Амангилде (Әбйәлил районы)

Амангилде (; икенсе атамаһы Тоҡомбәт) — Башҡортостан Республикаһының Әбйәлил районындағы ауыл. Амангилде ауыл Советының административ үҙәге. 2010 йылдың 14 октябренә халыҡ һаны 651 кеше булған.
ОКАТО коды — 80201807001.

 Географик урыны 
 Район үҙәгенә тиклем (Асҡар): 25 км
 Яҡындағы тимер юл станцияһы (Магнитогорск): 77 км

Амангилде ауылы Оло Ҡыҙыл йылғаһы буйында, район үҙәге Асҡар ауылынан көнбайышҡа табан 25 километр һәм Магнитогорск тимер юл станцияһынан көньяҡ-көнбафПоЬйышҡа табан 77 километр алыҫлыҡта урынлашҡан.

 Тарихы 
Амангилде (Тоҡомбәт) ауылының ике исеме бар. Верхнеурал өйәҙе Тамъян улусы башҡорттары үҙҙәренең аҫаба ерҙәрендә 1816-1834 йылдар араһында  нигеҙ һалған. Әйтер кәрәк, XVIII быуатта — XIX быуат башында бындай исем аҫтында ауылдар булмаған. XVIII быуаттың 30-сы йылдарында Тамъян улусы старшинаһы Тоҡомбәт Әлембәтов булғаны билдәле. Һәм ауылдың тәүге атамаһы Тоҡомбәт антропонимынан булған. 

XIX быуат уртаһынан Амангилде исеме менән йөрөтөлә башлай. Амангилденең улдары — Ыласын, Тайсы һәм Мөхәмәтғәле Амангилдиндар.

1834 йылда Амангилделә йәшәгән 25 хужалыҡта донъя көткән 177 кешегә 125 ат, 100 һыйыр, 100 һарыҡ, 30 кәзә тура килә. 20 ылау булып Буҙбейә, Ҡыраҡа башы, Мостаүлгән йылғалары буйлап күсеп йөрөгәндәр. Барлығы 240 бот яҙғы икмәк сәселгән. Оло Ҡыҙыл йылғаһы буйында тирмәндәре булғанИСДБ|страница=36}}.

1859 йылда Амангилде ауылында 252 кеше йәшәгән. 1866 йылда ауылдың 32 йортонда 233 кеше йәшәгән. Малсылыҡ, игенселек менән шөғөлләнгәндәр. 

1900 йылда ауылда мәсет, һыу тирмәне булған. 1920 йылда Амангилделә 541 кеше йәшәгәнИСДБ|страница=36}}.

 Халыҡ һаны 

 Милли составы
2002 йылғы иҫәп алыуға ярашлы, халыҡтың күпселеге — башҡорттар (100 %).

Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Иҫәп алыу йылы һәм көнөБөтә халыҡИр-егеттәрҠатын-ҡыҙҙарИр-егеттәр өлөшө (%)Ҡатын-ҡыҙҙар өлөшө (%) 1897 йыл 9 февраль (26 ғинуар)336 1920 йыл 26 август228 1926 йыл 17 декабрь 1939 йыл 17 ғинуар479 1959 йыл 15 ғинуар420 1970 йыл 15 ғинуар 1979 йыл 17 ғинуар 1989 йыл 12 ғинуар571 2002 йыл 9 октябрь835 2010 йыл 14 октябрь65131733448,751,3

Әлеге ваҡытта Амангилде ауылында урта мәктәп, балалар баҡсаһы, дауалау амбулаторияһы, Мәҙәниәт йорто, китапхана, мәсет бар.

 Билдәле шәхестәре 
 Тайсин Вафир Нурислам улы (6.08.1927—10.01.1995), хеҙмәт алдынғыһы. 1960—1987 йылдарҙа «Урал» совхозының тракторсы-машинисы. Социалистик Хеҙмәт Геройы (1957)Тайсин Вафир Нурислам улы — Башҡорт энциклопедияһы .
 Әхмәтҡужин Әсхәл Әбүталип улы; Әсхәл Әхмәт-Хужа (24.06.1942—8.11.2018), 8 ноябрь 2018 йыл) —шағир, тәржемәсе. 1970 йылдан СССР Яҙыусылар союзы ағзаһы. Рәсәй Федерацияһының (2002) һәм Башҡортостан Республикаһының (1992) атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре. Башҡортостандың мәғариф отличнигы (2002). Әҙәби премиялар лауреаты. Башҡортостан Республикаһының Халыҡтар дуҫлығы ордены кавалеры (2007). Әбйәлил районының почётлы гражданы (2007).
 Юлмөхәмәтов Әхиәр Хәкимйән улы (12.01.1936-13.02.2009), хеҙмәт алдынғыһы. 1960—1997 йылдарҙа ауыл киномеханигы. Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1979), Ленин ордены кавалеры (1971)Заслуженные люди СП. Юлмухаметов Ахияр Хакимьянович. Амангильдинский сельсовет муниципального района Абзелиловский район. Официальный сайт .
 Дәүләткирәев Айтуған Әхмәт улы (14 ноябрь 1972 йыл) — бейеүсе, Башҡортостан Республикаһының халыҡ артисы (2014).

 Урамдары 

 урамы ( (улица)
 Вадим Бакиев урамы ( Вадима Бакиева (улица)
 Вафир Тайсин урамы ( Вафира Тайсина (улица)
 Комсомол урамы ( Комсомольская (улица)
 Ҡыҙыл урамы урамы ( Кизил (улица)
 Урман урамы ( Лесная (улица)
 Йәштәр урамы ( Молодежная (улица)
 Салауат Юлаев урамы ( Салавата Юлаева (улица)
 Төньяҡ урам ( Северная (улица)
 Тайманышты урамы ( Тайманашты (улица)
 Таштимер Баймөхәмәтов урамы ( Таштимера Баймухамәтова (улица)
 Сәскә урамы ( Цветочная (улица)
 Үҙәк урамы ( Центральная (улица)Улицы

 Видеояҙмалар 
 һаумыһығыҙ ауылдаштар Амангилде ауылы 

 Ауыл ваҡытлы матбуғатта 
 Сафина Ф. Хәҙер юл аҙап түгел, ә йырлап йөрөрлөк. «Башҡортостан» гәзите, 2014, 2 декабрь«Башҡортостан» гәзите, 2014, 2 декабрь

 Әҙәбиәт 
 Административно-территориальное устройство Республики Башкортостан: Справочник. — Уфа: ГУП РБ Издательство== Әҙәбиәт == «Белая Река», 2007. — 416 с.— ISBN 978-5-87691-038-7.
 Асфандияров А. З. История сел и деревень Башкортостана и сопредельных территорий. Уфа: Китап, 2009. — 744 с. ISBN 978-5-295-04683-4

 Һылтанмалар 

  36 б.
 Административно-территориальное устройство Республики Башкортостан : Справочник. Уфа : Китап, 2017. — 472 с. : ил. ISBN 978-5-295-06668-9 
 Амангильдино на портале «Генеалогия и Архивы»

 Иҫкәрмәләр 

Категория:Әбйәлил районы ауылдары