77 төркөмө

«77 төркөмө» (G-77) йәки «Етмеш ете төркөмө» (Group of Seventy Seven) — үҫешеүсе илдәрҙең ҙур дәүләт-ара ойошмаһы, БМО һәм уның органдары сиктәрендә эш итә. Төркөмдө ойоштороу тураһындағы ҡарар 1964 йылда Азия, Африка һәм Латин Америкаһының үҫешеүсе илдәре министрҙары кәңәшмәһендә ҡабул ителә, шул уҡ йылдың 15 июнендә БМО-ның Женева ҡалаһында үткәрелгән Сауҙа һәм үҫеш буйынса конференцияһының 1-се сессияһында рәсмиләштерелә. Тәүҙә ағза булып ингән илдәр һаны 77 була, ләкин БМО составына ингән илдәр күбәйгән һайын уларҙың да һаны арта.

 Тарихы 
Төркөмгә исем БМО-ның Сауҙа һәм үҫеш буйынса конференцияһының 1-се сессияһында (ЮНКТАД) бирелә (Женева, 1964 йыл), унда үҫешеүсе илдәр "Етмеш ете илдең берлектәге декларацияһы"н («Joint Declaration of the Seventy-Seven Countries») ҡабул итә. Яйлап ағза илдәр һаны арта һәм әлеге мәлгә 130-ға етә.Совет осоронда социалистик илдәр араһынан КХДР, Куба, Вьетнам, Румыния һәм Югославия  "77 төркөмө" ағзалары булып тора.

«77 төркөмө» сиктәрендә күп милләтле предприятиелар, атап әйткәндә Латин Америкаһында, ике яҡлы һәм күп яҡлы дәүләт-ара сауҙа килешеүҙәре, шулай уҡ иҡтисадтың һәм хужалыҡтың төрлө тармаҡтарында килешеүҙәр, иҡтисади төбәк ойошмалары һәм союздары барлыҡҡа килә. БМО Генераль Ассамблеяһының, ЮНКТАД, ЮНИДО, ЮНЕП, ГАТТ, ЮНЕСКО, ИФАД һ.б. мөһим резолюциялары «77 төркөмө» сәйәсәте йоғонтоһо аҫтында ҡабул ителә. «77 төркөмө» эшмәкәрлегенең йүнәлештәренә һәм уртаҡ ҡараштарҙы булдырыуға Ҡушылмау хәрәкәте ҙур йоғонто яһай.

1990-сы йылдарҙа «77 төркөмө» эшмәкәрлегендә йомшаҡ урындар барлыҡҡа килә, мәҫәлән, үҫешеүсе илдәрҙәге иҡтисади артталыҡты еңеү һәм финанс үҙаллылығына өлгәшеү өсөн социаль-иҡтисади трансформацияларҙың мөһимлеген аңлап етмәү күренә, социаль-иҡтисади һәм идеологик ориентация төрлөлөгө арҡаһында үҙ-ара ҡаршылыҡтар көсәйә, был уларҙың алдынғы илдәр һәм трансмилли компаниялар яғынан яһалған иҡтисади, сәйәси һәм башҡа төрлө баҫымдарға ҡаршы тороусанлығын кәметә. Шуға ҡарамаҫтан «77 төркөмө» эшмәкәрлеге прогрессив әһәмиәткә эйә һәм донъя берләшмәһендә үҫешеүсе илдәрҙең уртаҡ позицияһын нығытыу өсөн объектив нигеҙ булып ҡала.

 Төп этаптары 
«77 төркөмө» министрҙарының беренсе кәңәшмәһе Алжирҙың баш ҡалаһында 1967 йылдың 25 октябрендә үтә, унда Алжир Хартияһы ҡабул ителә, был документта «77 төркөмө» яңы халыҡ-ара иҡтисади тәртип урынлаштырыуҙы үҙенең төп маҡсаты итеп ҡуя. 1976 йылда «77 төркөмө» министрҙары кәңәшмәһендә ЭСРС Декларацияһы һәм Программаһы раҫлана, артабан «Коллектив үҙтәьминәт һәм һөйләшеүҙәр өсөн сиктәр буйынса Аруш программаһы» (Танзания, 1979 йыл) ҡабул ителә.

