Тяньцзинь

Тяньцзи́нь (ҡытайса ябай 天津, пиньин телендә: Tiānjīn) — Ҡытай Халыҡ Республикаһының үҙәк ҡарамағындағы дүрт ҡалаһының береһе. Ҙурлығы яғынан континенттағы Ҡытайҙа өсөнсө. Майҙаны — 11 943 км², 2009 йылғы мәғлүмәттәр буйынса халҡы 14 425 000 кеше, Эске тулайым продукт — 750 млрд юань (2009).

 Географияһы 
Тяньцзинь Төньяҡ Ҡытайҙа, Бохай ҡултығы буйында, Хуанхэ и Янцзы йылғалары менән тоташҡан Бөйөк Ҡытай каналының төньяҡ осонда урынлашҡан. Ҡала көнсығыштан Бохай ҡултығы һыуҙары менән йыуылһа, төньяҡтан, көньяҡтан һәм көнбайыштан Хэбэй провинцияһы, төньяҡ-көнбайышта үҙенән 96 саҡрымда ятҡан Пекин биләмәләре менән сиктәш һәм баш ҡала менән юғары тиҙлекле тимер юлы менән бәйләнгән.   

11 943 км² майҙаны менән Тяньцзинь илдә 31-се урында. Ҡала зонаһы Хайхэ йылғаһы буйында, ә порттар унан ситтәрәк, Тымыҡ океандың Бохай ҡултығы ярҙарында урын алған. Һары диңгеҙҙең яҡын булыуына ҡарамаҫтан, һауа температураһында киҫкен айырма булған континенталь климат өҫтөнлөк итә. Ҡала диңгеҙ буйҙарындағы тигеҙ рельефлы ерҙә ултыра.

 Тарихы 
Сун династияһы хакимлегенә тиклем Хайхэ йылғаһы үҙәндәре аҙ үҙләштерелгән була.  XII быуатта үҙәк һәм көньяҡ Ҡытайҙың ашлыҡ һәм башҡа төр аҙыҡ-түлеген артабан илдең төньяҡ төбәктәренә бүлеп оҙатыу өсөн тауар келәттәре (складтар) төҙөлә. Юань династияһы осоронда ҡалала тоҙ ҡайнатыу ойошторола.


 Климаты 


 Административ-территориаль бүленеш 
Тяньцзинь 13 районға һәм 3 өйәҙгә бүленгән:
 Карта # Статус Исеме Иероглифтар Пиньинь Халҡы  (2010) Майҙаны  (км²)300px1РайонХэпин 和平区Hépíng qū470 000102РайонХэдун 河东区Hédōng qū680 000393РайонХэси 河西区Héxī qū760 000414РайонНанькай南开区Nánkāi qū760 000415РайонХэбэй 河北区Héběi qū620 000296РайонХунцяо 红桥区Hōngqiáo qū560 000217РайонБиньхай滨海新区Bīnhăi xīnqū1 000 0002 2708РайонДунли东丽区Dōnglì qū460 0003209РайонСицин西青区Xīqīng qū330 000 54510РайонЦзиньнань津南区Jīnnán qū380 00040111РайонБэйчэнь北辰区Běichén qū320 00047812РайонУцин武清区Wǔqīng qū840 0001 57013РайонБаоди宝坻区Bǎodǐ qū650 0001 52314ӨйәҙНинхэ宁河区Nínghé qu360 0001 414 15ӨйәҙЦзинхай静海区Jìnghǎi qu520 0001 47616ӨйәҙЦзисянь 蓟县Jì xiàn810 0001 593

 Халҡы 
2009 йыл аҙағына Тяньцзинь халҡының һаны 14 425 000 кеше була, шуларҙың 9,8 млн. ҡала биләмәһендә даими йәшәүселәр — хукоу), үҙ сиратында уларҙың 5,99 млн. ҡаланыҡылар, 3,81 млн. — ауыл халҡы. Күҙаллауҙар буйынса, халыҡ һаны 14 млн-ға етәсәк һәм уларҙың 11,5 млн. ҡаланыҡылар буласаҡ第二次江苏R＆D资源清查主要数据公报（第一号）

Халыҡтың күпселеге ханьдар, һәм шул уҡ ваҡытта ҡалала Ҡытайҙа рәсми теркәлгән 55 ваҡ халыҡтың 51-нең вәкилдәре йәшәй. Уларҙың һан яғынан күберәктәре: хуэйҙар, корейҙар, манжурҙар һәм монголдар.

Тяньцзиндең аҙ һанлы халҡы (2000 йылда) ҠХР-ҙың ваҡ халыҡтары   Һаны  Процент Ханьдар  9 581 775  97,29 % Хуэйҙар  172 357  1,75 % Манжурҙар  56 548  0,57 % Монголдар  11 331  0,12 % Корейцтар  11 041  0,11 % Чжуандар  4 055  0,041 % Туцзя халҡы  3 677  0,037 %

 Сәйәсәт 
Ҡытай Халыҡ Республикаһының башҡа райондарындағы кеүек, Тяньцзиндә лә «партия-хөкүмәт» идара итеү берлеге ғәмәлгә эйә. Ҡала хөкүмәте башлығы — ҡала мэры.

 Туғанлашҡан ҡалалар 
Тяньцзинь төрлө илдәрҙең түбәндәге ҡалалары менән күрһәтелгән йылдарҙа туғанлашҡан:

  Кобе, Япония — 1973
  Фитчберг, АҠШ — 1980
  Филадельфия, АҠШ — 1980
  Гринвилл, Көньяҡ Каролина, АҠШ — 1980
  Ришон-ле-Цион, Израиль — 1980
  Мельбурн, Австралия — 1980
  Йоккаити, Япония — 1980
  Сараево, Босния һәм Герцеговина — 1981
  Нор — Па-де-Кале төбәге, Франция — 1984
  Милан, Италия — 1985

  Гронинген, Нидерланды — 1985
  Тиба, Япония — 1986
  Кутаиси, Грузия — 1987
  Пловдив өлкәһе, Болгария — 1989
  Измир, Төркиә — 1991
  Абиджан, Кот-д’Ивуар — 1992
  Улан-Батор, Монголия — 1992
  Харьков, Украина — 1993
  Йёнчёпинг, Швеция — 1993
  Инчхон, Корея республикаһы — 1993

  Лодзь, Польша — 1994
  Рио-де-Жанейро штаты, Бразилия — 1995
  Амазонас штаты, Бразилия — 1997
  Даллас, АҠШ — 1995
  Кларенс (Нью-Йорк), АҠШ — 1997
  Хайфон, Вьетнам — 1999
  Турку, Финляндия — 2000
  Салоники, Греция — 2002
  Нампхо, КХДР — 2002
  Николаев (өлкә), Украина — 2001
  Благовещенск, Амур өлкәһе, Рәсәй — 2015


 Иҫкәрмәләр 

 Һылтанмалар 
 Официальный сайт

Категория:Алфавит буйынса тораҡ пункттары
Категория:Ҡытай ҡалалары
Категория:ҠХР-ҙың үҙәк ҡарамағындағы ҡалалар
Категория:Ҡытайҙың миллионлы ҡалалары