Соҡаҙытамаҡ

Соҡаҙытамаҡ () — Башҡортостандың Туймазы районындағы татар ауылы. Ҡарамалы-Ғөбәй ауыл Советы 2009 йылдың 1 ғинуарына ҡарата халыҡ һаны 387 кешеБашҡортостан Республикаһының райондары буйынса белешмә китабы .
Почта индексы — 452786, ОКАТО коды — 80251830006.


 Географик урыны 
 Район үҙәгенә тиклем (Туймазы): 41 км
 Ауыл советы үҙәгенә тиклем (Ҡарамалы-Ғөбәй): 3 км
 Яҡындағы тимер юл станцияһы (Ҡандра): 35 км

Соҡаҙытамаҡ ауылы Өҫән йылғаһы ҡушылдығы Соҡаҙы йылғаһы буйында, район үҙәге Туймазы ҡалаһынан көньяҡ-көнсығышҡа табан 41 километрҙа һәм Ҡандра тимер юл станцияһынан көньяҡҡа табан 35 километр алыҫлыҡта урынлашҡан.

 Тарихы 
мини|слева|1937 йыл
XVIII быуаттың 1-се яртыһында, Ҡазан даруғаһы Ҡаңлы улусы башҡорттары ерҙәренә Себер даруғаһы Әйле улусы башҡорттары менән керҙәшлек килешеүенә ярашлы, Соҡаҙытамаҡ ауылына нигеҙ һалынған. Атамаһы гидронимдан — ауыл урынлашҡан урын һүҙмә-һүҙ «Соҡаҙы йылғаһы тамағы» тигән ерҙе аңлата.

Соҡаҙытамаҡ йылғаһы тамағындағы ауыл Ҡаңлы улусының Үрмәкәй түбәһенә ҡараған. Был — Троицк өйәҙе Әйле улусынан сыҡҡан, типтәр ҡатламына күсмәйенсә, үҙлеген һаҡлап ҡалған ерһеҙ керҙәш башҡорттар торамаһы. Әммә уларҙың ҡаңлылар менән керҙәшлек килешеүе төҙөгән һәм йәшәй башлаған датаһы билдәле түгел. Яҡынса XVIII быуаттың 30-сы йылдарын күрһәтергә мөмкин.

Бөтә ревизиялар һәм халыҡ иҫәбен алыуҙар уларҙың этник сығышын башҡорт тип күрһәтә.

1795 йылда Соҡаҙытамаҡ ауылындағы 15 йортта 111 кеше йәшәгән .

Соҡаҙытамаҡ — ошо уҡ исемдәге улус үҙәге, ауылда идара, мәсет, 3 тирмән булған. VIII рәүиз мәғлүмәттәре буйынса, 36 йортта 7 ғаилә башлығы күп ҡатынлы булған. 319 кешенең һәр береһенә иген сәсеү ни бары бер бот икмәккә тиң булған (1843 г.). Соҡаҙытамаҡ халҡы йәмғиәтенә саҡ-саҡ картуф үтеп ингән: ул саҡта 12 бот ултыртылған.

1843 йылда иген сәсеү 319 кешенең һәр береһенә бер ботҡа тиң булған. Соҡаҙытамаҡ халҡы картуф сәсеүҙе саҡ үҙләштерә башлаған: ул саҡта 12 бот картуф ултыртылған.

Соҡаҙытамаҡта йәшәгән поход старшинаһы Тажетдин Ҡолошовтың 1783 йылғы формуляр исемлеге башҡорт казактары хеҙмәтенең төрҙәре тураһында ҡыҙыҡлы мәғлүмәт бирә: 1806—1812 йылдарҙа Яйыҡ йылғаһы буйындағы йәйге сик хеҙмәтен үтәгән ваҡытта башҡорттар отряды менән ҡаҙаҡ ханы Ширғәзе ставкаһында, һуңынан Илек Һаҡлауы (Илецкая Защита) тирәһендә Яйыҡ ҡалаһына (Уральск) аҙыҡ-түлек тейәлгән ҡаҙна транспортын оҙатып барғанЦГИА РБ. Ф. 2. Оп. 1. Д. 430. Л. 26. МИБ. Т. 3. С. 63. Малоизученные источники по истории Башкирии. С. 110, 115. ЦГИА РБ. Ф. 10. Оп. 1. Д. 1257. Л. 18. ОИБ. Т. 1.4. 1. С. 177. ЦГИА РБ. Ф. 10. Оп. 1. Д. 1257. Л. 18. .