Был программалар «Көньяҡ — Көньяҡ» диалогы сиктәрендәге звенолар булып тора.

Каракас (1981 йыл) һәм Буэнос-Айрес (1983 йыл) кәңәшмәләре лә, "77 төркөмө"нөң 40 йыллығына арналған конференция ла (Сан-Паулу, 2004 йыл) ойошма эшмәкәрлегендә әһәмиәтле этаптар һанала.

 Маҡсаттары һәм бурыстары 
«77 төркөмө» эшмәкәрлегенең нигеҙендә үҫешеүсе илдәр араһындағы сауҙа-иҡтисади, финанс һәм техник хеҙмәттәшлек, шулай уҡ БМО органдары, уның сиктәрендә эш иткән ойошмалар конференцияларында, йыйылыштарында, халыҡ-ара социаль-иҡтисади мөнәсәбәттәр буйынса съездарҙа һәм форумдарҙа уртаҡ позицияларҙы булдырыу ята. Бындай йыйындарҙа "77 төркөмө"нә инмәгән илдәр, айырыуса алдынғы илдәр менән иҡтисади, кредит, финанс һәм техник хеҙмәттәшлек мәсьәләләре ҡаралаКраткий политический словарь.

"77 төркөмө"нөң бөгөнгө төп бурыстарыДЕКЛАРАЦИЯ МИНИСТРОВ ПО СЛУЧАЮ СОРОКОВОЙ ГОДОВЩИНЫ ГРУППЫ:
 күп яҡлы сауҙа системаһында тигеҙһеҙлектәрҙе бөтөрөү;
 үҫешеүсе һәм алдынғы илдәр араһында ресурстарҙың ғәҙел тапшырылыуын ойоштороу, шул иҫәптән үҫеш маҡсатында рәсми ярҙам күрһәтеү һәм бурыс йөкләмәләрен бөтөрөү;
 сеймал тауарҙары баҙарҙарының тотороҡһоҙлоғо проблемаһын хәл итеү һәм алдынғы илдәр баҙарҙарына инеүҙе тотҡарлаған протекционистик кәртәләрҙе юҡ итеү;
 тотороҡло һәм социаль үҫеш, сауҙаны субсидиялау, мәғлүмәт-коммуникация технологияларының үҫә барыусы роле һәм законһыҙ халыҡ-ара операциялар мәсьәләләре буйынса килешелгән глобаль сараларҙы тәьмин итеү.
«77 төркөмө» эшмәкәрлегенең төп өлкәләре:
 Глобалләшеү һәм халыҡ-ара иҡтисад;
 Үҫеште финанслау;
 Сауҙа һәм Үҫеш;
 Тирә-яҡ мөхит һәм Үҫеш;
 Социаль түләүҙәр һәм Енес буйынса дискриминация;
 «Көньяҡ — Көньяҡ» йүнәлеше сиктәрендә кооперация;
 «Төньяҡ — Көньяҡ» диалогы;
 Фәнни-технологик Үҫеш;
 Мәғлүмәт-Коммуникация технологиялары;

 Көньяҡ — Көньяҡ 
«77 төркөмө» ағзаһы булған илдәрҙең «Көньяҡ — Көньяҡ» проекты сиктәрендә хеҙмәттәшлегенең маҡсаты — Көньяҡ халыҡтарының имен тормошон тәьмин итеү, төркөм ағзаларының берҙәмлеген нығытыу.

