Баҡса айыу баланы

Айыу баланы (, ) — тура баҫып, үрмәләп йә ергә йәйелеп  үҫә торған ҡыуаҡтарҙан;  айыу баланы ғаиләһенең типлы ырыуынан. Латинса атамаһы немец  математигы, физигы һәм ботанигы Адам Лоницер (1528—1586) исеменән алынған, ә башта уны  Карл Линней каприфоль тип атарға йыйынған булған (, сөнки  Европала тап бына   ошо төр -айыу баланы каприфоль үҫтерелә торған булған.

 Үҫкән урындары 
Төньяҡ ярымшарҙа һәр ерҙә тиерлек осрай. 190 төрө билдәле, күберәк Гималайҙа һәм Шәрҡи Азияла үҫә.  Рәсәйҙә  ҡырағай  14 төрө бар.

 Ботаник үҙенсәлектәре
Сәскәләре  эре генә, аҡ, алһыу, һарғылт йә зәңгәрһыу. Япраҡ төптәрендә йә  суҡтарҙың осонда икешәр булып урынлаша. 

Емештәре лә парлы, ҡайһы саҡ ҡушар булып үҫә.

 Ашарға яраҡлы төрө 
Ҡырағай төрө республикабыҙҙа ла үҫә, ул ҡыҙыл еләкле һәм ағыулы. Айыу баланының ашарға яраҡлы төрҙәре лә  күп, хәҙер уны беҙҙә баҡсаларҙа үҫтерә башланылар. Оҙонса еләктәренә, әйтерһең, көртмәле менән мышар тәме ҡушылған, тиресәһе лә көртмәле төҫөндә.  Ҡыуаҡтан ғына алып ҡапҡанда әллә ни тәмле лә түгел кеүек, әсерәк. Әммә шәкәр йәки бал менән – хәтәр шәп! Етмәһә, ул июнь башында уҡ, башҡа еләктәрҙән алда,  бешеп тә етә. Ҡайнатма ла, компот та әҙерләргә була унан, ә ойотҡан-ҡатыҡ, кефир менән шунда уҡ ҡына бына тигән файҙалы, тәмле ризыҡты табынға ҡуйып була. 

 Төрҙәре 

Ырыуҙа  200 төр барПо данным книги «Флора СССР» (см. раздел Литература). Ҡайһы бер төрҙәре:


















 В базе GRIN ранг данного вида понижен до подвида 















































 Ҡайһы бер сорттары
 ' Бакчар ғорурлығы'. Сорт  Турчанинов айыу баланы нигеҙендә барлыҡҡа килтерелгәнЖимолость  на сайте ГНУ НИИ садоводства Сибири имени М.А. Лисавенко .  Төньяҡ баҡсасылыҡтың Бакчар терәк пунктында селекция яһалған. Дәүләт  селекцион ҡаҙаныштар реестрына  2006 йылдан индерелгән. Ҡыуаҡ бейеклеге 1,6 метрға етә , уртаса ҡуйылыҡта, ярымтүңәрәк. Төп ботаҡтары арка һымаҡ урынлашҡан. Уртаса бер ҡыуаҡтан  - 1,8 кг емеш бирә, 8—10 йылдан  2,6 кг-ға етә, еләктәренең уртаса ҙурлығы  - 1,2 г, оҙонлоғо 4 см-ға етә. Тәме әскелт-татлы, ҡырҡыулығы юҡ, татлы табынға яраҡлы, дегустацияла ҡуйылған баһа -  4,8.

 Аш-һыуҙа ҡулланылышы 
Ойотҡан-ҡатыҡ менән баллы эсемлек

2 кешелек:
2 балғалаҡ бал йәки 4 балғалаҡ шәкәр
100 г айыу баланы
2 стакан ҡатыҡ ( ойотҡан) йә кефир

Еләктәрҙе иҙеп ҡатыҡҡа ҡушабыҙ, бал йә шәкәр өҫтәйбеҙ ҙә ныҡ итеп болғатабыҙ.

 Иҫкәрмәләр

 Әҙәбиәт 



  Ситдиҡова Гүзәл. Айыу баланы - "Башҡортостан", 2013, 21 июнь  

 Һылтанмалар 




Категория:Айыу баланы һымаҡтар
Категория:Евразия флораһы
Категория:Кеше исемдәре бирелгән үҫемлек таксондары