Кесерткән турғайы

Кесерткән турғайы (Коблик Е. А., Редькин Я. А., Архипов В. Ю. Список птиц Российской Федерации. — М.: Товарищество научных изданий КМК, 2006. — 256 с. ISBN 5-87317-263-3 йәки подкоренник), () — кесерткән турғайҙары ғаиләһенә ҡараған берҙән-бер бәләкәй ҡош. Америкала, Евразияла һәм Төньяҡ Африкала осрай. Ҡыҫҡа ҡойроғо күтәрелгән йомшаҡ мамыҡ шарға оҡшаған. Ҡош бик хәрәкәтсән, бейек ергә ултырып, ғәҙәттән тыш көслө тауыш менән, бик һоҡланғыс, тиҙ һыҙғырыуҙарҙан торған үҙенсәлекле, ҡабалан йыр башҡарып, ата заттар үҙҙәренең биләмәһен биләй.

Башҡортостандың, Рәсәйҙең Ҡыҙыл китабына индерелгән.

 Фәнни атамаһының тарихы 
1555 йылда немец натуралисы Конрад Геснер биш томлыҡ Historiae animalium китабында кесерткән турғайын тасуирлап, уға Passer troglodyte исемен бирә. Зоологик әҙәбиәттә был турғай фәнни биологик системаларға нигеҙ һалыусы Карл Линней тарафынан 1758 йылда уның «Тәбиғәт системаһы» хеҙмәтенең унынсы баҫмаһында тәүге тапҡыр тасуирлана. Линней Конрадтың хеҙмәтенә һылтанма яһай, әммә ҡошҡа Motacilla troglodytes исемен биргән. Фәнни атамаһы, Troglodytes troglodytes, боронғо грек  һүҙенән килеп сыҡҡан. Ул һүҙмә-һүҙ «мәмерйәлә йәшәүсе» тигәнде аңлата. Хәҙерге заманда троглодиттарҙы — мәмерйәлә йәшәгән тарихҡа тиклемге кешеләрҙе шулай тип йөрөтәләр. Был исем ҡошҡа үҙенсәлекле оя яһау ысулы — мәмерйәне хәтерләткән ҡалын стеналы шар формаһындағы ояһына ҡарап бирелгән, күрәһең. Боронғо гректар ҡоштоң үҙен  (ҡайһы берҙә  йәки ) тип атаған.

 Ҡылыҡһырлама 
Турғайҙан байтаҡ бәләкәй. Ҡуйы үлән йәки ҡыуаҡ япраҡтары араһында пырхылдап осоп йөрөй. Һырты ҡара арҡыры һыҙыҡтар менән сыбарланған ерәнһыу ҡуңыр, кәүҙәһенең аҫ яғы көрән арҡыры һыҙыҡлы һарғылт һоро. Башҡа ҡоштар менән бутау мөмкин түгел.

Бик хәрәкәтсән, етеҙ. Һирәк осрай.

 Тауышы 
Тауышы яңғырауыҡлы: «серрр- серрр». Һайрауы сырылдауҙан һәм сутылдауҙан тора.


 Тереклек итеүе 

 Оялауы 
Аҫты йәш үҫентеле йәки бейек үләнле урмандарҙа йәшәй. Ерҙә йәки ҡыуаҡтар араһында оялай.

 Туҡланыуы 
Ваҡ бөжәктәр менән туҡлана: сиңерткәләр, ҡаты ҡанатлы ҡуңыҙҙар, уларҙың ҡурсаҡтары, асалығойроҡтар, үрмәкселәр, ҡырҡаяҡтар, ҡусҡарҙар, тигеҙаяҡлылар. Көҙ көнө ылымыҡтар, көртмәле, мәрүәр емештәре менән дә туҡлана.

 Үрсеүе 
Инә ҡош алһыу һәм күкһел таптар менән сыбарланған 5 — 7 бөртөк алһыу аҡ йомортҡа һала, үҙе генә баҫа. Ата ҡош бер нисә инә ҡош менән йәшәй.

 Әҙәбиәт 
 Э. Ф. Ишбирҙин. Башҡортостан ҡоштары. Өфө,1986 йыл. ИБ 3478 28.693.35 И 90

 Иҫкәрмәләр 

}}
 Һылтанмалар 
 Позвоночные животные России: Крапивник 
 Ареал гнездования крапивника в Северной Америке. Карта BBS (Breeding Bird Survey) 
 Места зимовок крапивника в Северной Америке. Карта CBC (Christmas Bird Count) 
 Крапивник в Красной книге Бурятии 
 Winter wren Troglodytes troglodytes. Identification Tips
 Крапивник на сайте Мир птиц Казахстана 
 Пение крапивника (аудиофайл)
 Территориальные условия воспроизводства крапивника
 Командорский крапивник Troglodytes troglodytes pallescens (Ridgway, 1883)
 Распространение подвидов в Европе, Азии и Северной Африке 
 Классификация крапивника 
 Крапивник и День Святого Стефана

Категория:Ҡоштар
Категория:Башҡортостан ҡоштары
Категория:Турғайҙар
Категория:Башҡортостандың Ҡыҙыл китабы:Ҡоштар