Билал

Билал () — Башҡортостандың Баймаҡ районындағы ауыл. 2009 йылдың 1 ғинуарына ҡарата халыҡ һаны 651 кешеБашҡортостан Республикаһының райондары буйынса белешмә китабы .
Почта индексы — 453666, ОКАТО коды — 80206810001.

 Исеменең килеп сығышы 
Ауылдың исеме Билал антропонимынан алынған[Усманова М. Г. Имя отчей земли. Bсторико лингвистическое исследование топонимов бассейна реки Сакмар. — Уфа: Китап, 1994, — 272 стр.. ISBN 5-295-01337-5].

 Географик урыны 
Ирәндек һыртының көнбайыш битендә Һаҡмар йылғаһының һул ярында урынлашҡан.
 Район үҙәгенә тиклем (Баймаҡ): 70 км
 Яҡындағы тимер юл станцияһы (Сибай): 109 км.

 Тарихы 
Ауыл аҡһаҡалдары күрһәтеүенсә, ауылға 1755 йылда нигеҙ һалынған. Рәсми рәүештә 1795 йылда Ырымбур губернаһының Верхнеурал өйәҙе Ҡарағай-Ҡыпсаҡ (башҡа мәғлүмәттәргә ярашлы ҡара ҡыпсаҡ) улусы составында телгә алына.

Атамаһы Таһир ауылынан килеп төпләнгән Билал исемле кешенән алынған, уның улдары — Төлкө, уның улдары Рәхмәтулла, Ирназар; Ирназарҙың балалары — Ҡастаран, Ғөзәйер, игеҙәктәр Байғунды һәм Иҙрис; Ҡастарандың улы — Юлмөхәмәт; Юлмөхәмәттең улдары — Хәмит, Мөхәмәтсафа, Ғәбит, Исхаҡ, Мөхәмәтвәли. Иҙристың улдары — Байегет, Әхмәт, Мөхәмәтвәли, Әбделмалбай. Билалдың кесе улы Мәмбәтсура (1774 йылғы), уның улы — Бикбай, ейәне — Әбделмәжит.

Билалдар 1812 йылғы Ватан һуғышында әүҙем ҡатнаша: зауряд-хорунжий Мөхәмәтйән Алтынаманов, рядовойҙар Әбйәлил Алсынбаев, Байегет Иҙрисов, Мөхтәсар Дәүләткилдин, Йыһанша Ильясов, Әбсәләм Ҡадырғәлин, Алтынғужа Алтынаманов, Байбура Солтанғужин, Әбделмөкмин Төлкөбаев, Ҡотлозаман Ҡотлогилдин. Яугирҙар юғары хәрби наградалар менән бүләкләнә.

1864 йылдан Билал ауылында Ҡарағай-Ҡыпсаҡ улусының идаралығы урынлашҡан була.

1897 йылда ауылда урыҫ-башҡорт мәктәбе асыла, уның ойоштороусыһы — Билал Абдрахманов. Октябрь революцияһынан һуң ул Бөрйән-Түңгәүер кантревкомын етәкләй.

Совет осоро

1920 йылда Билал Абдрахманов кантондың башҡа етәкселәре менән бергә Поленов тарафынан атып үлтерелә. 1920-се йылдар аҙағында бында уҡытыусы булып Башҡортостандың халыҡ яҙыусыһы Зәйнәб Биишева эшләй һәм Нурия һәм Мортаза Айытбаевтарҙа фатирҙа тора[Зәйнәб Биишева беҙҙең хәтерҙә], ғалим-атомсы, Урал политехник ғилми-тикшерен институтының генеральный директоры Л. А. Зәйнуллин башланғыс мәктәптә уҡый.

1930 йылда административ райондарҙың биләмәләрен билдәләгән саҡта Билал ауылы һәм Билал ауыл Советы Әбйәлил районы составына инә.

1931 йылда бында «Һәүәнәк» совхозының малсылыҡ фермаһы булдырыла.

1990-сы йылдарҙың аҙағында һәм 2000-се йылдарҙың башында ҙур үҙгәрештәр була, Билалға тәбиғи газ үткәрелә, бында республика әһәмиәтендәге Өфө — Баймаҡ юлы һалына.

