Башҡортостан йылғалары

Башҡортостан йылғалары — Башҡортостан Республикаһы биләмәләре аша аҡҡан бөтә йылғалар барлығы.

 Дөйөм ҡылыҡһырлама 
Республика йылғалары башлыса ике йылға бассейнына — Волга (Кама) һәм Яйыҡ бассейндарына ҡарай. Тик көнсығыштағы бәләкәй йылғаларҙың өлөшө — Уй үрге ҡушылдыҡтары менән, Мейәс һәм башҡалар — Обь бассейнына ҡарай.
мини|220пкс|Яҙғы ташҡын ваҡытында Бөрө йылғаһы
мини|220пкс|Һаҡмар йылғаһы Йылайыр районында
220px|Яйыҡ йылғаһының инешендәге «Азия» һәм «Европа» яҙыуҙары һәм иҫәлекле билдә|thumb
мини|220пкс|Мәмбәт ҡаяһы янында Еҙем йылғаһы
Республикала дөйөм оҙонлоғо 57 366 километр тәшкил иткән барлығы 12 725 йылға иҫәпләнә. Күп кенә йылғаларҙың оҙонлоғо 10 километрҙан аҙыраҡ.

 Йылғалар һаны һәм уларҙың оҙонлоғо
  Йылға категориялары
 Оҙонлоҡ градациялары (км)
 Йылғалар һаны
 Дөйөм оҙонлоғо (км)
  Иң бәләкәйҙәре
 10-дан кәм
 11 731
 29 317
  10—25
 752
 10 928
  Бәләкәй
 26—50
 156
 5 473
  51—100
 58
 3 922
  Уртаса
 101—200
 17
 2 340
  201—300
 4
 898
  301—500
 3
 1 056
  Ҙур
 501—1000
 3
 2 002
  1000-дән ашыу
 1
 1 430
  Барлығы
 12 725
 57 366


Ағиҙел һәм Яйыҡ йылғалары ҡушылдыҡтары менән көньяҡ, көнсығыш һәм көнбайыш йүнәлешендә атмосфера яуым-төшөмдәрен ағыҙыу юлдары булып тора.

 Башҡортостандың иң ҙур йылғалары тураһында мәғлүмәттәрДөйөм оҙонлоғо 100 километрҙан ашыу булған.
  Башҡортса атамаһы
 Урыҫса атамаһы
 Оҙонлоғо, км (шул иҫ. респ. терр. б-са)
 Бассейн майҙаны, км² (шул иҫ. респ. терр. б-са)
  Ағиҙел
 Белая (Агидель)
 1 430
 142 000
  Ыҡ
 Ик (приток Камы)
 571 (450)
 18 100
  Дим (Күгиҙел)
 Дёма
 535 (420)
 12 800
  Өфө (Ҡариҙел)
 Уфа (Караидель)
 918 (390)
 53 100
  Һаҡмар
 Сакмара
 760 (348)
 30 400 (5 940)
  Инйәр
 Инзер
 307
 5 380
  Әй
 Ай
 571 (278)
 15 000
  Һикияҙ
 Сикияз
 16
  Һикеяҙ (Әй ҡушылдығы)
 Сикияз
 28
   Саған
 Саган
 билдәһеҙ
   Олөйөр
 Улуир
 38
  327 
  Тере Танып
 Быстрый Танып
 345
 7 560
  Оло Эйек
 Большой Ик (приток Сакмары)
 341 (256)
 7 670
  Нөгөш
 Нугуш
 235
 3 820
  Таналыҡ
 Таналык
 225
 4 160
  Йүрүҙән
 Юрюзань
 404 (224)
 7 240
  Еҙем
 Зилим
 215
 3 280
  Сөн
 Сюнь
 209
 4 500
  Өршәк
 Уршак
 193
 4 230
  Сәрмәсән
 Чермасан
 186
 3 970
  Оло Ҡыҙыл
 Большой Кизил
 172
 2 080
  Яйыҡ
 Урал (Яик)
 2 534 (165)
 220 000 (2 480)
  Ашҡаҙар
 Ашкадар
 165
 3 780
  Йылайыр (Урман Йылайыры)
 Зилаир
 158
 1 210
  Өҫән
 Усень
 147
 2 460
  Оло Һүрәм
 Большая Сурень
 131
 1 580
  Бөрө
 Бирь
 128
 2 200
  Ҡармасан
 Кармасан
 128
 1 780
  Уҫы
 Уса
 126
 964
  Баҙы
 База
 123
 1 590
  Эҫем (Ағиҙел ҡушылдығы)
 Сим
 239 (120)
 11 700
  Кесе Эйек (Ҡарман)
 Малый Ик (приток Большого Ика)
 118
 640
  Үҙән
 Узян
 116
 590
  Оло Ыйыҡ
 Большой Ик (приток Ая)
 108
 1 460
  Ләмәҙ
 Лемеза
 119 (103)
 1 800
  Ҡуғанаҡ
 Куганак
 102
 1 480
  Ыйыҡ (Әй ҡушылдығы)
 Ик (приток Ая)
 102
 1 296
  Ялан Йылайыры (йылға)
 Крепостной Зилаир
 100
 900
  Ҡаҫмарт
 Касмарка
 123 (95)
 1 431
  Кесе Ҡыҙыл
 Малый Кизил
 113 (93)
 1 540
  Төй
 Тюй
 195 (65)
 3 700
  Беүә
 Буй
 228 (60)
 6 530
  Уй
 Уй
 462 (42)
 34 400 (720)
  Кама (Иҙел, Сулман Иҙел)
 Кама
 1 805 (36)
 507 000
  Мейәс
 Миасс
 658 (33)
 21 800


Саруа һәм Яманйылға йылғалары тәбиғәт ҡомартҡылары булып тора, улар Башҡортостан Республикаһы һәм Рәсәй Федерацияһы ҡануниәте менән ҡурсалана.

 Иҫкәрмәләр 

 Әҙәбиәт 
 Атлас туристических ресурсов Республики Башкортостан. — Уфа, 2007. — 276 с.
 Гареев А. М. Реки и озера Башкортостана. — Уфа: Китап, 2001. — 260 с. ISBN 5-295-02879-8
 Абдюкова Э. А., Кулагин А. Ю., Рашитова Г. С., Абдюкова Г. М. Экологическая оценка воздействия агропромышленного комплекса на состояние малых рек Башкортостана.// Научный журнал КубГАУ, № 73 (09). 2011.
 Отчёт о состоянии водных объектов Республики Башкортостан. Уфа, 2011.

 Һылтанмалар 


 Реки Башкортостана // Экология Республики Башкортостан. 
 ПЕРЕЧЕНЬ РЕК ДЛИНОЙ 10 и БОЛЕЕ КИЛОМЕТРОВ, ПРОТЕКАЮЩИХ ПО территории РЕСПУБЛИКИ БАШКОРТОСТАН И ИМЕЮЩИХ РЫБОХОЗЯЙСТВЕННОЕ ЗНАЧЕНИЕ Приложение N 2 к Постановлению Кабинета Министров Республики Башкортостан от 7 сентября 1998 г. N 187 

*
Категория:Тарихи Башҡортостан ерҙәре топонимикаһы