Харьков

Харьков () — Украиналағы ҡала. Харьков өлкәһенең административ үҙәге.

Украинала кеше һаны буйынса икенсе ҡала. 
СССР тарҡалғанға тиклем Мәскәү һәм Санкт-Петербургтан ҡалышып,  танк, трактор, турбиналар төҙөү буйынса икенсе урында индустрия, фән һәм транспорт үҙәге булараҡ өсөнсө урындағы ҡала булғанХарьков: Архитектура, памятники, новостройки: Путеводитель. Сост. А. Лейбфрейд, В. Реусов, А. Тиц. — Х.: Прапор, 1987 . XX быуаттың икенсе яртыһында — Көньяҡ-Көнсығыш Европаның төп транспорт магистрале бынан үтә.

Ҡалаға нигеҙ 1654 йылдар тирәһендә һалынған 250-летие современного Харькова праздновалось в 1905 году, 300-летие — в 1956, 350-летие — в 2004. . Элек был урында  Харьков тигән боронғо рус ҡаласығы булған, XI быуатта ҡыпсаҡтарҙың  Шарукань ҡаласығы йәки V быуатта һундарҙың  Харька ҡаласығы булғанИстория Харькова#Происхождение названияВарианты написания города «Харька» в персидских рукописях, согласно А. П. Ковалевскому (1956): ﻪﻓﻮﺤ или ﻪدﻮﺤ или ﻒﺮﺤ или ﻪﻗﺮﺤ тигән фараздар бар.

1917 йылдың декабренән 1918 йылдың ғинуарына тиклем Украина Халыҡ Республикаһы Советының, 1918 йылдың февраль – мартында Донецк – Кривой Рог республикаһының, 1919 йылдан 1934 йылға тиклем Украина Совет Социалистик Республикаһының беренсе баш ҡалаһы була.

Ҡалала 142 фәнни-тикшеренеү институты
Перечень научно-исследовательских институтов ХарьковаПеречень научно-исследовательских институтов Харькова: конец списка, 45 юғары уҡыу йорто, шул иҫәптән Харьков университеты (1805 йылда нигеҙләнгән) һәм Харьков пилитехник университеты (1885 йылда нигеҙләнгән)Всё о туризме. Гостиницы Харькова; 16 музейСправочник «Весь Харьков». Музеи, ҡала картиналар галереяһы, 6 дәүләт театры, 80 китапхана эшләй.

Ҡала Ленин (1970) Һәм Октябрь Революцияһы ордендары (1983) менән наградланған. Ҡаланың Европа Советынан алған наградалары бар (2010)Срочно! Харьков получил Премию Совета Европы, Общественные новости в Харькове, Украине и Мире — Городской Дозор 2010). 2013 йылдың 8 июлендә Харьков 
«хәрби дан ҡалаһы» (Украина тарихында беренсе тапҡыр)Харьков стал первым в Украине «городом воинской славы» http://sobytiya.tv/ru/news/3134--harykov-stal-pervym-v-ukraine-gorodom-voinskoj-slavy/  исемен ала.

2012 йылда, Украинала беренселәрҙән булып, футбол буйынса Европа чемпионатын ҡабул итә.

Билдәле шәхестәре
 Абрамзон Леонид Семёнович (21.02.1934—25.11.1986), ғалим-инженер-механик, 1971—1986 йылдарҙа Өфө нефть институты уҡытыусыһы.  Техник фәндәр докторы (1985)Башҡортостан энциклопедияһы — Абрамзон Леонид Семёнович.
 Руттер Валерий Дмитриевич (21.01.1924—25.09.2010), дирижёр. 1966—1969 йылдарҙа Башҡорт дәүләт опера һәм балет театрының баш дирижёры. Башҡорт АССР‑ының (1969) һәм Ҡаҙаҡ ССР-ының (1978) атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәреБашҡортостан энциклопедияһы — Руттер Валерий Дмитриевич .
 Славинский Пётр Михайлович (16.10.1899—2.05.1977), дирижёр. 1938—1945 йылдарҙа Башҡорт дәүләт опера һәм балет театрының художество етәксеһе һәм баш дирижёры, театрҙың симфоник оркестрын ойоштороусы. РСФСР‑ҙың атҡаҙанған (1944) һәм Башҡорт АССР‑ының халыҡ (1944) артисыБашҡортостан энциклопедияһы — Славинский Пётр Михайлович .
 Челпановский Анатолий Фёдорович (1936—29.04.2005), инженер-механик. 1981 йылдан Ишембайҙағы «Витязь» транспорт машиналары эшләү заводының яуаплы хеҙмәткәре: конструкторлыҡ бюроһы начальнигы, әйҙәүсе инженер, бүлек, артабан бюро начальнигы. Рәсәй Федерацияһының Фән һәм техника өлкәһендәге дәүләт премияһы лауреаты (1994)Башҡортостан энциклопедияһы — Челпановский Анатолий Фёдорович.

 Физик-географик урыны 
Ҡала Рәсәй урта һыҙаты ҡалыҡыулығының көньяғында урынлашҡан.
Ҡалала  Харьков, Лопань, Уды, Немышля, Алексеевка, Саржинка, Очеретянка, Роганка, Студенок йылғалары бар. Диңгеҙ кимәленән уртаса бейеклеге — 135 м. Иң юғары нөктәһе 205 м, иң түбән нөктәһе — 94. Ҡаланың рельефы тигеҙ түгел. Ҡалаың агломерацияһы бар.

Харьковтан яҡындағы ҡалаларға тиклем ара (автомобиль юлдары буйлап) ~ 1411 км. Минск ~ 986 км. Сумы ~ 189 км. ~ 749 км. Орёл ~ 375 км. Белгород ~ 78 км. ~ 393 км. Старый Оскол ~ 245 км. Полтава ~ 147 км. Киев ~ 495 км. Львов ~ 1049 км.250px|center|Роза ветров Луганск ~ 350 км.Волгоград ~ 839 км. Днепропетровск ~ 234 км. Одесса ~ 704 км. Запорожье ~ 307 км. Мелитополь ~ 426 км./ Симферополь ~ 671 км.  Донецк ~ 311 км. ~ 489 км 

 Климат 
Харьков уртаса климат бүлкәтендә урынлашҡан.
Харьковта климаты уртаса – континенталь, ҡыш сағыштырмаса йомшаҡ һәм оҙайлы, йәй ваҡыты менән ҡоро килә.
 Уртаса йыллыҡ температуры — +8,1 C°
 Уртаса йыллыҡ ел тиҙлеге — 3,9 м/с
 Уртаса йыллыҡ һауа дымлылығы — 74 %

 Эске бүленеш 
Ҡала 9 районға бүленә:
 Биҫтәһе районы
 Индустриаль районы
 Киев районы
 Мәскәү районы
 Немышля районы
 Основа районы
 Һалҡын Тавы районы
 Шевченко районы
 Яңы Бавария районы

 Иҫкәрмәләр 

 Һылтанмалар 
 Сайт города Харьков    

Категория:Украина ҡалалары
Категория:Тарихи дәүләттәрҙең баш ҡалалары