Ҡырмыҫҡалы районы

Ҡырмыҫҡалы районы () — Башҡортостан Республикаһының урта өлөшөндә, Ағиҙел йылғаһының һул яғында урынлашҡан район.

1930 йылда ойошторолған. Майҙаны — 1751 км2.

Район үҙәге — Ҡырмыҫҡалы ауылы.

Ҡырмыҫҡалы районы Дәүләкән, Шишмә, Өфө, Иглин, Архангел, Ғафури, Ауырғазы райондары менән сиктәш.

2002 йылғы халыҡ иҫәбе буйынса халыҡ һаны — 46,2 мең кеше. Күпселеген башҡорттар (42,68 %), татарҙар (28,97 %) һәм урыҫтар (16,06 %) тәшкил итә.

Халыҡтың уртаса тығыҙлығы — 26,4 кеше/км2.

 Билдәле шәхестәр 
 Аҡбашев Рәшит Шаһабетдин улы (29.05.1933—21.02.2015), СССР һәм Рәсәй һаулыҡ һаҡлау эшмәкәре, 1962—1994 йылдарҙа Янғантау шифаханаһының баш табибы. Медицина фәндәре кандидаты (1975). Рәсәй Федерацияһының (1993) һәм Башҡорт АССР-ының (1967) атҡаҙанған табибы. СССР-ҙың һаулыҡ һаҡлау отличнигы, СССР профсоюздары курортары отличнигы, «Почёт Билдәһе» ордены кавалеры. Салауат районының почётлы гражданы (2012).
 Безденежный Фёдор Ильич (23.02.1926—26.10.2001), нефтсе, 1959—1981 йылдарҙа «Арланнефть» нефть һәм газ сығарыу идаралығы операторы, скважиналарҙы ер аҫтында ремонтлау мастеры. Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы. Социалистик Хеҙмәт Геройы (1971). Нефтекама ҡалаһының почётлы гражданы (1978).
 Ирек Кинйәбулатов (15.07.1938—2.06.2016), шағир һәм яҙыусы, журналист һәм публицист. Башҡортостан Республикаһының Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы лауреаты (2008), Салауат Юлаев ордены кавалеры (2014), Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (2001). Зәйнәб Биишева (2000), Сергей Чекмарёв (2000), Рәми Ғарипов (2001), Фәтих Кәрим (2006), Мәжит Ғафури (2007), Мөхәмәтсәлим Өмөтбаев (2007) һәм Назар Нәжми (2014) исемендәге премиялар лауреаты. Райондың почётлы гражданы. Абдулла ауылынан.
 Кинйәғолов Барый Исмай улы (1.06.1948—25.06.2018), хужалыҡ һәм дәүләт эшмәкәре, хоҡуҡ белгесе. Юридик фәндәр докторы (2004). Башҡорт АССР-ының 12-се саҡырылыш Юғары Советы һәм Башҡортостан Республикаһының 1-се саҡырылыш Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай депутаты. Башҡортостандың атҡаҙанған төҙөүсеһе (1996), РСФСР-ҙың халыҡ мәғарифы отличнигы (1981). Салауат Юлаев ордены кавалеры (2006). Иҫке Йәнбәк ауылынанБашҡорт энциклопедияһы — Кинйәғолов Барый Исмай улы .
 Ҡолбахтин Нәзир Мырҙабай улы (17.09.1941), тарихсы-ғалим, юғары мәктәп уҡытыусыһы. Тарих фәндәре докторы (1997), профессор (1998). Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған фән эшмәкәре (2001), Рәсәй Федерацияһының почётлы юғары профессиональ белем биреү хеҙмәткәре (2003). Башҡортостан Фәндәр академияһының Р. Ғ. Кузеев исемендәге премия лауреаты (2009). Шәрипҡол ауылынан.
 Ҡунаҡбаев Сабирйән Абдулла улы (29.12.1901—3.07.1996), ғалим-селекционер, БССР Фәндәр академияһының почётлы академигы (1991), ауыл хужалығы фәндәре кандидаты (1950). Социалистик Хеҙмәт Геройы (1987). РСФСР-ҙың атҡаҙанған агрономы (1957), БАССР-ҙың атҡаҙанған фән эшмәкәре (1963). Олокүл ауылынан.
 Майстренко Валерий Николаевич (8.09.1947) — ғалим-химик, Башҡортостан Республикаһы Фәндәр академияһының ағза-корреспонденты (2006), химия фәндәре докторы (1990), профессор (1992), Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған фән эшмәкәре (2001). (Новиковка ауылынан (хәҙер бөткән).
