Әбдей Абдуллов

Әбдей Абдуллов — Башҡортостанда 1773—1775 йылдарҙағы Крәҫтиәндәр һуғышында ҡатнашыусы, Е. И. Пугачёвтың полковнигы. Мулла.

 Биографияһы 
Әбдей Абдуллов сығышы менән Уҫы даруғаһы Ғәйнә улусы Елпачиха (Үдик) ауылы башҡорттарынанХәҙерге Пермь крайының Барҙы районы.

1773 йылдың көҙөндә-ҡышында Әҙел Әшмәнев, Батырҡай Иткинин һәм Сәйфулла Сәйҙәшев менән берлектә Башҡортостандың төньяҡ-көнбайышында хәрәкәт иткән баш күтәреүселәрҙең етәкселәренең береһе була.

1773 йылдың 14 декабрендә, Уҫы даруғаһының башҡорт старшиналары, йөҙбаштары һәм рядовой общинниктар төркөмө составында, Әбдей Абдуллов Емельян Пугачёв етәкселегендәге Крәҫтиәндәр һуғышында ихтилал үҙәктәренең береһе булған Чесноковкаға килә. И. Н. Зарубин (Чика) Әбдей Абдулловҡа «пугачёв полковнигы» чинын бирә һәм кире Уҫы даруғаһына ҡайтара.

1773 йылдың декабренең икенсе яртыһынан Әбдей Абдуллов, Әҙел Әшмәнев, Батырҡай Иткинин һәм Сәйфулла Сәйҙәшевтең отрядтары Уҫы ҡалаһы янын, Сарапул һәм Каракулино һарай ауылдарын, Юговский ҡаҙна, Аннинский, Рождественский, Башап, Шермяитский һәм башҡа заводтарҙы баҫып алалар. 1773 йылдың декабрь аҙағында ихтилалсыларҙың отрядтары Уҫы ҡалаһы янында туплана. Баш күтәреүселәр Көңгөр һәм Соликамск ҡалаларына, ә унан һуң Ҡазанға юлланырға ниәтләйҙәр. Әбдей Абдулловтың отряды Кама йылғаһы буйлап Көңгөргә барып Батырҡай Иткининдең отрядына ҡушылыпға тейеш була. Әбдей Абдуллов Башҡултай һәм Белявский ауылдарын, Көньяҡ Кама заводын баҫып ала. Үрге Мулла ауылында завод идарасылары 1700 кешенән торған каратель командаһын йыйырға ирешә. Әбдей Абдулов каратель отрядының етәксеһе һәм сәнәғәтсе Исмәғил Тасимов менән осраша. Һөҙөмтәлә Әбдей Абдулов алышҡа инмәйенсә, Уҫы ҡалаһы яғына сигенә.

1774 йылдың февраль—мартында тау заводтарында, Кама буйындағы башҡорт һәм рус тораҡ пункттарында ихтилал яғындағыларҙы мобилизациялай. Артабанғы яҙмышы билдәһеҙ.

 Иҫкәрмәләр 

 Әҙәбиәт 


 Кулбахтин Н. М. Участие башкирского народа в Крестьянской войне 1773—1775 гг. — Уфа, 1984.


 Һылтанмалар 

 Приказ походного командира Абдея Абдулова писарю Осинской земской избы М. И. Голдобину о приостановке выступления отрядов крестьян Рождественского завода из Осы
 Наставление атамана И. Н. Зарубина-Чики атаману села Ильинского (Черное тож) Сивенской волости Казанского уезда А. Ф. Носкову о выступлении с отрядами осинских, сарапулъских и елпачихинских повстанцев против карательных команд

Категория:XVIII быуат шәхестәре
Категория:Башҡорт ихтилалдары етәкселәре
Категория:Крәҫтиәндәр һуғышында (1773—1775) ҡатнашыусылар
Категория:Башҡорт дин әһелдәре