Барҙы районы

Барҙы районы (, тат. Барда районы) — Пермь крайы районы. Районда Тол, Барҙы йылғалары аға. Район территорияһында Барҙы муниципаль бүлгәһе ойошторолған. Пермь крайының башҡорттар күпләп йәшәгән районы.

Административ үҙәге — Барҙы ауылы.

 Тарих 
Район биләмәһендә борондан ғәйнә ҡәбиләһе башҡорттары йәшәгән.

1926 йылдаң 4 ноябҙа Урал өлкәһе территорияһында ойошторола, 1938 йылда алып Пермь өлкәһе, 2005 йылдан — Пермь крайы составында.

 География 
Майҙаны — 2382,3 км². Район, Уҫы һәм Чернушка ҡала бүлгәләре, шулай уҡ Көңгөр, Өйә, Көйәҙе һәм Елово муниципаль райондары менән сиктәш.

 Халҡы 

Халҡы — 27,8 мең кеше (2010), шул иҫәптән башҡорттар (59,5 %), уларҙың төп өлөшө Пермь башҡорттарына ҡарай. Башҡорттар тупланып йәшәгән иң ҙур ауылдар (2002): Аҡбаш, Аҡлыш, Елпачиха, Күҙемйәр, 1-се Ҡыҙылъяр, Солтанай, Танып, Тонтортамаҡ, Төнгүк һәм башҡалар.

Халыҡ иҫәбе буйынса милли составы:
ЙылбашҡорттартатарҙарурыҫтарБарлығыкеше198985,1 %4,9 %8,3 %29 320200259,5 %32,3 %7,2 %27 904

Иҫәп алыуҙар буйынса башҡорт һәм татар халыҡтары һанының нисбәте:А. В. Черных. «Народы Пермского края. Культура и этнография» — Пермь: Издательство «Пушка», 2007

Йылбашҡорттаркеше.башҡорттар%татарҙаркеше.татарҙар%Барлығыкеше.192629 14587,7 %3 41510,2 %33 223195928 24888,6 %3 62511,3 %31 873197927 79994,7 %1 5565,3 %29 355198924 95194,5 %1 4595,5 %26 410200216 60664,8 %9 02535,2 %25 631

Барҙы ауылы «Ғәйнә иле» милли-мәҙәни үҙәге (2006 йылда алып), халыҡ театры, «Дуҫлыҡ» өлгөлө бейеү ансамбле эшләй.

 Райондың административ ҡоролошо 
Барҙы районының 12 ауыл биләмәһендә 63 торлаҡ пункты иҫәпләнә:

Тораҡ пункттар
Тораҡ пункттың исеме төшөрмәһендә муниципаль ҡарамағанлығы күрһәтелгән

 БарҙыБарҙы ауыл биләмәһенә керә   СәрәшСәрәш ауыл биләмәһенә керә   БисерБисер ауыл биләмәһенә керә   1-се ҠыҙылъярҠыҙылъяр ауыл биләмәһенә керә   ЕлпачихаЕлпачиха ауыл биләмәһенә керә   2-се Ҡыҙылъяр   ТөнгәкТөнгәк ауыл биләмәһенә керә   Танып   АҡбашФиҙеркә ауыл биләмәһенә керә   КүчтәнтейПечмень ауыл биләмәһенә керә   БерезникиБерезники ауыл биләмәһенә керә   Ишем   Печмень   Байауыл, Күҙмә   Аҡлыш   Солтанай   СөжәнБөрөжлө ауыл биләмәһенә керә   Бөрөжлө   Фиҙеркә   Мостовая   Яңы БашапЯңы Башап ауыл биләмәһенә керә  

 Уймыж   Ҡарман   Тонтортүз   1-се Барҙыбаш   ШәрмәйетШермейка ауыл биләмәһенә керә   Ыҫҡыр   Ҡоҙаш   Шабарка   Шликбаш   Зиязилға   Түбән Искилде   Иҫке Саҙы   Яңы Казанка   Канюки (Әрәмауыл)   Асюл   Батырбай   Башаптүз   Салҡау   Өсҡул   Юғары Башап   Йөкшөр  