 Маскулов Рамзит Мөнир улы (27.09.1957) — архитектор, 1987 йылдан СССР Архитекторҙар союзы ағзаһы. Рәсәй Федерацияһының почётлы (2007), Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған (2002) архитекторы. (Яңы Ҡыйышҡы ауылынан)Башҡорт энциклопедияһы — Маскулов Рамзит Мөнир улы .
 Мифтахова Әминә Садиҡ ҡыҙы (8.12.1923—25.11.2005), табип-ғалим, балалар неврологы. 1953—1986 йылдарҙа Башҡорт дәүләт медицина институты уҡытыусыһы, 1972—1983 йылдарҙа кафедра мөдире. Медицина фәндәре докторы (1973), профессор (1974). СССР-ҙың һаулыҡ һаҡлау отличнигы (1967). Абдулла ауылынанБашҡорт энциклопедияһы —Мифтахова Әминә Садиҡ ҡыҙы .
 Рафиҡов Ғәббәс Ғабдрафиҡ улы (26.03.1899—1982), дәүләт һәм хужалыҡ эшмәкәре. 1944—1955 йылдарҙа Ҡырмыҫҡалы район Советы рәйесе. Башҡорт АССР-ының 2-се һәм 3-сө саҡырылыш Юғары Советы депутаты. БАССР Юғары Советы Президиумы, КПСС-тың Башҡортостан өлкә комитеты һәм СССР Журналистар союзы ағзаһы, РСФСР-ҙың персональ пенсионеры. Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ, Ҡыҙыл Йондоҙ һәм ике «Почёт Билдәһе» ордены кавалеры.  Иғмәт ауылынанИлишевский историко-краеведческий музей. Официальный сайт. Илишевская историческая энциклопедия. Рафиков Габбас Габдрафикович.
 Сәлихова Эльвина Әхнәф ҡыҙы (18.12.1973), тел белгесе, юғары мәктәп уҡытыусыһы. Филология фәндәре докторы (2008). Прибельский ауылынанБашҡорт энциклопедияһы — Сәлихова Эльвина Әхнәф ҡыҙы .
 Ураҙбахтин Илдар Миҙхәт улы (9.05.1954), ғалим-хирург, юғары мәктәп уҡытыусыһы. Медицина фәндәре докторы (2005). Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған табибы (2005), Фән һәм техника өлкәһендәге дәүләт премияһы лауреаты (2007). Атйетәр ауылынанБашҡорт энциклопедияһы — Ураҙбахтин Илдар Миҙхәт улы .  
 Ханнанов Рәсих Нурғәли улы (28.10.1931), журналист, шағир һәм яҙыусы. 1957 йылдан СССР Журналистар союзы, 1959 йылдан СССР Яҙыусылар союзы, 1960 йылдан КПСС ағзаһы. 1992—1994 йылдарҙа Ҡыҙыл таң республика гәзите мөхәррире. Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1981). Шәһит Хоҙайбирҙин (1994) һәм Әнғәм Атнабаев (2005) исемендәге лауреаты.
 Хөсәйенов Марат Әсҡәт улы (15.05.1944—12.12.2016), хужалыҡ эшмәкәре. 1972—2008 йылдарҙа Өфөнәң Электр транспорты идаралығында яуаплы вазифаларҙа. Рәсәй Федерацияһының (2007) һәм Башҡортостан Республикаһының (2000) атҡаҙанған транспорт хеҙмәткәре, Рәсәй Федерацияһының почётлы транспорт хеҙмәткәре (2000). Һарт-Наурыҙ ауылынанБашҡорт энциклопедияһы — Хөсәйенов Марат Әсҡәт улы.
 Хәзипов Рим Хәлит улы (30.01.1939), ғалим-инженер‑технолог, юғары мәктәп уҡытыусыһы. Техник фәндәр докторы (1995), профессор (2007). Башҡорт АССР‑ының атҡаҙанған уйлап табыусыһы (1987), Рәсәй Федерацияһының почётлы нефтсеһе (2001). Ҡырмыҫҡалы ауылынанБашҡорт энциклопедияһы — Хәзипов Рим Хәлит улы. 
 Хәмитов Нәжип Шәңгәрәй улы (5.11.1898—5.09.1943), Бөйөк Ватан һуғышында батырҙарса һәләк булған СССР хәрби эшмәкәре. Уҡсылар корпусы командиры, генерал-майор (1943). Ленин, Ҡыҙыл Байраҡ һәм 1-се дәрәжә Ватан һуғышы ордендары кавалеры. Олокүл ауылынан.

