Ахун (Учалы районы)

Ахун — Башҡортостандың Учалы районындағы татар ауылы, Ахун ауыл Советының административ үҙәге. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны — 22449 кеше. Почта индексы — 453733, ОКАТО коды — 80253815001.

 Географик урыны 
Район үҙәгенән көньяҡ-көнсығышҡа табан 25 км һәм Учалы тимер юл станцияһынан көньяҡ-көнсығышҡа табан 30 км алыҫлыҡта Ҡыйҙыш йылғаһы (Уй йылғаһы ҡушылдығы) буйында урынлашҡан.
 Район үҙәгенә тиклем (Учалы): 25 км
 Яҡындағы тимер юл станцияһы (Учалы): 30 км.

 Тарихы 
1780 йылда Ҡаратабын улусы башҡорттарының аҫаба ерҙәрендә Силәбе өйәҙе Иҫәт провинцияһының Мөслим, Ҡорманай ауылдарынан сыҡҡан хеҙмәтле мишәрҙәре Ахун ауылына нигеҙ һала. Ауыл Ахун тип аталған, сөнки бында Иҫәт провинцияһының билдәле ахуны Абдулла Дәүешев йәшәгән.  
мини|Ғабдулла_Мөслим_улы_Даушев_ҡәбере,_вафаты_1791 
V рәүиз мәғлүмәттәре буйынса 1795 йылда 55 йортта 444 кеше иҫәпләнгән. 1859 йылда 280 хужалыҡта — 1623 кеше,  1920 йылда 725 йортта 4087 мишәр һәм татар йәшәгән. Ошондай ҡыҫҡа ваҡыт эсендә халыҡтың ҡырҡа артыуы (V—X рәүиздәр араһында) тәбиғи артыуы иҫәбенә генә түгел, ә күскенселәр иҫәбенә мөмкин булған (1823 йылда).

XVIII быуат аҙағына Троицк өйәҙенең Әмин, Сафакүл һ. б. ауылдарынан яһаҡлы татарҙар, XIX  быуат башында — Ҡазан губернаһының Мамадыш өйәҙе татарҙары килеп урынлашҡан. Малсылыҡ, игенселек менән шөғөлләнгәндәр. 2 мәсет, училище булған. 1900 йылда 3 мәсет, 2 мәктәп, 6 һыу һәм 8 ел тирмәне теркәлгән.

 Хәҙерге осор 
Ахун урта мәктәбе, балалар сәнғәт мәктәбе, 3 балалар баҡсаһы, амбулатория, мәҙәниәт йорто («Аҡ шишмә» халыҡ театры), китапхана, тарих тыуған яҡты өйрәнеү музейы, мәсет бар.
мини|1870_йылғы_мәсет

 Билдәле шәхестәре 
 Ғәлиев Ғәлиб Барый улы (20.01.1947) — ғалим-инженер, физика-математика фәндәре докторы, профессор. Фән ойошмалары федераль агентлығының Электроника институты лабораторияһы мөдире.
 Нәзифә Ҡадырова — Башҡортостандың халыҡ артисы, Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы лауреаты.
 Әмиров Алмас Хәдис улы (6.05.1968)— театр актёры. Башҡортостан Республикаһының халыҡ артисы (2004) һәм Шәйехзада Бабич исемендәге йәштәр дәүләт премияһы лауреаты (2003).
 Вилданов Салауат Ғәли улы — "Уфаоргсинтез" ААЙ генераль директоры Вильданов Салават Галиевич .
 Ғәлиев Вил Барый улы  (20.01.1947) — ғалим-инженер, физика-математика фәндәре докторы, профессор. Фән ойошмалары федераль агентлығының Электроника институты лабораторияһы мөдире  
  А.И.Дәүешев
 Рәсүлев Мөждәбә Муса улы (1897—1946) — Башҡорт милли-азатлыҡ хәрәкәте эшмәкәре. Бөрйән-Түңгәүер ихтилалы етәкселәренең береһе. 
 Шәрәфетдинов Әҙһәм Ғәни улы (25.12.1928—24.09.2016) — партия һәм хужалыҡ эшмәкәре, ғалим-инженер, юғары мәктәп уҡытыусыһы. 1975—1983 йылдарҙа КПСС-тың Мәләүез, 1983—1986 йылдарҙа — Ишембай ҡала комитеттарының 1‑се секретары. Техник фәндәр кандидаты (1972). Башҡорт АССР-ының 8—11‑се саҡырылыш Юғары Советы депутаты. СССР‑ҙың ауыл хужалығы (1969) һәм РСФСР‑ҙың халыҡ мәғарифы (1982) отличнигы. Ленин (1973), Октябрь Революцияһы (1971), ике Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ (1966, 1976) һәм  Халыҡтар Дуҫлығы (1981) ордендары кавалерыБашҡорт энциклопедияһы — Шәрәфетдинов Әҙһәм Ғәни улы.  
 Даушев Әхмәт Ғәләүетдин улы ([[7.01.1929—15.11.1992)— хирург һәм уролог, юғары категориялы табип, тыуған яҡты өйрәнеүсе. 
 Баҙаҡшанов Рәмил Мөхәмәт улы (9.01.1947) — юғары мәктәп ветераны, ғалим-химик-аналитик. Башҡорт дәүләт медицина университеты доценты. Химия фәндәре кандидаты. Нью-Йорк фәндәр академияһы ағзаһы (1997). Рәсәйҙең почётлы юғары һөнәри белем биреү хеҙмәткәре (1997), Башҡортостандың атҡаҙанған һаулыҡ һаҡлау хеҙмәткәре (1997).

