Биләғош (һырт)

Биләғош — Рәсәй,  Башҡортостан, (Көньяҡ) Уралдағы һырт.

Белорет районында Рәүәт йылғаһы (Инйәр й. басс.) тамағынан Төлмәй йылғаһы киңлек ағышына тиклем субмеридиональ йүнәлештә һуҙылған.

 Тәбиғәте 
Оҙонлоғо 26 км, көньяҡ өлөшөнөң киңлеге яҡынса 2 км, үҙәк өлөшөнөкө — 6 км, төньяҡ өлөшөнөкө — 3 км, абсолют бейеклеге 934 м. 3 түбәһе асыҡ күренә. Рельефы ныҡ йырғыланған.

Көнбайыш битләүҙәре текә, урыны менән йылға үҙәндәренә тиклем төшә; көнсығышы — батынҡы, итәге һөҙәк, 20‑гә яҡын юғалыусы йылғалар (Рәүәт йылғаһы ҡушылдыҡтары) башлана. Һырттың көньяҡ һәм үҙәк өлөшөндә күп таш ишелмәләре осрай, ҡаялы һикәлтәләр юҡ. Өҫкө рифейҙың елмәрҙәк свитаһы ҡомташтарынан, конгломераттарынан, алевролиттарынан һәм аргиллиттарынан тора. Ландшафтары ныҡ айырымланған: аҡһыл һоро урман тупрағында киң япраҡлы һәм ҡара ылыҫлы урмандар, һоро урман тупрағында киң һәм ваҡ япраҡлы урмандар, йоҡа ҡатламлы ташлы тупраҡта ҡоро болондар (көнсығыш битләүҙәрендә) һәм бейек үләнле тау болондары таралған. Һырт Көньяҡ Урал ҡурсаулығы биләмәһендә урынлашҡан.

Бәләғош һыртының көнбайышын тәбиғи урмандар - ҡарағай, киң япраҡлы ағастар, киң болондар биләй Южно-Уральский заповедник 

 Тарихынан 
Ошо тау буйына урынлашҡан, унан исемен алған Бәләғош - башлыса урмансылар ауылы булған.Тау урмандар менән ҡапланған, утынға ғына түгел, төҙөлөшкә, мебелгә  тотонорлоҡ ағастар үҫә.

"1954 йылға тиклем 14 ауыл — Инйәр, Ҡаҙмаш, Рәмәште, Мәнәү, Рәүәт, Түбәнге Төлмәй, Ноҡат, Бәләғош, Берештамаҡ, Асы, Соран, Ҡалашты, Кәртәле, Кѳҙйылға урман пункттары Белорет металлургия комбинатың урман контораһы тип йѳрѳтѳлә"Л. Сударчикова. Илгә — Инйәр урманы .

 Этимологияһы 

Тауҙың атамаһы ике өлөштән тора - "бәлә" һәм "ҡош". Урындағы халыҡта фараздар төрлө. Урыҫ телендә ошондай аңлатма биреләГОРНАЯ ЧАСТЬ ЮЖНОГО УРАЛА ОТ РЕКИ АЙ ДО БОЛЬШОГО ИНЗЕРА И БЕЛОЙ:
Белягуш, хребет на правобережье Инзера к З от хребта Нары. Вторую часть названия гуш (в местном произношении гош) башкиры довольно часто связывают со словом кош — «птица», которое в сложных словах выступает и в форме гош (ср. байгош — «неясыть», карагош — «стервятник»). Первая часть названия обыкновенно остается без толкования, только в одном случае было сказано, что здесь скрыто слово бил — «поясница» и переводить надо «Птица с поясницей». Все это, конечно, очень походит на народную этимологию. Интересно совпадение основ в двух неясных оронимах — Белягуш и Белятур.

Ырымбур өлкәһенның Һарыҡташ районында ла урыҫ телендә  тип йөрөтөлгән йылға бар. Ырымбур топонимдар белгесе Б. А. Моисеев "Местные названия Оренбургской области. Историкотопонимические очерки" тигән китабында ошондай фекер әйтә:
.

Борис Моисеев, шулай итеп, был топонимды башҡорт теленән ингән билән һәм ҡуш һүҙҙәре менән бәйләй, йәғни, ҡуш билән. Ихтимал, был ысынбарлыҡҡа тап киләлер. Урындағы башҡорттар әйтелешендә атама "Биләғош" булып яңғырай. 

 Һылтанмалар 

 Иҫкәрмәләр 

Категория:Рәсәй тауҙары
Категория:Тарихи Башҡортостан ерҙәре топонимикаһы
Категория:Белорет районы
Категория:Башҡортостан тәбиғәте
Категория:Көньяҡ Урал