 Халыҡ һаны 
1939 йылдан башлап халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса районда даими йәшәгән халыҡ һаны (кеше):

 Ауыл биләмәләре һәм ауылдар 
ОКАТО кодыҠырмыҫҡалы районы'''''' 80 235 805 000Атйетәр ауыл Советы 80 235 805 001 Атйетәр 80 235 805 002  Елизаветино 80 235 805 003  Ҡушкүл 80 235 805 004  Никитин 80 235 805 005  Яңы Алексеевка  80 235 805 006  Иҫке Алексеевка 80 235 805 007 Иҫке Йәнбәк  80 235 805 008 Һыулыҡыуаҡ  80 235 805 009 Таңсәйет  80 235 805 010  Шишмә 80 235 805 011  Яковлевка 80 235 805 012 Яҡтыялан  80 235 815 000Боҙаяҙ ауыл Советы 80 235 815 001 Боҙаяҙ  80 235 815 002  Александровка  80 235 815 003 Боҙаяҙбаш  80 235 815 004  Алмалыҡ 80 235 820 000Ефремкин ауыл Советы 80 235 820 001  Ефремкин 80 235 820 002 Алайғыр  80 235 820 003  Антоновка  80 235 820 004  Бочкарёвка 80 235 820 005  Георгиевка  80 235 820 006  Дмитриевка  80 235 820 007 Күлләр  80 235 820 008  Матросовка 80 235 820 009 Мөрсәк  80 235 820 010  Никифоровка 80 235 820 011  Яңы Ҡаҙан 80 235 823 000Ҡабаҡ ауыл Советы 80 235 823 001  Ҡабаҡ 80 235 823 002 Түбәнге Тимкә  80 235 823 003  Салйоғот 80 235 823 004 Ҡабак станцияһы  80 235 823 005 Иҫке Ҡыйышҡы  80 235 823 006 Сихонкин  80 235 823 007 Балта 80 235 823 008 Үрге Тимкә  80 235 823 009 Үрге Углич  80 235 823 010  Яңы Муса 80 235 823 011  Романовка 80 235 825 000Ҡамышлы ауыл Советы 80 235 825 001  Ҡамышлы 80 235 825 002  Александровка 80 235 825 004 Үрге Төкөн  80 235 825 006  Ҡаракүл 80 235 825 007 Малай  80 235 825 008 Түбәнге Төкөн  80 235 825 009  Яңы Петровка 80 235 830 000Ҡарлыман ауыл Советы 80 235 830 001 Олокүл  80 235 830 002  Ивановка 80 235 830 003 Көстөғол  80 235 830 004  Михайловка  80 235 830 005 Яңы Аҡташ  80 235 830 006  Октябрь 80 235 830 007  Покровка 80 235 830 008  Урал 80 235 830 009 Шәрипҡол  80 235 835 000Ҡырмыҫҡалы ауыл Советы 80 235 835 001  Ҡырмыҫҡалы 80 235 835 002  Аксаков  80 235 835 003  Алексеевка 80 235 835 004  Берёзовка 80 235 835 005  Ҡарлыман 80 235 835 006 Кәсеүән 80 235 835 007  Яңы Троицк 80 235 840 000Николаевка ауыл Советы. 