Гөржи теле

Грузин теле (ქართული ენა картули эна) — Грузияның рәсми теле, картвель төркөмө теле, грузин халҡының әҙәби һәм милли теле.

Грузин теле фонетик принциплы грузин алфавиты яҙмаһына нигеҙләнгән. Һөйләшеүселәр һаны (1993 йыл мәғлүмәттәре) — Грузияла яҡынса 4 миллион кеше һәм бер нисә йөҙ мең кеше башҡа илдәрҙә, күбеһенсә Рәсәй, АҠШ һәм Төркиәлә.

 Тарихы 
Хронология буйынса яҙма грузин теленең үҫеше түбәндәге дәүерҙәргә бүленә:
 боронғо: V—XI быуат;
 урта: XII—XVIII быуат;
 яңы: XIX быуаттан алып.
Ҡайһы бер тикшеренеүселәр һуңғы ике осорҙо айырмай, сөнки яңы грузин теленә тик лексиканың ғына бер аҙ үҙгәреүе хас.

Боронғо грузин теле нигеҙендә картли һөйләше ята.
мини|400x400пкс
Грузин тарихсыһы Леван Чилашвили, 1990-сы йылдарҙың икенсе яртыһында Некреси ауылында мәжүси ғибәҙәтханаларҙы өйрәнгәндә, ҡәбер ташының ярсығын таба (һуңыраҡ уны «некрес яҙыуы» тип атайҙар), тарихсылар билдәләүенсә, ул иң һуң булһа — б. э. III быуатына ҡарай. Дональд Рейфилд раҫлауынса, грузин яҙыуының христианлыҡҡа тиклем барлыҡҡа килеүе икеле һәм археологик ҡомартҡылар менән дәлилләнмәй.Rayfield D. The Literature of Georgia: A History (Caucasus World).  Стивен Рапп билдәләүенсә, алфавиттың ул осорға ҡарауы шикле.

476—483 йылдар — беренсе әҙәби әҫәр — «Изге батшабикә Шушаниктың ыҙалары», авторы Якоб Цуртавели.

864 — датаһы аныҡ күрһәтелгән иң боронғо ҡулъяҙма («Мравалтави»).

1629 — грузин телендәге беренсе баҫма (Римда).

1709 — Грузиялағы грузин телендә беренсе баҫма («Инжил»).

1819 — грузин телендәге беренсе матбуғат баҫмаһы («Сакартвелос газети»).

Хәҙерге грузин  әҙәби телен үҫтереүгә Илья Чавчавадзе, Акакий Церетели, Я. С. Гогебашвили, Важа Пшавела һиҙелерлек өлөш индергән.

Совет власы йылдарында Грузия ССР-ы Конституцияһының 156 статьяһында телдең дәүләт статусы асыҡ күрһәтелгәнКонституция Грузинской Советской Социалистической Республики.

Грузин телендә яҡынса 10-12 мең урта быуат ҡулъяҙмалары һаҡланған.

 Диалекттар 
Грузин теле үҙ эсенә бер нисә диалектты ала: картли, кахетин, имеретин, пшав, рача, аджар, мохев, тушин һ. б.

 Грамматика 
Һүҙҙәр ете килеш менән үҙгәрә. Исемдәрҙең зат буйынса айырмалары юҡ. Бер эйәле алмаштан башҡа ике эйәле һәм өс эйәле алмаш менән ҡулланалар.

 Морфология 

 Исем 
Груин телендәге бөтә исемдәр килеш буйынса ике төркөмгә бүленә. Беренсе төркөмгә нигеҙенең аҙағы тартынҡыға бөткән исемдәр ҡараһа, икенсе төркөмгә — һуҙыңҡыға бөткәндәре. Һәр төркәм көслө һәм йомшаҡ килешкә айырыла.
 Ҡылым 
Грузин теле — агглютинатив тел. Ҡылымды төҙөр өсөн, бер-береһе менән билдәле префикс, суффикстар ҡушыла. Бер һүҙ эсендә һигеҙ морфемаға тиклем була ала. Миҫал: «აგეშენებინათ» («һеҙгә төҙөргә кәрәк булған») һүҙе түбәндәге морфемаларҙан тора, уларҙың һәр береһе ҡылымға ваҡыт һәм модаллек сифатын өҫтәй: ა-გ-ე-შენ-ებ-ინ-ა-თ.
Грузин яҙыуы V быуаттың беренсе сирегендә барлыҡҡа килгән. Иртә быуаттарҙа — мргловани (асомтаврули), IX быуаттан — нусхури (нусха-хуцури, хуцури, сиркәү); ә XI быуаттан — мхедрули (мхедрули-хели, саэро йәки гражданлыҡ) яҙмалары ҡулланылған.

