Дунай

Дуна́й () — оҙонлоғо буйынса Европала (Волганан ҡала) икенсе урында торған, «интернациональ» йылға, Европа берлеге биләмәһендә иң оҙон йылға. Оҙонлоғо — 2960 км.

Йылға башы Германияның Шварцвальд тауҙарынан башлана. Артабан ул ун дәүләттең биләмәһенән аға йәки сигенән үтә. Германия, Австрия, Словакия, Венгрия, Хорватия, Сербия, Болгария, Румыния, Молдавия һәм Украина дәүләттәренән ағып ҡайһы бер илдәрҙең баш ҡалалары янынан уҙа: Вена, Братислава, Будапешт һәм Белград.

Дунайҙың һыу бассейны туғыҙ дәүләттең биләмәһен эсенә ала. Дунай Румыния һәм Украина биләмәләрендә Дунай дельтаһы яһап Ҡара диңгеҙгә ҡоя. Румыния өлөшө ЮНЕСКО тарафынан бөтә донъя мираҫы объекттары составына индерелгән.

 Этимология 
Урыҫса атамаһының килеп сығышы ,  кельт теле аша килеп кергән Dānuvius. Поляк ғалимы Ян Розвадовский күҙаллауынса *Dunajь тип тәүҙә славян халыҡтары Днепрҙы атаған.(быны Беларусь һәм украин фольклоры буйынса белеп була). К. Мошинский был күҙаллауҙы хуплай һәм славян халыҡтарының бер өлөшө күсеп килгән ваҡытта ошо исем алынғандыр, ти *Dunavъ/*Dunavь.Т. Лер-Сплавинский Мошинскийға ҡаршы фекерҙә, ул Дунай тип тиҫтәләгән йылға барлығын күрһәтә һәм польша, украин һөйләштәрендә был һүҙ оло һыу тигән мәғәнә бирә, ти . В. Н. Топоров һәм О. Н. Трубачёв «Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья» тигән хеҙмәттәрендә Лера-Сплавинскийҙың һөҙөмтәләренә иғтибар бүленмәгән. Тик славян ерҙәрендә аталған «Дунаец» гидронимы булараҡ ҡына билдәләп үтелгән, за что данную работу подверг критике З. Голомб.*

 Ҡушылдыҡтары 
Дунай бассейны асимметрик формаға эйә. Уның уң яры яғы һыу йыйыуҙың кесе өлөшө булып тора (майҙандың 44 % өлөшө һыуын йыя). Әммә Дунайҙың уң яғы бассейндың гидрографик селтәрен барлыҡҡа килтерә. Ҡушылдыҡтар ҙурлығы яғынан бер тигеҙ кимәлдә, уларҙың күбеһенең инеше Альп һәм Карпат тауҙарынан башлана. Венгрия Урта Дунай уйһыулыҡтарында бөтөнләй юҡ.

Тауҙарҙан баш алған Дунай ҡушылдыҡтары тау йылғаһы характерында, шәп аға. Тигеҙлектәргә сыҡҡас, башҡа йылғалар кеүек тыныслана.

Дунайҙың һыу режимына тәьҫир итеүсе йылғалар таблицала күрһәтелгән.

+  Дунайҙың төп ҡушылдыҡтарыДунайская Комиссия. Общие сведения о реке Дунай.Атамаһы Дунайға ҡушылған урыны  (яр)Алыҫлығы(тамағынан алып) кмЙылға биләмәләре аша ағып үткән илдәр  (инешенән алып)Оҙонлоғо  кмИллеруң~163Лехуң~, 265Изаруң2281,7283Иннуң2225,2, , 525Энсуң2111,8255Мораваһул1880,3, , 380Рабауң1794,0, 398Вагһул1765,8402Гронһул1716,0289ИпельҺул1708,2, 233Дравауң1382,5, , , , 720Тисаһул1214,5, , , , 966Савауң1170,0, , , 940Моравауң1104,5563Искыруң637,3368Сиретһул155,2, 726Прутһул134,0, , 950

 Иҫкәрмәләр 

 Әҙәбиәт 







Категория:Ҡара диңгеҙгә ҡойоусы йылғалар
Категория:Германия йылғалары
Категория:Австрия йылғалары
Категория:Словакия йылғалары
Категория:Венгрия йылғалары
Категория:Хорватия йылғалары
Категория:Сербия йылғалары
Категория:Болгария йылғалары
Категория:Румыния йылғалары
Категория:Молдавия йылғалары
Категория:Одесса өлкәһе йылғалары
Категория:Сик буйы йылғалары