Гидронимика

Гидрони́мика ( — һыу +  — исем) — атамаларҙың килеп сығышын һәм тарихи үҙгәрешен өйрәнүсе топонимика тармағы.

Гидронимдар - йылғалар, күлдәр, һаҙлыҡтар, шишмәләр һ.б. һыу ятҡылыҡтары исемдәре.

Гидронимдар системаһы оҙон тарихи дәүер дауамында формалаша һәм үҙендә тел белеме, этнография, тарих, география һ.б. өлкәләргә ҡараған мәғлүмәттәрҙе

мәҫәлән:объекттарҙың тәбиғәт һәм хужалыҡ менән бәйле билдәләре, улар янында булған ваҡиғалар, объекттарҙың хужалары тураһында һ.б. туплай. 

Төҙөлештәре яғынан гидронимдарҙың күпселеге - ике составлы. Өс, дүрт составлы атамалар ҙа осрай. 

Гидронимдарҙың күбеһе «исем+исем» (Минһаҗ бабай чишмәсе) һәм «сифат+исем» (Түгәрәк күл) конструкциялары менән яһала. 

Боронғо һәм тотроҡло лингвистик материал булараҡ, гидронимдар тарихи тикшеренүҙәр өсөн ҡиммәтле сығанаҡ булып торалар.
 Гидроним төркөмдәре 
Түбәндәге гидроним төркөмдәрен айырып йөрөтәләр:
 ағым һәм торғон һыуҙар (йылға, шишмә, канал, шарлауыҡ, инешБичен Ондар. К истории отдельных названий в Туве // «Тувинская правда» — цит. по «tuvaonline» (www.tuvaonline.ru) 14 декабря 2011., һаҙлыҡ, күл, быуа, һыуһаҡлағыс, диңгеҙ, океан);
 йылға йырҙаһының өлөштәре  (ятыу, зөмбәй, тупһалар, шаршы, өйрөлтмәк, ҡомайыл, йәки  ҡомаяҡ, һыу аҫты таштары, утрау, һайлыҡ һ.б);
 акватория өлөштәре  (ятыу, ҡултыҡ, боғаҙ);
 һыу (һыу аҫты) объекттары (утрау, ярымутрау, морон, һайлыҡтар, һыу аҫты  банктары, риф).

 Терминдар 
 гелоним — һаҙлыҡтарҙың, һаҙымат урындарҙың үҙ атамаһы;
 инсулоним — утрауҙарҙың үҙ атамалары;
 лимноним — күл һәм быуаларҙың атамалары;
 пелагонимы — диңгеҙ атамалары;
 потамоним — йылға атамалары .

 Сығанаҡ 
 http://tatarile.org/maglumat/мәкалә/гидронимика

Категория:Тел ғилеме
*