Азия-Тымыҡ океан иҡтисади хеҙмәттәшлеге

Азия-Тымыҡ океан иҡтисади хеҙмәттәшлеге () — региональ сауҙа һәм капитал һалыуҙарҙы еңеләйтеү һәм либералләштереү өлкәһендә хеҙмәттәшлек өсөн Азия-Тымыҡ океан төбәгенең 21 экономикаһы форумы. Азия-Тымыҡ океан иҡтисади хеҙмәттәшлегенең маҡсаты — иҡтисади үҫеште арттырыу һәм төбәк илдәре берләшмәһен нығытыу.

Ҡатнашыусы иҡтисадтарҙа донъя халҡының яҡынса 40 % йәшәй, уларға 54 % тиерлек Эске тулайым продукт һәм донъя сауҙаһының 44 % тура киләAPEC Secretariat website .

 Тарих 

Форум 1989 йылда Канберра ҡалаһында Австралия һәм Яңы Зеландия премьер-министрҙары тәҡдиме менән барлыҡҡа килә.

Азия-Тымыҡ океан иҡтисади хеҙмәттәшлеге ниндәйҙә булһа ойошма структураһыҙ йәғни ҙур бюрократик аппаратһыҙ ирекле кәңәш йыйыны булараҡ ойошторола. Сингапурҙа урынлашҡан ойошманың Секретариатында ҡатнашыусы экономикаларҙың вәкилдәренән 23 илсе, һәм тағы ла урындағы хеҙмәткәрҙәр эшләй.

Башта министрҙар кимәлендәге йыл һайын уҙғарылған кәңәшмәләр Азия-Тымыҡ океан иҡтисади хеҙмәттәшлегенең юғары органы була. 1993 йылдан ҡатнашыусы экономикаларҙың лидерҙарының осрашыуҙары ойоштороу эшмәкәрлегенең төп төрө булып китә. Был саммиттарҙа йыл эсендәге форум эшмәкәрлегенең дөйөм һығымтаһын барлаусы һәм артабанғы эшмәкәрлектең перспективаларын билдәләүсе декларациялар ҡабул ителә. Шулай уҡ ҙур аралыҡ менән тышҡы эштәр һәм иҡтисад министрҙары сессиялары уҙғарыла.

Азия-Тымыҡ океан иҡтисади хеҙмәттәшлеге төп органдары: консультацион эш советы, эксперттарҙың өс комитеты (сауҙа һәм инвестициялар буйынса комитет, иҡтисади комитет, административ-бюджет комитеты) һәм иҡтисадтың төрлө тармаҡтары буйынса 11 эш төркөмө.

 Ағзалары 
 Ҡатнашыусы экономикалар Инеү датаһы Австралия 1989 АҠШ 1989 Бруней 1989 Индонезия 1989 Канада 1989 Корея Республикаһы 1989 Малайзия 1989 Сингапур 1989 Таиланд 1989 Филиппин 1989 Яңы Зеландия 1989 Япония 1989 Гонконг, ҠытайГонконг ойошмаға 1991 йылда, Бөйөк Британияның колонияһы булып, «Гонконг» исеме аҫтында инә. 1997 йылда Гонконг ҠХР-ҙың махсус административ районы булып китә һәм «Гонконг, Ҡытай» атмаһын ҡабул итә. 1991 Ҡытай ТайбэйыҠытай Халыҡ Республикаһы менән бәхәс һөҙөмтәһендә Ҡытай Республикаһы (Тайвань) ойошмаға «Ҡытай Тайбэйы» атамаһы менән ҡабул ителә. 1991 Ҡытай Халыҡ РеспубликаһыҠытай Халыҡ Республикаһы был осраҡта тик континенталь Ҡытайҙың ғына мәнфәғәттәрен сағылдыра, сөнки Гонконг һәм Аомынь айырым экономикалар тип иҫәпләнә. 1991 Мексика 1993 Папуа — Яңы Гвинея 1993 Чили 1994 Вьетнам 1998 Перу 1998 Рәсәй Федерацияһы 1998
Хәҙерге ваҡытта Азия-Тымыҡ океан иҡтисади хеҙмәттәшлегенә башлыса Тымыҡ океан буйлап яр һыҙығы булған 21 дәүләт инә. Ҡытай Халыҡ Республикаһы хуплауы менән был халыҡ-ара ойошмаға Тайвань ҡабул ителә. Һөҙөмтәлә Азия-Тымыҡ океан иҡтисади хеҙмәттәшлегендә ҡатнашыусы илдәр урынына ҡатнашыусы экономикалар термины ҡабул ителгән.

Азия-Тымыҡ океан иҡтисади хеҙмәттәшлегенә инергә теләк белдергән кандидат-экономикалар: Бангладеш, Камбоджа, Колумбия, Коста-Рика, Макао, Монголия, Лаос, Пакистан, Панама, Һиндостан, Шри-Ланка, Эквадор. Утрауҙағы дәүләт Гуамдың ойошмаға инеү өсөн ғариза биреүенә АҠШ ҡаршы сыҡҡан.

 Саммиттар 
+ Азия-Тымыҡ океан иҡтисади хеҙмәттәшлегенең осрашыуҙары Дата Дәүләт Урыны 1-се  6—7 ноябрь 1989   Канберра 2-се  29—31 июль 1990   Сингапур 3-сө  12—14 ноябрь 1991   Сеул 4-се  10—11 сентябрь 1992   Бангкок 5-се  19—20 ноябрь 1993   Сиэтл 6-сы  15—16 ноябрь 1994   Богор 7-се  18—19 ноябрь 1995    Осака 8-се  24—25 ноябрь 1996   Субик 9-сы  24—25 ноябрь 1997   Ванкувер 10-сы  17—18 ноябрь 1998   Куала Лумпур 11-се  12—13 сентябрь 1999   Окленд 12-се  15—16 ноябрь 2000   Бандар-Сери-Бегаван 13-сө  20—21 октябрь 2001   Шанхай 14-се  26—27 октябрь 2002    Лос Кабос 15-се  20—21 октябрь 2003    Бангкок 16-сы  20—21 ноябрь 2004    Сантьяго 17-се  18—19 ноябрь 2005    Пусан 18-се  18—19 ноябрь 2006    Ханой 19-сы  8—9 сентябрь 2007    Сидней 20-се  22—23 ноябрь 2008    Лима 21-се  14—15 ноябрь 2009    Сингапур 22-се  13—14 ноябрь 2010 Япония}  Иокогама 23-сө  12—13 ноябрь 2011    Гонолулу 24-се  9—10 сентябрь 2012    Владивосток 25-се  5—7 октябрь 2013    Бали 26-сы  10—11 ноябрь 2014    Пекин 27-се  18—19 ноябрь 2015    Манила 28-се  2016    Лима 29-сы  2017    Да-Нанг

 Иҫкәрмәләр 

 Әҙәбиәт 


 Patrick Ziltener (2005): „Pazifische Drift – Die APEC zwischen Bi- und Multilateralismus“, in: Blätter für deutsche und internationale Politik, 12, S. 1465-1474

 Һылтанмалар 
 Азия-Тымыҡ океан иҡтисади хеҙмәттәшлегенең рәсми сайты

Категория:Халыҡ-ара хоҡуҡ
Категория:Халыҡ-ара ойошмалар
Категория:Халыҡ-ара иҡтисади ойошмалар
Категория:Азия иҡтисады
Категория:Тымыҡ океан
Категория:Сауҙа блоктары