Украин алфавиты

мини|Тарас Шевченконың «Южнорусский букварь» бите, 1861 йыл. Ярыжкаға ярашлы булыу, рус алфавиты  менән тап килеү миҫалы, XIX быуатта.

Хәҙерге составындағы Украи́н алфави́ты XIX быуат һуңынан йәшәп килә; Ул 33 хәрефле: рус теле менән сағыштырғанда — Ёё, ъ, ы, Ээ, хәрефтәре ҡулланылмай, ләкин Ґґ, Єє, Іі һәм  Її хәрефтәре бар. (1932—1990 йылдарҙа  Ґ хәрефе булмаған, ә нәҙеклек билдәһе иң һуңғы хәреф булып торғанОфициально нынешний состав и порядок алфавита утверждён в 1993 году: Український правопис / АН України, Ін-т мовознавства ім. О. О. Потебні; Інститут української мови — 4-те вид., випр. й доп. — К.: Наукова думка, 1993. — 240 с.). Шулай уҡ  апостроф ( ’ билдәләнә) ҡулланылған һүҙҙәр күп, украин апострофы  рус ҡалынлыҡ айырыу билдәһенә Ъ оҡшаш ҡулланыла (сағыштырығыҙ:  / ). Украинский һүҙендә йыш ҡына баҫымды, хаталы итеп, икенсе ижеккә ҡуялар, орфоэпик яҡтан өсөнсө ижеккә ҡуйыу дөрөҫ.
 А а Б б В в Г г Ґ ґ Д д Е е Є є Ж ж З з И и І і Ї ї Й й К к Л л М м Н н О о П п Р р С с Т т У у Ф ф Х х Ц ц  Ч ч Ш ш Щ щ Ь ь Ю ю Я я 

 Алфавит 
№ п.п.БукваНазваниеIPA1 А а  а /ɑ/  /ɑ/, /ɐ/2  Б б  бе /bɛ/  /b/3  В в  ве /ʋɛ/  /ʋ/, /w/, /ʍ/, /u̯/4 Г г  ге /ɦɛ/  /ɦ/5 Ґ ґ  ґе /gɛ/  /g/6 Д д  де /dɛ/  /d/7 Е е  е /ɛ/  /ɛ/, /e/8 Є є  є /jɛ/  /jе/, /ʲе/9 Ж ж  же /ʒɛ/  /ʒ/10 З з  зе /zɛ/  /z/11 И и  и /ɪ/  /ɪ/12 І і  і /i/  /i/На месте праславянского о после всех согласных, а также на месте праславянского ѣ после всех согласных, кроме д, т, з, с, ц, л, н, р: *ночь > ніч /nit͡ʃ/, *вѣра > віра /wirɑ/., /ʲi/На месте праславянского ѣ после д, т, з, с, ц, л, н, р: *сѣно > сіно /sʲinɔ/., /ɪ/Обычно в начале слова: інший /ɪnʃɪj/, а также в слове хіба /xɪbɑ/., /ʲɪ/На стыке двух частей слова, где первая заканчивается на /ʲ/, а вторая начинается на /ɪ/: синій /sɪnʲɪj/ = синь-ий.13 Ї ї  ї /ji/  /ji/, /jɪ/На стыке двух частей слова, где первая заканчивается на /j/, а вторая начинается на /ɪ/: країна /krɑjɪnɑ/ = край-ин-а.14 Й й  йот /jɔt/  /j/, /i̯/15 К к  ка /kɑ/  /k/16 Л л  ел /ɛl/  /l/17 М м  ем /ɛm/  /m/№ п.п.БукваНазваниеIPA18 Н н  ен /ɛn/  /n/19 О о  о /ɔ/  /ɔ/, /o/20 П п  пе /pɛ/  /p/21 Р р  ер /ɛr/  /r/22 С с  ес /ɛs/  /s/23 Т т  те /tɛ/  /t/24 У у  у /u/  /u/, /ʊ/25 Ф ф  еф /ɛf/  /f/Некоторые носители украинского языка заменяют этот звук звуковым сочетанием /xw/ (изредка /kw/), которое перед губными гласными /ɔ/ и /u/ упрощается до /x/. Причина этого явления — отсутствие в коренных украинских словах и давних заимствованиях как самого звука /f/, так и его звонкого аналога /v/. В некоторых случаях это произношение закрепилось орфографически: хвіртка < пол. forta < нем. 26 Х х  ха /xɑ/  /x/27 Ц ц  це /t͡sɛ/  /t͡s/28 Ч ч  че /t͡ʃɛ/  /t͡ʃ/29 Ш ш  ша /ʃɑ/  /ʃ/30 Щ щ  ща /ʃt͡ʃɑ/  /ʃt͡ʃ/31 Ь ь  м'який знак 
/mjɐˈkɪj znɑk/  /ʲ/32 Ю ю  ю /ju/  /jʊ/, /ʲʊ/33 Я я  я /ja/  /jɐ/, /ʲɐ/

