Болгарияның административ бүленеше

Административ яҡтан Болгария  28 өлкәгә ( област), өлкәләр бөтәһе 264 общинаға ( община) бүленә. Общиналарға кметтар идара итә. Өлкәләрҙә үҙәк дәүләт идаралығын «өлкә идарасылары» тормошҡа ашыра, уларҙы Министрҙар советы тәғәйенләй. Европа берләшмәһенең № 1059/2003 регламентына ярашлы, Болгария территорияһы беренсе кимәлдәге бер һәм икенсе кимәлдәге алты төбәккә бүленә. Улар административ-территориаль берәмек түгел, ә илдең статистика зонаһы ғына булып тора.

 Урындағы үҙидаралыҡ 
Общиналар урындағы үҙидаралыҡ тормошҡа ашырылған төп административ-территориаль берәмектәр булып тора.

Һәр общинаға кмет идара итә, ул община граждандары тарафынан тура, тиң һәм йәшерен тауыш биреү юлы менән  4 йылға бер һайлана. Үҙәк власть етәкселәре булған президенттан, премьер-министрҙан айырмалы, кмет өсөн вазифала булыу буйынса мөҙҙәт сикләүе юҡ. Мәҫәлән, 2007 йылда Божуркала урындағы һайлауға Хрюстен Әхмәтов унынсы тапҡыр еңеп сыға, шул мәлгә ул кмет вазифаһын 36-сы йыл рәттән биләгән була.

Урындағы үҙидаралыҡ органдары «община советтары» (Общински съвети) тип атала. Община советтарының ағзалары  «община вәкилдәре» ( общински представители) тип йөрөтөлә. Улар урындағы һайлауҙа бюллетендә кметлыҡҡа кандидат артынан яҙыла һәм һайлау һөҙөмтәләренә тура нисбәттә совет составына индерелә. 
Община советы кметҡа общинаға идара итеүҙә ярҙамлаша (уларҙың күпселеге ғәҙәттә кмет ингән партияға  йә коалицияға ҡарай) һәм уның эш-ғәмәлдәренә контроллек итә.  
Община вәкилдәре советтың һәр ултырышынан һуң эш хаҡы ала, ләкин был гонорарҙар бер ваҡытта ла тиерлек уларҙың төп килеме түгел. Ваҡ общиналарҙа ерле интеллигенция вәкилдәре — юристар, табиптар, эшҡыуарҙар —  община вәкиле итеп һайлана. Община ҙурыраҡ булған һайын, уның советында эре бизнес вәкилдәре һәм профессиональ сәйәсмәндәр күберәк.  

500-гә тиклем кешеле общиналар  иң яҡын  округ ҡалаһының кметы ҡала өсөн тауыш бирә, һуңынан уға ҡаланан кмет наместнигы тәғәйенләнә. 

 Өлкә хакимиәте 
мини|400x400пкс|Болгарияның өлкәләре
Болгария территорияһы 28 өлкәгә бүленә, уларҙың һәр береһенә тиҫтәләгән община инә. 

Өлкәләр үҙәк дәүләт идаралығы башҡарылған төп административ-территориаль берәмек булып тора. Өлкәләргә өлкә идарасылары  (Областен управител) етәкселек итә, уларҙы Министрҙар советы тәғәйенләй. 

Полиция, һаулыҡ һаҡлау, экологик күҙәтеү  кеүек һәр төбәк хеҙмәтендә  министрға тиклем үҙ субординацияһы бар. Өлкә идарасылары төрлө үҙәк дәүләт хеҙмәттәренең урындағы кимәлдәге эшмәкәрлеген көйләүгә етәкселек итә. 

Общиналарҙың һәм өлкәләрҙең атамалары уларҙың административ үҙәктәренең атамаларына тап килә. София ҡалаһы София өлкәһенең дә, София ҡала өлкәһенең дә административ үҙәге булып тора. 

