Һарытау өлкәһе

Һарытау өлкәһе () — Волга буйы федераль округы составындағы Рәсәй Федерацияһы субъекты. Административ үҙәк — Һарытау ҡалаһы. Көньяҡта —Волгоград өлкәһе, көнбайышта — Воронеж һәм Тамбов өлкәләре, төньяҡта — Пенза, Һамар, Ульяновск һәм Ырымбур өлкәләре менән сиктәш, көнсығышта Рәсәйҙең Ҡаҙағстан менән дәүләт сиге үтә.

1936 йылдың 5 декабрендә Һарытау крайын үҙгәртеп ҡороу һөҙөмтәһендә ойошторолған.

 Билдәле шәхестәре 
 Ишемғужин Евгений Измайлович (19.07.1939—4.10.2014), ғалим-тау инженеры, юғары мәктәп эшмәкәре. 1993—2004 йылдарҙа Өфө дәүләт нефть техник университетының уҡыу эштәре буйынса проректоры. Техник фәндәр докторы (1989), профессор (1991), Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған фән эшмәкәре (1998), СССР‑ҙың уйлап табыусыһы (1985). Пугачёв ҡалаһынанБашҡорт энциклопедияһы — Ишемғужин Евгений Измайлович .
 Кувыкин Степан Иванович (7.11.1903—16.09.1974), инженер-нефтсе, СССР-ҙың хужалыҡ һәм дәүләт эшмәкәре, 1942—1957 йылдарҙа «Башнефть» берекмәһе начальнигы, 1965—1970 йылдарҙа СССР нефть сәнәғәте министры урынбаҫары. Техник фәндәр кандидаты (1957). Социалистик Хеҙмәт Геройы (1948),БАССР-ҙың атҡаҙанған фән һәм техника эшмәкәре (1957). СССР-ҙың 3—6-сы саҡырылыш, РСФСР-ҙың 2-се саҡырылыш Юғары Советтары депутаты. Ике тапҡыр (1946, 1950) Сталин премияһы лауреаты,  дүрт Ленин (1942, 1948, 1953, 1965), өс Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ (1944, 1945, 1957) һәм «Почёт Билдәһе» (1973) ордендары кавалеры.

 География 
 Географик урыны 
Һарытау өлкәһе Рәсәйҙең Европа өлөшөнөң көньяҡ-көнсығышында, Түбәнге Волга буйының төньяҡ өлөшөгдә урынлашҡан. Көнбайыштан көнсығышҡа — 575 км-ға, төньяҡтан көньяҡҡа 330 км-ға һуҙылған. Өлкә аша Волга йылғаһы аға, ул уны ике өлөшкә — Һул яр буйы һәм Уң яр буйы өлөштәренә бүлә.

 Халҡы 

Рәсәй дәүләт статистика комитеты мәғлүмәттәренә ярашлы өлкәнең халыҡ иҫәбе  кеше () тәшкил итә. Халыҡ тығыҙлығы —  чел./км2 (). Ҡала халҡы —  % (). Демографик күрһәткестәр буйынса Һарытау өлкәһе Рәсәйҙә 70-се урынды биләй .

Һарытау һәм Һамар өлкәләрендә Ырғыҙ-Кәмәлек башҡорттары йәшәй. Һарытау өлкәһендә башҡорттар күпләп Перелюб районының Байғондо, Күҙәбай, Күсембәт, Ҡунаҡбай, Пугачёв районының Бобровый Гай (Бәгәнәш, Ҡондоҙло), Мәҡсүт (Бишул) һ. б. торама пункттарҙа йәшәй.

+Һарытау өлкәһенең милли составыҺандары 3000 ашыу булған халыҡтар күрһәтелгәнХалыҡ  2010 йыл иҫәбе, кешеИнформационные материалы об окончательных итогах Всероссийской переписи населения 2010 года Урыҫтар2 151 215 (87 ,55 %)Ҡаҙаҡтар76 007 (3 ,09 %)Татарҙар52 884 (2 ,15 %)Украиндар41 942 (1 ,71 %)Әрмәндәр23 841 (0 ,97 %)Әзербайжандар14 868 (0, 60 %)Сыуаштар12 261 (0, 50 %)Мордвалар10 917 (0, 44 %)Белорустар8 489 (0, 34 %)Немецтар7 579 (0, 31 %)Чечендар5 738 (0, 23 %)Лезгиндар5 245 (0, 21 %)Корейҙар4 206 (0, 17 %)Башҡорттар3 489 (0, 14 %)Сиғандар3 350 (0, 13 %)Молдавандар3 037 (0, 12 %)Милләтен  күрһәткәндәр2 457 014 (100 ,0 %)Бөтәһе2 521 892

 Административно-территориаль ҡоролошо һәм урындағы үҙидаралыҡ 
500px|right|thumb|Һарытау өлкәһе райондары

 Урындағы үҙидаралыҡ 
Өлкәлә урындағы үҙидаралыҡ 439 муниципаль берәмектән тора. Шуларҙан: 4 ҡала округтар, 38 муниципаль райондар, 42 ҡала торамалар, 355 ауыл торамалар (2010).

2005 йылға ҡарата өлкәлә барлығы 1805 тораҡ пункттар, 18 ҡала иҫәпләнә.

 Ҡала округтары 
 Һарытау ҡалаһы муниципаль берәмеге
 Светлый  ҡала округы
 Михайловский  муниципаль берәмеге
 Шихандар 

 Муниципаль райондар 

 Александров-Гай районы
 Арғаҙаҡ районы
 Атҡар районы
 Баҙар-Ҡараболаҡ районы
 Балаково районы
 Балашов районы
 Балтай районы
 Вольск районы
 Воскресенское районы
 Дергачи районы<li> Духовницкое районы
<li> Екатериновка районы
<li> Ершов районы
<li> Ивантеевка районы
<li> Калининск районы
<li> Красноармейск районы
<li> Ҡыҙыл Ҡот районы
<li> Ҡыҙыл Партизандар районы
<li> Лысые Горы районы
<li> Маркс районы<li> Озинки районы
<li> Перелюб районы
<li> Петровск районы
<li> Питерка районы
<li> Пугачёв районы
<li> Ровное районы
<li> Романовка районы
<li> Ртищево районы
<li> Самойловка районы
<li> Советское районы<li> Татищево районы
<li> Турки районы
<li> Фёдоровка районы
<li> Хвалынск районы
<li> Һарытау районы
<li> Энгельс районы
<li> Яңы Борас районы
<li> Яңы Үҙән районы

 Тораҡ пункттар 

 Иҫкәрмәләр 

 Әҙәбиәт 
 География Саратовской области. — Саратов: «Детская книга», 1997.
 Огаджанов В. А., Огаджанов А. В., Маслова М. Ю. О цикличности в проявлениях локальной сейсмичности в районе Саратовского геодинамического полигона. Недра Поволжья и Прикаспия. 2013. Вып. 76. С. 52-57.

 Һылтанмалар 


 Правительство Саратовской области 
 Сведения о городах Саратовской области
 Культурная жизнь Саратова
 География Саратовской области


*