 Уҡыу 
 А һәр бер осраҡта [a] өнө булып ишетелә, ләкин баҫым алды ижектәрендә бик аҙ тойомланған иренләшеү барлыҡҡа килеү күҙәтелә — [a°] ([ɒ]);
 Г яңғырау тамаҡ йәиһә артҡы тел рәте фрикатив өнө булып ишетелә;
 Ґ рус Г-һына тап килә;
 Е рус Э-һына тап килә;
 Є рус Е-һына тап килә;
 Ж шул уҡ рус өнөнә тап килә, ләкин І алдынан (шулай уҡ Ю, Я) —самалап алғанда, рус һүҙе дрожжи-лағы кеүек, йомшаҡ ишетелә;
 И рус Ы-һына яҡын, әммә бер аҙ йомшағыраҡ;
 I рус И өнөнә яҡын (ҡағиҙә булараҡ, бер аҙ йомшағыраҡ);
 Ї ЙИ һымаҡ уҡыла;
 Й "о" алдынан [j] тартынҡыһын аңлата, ә башҡа позицияларҙа – ижек барлыҡҡа килтермәгән [i] һуҙынҡыһы;
 О бөтөн позицияларҙа ла [o] тип уҡыла, баҫымлы ижек алдынан торған ижектәрҙә  У менән оҡшашлыҡ осрауы мөмкин, бигерәк тә, әгәр һүҙҙә бер нисә иренләшкән һуҙынҡы (у, ю)А. Е. Супрун, Введение в славянскую филологию; Минск, Вышэйшая школа, 1989  булһа;
 Ц ошондай уҡ рус өнөнә тап килә, ләкин  Ь, І, Є, Ю, Я алдынан — йомшаҡ [t͡sʲ];
 Ч Белорус, серб телдәрендәге кеүек ҡаты яңғырай (йәки поляк телендәге CZ һымаҡ), йә чех телендәге кеүек Č (бер аҙ ғына ҡаты), ләкин І, Ю, Я алдынан — йомшара;
 Ш рус телендәге шул уҡ өнгә тап килә, ләкин І һәм башҡа йомшартҡыс һуҙынҡылар алдынан — йомшартылып әйтелә,  рус Щ-һына оҡшаған;
 Щ әҙәби украин әйтелешендә ҡаты [шч], [штш] (поляк бәйләнеше SZCZ) кеүек, І алдынан — [шчь] (поляк ŚĆ) уҡыла.

 Компьютерҙарҙа күрһәтеү 

Стандарт украин клавиатураһы түбәндәгесә:
центр|мини|600x600пкс|Америка версияһына нигеҙләнгән хәҙерге заман клавиатураһында украин алфавиты хәрефтәрен теҙеп урынлаштырыу (раскладка)(«Я» алдынан «Ґ» бөтә  клавиатураларҙа ла булмай — ғәҙәттә уның урынына Shift клавишаһы һуҙыла)

 Шулай уҡ ҡарағыҙ 
 Украин хәрефтәрен әйтеү һәм файҙаланыу тураһында ентекләп яҙылған мәҡәлә «Украин теле», ә тарихы тураһында — айырым хәрефтәр тураһында мәҡәләләр (таблицаны ҡарағыҙ). Шулай уҡ украин яҙылышының бик боронғо варианттары тураһында мәҡәләләр:
 Ярыжка
 Максимовичевка
 «Днестр русалкаһы» яҙылышы
 Кулишовка
 Драгомановка
 Желеховка

 Иҫкәрмәләр 

Категория:Кириллик алфавиттар