Ҡорман

Ҡорман, Тәлпән (йәш ҡорман), Табан балыҡ () — карптар ғаиләһенә ҡараған балыҡ.

 Тышҡы ҡиәфәте 
Кәүҙәһе бейек, иң бейек урыны кәүҙә оҙонлоғоноң өстән бер өлөшөн тәшкил итә. Ян-яҡтан ҡыҫылған. Башы һәм ауыҙы бәләкәй. Ауыҙы түңәрәкләнеп тамамлана.

Йәш ҡормандар(ҡарағанат тип йөрөтөлә) көмөш кеүек ялтырап торған аҡ-һорғолт төҫтә булһа, ҙурыраҡтары иһә алтынһыу көрәнерәк төҫтә.

Кәүҙәһенең оҙонлоғо 82 см, ауырлығы — 6 кг етә, 23 йыл йәшәй ала.

 Йәшәү рәүеше 
Ҡорман төркөмдәргә туплана, башлыса тәрән, үҫентеләр менән ҡапланған урындарҙы ярата. Һаҡ. Соҡорҙары булған тобаларҙа, тирмән сөнгөлдәрендә, йәйгесә көпләнгән йөк кәмәләре һәм һал аҫтында ла осратырға ла мөмкин.

Ауыҙының ялпаҡ булыуы йомшаҡ ләмдә аҙыҡ табыу өсөн бик ҡулай. Балағорттары зоопланктон менән туҡлана. Селбәрәләре, 30 мм оҙонлоҡҡа еткәс, бентос менән туҡланыуға күсә. Бөжәктәрҙең ҡарышлауыҡтары, трубочниктар, ҡабырсаҡтар һәм ҡусҡарҙар менән туҡлана. Шулай уҡ ылымыҡтарҙы ла аҙыҡ урынына ҡуллана алалар.

Был балыҡтар ҙур күлдәрҙә йәки көслө ағымлы йылғаларҙа ҙур көтөүҙәргә йыйыла. Ундай көтөүҙәр һыу ятҡылыҡтарының төбөн ҡалдыҡһыҙ таҙарта һәм, үҙҙәре артынан таҙартылған «юл» ҡалдырып, бик етеҙ хәрәкәт итә.

Ҡормандар тәрән урындарҙа ҡышлай. Волга тамағында йәшәгәндәр диңгеҙҙә ҡышлай, бер өлөшө йылғаға инә.

 Үрсеүе 
Ҡорман 3 йәштән 4 йәшкә тиклем енси өлгөрә. Ыуылдырығын һәр ваҡыт үләнле һайлыҡтарҙа, һай ҡултыҡтарға сәсә, был ваҡытта ҡаты итеп ҡарпый. Һыу 21 °С тиклем йылынғас, 92 — 338 мең самаһы ыуылдырыҡ һала.

Рәсәйҙең үҙәк һәм төньяғында ыуылдырыҡ сәсеү ваҡыты май башында, көньяҡта апрель урталарынан ғына башлана.

 Таралышы 
Ҡорман балыҡ Үҙәк һәм Төньяҡ Европала Төньяҡ, Балтик, Каспий, Ҡара һәм Аҙау диңгеҙҙәре бассейндарында осрай, Себерҙә Обь, Иртыш һәм Йәнәсәй йылғалары бассейндарында климатҡа яраҡлаштырылған. 1930 йылдарҙа Урал аръяғы күлдәренә индереләСмагин А. И. Экология водоёмов зоны техногенной радиационной аномалии на Южном Урале: Автореферат диссертации … по специальности 03.00.16 / Институт экологии и эволюции имени А. Н. Северцова РАН (г. Пермь). — Озёрск: Георгий. — 2008. — 51 с. — С. 13. . Арал диңгеҙендә, Балхаш күлендә һәм Һырдаръяның түбәнге ағымында бар. Алыҫ Төньяҡта һәм элекке СССР территорияһының көньяғында юҡ. Төньяҡ Двинала һаны бик аҙ һәм бында Волга системаһы каналдары аша үтеп инеүе мөмкин. Кавказ аръяғында бер нисә урында (Ленкарань эргәһендә һәм Палеостоми күлендә, шулай уҡ Мингечаур һыуһаҡлағысында) ғына осрай. Күлдә, быуала, йылғала, Каспий, Азов һәм Арал диңгеҙҙәре һыуһаҡлағыстарында һәм татырлы һыу ятҡылыҡтарында йәшәй.

 Кәсепселек йәһәтенән әһәмиәте 
Ҡиммәтле балыҡ. Донъя буйынса 1999 йылда 62,9 мең тонна ауланған. Балыҡты йылым һәм йәтмә ярҙамында тоталар.

Сауҙала ҡаҡланған, ыҫланған, яңы тотолған һәм туңдырылған килеш һатыла. Шулай уҡ консервалар яһау өсөн файҙаланыла.

 Генетика 
Кариотип: 50 хромосом (2n), FN = 80Васильев В. П. Эволюционная кариология рыб. — : Наука, 1985. — 300 с..

 Һылтанмалар 

 Лещ  в информационной поисковой системе по биоразнообразию «Позвоночные животные России»  на сайте  Института проблем экологии и эволюции имени А. Н. Северцова


Категория:Кәсеп балығы
Категория:1758 йылда тасуирланған хайуандар