Көтөүсе (хикәйә)

«Көтөүсе» ― урыҫ совет яҙыусыһы Михаил Александрович Шолоховтың 1925 йылда яҙылған хикәйәһе.

 Баҫмалары 
«Көтөүсе» хикәйәһе беренсе тапҡыр нда 1925 йылдың 5 февралендә сыҡҡан 2-се һанында баҫыла.  (М. 1926)  һәм 1931 йылда ндә сыҡҡан  автор йыйынтыҡтарына инә.

"Крәҫтиән йәштәре журналы"ның элекке баш мөхәррире Николай Тришин былай тип хәтерләй:
{{Цитата|Был бик күптәнге хәл... 1925 йылдың ғинуары ине. Был көндәрҙә миңә бер егерме йәшлек "һуҡанан сыҡҡан егеттең" ― ул саҡта крәҫтиән йәштәр тураһында  шулай тиҙәр ине - иҫ киткес әҙәби биографияһы башланыуы шаһиты булырға тура килде. 1926 йылдың ғинуары көндәренең береһендә беҙҙең  Воздвижениелағы нең редакция бүлмәһендә, ғәҙәттәгесә ығы-зығылы, тығыҙ, төтөнлө ине. Мыйыҡһыҙ бик күп төрлө авторҙар тәҙрә тупһаһында һәм өҫтәлдәрҙә ултырған, бәхәсләшә, ҡысҡырып шиғыр һәм хикәйләр уҡый ― «Крәҫтиән йәштәре журналы»ның «сираттағы, февраль һанын сығарырға әҙерләй инек... 
Шул саҡта һалдат шинеле, папахаһын ҡыя һалып кейгән бик йәш уртаса буйлы егет килеп инде. Ул хушлашып сығып киткәс, йәш ауыл хәбәрселәре бүлеге мөдире Вася Ҡудашев ул ҡалдырған «Көтөүсе» хикәйәһен күрһәтеп:
- Уҡы. Минеңсә, бик шәп!- тине.»
...

 Сюжеты 
«Көтөүсе» хикәйәһе үҙәгендә етемдәр, далала  быҙауҙар көтөргә «мир» яллаған станица комсомолецы Григорий Фролов һәм уның бер туған апаһы Дунятканың яҙмышы тора. Герой «беҙҙең республика менән идара итеү өсөн» ҡалала уҡыу тураһында хыяллана. Ул ерҙе яңынан бүлеү менән бәйле ғәҙелһеҙлеккә бик киҫкен үҙ ҡарашын белдерә («…ярлы кешегә һәйбәт һыҙат эләгеү менән, ерҙе ҡабаттан бүлә башлайҙар»), ул округ гәзитенә һүрәтләмә яҙа, әҫәр аҙағында станица рәйесе, урындағы байҙың кейәүе ҡулынан һәләк була. Дунятка, ағаһының хыялын хәтерендә тотоп, ҡалаға уҡырға китә.

 Ҡарғын станицаһы 
Яҙыусы Георгий Яковлевич Сивоволов хәбәр итеүенсә, хикәйәлә Ҡарғын станицаһы һәм уның эргә-тирәһе һүрәтләнә:

 Баһаламалар 
Әҫәргә ҡарата тәүге баһалама "Крәҫтиән йәштәре журналы"нда баҫылған:

Л. И. Щеблыкина әҫәрҙәге романтизм элементтары тураһында былай тип яҙа:

 Персонаждар 
 Григорий Фролов ― хикәйәнең төп геройы, комсомолец, көтөүсе, 19 йәштә. Эшсе йәштәр факультетына рабфак уҡырға инергә хыяллана.  гәзитенә утарҙа ерҙең дөрөҫ бүленмәүе хаҡында яҙа, иң һуңында урындағы байҙар ҡулынан һәләк була.

Артёмыч бабай ― утарҙа йәшәүсе кеше, үлгән быҙауҙарҙың береһенең хужаһы.

 Дуня ― төп герой Григорий Фроловтың апаһы, көтөүсе ярҙамсыһы подпасок, 17 йәштә. Ағаһы үлгәндән һуң ҡалаға уҡырға китә.

 Михей Нестеровтың кейәүе ― исемһеҙ персонаж, башҡарма комитеттың яңы рәйесе. Григорий Фроловты үлтереүсе.

 Игнат ― утар кешеһе, тирмәнсе, кулак.

 Тимерсе Тихон ― утарҙа йәшәүсе кеше, быҙауҙарҙың береһенең хужаһы. Григорийға утарҙағы хәлде һөйләй һәм уның мәҡәләһен «Ҡыҙыл хәҡиҡәт» гәзитенә тапшырыуҙы үҙ өҫтөнә ала.

 Михей Нестеров ― утар кешеһе, кулак.

 Политов ― станица комсомол ячейкаһы секретары, Григорий Фроловтың дуҫы.

 Башҡарма комитет рәйесе ― исемһеҙ персонаж, Григорий Фроловты көтөүселеккә ҡуйыу тәҡдимен яһай инициирует. Кулактар тарафынан вазифаһынан бушатыла.

 Тирмәнсе Игнаттың улы ― исемһеҙ персонаж, Григорий Фроловты үлтереүҙә ҡатнаша.

 Адаптациялар 
1957 йылда «Мосфильм» киностудияһында Михаил Шолоховтың «Көтөүсе» хикәйәһе буйынса шул уҡ исем аҫтында ҡыҫҡа метражлы нәфис фильм төшөрөлә. Г. Л. Рошаль етәкселегендә, режиссёр-ҡуйыусы һәм сценарист И. Л. Бабич. Венецияла үткән документаль, фәнни-популяр һәм ҡыҫҡа метражлы 9-сы нең «Хикәйәләүҙең һалмаҡлығы һәм драматик характеры, юғары нәфис художество сифаты өсөн» махсус дипломына лайыҡ була (1958).

 Әҙәбиәт 
 Сивоволов, Г. Я. Михаил Шолохов: Страницы биографии.― Ростов н/Д.: Кн. изд-во, 1995.― 350 с. ISBN 5-7509-0244-7
 Шолохов, М. А.: Рассказы.― М.: Дрофа: Вече, 2002.― 320 с.― (Библиотека отечественной классической художественной литературы). ISBN 5-7107-6865-0 («Дрофа»); ISBN 5-7838-1229-3 («Вече»)
 Шолоховская энциклопедия/ Колл. авторов; глав. ред. Ю. А. Дворяшин; вступ. ст. М. М. Шолохов. — М.: Издательский дом «СИНЕРГИЯ», 2013. — 1216 с.: ил. ISBN 978-5-94238-022-9

 Иҫкәрмәләр 

 Һылтанмалар 
 Пастух. Шолохов Михаил Александрович. РУССКАЯ КЛАССИЧЕСКАЯ ПРОЗА
 Пастух
Категория:Алфавит буйынса әҙәбиәт әҫәрҙәре
Категория:1925 йылғы хикәйәләр
Категория:Михаил Шолохов хикәйәләре