 Биләмә берәмектәренә инеүе 

 Теркәү йылы  Улус, ауыл советы  Өйәҙ, кантон, район  Губерна, Республика  Дәүләт 1784 Ҡаңлы улусы  Бәләбәй өйәҙе  Ырымбур губернаһы  Рәсәй Империяһы 1816  Ҡаңлы улусы, 18-се йорт  12-се Башҡорт кантоны, Үрмәкәй түбәһе  Ырымбур губернаһы  Рәсәй империяһы 1834  Ҡаңлы улусы, 18-се йорт  12-се Башҡорт кантоны  Бәләбәй өйәҙе Ырымбур губернаһы  Рәсәй империяһы1847  Ҡаңлы улусы, 18-се йорт  12-се Башҡорт кантоны  Бәләбәй өйәҙе Ырымбур губернаһы  Рәсәй империяһы1859  Ҡаңлы улусы, 18-се йорт  12-се Башҡорт кантоны  Бәләбәй өйәҙе Ырымбур губернаһы  Рәсәй империяһы1895  Ҡаңлы улусы  Бәләбәй өйәҙе  Өфө губернаһы  Рәсәй империяһы1920  Соҡаҙытамаҡ улусыhttps://vk.com/wall-187020456_644  Бәләбәй кантоны  Автономлы Башҡорт ССР-ы (Бәләкәй Башҡортостан) 20px РСФСР1926  Ҡаңлы улусы  Бәләбәй кантоны  Автономлы Башҡорт ССР-ы  СССР1935  Ҡарамалы-Ғөбәй ауыл Советы  Туймазы районы  Башҡорт АССР-ы  СССР1941  Ҡарамалы-Ғөбәй ауыл Советы Туймазы районы Башҡорт АССР-ы   СССР1990  Ҡарамалы-Ғөбәй ауыл Советы  Туймазы районы Башҡортостан Республикаһы  Рәсәй Федерацияһы2008  Ҡарамалы-Ғөбәй ауыл Советы  Туймазы районы Башҡортостан Республикаһы  Рәсәй Федерацияһы    

 Ауылдың XIX быуаттың икенсе яртыһындағы үҫеше 
1865 йылда 121 йортта — 680 кеше йәшәгән. Малсылыҡ, игенселек, балта эштәре менән шөғөлләнгәндәр.

Соҡаҙытамаҡ ауылында Ҡаңлы улусы идаралығы урынлашҡан була. Мәсет, 3 һыу тирмәне булған.

 Ауылдың XX быуаттағы һәм бөгөнгө үҫеше 
1906 йылда мәсет, һыу тирмәне, бакалея кибете, запас иген һаҡлай торған мөгәзәй булған. Ҡаңлы улусы идаралығы булған.

Әлеге ваҡытта Соҡаҙытамаҡ ауылында балалар баҡсаһы, фельдшер-акушерлыҡ пункты бар.

 Халыҡ һаны 
Соҡаҙытамаҡ ауылында башҡорттар йәшәй (2002).

Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Иҫәп алыу йылы һәм көнөБөтә халыҡИр-егеттәрҠатын-ҡыҙҙарИр-егеттәр өлөшө (%)Ҡатын-ҡыҙҙар өлөшө (%) 1897 йыл 9 февраль (26 ғинуар) 1920 йыл 26 август1285 1926 йыл 17 декабрь 1939 йыл 17 ғинуар1146 1959 йыл 15 ғинуар739 1970 йыл 15 ғинуар 1979 йыл 17 ғинуар 1989 йыл 12 ғинуар376 2002 йыл 9 октябрь351 2010 йыл 14 октябрь398

 Билдәле кешеләре 
Йәһүҙин Ғимат Йыһангир улы (1898, Бәләбәй районы, Туҙлыҡыуыш ауылы — 10.07.1938) — дәүләт эшмәкәре, 1920 йылдың мартында Соҡаҙытамаҡ ауылының улус башҡарма комитеты рәйесе итеп тәғәйенләнә. Ишембай нефтен үҙләштереүҙе башлаусы, БАССР-ҙың игенселек халыҡ комиссары (1937), сәйәси золом ҡорбаны[Курганов Денис, Федин П. А. Возвращение расстрелянного наркома, 2007. isbn: 5-88719-074-4]Ягудин Гимад Зиянгирович

 Хәтер 
 Электронный Музей Памяти Туймазинского района

 Урамдары 

 Бакланов урамы ( Бакланова (улица)
 Мәктәп урамы ( Школьная (улица)
 Йылға урамы ( Речная (улица)Карта д. Чукадытамак. Улицы 

 Тирә-яҡ мөхит 
Ер-һыу атамалары

Тауҙар:

Урмандар:

Йылғалар:
 Өҫән, Соҡаҙы

Шишмәләр:

Ялан-бесәнлектәр:

Таусыҡтар, түбәләр:

Тарихи ҡомартҡы:

 Шулай уҡ ҡарағыҙ 
 Әйле
 Ҡаңлы

 Әҙәбиәт 
 Асфандияров А. З. История сёл и деревень Башкортостана (справочник). Уфа: Китап, 2001, книга 9, 64—65 с.
 Хисамитдинова Ф. Г. Башкирская ойконимия XVI—XIX вв. Уфа, Башкирское книжное издательство, 1991.

 Һылтанмалар 


 Память. Туймазинский район. Региональный общественный Фонд поисковых отрядов РБ
 Электронный Музей Памяти Туймазинского района

 Иҫкәрмәләр 

Категория:Туймазы районы ауылдары