Май биреүсе культуралар

120pxМай пальмаһы
120pxСоя 
120pxРапс
120pxКөнбағыш
120pxҠытай сәтләүеге
120pxМамыҡ үләне
120pxКокос пальмаһы
120pxЕвропа зәйтүнеТөп май биреүсе культуралар

Май биреүсе культуралар () — ҡуйы май алыр өсөн үҫтерелгән үҫемлектәр.

 Мәғлүмәт 
Май биреүсе культуралар төрлө ғаиләләргә ингән үҫемлектәр ҡарай: астра һымаҡтар (көнбағыш, сафлор); баллыбабай һымаҡтар (перилла, ляллеманция); зәйтүн һымаҡтар (зәйтүн);ҡуҙаҡлылар (арахис, соя); һөтлөгән һымаҡтар (кенә уты); әүернә һымаҡтар (шипкән, рапс, сәсеүлек шипкәне һ.б.). Ҡуйы май шулай уҡ кукуруз, бойҙай һ.б. культураларҙың орлоҡ бәбәгенән алына. Май биреүсе культураларараһынан һыуыҡҡа бирешмәгән үҫемлектәргә — шипкән, рапс, ерән бәшмәк, йылы яратыусыларға — ҡытай сәтләүеге, кенә уты, кунжут һәм соя, ҡоролоҡҡа сыҙамлыларға сафлор һәм шипкән ҡарай.

 Май биреүсе культуралар 
Башҡаса күрһәтелмәһә, майҙарҙыңң исемдәре ГОСТ 21314-75, ГОСТ ИСО 5507-97, ГОСТ Р ИСО 5507-2012 йәки ТР ТС 024/2011 буйынса бирелә.
 Ғаилә  Латин атамаһы  Урыҫ атамаһы  Үҫемлек өлөшө  Май     кешью  орлоҡ  кешью майы   фисташка настоящая  орлоҡ  фисташка майы     сафлор красильный  орлоҡ  сафлор майы   артишок испанский  орлоҡ     подсолнечник однолетний  орлоҡ  көнбағыш майы    расторопша пятнистая  орлоҡ  расторопша майы     арахис  боб  арахис майы]]   соя культурная  боб  соя майы     бук  орех  бук майы     огуречная трава  орлоҡ  ҡыяр майы     виноград культурный  орлоҡ  виноград майы, или Виноград төштәре майы     шорея  плод       рис посевной  көрпә  дөгө майы, йәки дөгө көрпәһе майы   пшеница мягкая  яралғы  бойҙай майы   пшеница твёрдая  яралғы   кукуруза сахарная  яралғы  кукуруз майы     кориандр посевной  орлоҡ  кориандр майы     рапс  орлоҡ  рапс майы   сурепица  орлоҡ     горчица сарептская  орлоҡ  гәрсис  майы   горчица чёрная  орлоҡ   горчица белая  орлоҡ   рыжик посевной  орлоҡ  ҡыр шипкәне майы   крамбе абиссинская  орлоҡ  крамбе майы     конопля посевная  орлоҡ  киндер майы     смородина чёрная  орлоҡ  ҡара ҡарағат майы     авокадо  емеш мезокарпийҙары  авокадо майы емештең үҙәге (орлоҡ)  авокадо майы     лён обыкновенный  орлоҡ  етен майы     мак снотворный  орлоҡ  мәк майы     хлопковое дерево (капок)  орлоҡ  капок майы   мамыҡ үләне  орлоҡ  мамыҡ үләнеЖидкая фракция рафинированного хлопкового масла, выделенная из него охлаждением, — салатное хлопковое масло, твёрдая — хлопковый пальмитин.   какао  какао орлоғо)  какао майы     кофе аравийский  орлоҡ)  кофе майы     олива европейская  төшө  зәйтүн майы     тунг  орлоҡ  тунг майы   молочай чины  орлоҡ  молочай майы   клещевина обыкновенная  орлоҡ  касторка     болеко  костянка (орех)  болеко майы     орех грецкий  төшө  грек сәтләүеге майы, йәки сәтләүек майы     и  ().  атталея  төшөнөң үҙәге  бабассу майы   кокосовая пальма  копра  кокос майы   масличная пальма  емештең ите  пальма майыЖидкая фракция пальмового масла — пальмовый олеин и суперолеин, тугоплавкая — пальмовый стеарин. емешенең үҙәге  пальма үҙәге майы    и  ().  баланитес  орлоҡ       томат  орлоҡ  томат майы     кунжут индийский  орлоҡ  кунжут майы, йәки беген майы     абрикос  һөйәк орлоғо)     вишня обыкновенная  төшө  баҡса сейәһе майыһы   йорт сливаһы  төшө  слива майы   миндаль  төшө  миндаль майы   персик  төшө  персик майы     аргания колючая  төшө  арганий майы   мадука длиннолистная  орлоҡ  мадука майы     пиния  орлоҡ  пиния майы   сибирский кедр  орлоҡ (кедровый орех)  кедр майы     арбуз обыкновенный  орлоҡ  ҡарбуз майы    дыня  орлоҡ  ҡауын майы   Тыква крупноплодная  орлоҡ  ҡабаҡ майы   Тыква обыкновенная  орлоҡ     ликания жёсткая  орлоҡ  ойтисик майы     чай  орлоҡ  сәй майы     ляллеманция иберийская  орлоҡ  ляллеманция майы   перилла  орлоҡ  перилла майы

 Үҫемлектәрҙә май составы 
Май биреүсе культуралар емештәрендә (орлоҡтарында) май күләме (абсолют ҡоро матдәгә %‑тарҙа): ҡытай сәтләүеге 41—57; күк шипкән 35—47; майлы етен 30—48; кенә уты 47—59; көнбағыш 29—57; перилла 26—50; рапс 33—50; ерән бәшмәк 26—46; соя 15—25.Май биреүсе культуралар емештәре һәм орлоҡтары — май эшкәртеү сәнәғәте өсөн сеймал. Ҡуйы майҙарҙы кулинарияла, консервалар, кондитер изделиелары, маргарин әҙерләүҙә, лак‑буяу сәнәғәтендә, туҡыу сәнәғәтендә һ.б. ҡулланалар. Жмых һәм шрот — ауыл хужалығы малдары өсөн ҡиммәтле концентрат мал аҙыҡтары.

 Башҡортостан шарттарында етештереү 
Башҡортостанда башлыса көнбағыш һәм рапс үҫтерелә. Көнбағыш үҫтереүҙең төп зоналары — Урал алды дала зонаһы, яҙғы рапстыҡы — төньяҡ‑көнсығыш урман‑дала зонаһы, төньяҡ урман‑дала зонаһыһәм көньяҡ урман‑дала зонаһы. Республикала май биреүсе культуралар сәсеү майҙандары 200 мең га ашыу тәшкил итә (2012).

 Шулай уҡ ҡарағыҙ 
 Үҫемлек майы

 Иҫкәрмәләр 

 Әҙәбиәт 
 Аюханов М. Б. Масличные культуры. Уфа, 1982; Технология производства семян ярового рапса в Республике Башкортостан: рекомендации. Уфа, 2007.
 ГОСТ Р ИСО 5507-2012 Семена масличных культур, растительные масла и жиры. Номенклатура
 ГОСТ 21314-75 Масла растительные. Производство. Термины и определения



 Һылтанмалар 


Категория:Майлы үҫемлектәр