 Болгарияның өлкәләре 
 № Өлкә Халҡы,
кеше (2001)http://www.nsi.bg/EPDOCS/Census2011final.pdf  Census 2011 PDFhttp://censusresults.nsi.bg/Welcome.aspx Census 2011 Халҡы,
кеше (2011) Халыҡ һанының үҫеше,
(2001/2011) Майҙаны,
км² Тығыҙлығы,
кеше/км² Муниципалитеттар һаны 1  Благоевград өлкәһе 341 173  323 552  -5,2 %  6449  50,17  14 2  Бургас өлкәһе 423 547  415 817  -1,8 %  7748  53,67  13 3  Добрич өлкәһе  215 217  189 677  -11,9 %  4720  40,19  8 4  Габрово өлкәһе  144 125  122 702  -14,9 %  2023  60,65  4 5  Хасково  өлкәһе 277 478  246 238  -11,3 %  5470  45,02  11 6  Кырджали өлкәһе 164 019  152 808  -6,8 %  3209  47,62  7 7  Кюстендил өлкәһе  162 534  136 686  -15,9 %  3084  44,32  9 8  Ловеч өлкәһе  169 951  141 422  -16,8 %  4129  34,25  8 9  Монтана өлкәһе 182 258  148 098  -18,7 %  3636  40,73  11 10  Пазарджик өлкәһе  310 723  275 548  -11,3 %  4459  61,80  11 11  Перник өлкәһе 149 832  133 530  -10,9 %  2392  55,82  6 12  Плевен өлкәһе  311 985  269 752  -13,5 %  4337  62,20  11 13  Пловдив өлкәһе 715 816  683 027  -4,6 %  5962  114,56  18 14  Разград өлкәһе  152 417  125 190  -17,9 %  2637  47,47  7 15  Русе өлкәһе 266 157  235 252  -11,6 %  2803  83,93  8 16  Шумен өлкәһе  204 378  180 528  -11,7 %  3390  53,25  10 17  Силистра өлкәһе  142 000  119 474  -15,9 %  2846  41,98  7 18  Сливен өлкәһе  218 474  197 473  -9,6 %  3544  55,72  4 19  Смолян өлкәһе  140 066  121 752  -13,1 %  3193  38,13  10 20  София  1 170 842  1 291 591  +10,3 %  1345  960,29  1 21  София өлкәһе 273 240  247 489  -9,4 %  7059  35,06  22 22  Стара-Загора өлкәһе  370 615  333 265  -10,1 %  5152  64,69  11 23  Тырговиште өлкәһе  137 689  120 818  -12,3 %  2716  44,48  5 24  Варна өлкәһе 462 013  475 074  +2,8 %  3818  124,43  12 25  Велико-Тырново өлкәһе 293 172  258 494  -11,8 %  4662  55,45  10 26  Видин өлкәһе 130 074  101 018  -22,3 %  3033  33,31  11 27  Враца өлкәһе  243 036  186 848  -23,1 %  3620  51,62  10 28  Ямбол өлкәһе 156 070  131 447  -15,8 %  3336  39,40  5 Бөтәһе  7 928 901  7 364 570  -7,1 %  110 772  66,48  264

 Болгарияның төбәктәре 
Болгарияның төбәктәре —  Европа берләшмәһенең 1059/2003-сө регламентына ярашлы ойошторолған территориаль берәмектәр. Төбәктәр, Европа берләшмәһендә ҡулланылған территориаль берәмектәрҙең дөйөм классификацияһына ярашлы, төбәктең үҫешен планлаштырыу, программалаштырыу, идара итеү, ресурстар менән тәьмин итеү, күҙәтеү һәм баһалау статистикаһын алып барыу маҡсатында булдырыла. Был төбәктәр административ-территориаль берәмек түгел, ә илдең статистик зонаһы ғына булып тора. Болгария территорияһы беренсе кимәлдәге ике төбәккә һәм икенсе кимәлдәге алты төбәккә бүленә:

"Төньяҡ һәм Көньяҡ-Көнсығыш Болгария" төбәге:
 Болгарияның Төньяҡ-Көнбайыш төбәге
 Видин өлкәһе
 Враца өлкәһе
 Ловеч өлкәһе
 Монтана өлкәһе
 Плевен өлкәһе  Болгарияның Төньяҡ-Үҙәк төбәге
 Велико-Тырновой өлкәһе
 Габрово өлкәһе
 Разград өлкәһе
 Русе өлкәһе
 Силистра өлкәһе Болгарияның Төньяҡ-Көнсығыш төбәге
 Варна өлкәһе
 Добрич өлкәһе
 Тырговиште өлкәһе
 Шумен өлкәһе Болгарияның Көньяҡ-Көнсығыш төбәге
 Бургас өлкәһе
 Сливен өлкәһе
 Стара-Загора өлкәһе
 Ямбол өлкәһе
мини|350x350пкс| Болгария төбәктәре
"Көньяҡ-Көнбайыш һәм Көньяҡ-Үҙәк Болгария" төбәге:
 Болгарияның Көньяҡ-Көнбайыш төбәге
 Благоевград өлкәһе
 Кюстендил өлкәһе
 Перник өлкәһе
 София өлкәһе
 София Болгарияның Көньяҡ-Үҙәк төбәге
 Кырджали өлкәһе
 Пазарджик өлкәһе
 Пловдив өлкәһе
 Смолян өлкәһе
 Хасково өлкәһе

 Тарихы 

 1987—1998 йылдарҙағы өлкәләр 
1987 йылдың авгусынан 1998 йылдың аҙағына тиклем Болгария 8 өлкәгә һәм ҡалаға бүленә:
 Бургас өлкәһе. Үҙәге — Бургас
 Варна өлкәһе. Үҙәге — Варна
 Ловеч өлкәһе. Үҙәге — Ловеч
 Михайловград өлкәһе (1993 йылдан — Монтана). Үҙәге — Михайловград (1993 йылда Монтана тип үҙгәртелә)
 Пловдив өлкәһе. Үҙәге — Пловдив
 Разград өлкәһе (1990 йылдан — Русе). Үҙәге — Разград (1990 йылда Русеға күсерелә)
 София өлкәһе. Үҙәге — София
 Хасково өлкәһе. Үҙәге — Хасково
 София ҡала. Үҙәге — София

 Иҫкәрмәләр 

Категория:Болгарияның административ бүленеше