Антон Дончев

Антон Николов Дончев  (; 14.09. 1930, Бургас), болгар прозаигы һәм сценарисы,  Болгария Фәндәр академияһы академигы.

Яҙыусының иң билдәле романы — «».

 Биографияһы 
1930 йылдың 14 сентябрендә Бургаста почта хеҙмәткәрҙәре ғаиләһендә тыуа. Бала сағында уҡ өләсәһе Сребра аша халыҡ йырҙары  һәм риүәйәттәре менән таныша.

Ғаилә ҡаланан ҡалаға күсенеп йөрөй, ғаилә башлығы отставкаға сыҡҡас, Велико-Тырново ҡалаһында төпләнә. Бында Антон  1948 йылда гимназия тамамлай, шунан изге Климент Охридский исемендәге  София университетының юридик факультетын тамамлай.  Уҡығанда  автомобиль һәм тимер юлдар төҙөлөшөндә лә эшләй. Университетты тамамлағас,  1953 йылда Велико-Тырновола бер нисә ай судья булып эшләй. Эштән киткәс, үҙен тулыһынса яҙыусылыҡ эшенә арнай.

Ике тапҡыр өйләнә. Беренсе ҡатыны, шахматистка Эвелина Троянская,  2000 йылда һәләк була. Беренсе никахтан улы Никола тыуа.

79-сы йәшендә 64 йәшлек Райна Василеваға өйләнә.

 Ижады 
Мәктәп йылдарында уҡ шиғыр яҙыу менән мауыға, тәүге ике романын яҙа. Димитр Мантов менән берлектә яҙған «Пробуждение» (1956 йыл) тигән тарихи әҫәр баҫылып сыҡҡан тәүге романы була.

Үҙ аллы яҙған тәүге китабы —   «Сказание о времени царя Самуила» (1961 йыл), уға Болгар яҙыусылары союзының премияһы бирелә.

Өс йылдан, 1964 йылда, Дончевҡа донъяла билдәлелек килтергән   «Час выбора» романы нәшер ителә ().

Артабан Дончев кинематографистар, телевидение менән әүҙем хеҙмәттәшлек итә, сценарийҙар яҙа, шул иҫәптән үҙенең  романдары буйынса ла.

1998 йылда «Странный рыцарь Священной книги» романы өсөн   халыҡ-ара әҙәби премияһы  менән бүләкләнә.

Яҙыусының башҡа романдары араһында — «Калоян» (1963 йыл), «Сказание о хане Аспарухе, князе Славе и жреце Тересе» (4 том, 1968—1992 йылдар), «Девять лиц человека» (1989 йыл), «Три жизни Кракры» (2007 йыл), «Тень Александра Великого» (2016 йыл).

Бер нисә тапҡыр әҙәбиәт буйынса Нобель премияһына тәҡдим ителә.

 «Час выбора» 
Антон Дончев хәтерләүенсә, «Час выбора» романын ул 41 көндә яҙған.

Китаптағы хәл-ваҡиғалар  XVII быуатта Родоп тауҙарында  Болгарияны Ғосман империяһы баҫып алғандан  һуң бара; был осорҙа болгарҙарҙы исламға күсереү бара. Романда власть,  көсөргәнешле тарихи осорҙарҙа ҡабул ителгән ҡарарҙарҙың бер нисә быуат буйы  бөтә халыҡ яҙмышына йоғонто яһауы мәсьәләләре күтәрелә; шәхси һәм дини ҡиммәттәр бәрелеше һүрәтләнә. Геройҙарҙың эш-ғәмәлдәре ҡаһармандарса һәм фажиғәле итеп тасуирлана; килеп тыуған ҡармарлы мораль-этик мәсьәләләр тынғынан яҙҙыра,  роман һәләкәткә дусар булғанлыҡ идеяһы менән һуғарылған.

Романдағы ваҡиғалар ике персонаж исеменән һөйләнелә:  болгар христиандары яғынан — афон монахы Алигорко атаҡай, ғосман мосолмандары яғынан —  Венецияның Кандия ҡәлғәһе өсөн алышта әсирлеккә алынған һәм  ислам ҡабул иткән Венецианец  ҡушаматлы француз дворяны исеменән.  Һәр береһенең тормошо драматик төҫ ала, шулай ҙа — яҙмыш һәм менталитет төрлөлөгөнә ҡарамаҫтан — ахырҙа уларҙың ҡараштары оҡшашҡа әйләнә.

Китап ҡат-ҡат нәшер ителә, 25-тән ашыу телгә тәржемә ителә, ә 1987 йылда режиссёр Людмил Стайков уның буйынса «» тигән фильм төшөрә.

 Наградалары  
 Димитров премияһы (1966 йыл).
 Бургастың почётлы гражданы (2000 йыл).
 1-се дәрәжә «Стара Планина» ордены  (2001 йыл).
 «Апостолдарға тиң изгеләр Кирилл һәм Мефодий» ордены (2010 йыл) .
 Бургас ирекле университетының почётлы докторы.
 «Ирекле Паисий Хилендарский» дәүләт бүләге. 1899 йыл. 
 2014 йылғы Христо Данов исемендәге премия.

 Иҫкәрмәләр  

 Һылтанмалар  

Категория:Болгар яҙыусылары
Категория:Болгария ФА академиктары
Категория:София университетын тамамлаусылар
Категория:Димитров премияһы лауреаттары