Терпеләр

Терпеләр () — афроевразия имеҙеүселәре ғаиләһе. Бөжәк ашаусылар отрядына керә. Барлығы 24 төрө билдәле, улар 10 ырыуға бүленә — P. xxviii—xxix.. Ғәҙәттә, терпеләр составы 2 ярым ғаилә: терпеләр, йәки ысын терпеләргә (Erinaceinae), һәм гимнуралар, йәки ҡомаҡ терпеләргә (Galericinae) бүленә.

Күпселек илдәрҙә йәшәй, бөжәктәр менән туҡлана торған һәм шул яғы менән ауыл хужалығы өсөн файҙалы булған имсәкле кейекТерминологический словарь по зоологии. Русско-башкирский и башкирско-русский (Т. Г. Баишев, 1952); һырты энә менән ҡапланған бәләкәй йәнлекТолковый словарь современного башкирского литературного языка. (под. ред З. Г. Ураксина, 2005).

 Ҡылыҡһырлама 
Башҡортостанда ике төрө бар: ябай терпе һәм ҡолаҡлы терпе.

Ябай терпенең оҙонлоғо 23,7 — 27,2 см тирәһендә була, ауырлығы 240—250 грамға етә. Ул урман ситтәрендә, аҡландарҙа, ҡырҡындыларҙа йәшәй. Һаҙлы урындарҙы, ҡуйы урмандарҙы яратмай.

 Йәшәү рәүеше 
Терпеләр урман, дала, сүлдәрҙә йәшәй. Тауҙарға 2500—2800 метр бейеклеккә тиклем күтәреләләр. Терпе эңерҙә, төндә һунарға сыға, көндө ояһында үткәрә (ҡайһы бер төрҙәре тәүлектең яҡты осоронда ла әүҙемлек һаҡлай). Ауған ағас тамырҙары аҫтында, эре үлән төбөнә япраҡтарҙан, ҡыу үләндәрҙән, ваҡ ботаҡтарҙан оя яһай. Ер һарҡып, һалҡындар бөткәнсе шул ояһында йоҡлай.

Ҡолаҡлы терпе йыш ҡына ирлән, йомран, һыуһар өңөн файҙалана.

 Үрсеүе 
Май—июнь айҙарында 2—6 бала килтерә, 3—4 сәғәттән балаларының энәләре ҡалҡа башлай. 5—6 көндән энәләре күренерлек була. Егерме көндән күҙҙәре асыла, энәләре ҡоңғорт төҫкә инә һәм ҡата. Терпе балаларын имеҙеп үҫтерә.

 Туҡланыуы 
Терпе аҙыҡҡа талымһыҙ, нимә тура килә, шуны ашай: умыртҡаһыҙҙар, амфибиялар, һөйрәлеүселәр (терпеләр йылан ағыуына ҡаршы тороусанлығы менән билдәле), емтек, ҡош йомортҡалары.

 Иҫкәрмәләр 

 Әҙәбиәт 





   — P. S205—S405. — .




 Һылтанмалар 

 Болезни ежей  


Категория:Һөтимәрҙәр