НАТО

Төньяк Атлантик Килешеү Ойошмаһы , Инглиз аббревиатураһынан НА́ТО,  Төньяк Атлантик Альянс (, NATO; , OTAN) — хәрби сәйәси блок. Европалағы күпселек илдәрҙе, АҠШ һәм Канаданы берләштерә. 1949 йылдың 4 апрелендә «Европаны Советтарҙан һаҡлау өсөн» төҙөләО перспективах развития отношений России и НАТО  «Экономические стратегии», № 01-2009, стр. 80-87 .

Башта 12 илдән тора: АҠШ, Канада, Исландия, Бөйөк Британия, Франция, Бельгия, Нидерланд, Люксембург, Норвегия, Дания, Италия һәм Португалия.

2015 йылдың ноябрендә НАТО  саммиты Төркиәнең Анталья ҡалаһында булды.

 Маҡсаттары 
1949 йылғы Төньяҡ Атлантика килешеүе буйынса, НАТО үҙ алдына « Төньяҡ Атлантика регионында тотороҡлолоҡ һәм тормош кимәлен яҡшыртыу» маҡсатын ҡуя. «Ҡатнашыусы илдәр коллектив хәүфһеҙлек һәм тыныслыҡ менән хәүфһеҙлекте булдырыу өсөн көстәрен берләштерҙе».

Дөйөм алғанда был блок «Советтар тыуҙырған хәүефте кире ҡағыу өсөн» булдырылған. Берләшмәнең тәүге генераль секретары Исмэй Гастингс әйтеүенсә, НАТО-ның маҡсаты-: «…рустарҙы ситтә, американдарҙы — эстә , немецтарҙы — аҫта» тотоуto keep the Russians out, the Americans in, and the Germans down.
(Нисек сәйер тойолмаһын, Германияла бөгөн: «Элекке ГДР армияһы- һуңғы немец армияһы ине. Ул ысын мәғәнәһендә яҡшы әҙерләнгән, ҡоралланған етди хәрби көс ине»,-тигән фекер таралған).

НАТО-ның 2010 йылғы стратегик концепцияһы буйынса: «Әүҙем ҡатнашыу, заманса оборона» өс принциптан ғибәрәт — коллектив оборона, ғәҙәттән тыш хәл ваҡытында идара итеү һәм хеҙмәттәшлеккә нигеҙләнгән хәүфһеҙлекСтратегическая концепция.

2015 йылдың урталарына НАТО  СССР агрессияһын төп хәүеф итеп иҫәпләүгә кире ҡайтты, тик хәҙер Рәсәй Федерацияһының көтмәгәндә ябырылыуы'' тигән хәүеф уның урынын алды тигән фекер ҙә барБи-Би-Си: «Пресса Британии: Необходимо укреплять НАТО в Европе для противодействия Москве».

2016 йылдың июлендәге НАТО саммитында Рәсәй НАТО өсөн иң ҙур ҡурҡыныс сығанағы тип аталаhttp://www.kremlin.ru/events/president/news/53883.

НАТО-ның хәрби көстәре:
 был блок етәкселегенә тапшырып ҡуйылған  берҙәм хәрби көстәр (ОВС);
 ил етәкселеге ҡулы аҫтындағы хәрби көстәр.

 Ағзалары 
Дата Ил Иҫкәрмәләрнигеҙләүсе илдәр 4 апрель 1949    4 апрель 1949    4 апрель 1949    4 апрель 1949    4 апрель 1949    4 апрель 1949    4 апрель 1949    4 апрель 1949    4 апрель 1949    4 апрель 1949    4 апрель 1949    4 апрель 1949    1966—2009 йылдарҙа блоктан сыҡты«Франция официально вернулась в НАТО»1-се тапҡыр киңәйеү- 18 февраль 1952    18 февраль 1952   2-се тапҡыр киңәйеү 9 май 1955   3-сө тапҡыр киңәйеү 30 май 1982   4-се тапҡыр киңәйеү 12 март 1999    12 март 1999    12 март 1999   5-се тапҡыр киңәйеү 29 март 2004    29 март 2004    29 март 2004    29 март 2004    29 март 2004    29 март 2004    29 март 2004   6-сы тапҡыр киңәйеү 1 апрель 2009    1 апрель 2009   

 НАТО генераль секретары 
НАТО генераль секретары (, ) — халыҡ-ара дипломатия хеҙмәткәре, Төньяҡ Атлантика Альянсының рәсми етәксеһе. Вазифа буйынса, ул Төньяҡ Атлантик Советын () етәкләй һәм ойошманың бөтә эшмәкәрлегенә йүнәлеш бирә. Шулай уҡ НАТО-ның генераль секретары НАТО ғәскәрен етәкләй.

 2009—2014 йылдар.НАТО-ның генераль секретары Андерс Фог Расмуссен 
2009 йылдың 1 авгусынан (Урағайынан) 2014 йылға тиклем НАТО генераль секретары — Андерс Фог Расмуссен (, 26 ғинуар 1953), Данияның элекке премьер-министры.

Фермер ғаиләһендә тыуған. Голландия кешеһе Яап де Хооп Схефферҙан һуң, 2009 йылдан Төнъяк Атлантик Килешеү Ойошмаһы (НАТО) Генераль секретары.
 Региональ етәкселек
Европала  союз командованиеһына  ике региональ командование инә :
 Төньяҡ Европаның союздаш көстәре — Бельгия, Бөйөк Британия, Германия, Дания, Люксембург, Нидерланд, Норвегия, Польша һәм Чехия. Штаб-квартираһы Брюнсюм ҡалаһында урынлашҡан (Нидерланд)  ( 1993  йылға тиклем —  Төньяҡ армиялар төркөмө)  ;
  Көньяҡ  Европаның союздаш көстәре  — Венгрия, Греция, Италия, Испания һәм Төркиә. Штаб-квартираһы  Неаполь ҡалаһында , Италия.
Атлантикала Юғары командование биш штабтан тора:
 Көнсығыш Атлантика,
 Көнбайыш Атлантика,
 Көньяҡ Атлантика,
 Удар флоты,
 Союздың Һыу аҫты караптары менән  етәкселеге.
НАТО –ның  рәсми телдәре— инглиз һәм француз телдәре.
Европалағы НАТО Берҙәм Ҡораллы Көстәренең Юғары командованиеһы Бельгияның Монс ҡалаһында урынлашҡан.

 Финанс мәсьәләһе 
Рәсми билдәләнмәһә лә, союз ағзалары оборонаға ВВП-ның  2 %  тотонорға тейеш Би-би-си: «Пресса Британии: НАТО повысит расходы на оборону». Тик  берләшәмә ағзалары булған 25  Европа иленән   был талапты тик Бөйөк Британия, Польша, Греция һәм  Эстония ғына үтәй. 2013 йылда Европа дәүләттәре хәрби бюджетҡа  уртаса  1,4 % ҡына аҡса бүлде. Был Европалағы финанс көрөсөгөнә бәйле  булды. 
АҠШ 2013 йылда ил ВВП-һының 4,4 % хәрби мәнфәғәттә тотондо.  1995  йылдан 2013 йылғаса  АҠШ-тың НАТО-ға индергән өлөшө 59 % -тан 72 % -ҡа тиклем артты.

 Иҫкәрмәләр 

 Һылтанмалар 
 НАТО в системе международных организаций 
 Официальный сайт
 Постоянное представительство России при НАТО 
 Русский раздел на сайте NATO
 Русский перевод Североатлантического договора (1949)

Категория:НАТО
Категория:Халыҡ-ара ойошмалар