1981йылда Каракас программаһында «Көньяҡ — Көньяҡ» йүнәлеше сиктәрендә Көньяҡ Саммиттарын үткәреүҙең дөйөм принциптары эшләнә. Беренсе Көньяҡ Саммиты 2000 йылдың апрелендә Гаванала (Куба) үтә. Унда Гавана декларацияһы һәм Эштәр программаһы ҡабул ителә.

2003 йылда Марракешта (Марокко) Көньяҡ — Көньяҡ хеҙмәттәшлеге буйынса Юғары кимәл конференцияһы үткәрелә, унда Марракеш декларацияһы һәм хеҙмәттәшлек буйынса Марракеш сиктәре ҡабул ителә. Көньяҡ илдәренең юғарғы кимәлдәге икенсе осрашыуы 2005 йылда Катар баш ҡалаһы Дохала үтә. Өсөнсө саммит 2010 йылда Африкала була.

 Төньяҡ — Көньяҡ 
«Төньяҡ— Көньяҡ» йүнәлешендә һөйләшеүҙәр һәм диалог маҡсаты булып үҫешеүсе һәм алдынғы илдәрҙең глобаль партнерлығы нигеҙендә бөтә илдәрҙең хеҙмәттәшлегенә өлгәшеү тора.

 Мәғлүмәт-Коммуникацион үҫеш 
2005 йылдың ноябрендә Туниста мәғлүмәт йәмғиәте мәсьәләләре буйынса юғарғы кимәлдәге Бөтә донъя осрашыуының икенсе этабы үткәрелә. Унда бөтә үҫешеүсе илдәргә лә мәғлүмәт-коммуникация технологиялары һәм ресурстары менән файҙаланыу мөмкинлеген алыу бурысы ҡуйыла.

 Ойошма структураһы 
Ойошма өс төбәк төркөмөнән тора: Африка, Азия  һәм Латин Америкаһы.Glossary of International Banking & Finance Acronyms and Abbreviations  Ҡытай төркөмдә айырым урын биләй; «77 төркөмө» менән Ҡытай араһында берлектәге мөрәжәғәт ҡабул ителһә, «77 төркөмө» менән ҠХР араһында уртаҡ ҡарашҡа өлгәшелеүе тураһында билдә ҡуйыла (йәки «77 төркөмө плюс Ҡытай» термины ҡулланыла).Group of 77 (G-77)  Төркөм составында ҡайһы бер мәсьәләләр буйынса төрлө ҡарашта торған илдәр күп булғанлыҡтан, «77 төркөмө» эсендә бер нисә төркөмсә барлыҡҡа килгән, мәҫәлән: Утрауҙарҙа урынлашҡан ваҡ илдәр альянсы (АОСИС — AOSIS), Нефть экспортлаусы илдәр ойошмаһы ағзалары булған илдәр (ОПЕК), Йомшаҡ үҫешкән илдәр (НРС) һ.б.Группа 77 и Китай (Г-77) / Group of 77 and China (G-77) 

Йыл һайын Төркөмдән БМО-ның төрлө структураларына координатор вәкилдәр йүнәлтелә.

 Ойошма ағзалары 
 "77 төркөмө" ағзаһы булған илдәрҙең һәм элекке ағзаһы булған илдәрҙең карта-схемаһы  

