Ғәбделҡадир

Ғәбделҡадир (тулы исеме Ғәбделҡадир бин Мөхөтдин әл-Йызайыр, ; 6 сентябрь 1808 йыл, Муасҡар — 26 май 1883 йыл, Дамаск) — ғәрәп әмире, Алжирҙың милли ҡаһарманы, юлбашсы, дин белгесе, суфый, ғалим, оратор һәм шағир.

 Биографияһы 

 Тәүге йылдары 

Ғәбделҡадир сығышы буйынса Урта диңгеҙ буйында урынлашҡан Оран ҡалаһында төпләнгән бик боронғо һәм затлы руханиҙар ырыуынан булған. Ғилми әҙәбиәттә йөрөгән фекер буйынса, Ғәбделҡадирҙың ата-бабалары бану-ифрен ғәрәпләштерелегән бәрбәр ҡәбиләһенән сыҡҡандарRozet et Carette, L’Univers ou histoire et description de tous les peuples, Firmin Didot, 1850, Complément de l’Encyclopédie moderne, Firmin Didot, 1857, t.5, p.722.

Ғәбделҡадир үҙенең атаһы Сәйет Мөхөтдин менән етәкләнгән Муасҡар ҡалаһындағы «Һетнә» мәҙрәсәһендә белем ала. Үҙенең ғәжәп һәләттәре, диндарлығы, ғилемлеге һәм ҡорал менән эш итә белеү арҡаһында ул йәш сағында уҡ киң танылыу ала.

Алжирҙағы эҙәрләүҙән Мысырға ҡаса, бынан Мәккәгә хаж ҡыла һәм хажи булараҡ тыуған яғына ҡайта. Бал ваҡытта француздар Алжирҙы баҫып алалар, әммә уларға ҡаршы ғәрәптәр ихтилал күтәрә.

 Антиколониаль көрәш етәкселегендә 

Ғәбделҡадир төрлө социаль төркөмдәренең тарҡылышын еңеп сыға һәм 1832 йылда көнбайыш Алжир ҡәбиләләре менән әмир итеп һайлана. Шулай итеп, ул баш ҡалаһы Муасҡарҙа булған бойондороҡһоҙлоҡ дәүләт — әмирлек төҙөйМуслим Абдулхаков. Абд аль-Кадир аль-Джазаири — муджахид, суфий, поэт, богослов , һәм рәсми рәүештә үҙен Марокко солтаны Ғәбдрахмандың вассалы һәм наместнигы тип таный. Әмир әл-мөмьин титулын ҡабул итә.

 Иҫкәрмәләр 

 Әҙәбиәт 
 Бельмар «A., sa vie politique et militaire» (Париж, 1863).
 Ламенер «Vie, aventures, combats et prise d’A.» (Париж, 1848)
 Оганисьян Ю., Абд-аль-Кадир, Москва, 1968;
 Бу Азиз Яхья, Батль аль-кифах аль-амир Абд-аль-Кадир аль-Джазаири (Боевой герой эмир Абд аль-Кадир аль-Джазаири), Тунис, 1957.

 Һылтанмалар 


Категория:Алжир шәхестәре
Категория:Ихтилалдар етәкселәре
Категория:Милли-азатлыҡ хәрәкәттәре лидерҙары
Категория:XIX быуат ғалимдары
Категория:Суфыйҙар
Категория:Почётлы легион Оло Тәре ордены кавалерҙары