енәйәтсел төркөмдәр менән эләмтәне көсәйтә. Был уның Сусурлук янъялынан һуң уның ультрамилләтсе бозкуртсы Абдулла Чатлыны маҡтап сығыуынан асыҡ күренә:

Был илебеҙ, был милләтебеҙ, был дәүләтебеҙ хаҡына атҡан, яраланған кешеләрҙе беҙ һәр саҡ ололап иҫкә аласаҡбыҙLucy Komisar, Turkey’s terrorists: a CIA legacy lives on, The Progressive, April 19971998 Report  from the Human Rights Foundation of Turkey, chapter II, «SUSURLUK SCANDAL: Counter-guerilla Affairs», p.39-86 (see note p.39).

1997 йылда хәрби түңкәрелештән һуң яңы кабинет төҙөп өлгөрмәҫтән вице-премьер вазифаһынан бушатыла.

Ул идара иткәндә Төркиә менән Евросоюз (ЕС) араһында таможня килешеүенә ҡул ҡуйыла.

Иң ҙур ҡаҙаныштарының береһе — Төркиә ғәскәрен заманса ҡоралланған армияға әйләндереү. Ул АҠШ-ты Күрд эшселәр фирҡәһен террор ойошма исемлегенә индереүгә күндерә, һуңғараҡ ЕС-ты ла ошондай ҡарар ҡабул иттереүгә өлгәшә.

 Коррупцияла ғәйепләнеүе 

Чилләр хөкүмәт башлығы булғанда Төрөк парламенты уны коррупция менән шөғөлләнеүҙә ғәйепләп, етди тикшереүҙәр үткәрә. Чилләр һәм элекке премьер Месут Йылмаз һуңғараҡ процедураларға мәлдәренә һәм иммунитеттары булыға бәйле, эҙәрлекләүҙән ҡотҡарыла. 1998 йылда парламент комиссияһы ғәйепләүҙәр эшен яба1998 Report  from the Human Rights Foundation of Turkey, p.11.

2002 йылдың ноябрендә һайлауҙа еңелгәндән һуң сәйәсәттән китә.

 Ғаиләһе 
Ире — Эзер Учуран Чилләр (Özer Uçuran Çiller). Ике балаһы бар.

 Иҫкәрмәләр 

 Фотографиялар 

Prime Minister Tansu Çiller 

 Һылтанмалар 
 Biyografi.net — Biography of Tansu Çiller
 Who is Who — Biographies : Prof. Dr. Tansu Çiller

Категория:Истанбулда тыуғандар
Категория:Алфавит буйынса шәхестәр
Категория:Төркиә премьер-министрҙары
Категория:Сәйәсмән ҡатын-ҡыҙҙар