 Ҡуйы йәшел төҫ менән Төркөмдө нигеҙләгән дәүләттәр билдәләнгән JOINT DECLARATION OF THE SEVENTY-SEVEN DEVELOPING COUNTRIES MADE AT THE CONCLUSION OF THE UNITED NATIONS CONFERENCE ON TRADE AND DEVELOPMENT ; 
асыҡ йәшел менән Төркөм составынан сыҡҡан илдәр билдәләнгән; 
ҡуйы һәм уртаса йәшел менән 2008 йылға ҡарата Төркөмдә ағза булып торған илдәр билдәләнгән.
  "77 төркөмө" ағзаһы булған илдәр исемлеге:
  1. link=|22x22px Афғанстан (Төп)
 35. link=|22x22px Доминика
 69. link=|22x22px Малави
 103. link=|22x22px Сенегал (Төп)
  2. link=|22x22px Алжир (Төп)
 36. link=|22x22px Доминика Республикаһы (Төп)
 70. link=|22x22px Малайзия (Төп)
 104. link=|22x22px Сейшельские острова
  3. link=|22x22px Ангола
 37. link=|22x22px Көнсығыш Тимор
 71. link=|22x22px Мальдив утрауҙары
 105. link=|22x22px Сьерра-Леоне (Төп)
  4. link=|22x22px Антигуа һәм Барбуда
 38. link=|22x22px Эквадор (Төп)
 72. link=|22x22px Мали (Төп)
 106. link=|22x22px Сингапур
  5. link=|22x22px Аргентина (Төп)
 39. link=|22x22px Мысыр
 73. link=|22x22px Маршалл Утрауҙары
 107. link=|22x22px Сөләймән Утрауҙары
  6. link=|22x22px Багам утрауҙары
 40. link=|22x22px Сальвадор (Төп)
 74. link=|22x22px Мавритания (Төп)
 108. link=|22x22px Сомали (Төп)
  7. link=|22x22px Бахрейн
 41. link=|22x22px Экваториаль Гвинея
 75. link=|22x22px Маврикий
 109. link=|22x22px КАР
  8. link=|22x22px Бангладеш
 42. link=|22x22px Эритрея
 76. link=|22x22px ФШМ
 110. link=|22x22px Шри-Ланка (Төп; ул саҡта Цейлон)
  9. link=|22x22px Барбадос
 43. link=|22x22px Эфиопия (Төп)
 77. link=|22x22px Монголия
 111. link=|22x22px Судан (Төп)
  10. link=|22x22px Белиз
 44. link=|22x22px Фиджи
 78. link=|22x22px Марокко (Төп)
 112. link=|22x22px Суринам
  11. link=|22x22px Бенин (Төп; ул саҡта Дагомея)
 45. link=|22x22px Габон (Төп)
 79. link=|22x22px Мозамбик
 113. link=|22x22px Эсватини
  12. link=|22x22px Бутан
 46. link=|22x22px Гамбия
 80. link=|22x22px Мьянма (Төп; ул саҡта Бирма)
 114. link=|22x22px Сүриә (Төп)
  13. link=|22x22px Боливия (Төп)
 47. link=|22x22px Гана (Төп)
 81. link=|22x22px Намибия
 115. link=|22x22px Танзания (Төп)¹ 
  14. link=|22x22px Босния һәм Герцеговина (Төп)² 
 48. link=|22x22px Гренада
 82. link=|24x24px Непал (Төп)
 116. link=|22x22px Таиланд (Төп)
  15. link=|22x22px Ботсвана
 49. link=|22x22px Гватемала (Төп)
 83. link=|22x22px Никарагуа (Төп)
 117. link=|22x22px Того (Төп)
  16. link=|22x22px Бразилия (Төп)
 50. link=|22x22px Гвинея (Төп)
 84. link=|22x22px Нигер (Төп)
 118. link=|22x22px Тонга
  17. link=|22x22px Бруней
 51. link=|22x22px Гвинея-Бисау
 85. link=|22x22px Нигерия (Төп)
 119. link=|22x22px Тринидад һәм Тобаго (Төп)
  18. link=|22x22px Буркина-Фасо (Төп)
 52. link=|22x22px Гайана
 86. link=|22x22px КХДР
 120. link=|22x22px Тунис (Төп)
  19. link=|22x22px Бурунди (Төп)
 53. link=|22x22px Гаити (Төп)
 87. link=|22x22px Оман
 121. link=|22x22px Төркмәнстан
  20. link=|22x22px Камбоджа (Төп)
 54. Гондурас (Төп)
 88. link=|22x22px Пакистан (Төп)
 122. link=|22x22px Уганда (Төп)
  21. link=|22x22px Камерун (Төп)
 55. link=|22x22px Һиндостан (Төп)
 89. link=|22x22px Фәләстин
 123. link=|22x22px БҒӘ (Төп)
  22. link=|22x22px Кабо-Верде
 56. link=|22x22px Индонезия (Төп)
 90. link=|22x22px Панама (Төп)
 124. link=|22x22px Уругвай (Төп)
  23. link=|22x22px ҮАР (Төп)
 57. link=|22x22px Иран (Төп)
 91. link=|22x22px Папуа-Яңы Гвинея
 125. link=|22x22px Вануату
  24. link=|22x22px Чад (Төп)
 58. link=|22x22px Ираҡ (Төп)
 92. link=|22x22px Парагвай (Төп)
 126. link=|22x22px Венесуэла (Төп)
  25. link=|22x22px Чили (Төп)
 59. link=|22x22px Ямайка (Төп)
 93. link=|22x22px Перу (Төп)
 127. link=|22x22px Вьетнам (Төп)
  26. link=|22x22px Ҡытай
 60. link=|22x22px Иордания (Төп)
 94. link=|22x22px Филиппин (Төп)
 128. link=|22x22px Йемен (Төп)
  27. link=|22x22px Колумбия (Төп)
 61. link=|22x22px Кения (Төп)
 95. link=|22x22px Катар
 129. link=|22x22px Замбия
  28. link=|22x22px Комор 
 62. link=|22x22px Кувейт (Төп)
 96. link=|22x22px Руанда (Төп)
 130. link=|22x22px Зимбабве
  29. link=|22x22px КДР (Төп)
 63. link=|22x22px Лаос (Төп)
 97. link=|22x22px Сент-Китс һәм Невис