80 235 840 001  Константиновка 80 235 840 002  Николаевка 80 235 840 003  Ульяновка 80 235 840 004 Кальмовка  80 235 845 000Яңы Ҡыйышҡы ауыл Советы 80 235 845 001 Яңы Ҡыйышҡы  80 235 845 003 Калгановка  80 235 845 004 Мөкәй  80 235 845 005  Мырҙа 80 235 845 006 Таҙлар станцияһы  80 235 845 007 Һарт-Шишмә  80 235 845 008 Төбәк-Таҙлар  80 235 845 009  Үтәгән 80 235 850 000Подлуб ауыл Советы 80 235 850 001  Подлуб 80 235 850 002  Бүләкәй 80 235 850 004  Орловка  80 235 850 005  Яҡты Күл 80 235 850 006  Ляхов 80 235 850 007  Бекетов 80 235 850 008 Һыуыҡшишмә  80 235 850 009  Вязовка 80 235 850 010  Ракитовка 80 235 850 011  Һарыһаҙ 80 235 851 000Прибельский ауыл Советы 80 235 851 001  Прибельский 80 235 851 002 Һарт-Наурыз  80 235 851 003 Шәкәр заводы станцияһы  80 235 855 000Һәүәләй ауыл Советы 80 235 855 001  Һәүәләй 80 235 855 002 Бишауыл-Уңғар  80 235 855 006  Ибраһим 80 235 855 007  Ҡолош 80 235 855 008  Мөҡсин  80 235 855 009  Набережный 80 235 855 010 Ибраһим разъезы  80 235 865 000Иҫке Бәпес ауыл Советы 80 235 865 001 Иҫке Бәпес  80 235 865 002Абдулла 80 235 865 003 Адвокатовка  80 235 865 004 Ҡарлыманбаш  80 235 865 005  Липовка 80 235 865 006 Яңы Бәпес  80 235 865 007 Яңы Бишауыл  80 235 865 008 Яңы Ҡуғанаҡ  80 235 865 009  Смоленка 80 235 870 000Иҫке Муса ауыл Советы 80 235 870 001  Иҫке Муса 80 235 870 002  Аҡкүл 80 235 870 003 Аҡтүбә  80 235 870 004  Арыҫлан 80 235 870 005 Илтуған  80 235 870 006  Яңы Муса  80 235 875 000Сахай ауыл Советы 80 235 875 001 Сахай  80 235 875 002  Бельский 80 235 875 003  Ҡыҙылъяр 80 235 875 004 Ҡуяш 80 235 875 005  Эҫем 80 235 875 006 Иҫке Аҡташ  80 235 875 007 Иҫке Шөрөй  80 235 875 008  Сысҡан 80 235 880 000Шайморат ауыл Советы 80 235 880 001 Шайморат  80 235 880 002  Варшавка 80 235 880 003  Грачёвка 80 235 880 004 Илтирәк  80 235 880 005  Яңы Андреевка 80 235 880 006 Тауһеңер 

 Транспорт 
Район территорияһы буйлап Өфө—Ырымбур тимер юлы, Р-240 «Өфө — Ырымбур» федераль автомобиль юлы үтә.

 Иҫкәрмәләр 

 Һылтанмалар 


Категория:Башҡортостан райондары
Категория:Ҡырмыҫҡалы районы