 Халыҡ һаны 
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Иҫәп алыу йылы һәм көнөБөтә халыҡИр-егеттәрҠатын-ҡыҙҙарИр-егеттәр өлөшө (%)Ҡатын-ҡыҙҙар өлөшө (%) 1897 йыл 9 февраль ( 26 ғинуар) 1920 йыл 26 август4087 1926 йыл 17 декабрь 1939 йыл 17 ғинуар2660 1959 йыл 15 ғинуар2653 1970 йыл 15 ғинуар 1979 йыл 17 ғинуар 1989 йыл 12 ғинуар2334 2002 йыл 9 октябрь2610 2010 йыл 14 октябрь24491187126248,551,5
Халҡы: 1900 йылда — 2784 кеше; 1920 йылда — 4087 кеше.
 Милли составы
2002 йылғы халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәренә ярашлы, күпселек милләттәр — татарҙар (59%), башҡорттар (39%).

мини|Учалы районы Ахун ауылы янында таш һындар 
мини|һынташтарҙың иң ҙуры
мини|Дәрвид хәҙрәт исемендәге мәҙрәсә

 Ревизия материалдарында 
 1811 йылдаревизия материалдары һәм 1816 йылда ревизия материалдары Ахун ауылында ла рәүиз (ревизия) үткәрелә һәм уның материалдары Башҡортостандың Милли архивында һаҡлана.

 Урамдары 

 8 Март урамы  
 Аҡбейек урамы 
 Ахун тыҡрығы 
 Барый Ғәлиев тыҡрығы  
 Барый Яриев урамы   
 Башҡорт тыҡрығы  
 Вәли Солтан урамы    
 Көнсығыш урамы  
 Ғабдулла Туҡай тыҡрығы  
 Ғәлиәскәр Камал тыҡрығы  
 Депутат тыҡрығы   
 Есенин тыҡрығы  
 Көнбайыш урам   
 Йылға аръяғы урамы  
 Ибраһимов тыҡрығы  
 Ирәмәл тыҡрығы  
 Калинин тыҡрығы  
 Кашириндар тыҡрығы   
 Киров тыҡрығы  
 Колхоз урамы   
 Коммунарҙар тыҡрығы   
 Коммунистик тыҡрыҡ  
 Комсомол тыҡрығы  
 Крупская тыҡрығы   
 Урман урамы   
 Мәжит Ғафури тыҡрығы   
 Матросов тыҡрығы   
 Йәштәр урамы   
 Мостай Кәрим тыҡрығы  
 Муса Йәлил тыҡрығы   
 Муса Мортазин тыҡрығы   
 Таулы урамы   
 Некрасов тыҡрығы   
 Ниғмәт Зөлҡәрнәйев урамы    
 Октябрь урамы   
 Ерекле тыҡрығы   
 Партизан урамы   
 Беренсе Май урамы   
 Пионер тыҡрығы   
 Пугачев тыҡрығы   
 Пушкин тыҡрығы   
 Революция тыҡрығы   
 Салауат Юлаев тыҡрығы   
 Совет тыҡрығы   
 Социалистик тыҡрығы    
 Спартак тыҡрығы   
 Степан Разин тыҡрығы   Степана Разина (переулок)
 Урал тыҡрығы   
 Һаҙый Таҡташ тыҡрығы   
 Үҙәк урам   
 Чапаев тыҡрығы   
 Шайморатов тыҡрығы  
 Мәктәп урамы    
 Шоссе урамы   
 Юрий Гагарин тыҡрығы   Межрайонная инспекция Федеральной налоговой службы № 20 по Республике Башкортостан 

 Тәбиғәт ҡомартҡылары 
 Ахун меңгерҙәре комплексыУргун, Калкан и Ахун

 Видеояҙмаларҙа 
 с.Ахуново, Учалинский р-н.
 В Учалинском районе возле села Ахуново вновь наблюдались аномальные явления

 Һылтанмалар  
 1811 йылғы ревизия материалдары
 1816 йылғы ревизия материалдары

 Административно-территориальное устройство Республики Башкортостан: Справочник. — Уфа: ГУП РБ Издательство «Белая Река», 2007. — 416 с.— ISBN 978-5-87691-038-7.

 Ауыл тураһында Юлдаш радиоһында тапшырыу
 Ауыл тураһында "Уфаген" сайтында
 В. Солтанов, М. Әхмәтҗанов. Ахун авылының нәсел тарихы. Ҡазан: Gumanitarуа, 2004.

 Шулай уҡ ҡарағыҙ 
 Учалы Стоунхенджы
 Иҫкәрмәләр 

Категория:Учалы районы ауылдары