Гетто

Ге́тто ( «новая литейная») — ҙур ҡалаларҙа үҙ ирке менән йәки мәжбүри күсереп килтерелгән милли аҙсылыҡ йәшәгән район (иң беренсе йәһүдтәр өсөн) .

 Тарихы 
Термин 1516 йылда балдыҡҡа килгән. Ул ваҡытта каналдар менән бүленгән Каннареджо (Венеция) районында Венеция йәһүдтәренә геттола (итал. Ghetto di Venezia) йәшәргә күрһәтмә бирелә.

Әммә был күренеш күптән барлыҡҡа килгән. Ғәҙәттә йәһүдтәр, көсләү буйынса түгәл, үҙҙәре бер-береһенә яҡын урынға күсеп килгәндәр. 1239 йылда Арагонда йәһүдтәргә махсус бирелгән кварталдарҙа ғына йәшәргә тигән күрһәтмә биргән указ сыға.

Артабан йәһүд геттолары Германия, Франция, Швейцария һәм Италияла барлыҡҡа киләләр. Рәсәйҙә гетто булмай, бындай сикләү XVIII быуатта ғына барлыҡҡа килә ("Йәһүд тормошо үҙенсәләге" тип аталған).

 ХХ быуат 
XX быуаттың беренсе яртыһында «гетто» идеяһына яңы барлыҡҡа килгән европа дәүләттәре әйленеп ҡайта. Мәҫәлән, парта артында гетто. Юғары уҡыу йорттарында йәһүдтәр айырым ултытырға тейеш була. Был юғары уҡыу йорттарында сегрегация булыуын күрһәтә.

 Икенсе донъя һуғышы 
Икенсе донъя һуғышы йылдарында оккупацияланған территорияла нацистар һәм улар яҡлы урындағы милләтселәр йәһүдтәрҙе көсләп күсереп ултыртҡан «пидо-гетто» тип аталған зоналар барлыҡҡа килә. Был «йәһүдтәр мәсьәләһен тулыһынса хәл итеү» сәйәсәтенең бер өлөшө була.

Иң билдәле геттолар:
 Польшала Варшава геттоһы,
 Чехияла Терез геттоһы,
 СССР-ҙа Минск геттоһы
Холокост ваҡытында бөтә гетто тотҡондары юҡ ителә.

 АҠШ-та гетто 
Ҡайһы бер тарихсылар индеецтар резервацияларын гетто менән сағыштара. Хәҙерге ваҡытта «гетто» тип АҠШ ҡалаларында афроамериканлылар, пуэрториканлылар, латинамериканлылар йәшәгән, йәғни «төҫлө милли аҙсылыҡ» йәшәгән райондарҙы атайҙар.

 Иҫкәрмәләр 

 Әҙәбиәт 
 Вишницер М. Л. Гетто // Еврейская энциклопедия Брокгауза и Ефрона. — СПб., 1906—1913.


Категория:Ҡала
Категория:Диаспора
Категория:Дискриминация
Категория:Сегрегация
Категория:Социология