Ҡала агломерацияһы

Ҡала агломерацияһы (лат. agglomeratio, agglomero — бергә, ҡушам) — бергә ҡушылған йәки бер беренә яҡын урынлашҡан ҡалалар (шулай уҡ ауылдар йәки башҡа торлаҡ пункттар) төркөмө. Агломерацияға ингән ҡалалар берҙәм система булараҡ ҡарала.

Агломерациялар ғәҙәттә бер өлкән үҙәк ҡала тирәһендә барлыҡҡа килә; һирәгерәк осраҡтарҙа, агломерация ике-өс үҙәк тирәһендә туплана; бындай агломерация шулай уҡ конурбация тип атала. Агломерацияға ингән ҡалалар бер береһе менән сәнәғәт, хеҙмәт, транспорт, мәҙәни-көнкүреш бәйләнештәрҙә тора. Типик осраҡта, агломерацияның ҡалаларында торған халыҡ ҙурыраҡ үҙәк ҡалаға көн һайын йөрөп эшләй; үҙәк ҡаланың янында бөтә агломерацияны хеҙмәтләндергән инфраструктура (мәҫәлән аэропорт) була.

Йәнәш урынлашҡан бер нисә агломерация үҫә барһа, улар берҙәм бер мегалополис барлыҡҡа килтерә.

 Яҙма 
Биләмә структураһы буйынса бер үҙәкле — тирә-яғындағы ҡалған бөтә торамаларҙы үҙ йоғонтоһона буйһондорған һәм уларҙан ҙурыраҡ булған бер үҙәк ҡала; күп үҙәкле — үҙ-ара бәйле бер нисә үҙәк ҡала ҡала агломерацияһына айырып йөрөтәләр.

 Донъяның иң өлкән агломерациялары 
  агломерация  торған халыҡ һаны  ингән өлөштәре дәүләт1  Токио  33,8 млн Йокогама, Кавасаки, Саитама  Япония2  Сеул  23,9 млн Пучхон, Коян, Инчхон, Соннам, Сувон  Көньяҡ Корея3  Мехико  22,9 млн Несауалькойотль, Экатепек-де-Морелос, Наукальпан-де-Хуарес  Мексика4  Дели  22,4 млн Фаридабад, Газиабад  Һиндостан5  Мумбаи  22,3 млн Бхиванди, Кальян, Тхане, Ульхаснагар  Һиндостан6  Нью-Йорк  21,9 млн Ньюарк, Патерсон  АҠШ7  Сан-Паулу  21,0 млн Гуарульюс  Бразилия8  Манила 19,2 млнКалоокан, Кесон  Филиппин9  Лос-Анджелес  18,0 млн Риверсайд, Анахайм  АҠШ10  Шанхай 17,9 млн  Ҡытай11  Осака  16,7 млн Кобе, Киото  Япония12  Калькутта  16,0 млн Хаура  Һиндостан13  Карачи 15,7 млн  Пәҡстан14  Гуанчжоу  15,3 млн Фошань  Ҡытай15  Джакарта  15,1 млн Бекаси, Богор, Депок, Тагенганг  Индонезия16  Ҡәһир 14,8 млнГиза, Хелуан, Шубра-Эль-Хайма  Мысыр17  Мәскәү  14,5 млн  Рәсәй18  Буэнос-Айрес  13,8 млн Сан-Хусто, Ла-Плата  Аргентина19  Пекин  13,2 млн  Ҡытай20  Дакка  13,1 млн  Бангладеш21  Истанбул  12,5 млн  Төркиә22  Рио-де-Жанейро  12,5 млн Нова-Игуасу, Сан Гонсалу  Бразилия23  Тегеран  12,5 млн Кередж  Иран24  Лондон  12,3 млн  Бөйөк Британия25  Лагос  11,4 млн  Нигерия26  Париж  10,0 млн  Франция

 Рәсәйҙең ҡала агломерациялары 
Рәсәйҙең миллиондан ашыу агломерациялары теҙеме (2009-сы йылғаса, торған халыҡ һаны менән):

 Мәскәү агломерацияһы: 14,5 млн.
 Санкт-Петербург агломерацияһы: 5,4 млн.
 Һамар-Тольятти агломерацияһы: 2,5 млн.
 Екатеринбург агломерацияһы: 2,2 млн.
 Түбән Новгород агломерацияһы: 2 млн.
 Ростов агломерацияһы: 1,8 млн.
 Новосибирск агломерацияһы: 1,7 млн.
 Волгоград агломерацияһы: 1,4 млн.
 Ҡазан агломерацияһы: 1,43 млн.
 Силәбе агломерацияһы: 1,32 млн.
 Өфө агломерацияһы: 1,28 млн.
 Омск агломерацияһы: 1,2 млн.
 Һарытау агломерацияһы: 1,2 млн.
 Пермь агломерацияһы: 1,2 млн.
 Тула-Новомосковск агломерацияһы: 1,1 млн.
 Яр Саллы агломерацияһы: 1,1 млн.
 Воронеж агломерацияһы: 1,1 млн.
 Иркутск агломерацияһы: 1,1 млн
 Красноярск агломерацияһы: 1,02 млн.

 Әҙәбиәт 
 Харченко К. В. Проблемы управления развитием городских агломераций: взгляд из г. Белгорода // Муниципальный мир. − 2009. − № 1-2. − С.49-57. http://leveltar.narod.ru/a/aglo.pdf 
 Demographia World Urban Areas (World Agglomerations). 8th Annual Edition: Version 2. July 2012 http://www.demographia.com/db-worldua.pdf
 Абакано-Черногорская агломерация  Эксперт-Сибирь. — 2012. — 12 марта.

*
Категория:Ҡала төҙөлөшө