  30. link=|22x22px  Конго Республикаһы (Төп)
 64. link=|22x22px Ливан (Төп)
 98. link=|22x22px Сент-Люсия

  31. link=|22x22px Коста-Рика (Төп)
 65. link=|22x22px Лесото
 99. link=|22x22px Сент-Винсент һәм Гренадиндар

  32. link=|22x22px Кот-Д'Ивуар
 66. link=|22x22px Либерия (Төп)
 100. link=|22x22px Самоа

  33. link=|22x22px Куба
 67. link=|22x22px Ливия (Төп)
 101. link=|22x22px Сан-Томе һәм Принсипи

  34. link=|22x22px Джибути
 68. link=|22x22px Мадагаскар (Төп)
 102. link=|22x22px Сәғүд Ғәрәбстаны (Төп)

  (Төп) илдең Төркөмдө нигеҙләүҙә ҡатнашыуын һәм уның тәүге составына инеүен аңлата 
Иҫкәрмәләр: 1. Ул саҡта Берләшкән Танганьика һәм Занзибар Республикаһы
 2. Элекке Югославия составында булған нигеҙләүсе илдәрҙең береһе


 Рәсәй һәм G77 
2014 йылдың июнендә Боливия президенты Эво Моралес, сираттағы «G77+Ҡытай» осрашыуын асҡанда сығыш яһап, Санта-Круста (Боливия), Рәсәйҙе «77 төркөмөнә» ҡушылырға саҡыраРосбалт: Лидер Боливии призвал распустить СБ ООН и пригласил Россию в G77 .

 Иҫкәрмәләр 

 Һылтанмалар 
 Официальный сайт «Группы 77» 
  Adam Sneyd, «Group of 77», in Globalization and Autonomy Online Compendium, edited by William D. Coleman and Nancy Johnson 
 «Совместная декларация семидесяти семи стран» 
 Декларация министров по случаю сороковой годовщины Группы

Категория:15 июнь
Категория:Халыҡ-ара ойошмалар
Категория:БМО
Категория:Алфавит буйынса ойошмалар
Категория:1964 йылда барлыҡҡа килгәндәр