Ҡабарҙы-Балҡар Республикаһы

Ҡабарҙы-Балҡар Республикаһы йәки Ҡабарҙы-Балҡария (; ) — Рәсәй Федерацияһы составындағы республикаКонституция КБР. РАЗДЕЛ I. Глава I Основы Конституционного строя.Конституция Российской Федерации. Ст. 5, пп. 1, 2, Төньяҡ Кавказ федераль округындағы Рәсәй Федерацияһы субъекты. Ҡабарҙы-Балҡар Республикаһының дәүләт телдәре — балҡар, ҡабарҙы, һәм урыҫ телдәреКонституция КБР.

Төньяҡта — Ставрополь крайы, көнсығышта һәм көньяҡ-көнсығышта — Төньяҡ Осетия — Алания, көньяҡта — Грузия, көнбайышта Ҡарасай-Черкесия менән сиктәш.

1922 йылда автономиялы өлкә булараҡ ойошторола. 1936 йылда Ҡабарҙы-Балҡар АССР-ы тип үҙгәртелә. Баш ҡалаһы — Нальчик.

 География 
240px|right|thumb|Чегем шарлауыҡтары
240px|right|thumb|Рәсәй банкының иҫтәлекле тәңкәһе реверсы
Республика башлыса Төньяҡ Кавказ тауҙарында урынлашҡан, тик төньяҡ-көнсығыш өлөшө — тигеҙлекте биләй.
 Иң бейек нөктәһе: Эльбрус тауы (5642 м)
 Төньяҡтан көньяҡҡа максималь оҙонлоғо: 167 км;
 Көнсығыштан көньяҡҡа максималь оҙонлоғо: 123 км.

 Климат 
Климаты урта-континенталь. Ғинуарҙың уртаса температураһы −4 °С-тан алып (тигеҙлектә) −12 °С-ҡа тиклем (тауҙарҙа), шулай уҡ рәүештә июлдең уртаса температураһы +23…+4 °С. Яуым-төшөм йылына .

 Йылғалар 

 Терек (623 км)
 Малка (216 км)
 Черек (131 км)
 Чегем (103 км)
 Аргудан
 Баксан (173 км)
 Куркужин
 Лескен
 Урух
 Нальчик
 Урвань
 Золка

 Күлдәр 
 Чирик (Серек) күл
 Шадхурей
 Тамбукан

 Шарлауыҡтар 
 Абай-Су
 Чегем

 Иң бейек түбәләре 
 Эльбрус (5642 м)
 Дыхтау (5204 м)
 Коштантау (5152 м)
 Пушкин сусағы (5100 м)
 Шхара (5068 м)
 Джангитау (5058 м)
 Мижирги (5025 м)

 Халҡы 

Росстат мәғлүмәттәре буйынса республиканың халыҡ иҫәбе  кеше тәшкил итә. (). Халыҡ тығыҙлығы —  кеше/км2.

Халыҡ 2010 йылдағы иҫәбе, кешеВсероссийская перепись населения 2010 года. Национальный состав и владение языками, гражданство. Население по национальности и владению русским языком по субъектам Российской Федерации  2002 йылдағы иҫәбе, кешеВсероссийская перепись населения 2002 года. Национальный состав и владение языками, гражданство. Население по национальности и владению русским языком по субъектам Российской Федерации  1989 йылдағы иҫәбе, кешеДемоскоп Weekly. Приложение. Справочник статистических показателей. Всесоюзная перепись населения 1989 года. Национальный состав населения по регионам России. Кабардино-Балкарская АССРҠабарҙылар  490 453 (57,2 %)  498 702 (55,3 %)  363 494 (48,2 %)Урыҫтар 193 155 (22,5 %)  226 620 (25,1 %)  240 750 (31,9 %)Балҡарҙар 108 577 (12,7 %)  104 951 (11,6 %)  70 793 (9,4 %)Төрөктәр 13 965 (1,6 %) 8 770 (1 %) 4 162Осетиндар 9 129 (1,1 %)  9 845 (1,1 %)  9 996 (1,3 %)Әрмәндәр 5 002  5 342  3 512Украиндар 4 800  7 592  12 826 (1,7 %)Корейҙар 4 034  4 722  4 983Сиғандар 2 874  2 357  2 442Черкестар 2 475  725  614Татарҙар 2 375  2 851  3 005Әзербайжандар 2 063  2 281  2 024 Милләтен күрһәтмәгәндәр 2 269  15  0
Иҫкәрмә: 2010 йылда һандары 2000 кешенән артҡан халыҡтар күрһәтелгән
Ҡабарҙылар- Төньяҡ Кавказдағы адыгэ субэтносы.Адыгэ халыҡтары Рәсәйҙә һәм башҡа дәүләттәрҙә (нигеҙҙә Яҡын Көнсығышта) йәшәүсе халыҡтар төркеме (ҡабарҙы, сәркәстәр, адыгэлар). Рәсәйҙә дөйөм һандары яҡынса 800 мең тонна тәшкил итә.
Балкарҙар – Төньяҡ Кавказда йәшәүсе төрки халыҡ. Төрки телдәрҙең ҡыпсаҡ төркөмөнә кереүсе телендә һөйләшәләр.

 Административ-территориаль бүленеше 
 Республика ҡарамағындағы ҡалалар:
 Нальчик
 Прохладный
 Баксан
 Райондар:
 Баксан районы
 Зольск районы
 Лескен районы
 Майский районы
 Прохладный районы
 Терск районы
 Урван районы
 Чегем районы
 Черек районы
 Эльбрус районы

 Иҫкәрмәләр 

 Әҙәбиәт 
  (обл.; карты-схемы)

 Һылтанмалар 

 Официальный сайт Главы КБР 
 Парламент Кабардино-Балкарской республики 
 Кабардино-Балкарская Республика в справочнике-каталоге «Вся Россия»

Категория:Рәсәй Федерацияһы республикалары
*