 Шликтүз   Никольск   Иҫке Башап   Антуфьево   2-се Барҙыбаш   Чувашай   Яңы Саҙы   Щипа   Әмир   Наратҡы   Толҡанны   Низовское   Зайцево   Ҡарауыл   Игәт   Шермеинск   Искирский   Усаҡлы   Үтәй  

 Билдәле шәхестәр 

 Алдаров Альберт Тәүфиҡ улы — академик, медицина фәндәре докторы.
 Батырҡай Иткинин — 1773—1775 йылдарҙағы Е. И. Пугачёв етәкселегендәге Крәҫтиәндәр һуғышында ҡатнашыусы, Пугачёв полковнигы, йөҙбашыБатыркай Иткинин, ихтилалда ҡатнашыусы ғәйнә башҡорттарының етәкселәренең береһе.
 Ибраев Ғабдулла Ҡасим улы — техник фәндәр докторы, профессор.
 Йөрөшбаев Нәсүр Әндәрйән улы — Германияла йәшәүсе журналист, сценарист һәм кинорежиссёр.
 Йәғәфәров Илдар Рәшит улы — Ҡазан ҡалаһында йәшәүсе кинорежиссёр, Рәсәй кинематографистар берлеге ағзаһы.
 Каҙанбаев Шәрифйән Ғабдрахман улы — Советтар Союзы Геройы.
 Кузаева Дамира Нәзмийән ҡыҙы — Татар АССР-ның халыҡ артисы, Татар АССР-ның Ғ.Тукай исемендәге Дәүләт приемияһы лауреаты.
 Ҡәнзи Абдулов — 1773—1775 йылдарҙағы Е. И. Пугачёв етәкселегендәге Крәҫтиәндәр һуғышында ҡатнашыусы, Емельян Пугачёв полковнигы.
 Мөхәммәтғата Мансуров — дин һәм йәмәғәт эшмәкәре, ишан, мәғрифәтсе, эшҡыуар һәм меценат, башҡорт кенәздәре тоҡомо вәкиле.
 Моҡатанов Әсхәт Хәтмулла улы — биология фәндәре докторы, Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған фән эшмәкәре, Башҡортостан Республикаһының фән һәм техника өлкәһендәге дәүләт приемияһы лауреаты.
 Сурағол Миңлебаев — 1755—1756 йылдарҙағы башҡорт ихтилалы етәкселәренең береһеБашҡорт энциклопедияһы.
 Сәйфулла Сәйҙәшев — Башҡортостанда 1773—1775 йылдарҙағы Крәҫтиәндәр һуғышында ҡатнашыусы, «пугачёв полковнигы».
 Тулвинский (Зәйнин) Шәйхулла Сибәгәтулла улы — шағир.
 Әбдей Абдуллов — 1773—1775 йылдарҙағы Е. И. Пугачёв етәкселегендәге Крәҫтиәндәр һуғышында ҡатнашыусы, ихтилалда ҡатнашыусы ғәйнә башҡорттарының етәкселәренең береһеМы — гайнинские башкиры .
 Әҙел Әшмәнев — Башҡортостанда 1773—1775 йылдарҙағы Крәҫтиәндәр һуғышында ҡатнашыусы, «пугачёв поход старшинаһы».
 Әҙиғот Темәсов — Башҡортостанда 1773—1775 йылдарҙағы Крәҫтиәндәр һуғышында ҡатнашыусы, «пугачёв полковнигы».
 Әминев Зариф Хурамша улы — Дан орденының тулы кавалеры.
 Юлышев Ирек Ғәли улы — профессор, ауыл хужалығы фәндәре докторы.

 Иҫкәрмәләр 

 Һылтанмалар 
 Информационный сайт Бардымского района 
 Официальный сайт Бардымского района 
 Бардымский район на портале Правительства Пермского края 


Категория:Пермь крайы райондары
Категория:Барҙы районы