Мораҡ

thumb
Мораҡ (һаҙ еләге) (, ) — рубус затына ҡараған үҫемлек. Төньяҡта «батша еләге» исеме алған.

 Таралышы 
Төньяҡ ярымшарҙың субарктик һәм уртаса бүлкәттәрендә таралған. Оҙон йәйелеүсән тамырһабаҡлы күп йыллыҡ ике өйлө үлән. Башҡортостан (Көньяҡ) Уралында (Көньяҡ Урал ҡурсаулығы, Ирәмәл тауы массивы, Журавлиный һаҙлығы һ.б.) осрай. Башҡортостандың Урал алдында Салауат районында Лағыр һаҙлығында үҫә.

 Ботаник яҙма 

Һабағы ябай, төҙ, бейеклеге 5—30 см. Япрағы бөтөн, бөрө рәүешендә, тәрән булмаған биш айырсалы. Япраҡ ҡолаҡсыны кире йомортҡа формаһында. Сәскәһе эре, яңғыҙ, ос сәскәләре аҡ төҫтәге йәйенке тажлы. Май—июндә сәскә ата. Емеше — ҡыҙғылт һары йәки һары төҫтәге һутлы төшлө емеш, июль аҙағында өлгөрә. Күсмә һәм күтәренке торф һаҙлыҡтарында һәм һаҙланған урмандарҙа үҫә.

 Составы 
Витаминдарға, дуплау матдәләренә, органик кислоталарға, микроэлементтарға бай булған емештәрен аҙыҡ итеп һәм халыҡ медицинаһында ҡулланалар. Баллы үҫемлек.

 Химик составы 
Өлгөргән еләктәрҙә: шәкәр (6 %), аҡһымдар (0,8 %), күҙәнәктәр (3,8 %), органик кислоталар: алма, лимон — (0,8 %); витаминдар: С (30-200 мг%), В (0,02 мг), РР (0,15 %), А; минераль матдәләр: калий күп, фосфор, тимер, кобальт, антоцианы, дублаусы һәм пектин матдәләре.

 Файҙаланыу 
Мораҡ — файҙалы һәм шифалы матдәләр сығанағыы С витамины  мораҡта әфлисунға ҡарағанда 4 тапҡырға күберәк..

Тәмле емештәренән төрлө аш-һыу әҙерләргә була. Яңы өҙөлгән килеш тә, шулай уҡ ҡайнатып та. Һут, ҡайнатмалар, повидло, джемдар, компоттар. Оҙаҡ һаҡлана..

Сәскәләренән бал ҡорттары нектар һәм һеркә йыя.

 Галерея 

 Иҫкәрмәләр 

 Әҙәбиәт 


 Һылтанмалар 


 морошка на сайте Сообщества любителей этнической культуры коренных народов Севера

Категория:Башҡортостан флораһы
Категория:Емештәр
Категория:Евразия флораһы
Категория:Һаҙлыҡ үҫемлектәре
Категория:Аҙыҡ үҫемлектәре
Категория:Ауыл хужалығы культуралары