Бөгөнгө көнө

Билал ауылы тураһында республика һәм район гәзиттәрендә, интернет селтәрҙәрендә әленән-әле яҡшы хәбәрҙәр баҫылып тора. «Нисек йәшәйһең, йәш ғаилә?», «Сәскәле йорт — ауыл биҙәге», «Милләт сәңгелдәге янында ҡатын-ҡыҙ тора», «Китап бүләк ит» исемле акциялар районда тәүгеләрҙән үткәрелә. Шулай уҡ пандемия ваҡытында «Һеҙ китапханаға килмәһәгеҙ, китап һеҙгә бара» исемле акция үткәрелде, ирекмәндәр оло йәштәге ауылдаштарына китаптарҙы өйҙәренә алып барҙыЯңы акция старт алды . Әлеге эштәрҙе башҡарыуҙа ауыл китапханаһы (китапханасы Райхана Булатова) күп көс һала. Бында «Бәйләргә лә, тегергә лә өйрәтә беҙҙе китап» тип исемләнгән түңәрәк эшләй, унда ҡорама ҡорорға ла өйрәнәләр, уҡыған китаптар буйынса әңгәмә лә ҡораларУңған Билал ҡыҙҙары! . 2001 йылда совхоз йорто мәсет өсөн бирелә, ауыл халҡы үҙ көсө менән бинаға реконструкция үткәрә. Мәсеттә халыҡ өсөн төрлө файҙалы саралар үткәрелеп тора. Иман йортонда ир-егеттәрҙең күп булыуы ҡыуандыраЙәшлек. 25 ФЕВРАЛЬ 2019 Ҡолас йәйеп ҡаршы ала Билал…  . Ауылда урта дөйөм белем биреү мәктәбе база мәктәбе булараҡ билдәле, унда 153 уҡыусы белем ала, барлығы 17 уҡытыусы эшләй. Һәмән һәм Күгиҙел ауылдарынан уҡыусыларҙы ике автобус менән ташыйҙар (бөтәһе 72 бала). Билал мәктәбе районда алдынғылар рәтендә, йыш ҡына төрлө конкурстарҙа призлы урындар яулай, мәҫәлән, ике йыл рәттән «Иң яҡшы уҡыу-тәжрибә участкаһы» исемлегенә инә, 2018 йылда район буйынса үткән «Зеленый наряд школы» конкурсында ла еңеүсе була. Балалар баҡсаһында 56 бала йөрөгән ике төркөм бар, бында ла эштәр йәнле ойошторола. Элекке участка дауахана бинаһында ауыл админстрацияһы һәм фельдшер-акушерлыҡ пункты урынлашҡан. Ауылда йәштәр күпләп яңы йорттар һала, халыҡ айыҡ, сәләмәт тормош алып барыу яҡлы. 2022 йылдың 26 мартында ауылда район саңғысылары ярышы уҙғарылдыАтайсал. 26 МАРТ 2022. САҢҒЫСЫЛАР БИЛАЛҒА ЙЫЙЫЛДЫ  Билалда ҡатын-ҡыҙҙар өсөн эш проблемаһы юҡ тиерлек, сөнки ике йыл элек «Колибри» тегеү цехы селтәренең (етәксеһе Ленара Вәхитова) филиалы асылған һәм ауылды 22 эш урыны менән тәьмин иткән. Умартасылыҡ һәм малсылыҡ — киң таралған тармаҡ. Халыҡ үҙ көсө менән мал көтөп, умарталар тотоп, артҡанын баҙар һатып, етеш тормошта йәшәргә тырыша.

 Халыҡ һаны 
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Иҫәп алыу йылы һәм көнөБөтә халыҡИр-егеттәрҠатын-ҡыҙҙарИр-егеттәр өлөшө (%)Ҡатын-ҡыҙҙар өлөшө (%) 1897 йыл 9 февраль (26 ғинуар) 1920 йыл 26 август 1926 йыл 17 декабрь 1939 йыл 17 ғинуар 1959 йыл 15 ғинуар 1970 йыл 15 ғинуар 1979 йыл 17 ғинуар 1989 йыл 12 ғинуар 2002 йыл 9 октябрь 2010 йыл 14 октябрь55728826951,748,3

Ауылда ҡара ҡыпсаҡ ырыуы башҡорттары йәшәй.

 Урамдары 

  Әүхәҙи Маликов (урамы) —  Аухади Маликова (улица)
  З. Биишева (урамы) —  З.Биишевой(улица)
  Кирам Мәхмүтов(урамы) —  Кирама Махмутова (улица)
  Күгиҙел (урамы) —  Кугидель (улица)
  Йәштәр (урамы) —  Молодежная (улица)
  Күпер (урамы) —  Мостовая (улица)
  Йәштәр (урам) —  Молодежная (улица)
  Салауат Юлаев (урамы) —  Салавата Юлаева (улица)
  Һаҡмар (урамы) —  Сакмар (улица)
  Туғай (урамы) —  Тугая (улица)
Улицы

 Билдәле шәхестәре 
 Абдулла Сурағолов — хәрби эшмәкәр. 1812 йылғы Ватан һуғышында һәм 1813—1814 йылдарҙағы Рус армияһының сит илгә походтарында 14-се Башҡорт атлы полкының поход старшинаһы, подпоручик.
 Низамова Флүрә Усман ҡыҙы (1951) — Билал ауылында тыуған. Юғары категориялы уҡытыусы, хеҙмәт ветераны. «Әбйәлил батыры», «Ҡыҙыл буйы ҡыҙырым», «Күңел дәфтәре» китаптары авторы. Ҡол-Дәүләт исемендәге премия лауреаты60 px28 ДЕКАБРЬ 2020. Тауыҡ һурпаһы

 Иҫкәрмәләр 

 Әҙәбиәт 
 Административно-территориальное устройство Республики Башкортостан: Справочник. — Уфа: ГУП РБ Издательство «Белая Река», 2007. — 416 с.— ISBN 978-5-87691-038-7.


 Усманова М. Г. Имя отчей земли. Bсторико лингвистическое исследование топонимов бассейна реки Сакмар. — Уфа: Китап, 1994, — 272 стр.. ISBN 5-295-01337-5
 Словарь топонимов Башкирской АССР

Категория:Тарихи Башҡортостан ерҙәре топонимикаһы
Категория:1755 йылда нигеҙләнгән тораҡ пункттар
Категория:Алфавит буйынса тораҡ пункттары
Категория:Һаҡмар буйындағы тораҡ пункттар