Микроскоп

Микроско́п ( — бәләкәй генә  — күҙәтәм) — күҙгә күренмәй торған бик ваҡ нәмәләрҙе ҙурайтып күрһәтә торған ҡатмарлы оптик приборРусско-башкирский, башкирско-русский словарь терминов по физике (Х. Х. Кадырметов, 1984); ҙурайтып күрһәтә торған махсус ҡорамалРусско-башкирский словарь технических терминов (А. Н. Кусеев, 2003).

Микроскопия — ябай күҙ менән күренмәй торған бик ваҡ нәмәләрҙе күҙәтеү ысулдарының дөйөм атамаһы; микроскоптың төҙөлөшө, ҡулланылышы һәм микроскопик препараттарҙың әҙерләнеше тураһындағы практик фәнТолковый словарь современного башкирского литературного языка. (под. ред З. Г. Ураксина, 2005); микроскоп менән эш итеү һәм микроскопик препараттарҙы әҙерләү юлдарын өйрәнеүсе фәнРусско-башкирский словарь (под редакцией З. Г. Ураксина, 2005).

«Микроскоп» — кеше күҙе күрмәгән әйберҙәрҙе лә ҙурайтып күрһәтә торған нәмә. Боронғо заманда микроскоп булып ҙурайта торған быяла (линза) хеҙмәт иткән. Хәҙерге көндә был прибор бик ҡатмарлы төҙөлгән. Ҡатмарлы микроскопта ҙурайтылыу ике этапта бара. «Объектив» тип аталған линзалар иң тәүләп ҙурайтылған һүрәтте күрһәтә. «Окуляр» тигән икенсе линза аша объект тағы ла ҙурыраҡ үлсәмгә күсә. Объективта ла, окулярҙа ла бер нисәшәр линза ҡуйыла.

Ҡатмарлы микроскоп 1590—1610 йылдарҙа төҙөлә. Уйлап табыусыһы — Галилей тип иҫәпләнә.
XVII быуаттың 50-се йылдарында Роберт Хук үҙе төҙөгән микроскопл ярҙамында үҫемлектәрҙе өйрәнгән. Хуктың микроскобы өс линзанан торған, уларҙың һәр береһе ҡатырға торбаларға ныҡ итеп беркетеп ҡуйылған булған.

1931 йылда беренсе электрон микроскоп уйлап табылған. Оптик микроскоп предметтәрҙе яҡынса 2000 тапкырға, ә электрон микроскоп миллион тапкырға ҙурайтып ҡарарға мөмкинлек бирә.
 Тарихы 

Кешелек иң беренсе ҡулланған микроскоп оптик булған, һәм беренсе уйлап табыусыны билдәләү мөмкин түгел. 1538 йылда итальян врачы Дж. Фракасторо ике линзаны берләштереп ҙурайтып ҡарау мөмкинлеген тәҡдим итә. Микроскоп тураһындағы иң беренсе мәғлүмәттәрҙе Голландияның Мидделбург ҡалаһында  1590 йылда Иоанна Липперсгея исеме менән  (ул шулай уҡ беренсе телескопты эшләгән) һәм күҙлектәр эшләүсе Захарий Янсен исеме менән бәйләүҙәр.. 
Әҙ генә һуңыраҡ, 1624 йылда  Галилей үҙе эшләгән микроскопты күрһәтә. Тәүҙә ул  пробоҙы «оккиолино» (occhiolino итал. — бәләкәй күҙ) тип атай. Бер йылдан һуң   Академияһы яңы уйлап табылған әйбергә микроскоп терминын тәҡдим итә.

 Иҫкәрмәләр 

 Әҙәбиәт 


 Сығанаҡтар 
 БСЭ. «Микроскоп» (оптик прибор)  

Категория:Оптик системалар
*