Заманса грузин алфавит 33 хәрефтән тора, һәр ҡайһыһы бер өнгә тиң: 5 һуҙынҡы һәм 28 тартыңҡы өн.
Хәреф Атамаһы Һанлы
аңлатма IPA ISO 9984 Романизация Кириллицаға
ярашлыМхедрули (მხედრული)Нусхури (ⴌⴓⴑⴞⴓⴐⴈ)Асомтаврули (ႠႱႭႫႧႠႥႰႳႪႨ)ა ანი 1  A a A a А а12x12пкс15x15пкс19x19пксბ ბანი 2  B b B b Б б16x16пкс19x19пкс17x17пксგ განი 3  G g G g Г г16x16пкс18x18пкс20x20пксდ დონი 4  D d D d Д д16x16пкс19x19пкс18x18пксე ენი 5  E e E e Е е19x19пкс18x18пкс19x19пксვ ვინი 6  V v V v В в19x19пкс17x17пкс17x17пксზ ზენი 7  Z z Z z З з16x16пкс18x18пкс17x17пкс ჱ ჰე 8  — — — 25x25пкс 27x27пкс 19x19пксთ თანი 9  T' t' T t Ҭ ҭ15x15пкс20x20пкс20x20пксი ინი 10  I i I i И и10x10пкс15x15пкс23x23пксკ კანი 20  K k Kʼ kʼ К к19x19пкс31x31пкс21x21пксლ ლასი 30  L l L l Л л22x22пкс19x19пкс17x17пксმ მანი 40  M m M m М м18x18пкс22x22пкс17x17пксნ ნარი 50  N n N n Н н18x18пкс21x21пкс22x22пкс ჲ ჲე 60  — — Й й 14x14пкс 18x18пкс 20x20пксო ონი 70  O o O o О о15x15пкс18x18пкс18x18пксპ პარი 80  P p Pʼ pʼ П п18x18пкс15x15пкс17x17пксჟ ჟანი 90  Ž ž Zh zh Ж ж15x15пкс17x17пкс22x22пксრ რაე 100  R r R r Р р16x16пкс15x15пкс17x17пксს სანი 200  S s S s С с18x18пкс20x20пкс18x18пксტ ტარი 300  T t Tʼ tʼ Т т21x21пкс20x20пкс19x19пкс ჳ ვიე 400  — — — 19x19пкс 27x27пкс 18x18пксუ უნი —  U u U u У у17x17пкс21x21пкс20x20пксფ ფარი 500  P' p' P p Ҧ ҧ16x16пкс16x16пкс23x23пксქ ქანი 600  K' k' K k Қ қ27x27пкс19x19пкс22x22пксღ ღანი 700  Ḡ ḡ Gh gh Ҕ ҕ (Г' г')16x16пкс15x15пкс21x21пксყ ყარი 800  Q q Qʼ qʼ Ҟ ҟ19x19пкс22x22пкс21x21пксშ შინი 900  Š š Sh sh Ш ш16x16пкс22x22пкс22x22пксჩ ჩინი 1000  Č' č' Ch ch Ч ч18x18пкс32x32пкс22x22пксც ცანი 2000  C' c' Ts ts Ц ц15x15пкс22x22пкс24x24пксძ ძილი 3000  J j Dz dz Ӡ ӡ18x18пкс16x16пкс16x16пксწ წილი 4000  C c Tsʼ tsʼ Ҵ ҵ24x24пкс15x15пкс29x29пксჭ ჭარი 5000  Č č Chʼ chʼ Ҷ ҷ25x25пкс21x21пкс20x20пксხ ხანი 6000  X x Kh kh Х х18x18пкс21x21пкс22x22пкс ჴ ჴარ 7000  — — — 26x26пкс 18x18пкс25x25пксჯ ჯანი 8000  J̌ ǰ J j Џ џ21x21пкс16x16пкс18x18пксჰ ჰაე 9000  H h H h Ҳ ҳ18x18пкс17x17пкс17x17пкс ჵ ჰოე 10000  — — —16x16пкс — 15x15пкс

 Иҫкәрмәләр 

 Сығанаҡтар 
 Лингвистик энциклопедик һүҙлек, М.,"Советская энциклопедия", 1990

 Һылтанмалар 
 Грузински-урыҫ һүҙлеге нико капанен Субсидии 
 Топте һүҙлек грузин телен нико капанен Субсидии урыҫ тәржемә 
 Англо-рус теле, грузински-урыҫ теле, рус-грузин … ы теле, грузински-урыҫ, немец-рус һүҙлеге
 Ярҙам грузия клавиатуры өсөн iOS / iPhone/ iPad
 Рус-грузин … ы теле, немец-грузия теле һәм англо-грузия теле һүҙлеге 
 Ҡыҫҡаса русса-грузия теле һүҙлеге элементтары менән грамматики 
 Грузински-урыҫ, урыҫ-грузия теле һүҙлеге 
Категория:Грузия телдәре
Категория:Рәсәй телдәре
Категория:Алфавит буйынса телдәр һәм диалекттар
Категория:Кавказ халыҡтарының телдәре