Яңы Мөсәт

Яңы Мөсәт () — Башҡортостан Республикаһының Бөрйән районындағы ауыл. Иҫке Собханғол ауыл советы составына инә. 2010 йылдың 14 октябренә халыҡ һаны 421 кеше булған.
Почта индексы — 453580, ОКАТО коды — 80219825003.


 Географик урыны 
 Район үҙәгенә тиклем (Иҫке Собханғол): 13 км
 Ауыл советы үҙәгенә тиклем (Иҫке Собханғол): 13 км
 Яҡындағы тимер юл станцияһы (Белорет): 155 км

Яңы Мөсәт (Алаҡуянбашы, Лукьянбаш) ауылы Ағиҙел йылғаһы ҡушылдығы Алағуян йылғаһы буйында, район үҙәге Иҫке Собханғол ауылы ауылынан төньяҡ-көнбайышҡа табан 13 километр һәм Белорет тимер юл станцияһынан көньяҡ-көнбайышҡа табан 155 километр алыҫлыҡта урынлашҡан.

 Тарихы 
Мөсәт XVIII быуат аҙағынан бөрйәндәрҙең тораҡ пункты булараҡ билдәле, әммә V рәүиз материалдарында билдәләнмәгән. 1816 йылда ауылда 38 йорт, 18 йылдан һуң — 49 йорт була. XIX быуаттың 40-сы йылдары аҙағында Верхнеурал өйәҙе Бөрйән улусы башҡорттары үҙҙәренең аҫаба ерҙәрендә, элегерәк йәшәгән биләмәһенән айырылып, Яңы Мөсәт ауылына нигеҙ һалған. Унда X йәниҫәп мәғлүмәттәре буйынса 176 кеше йәшәгән 33 ихата күрһәтелгән. Иҫке Мөсәт ауылында йорттар күберәк була — 40, һәм унда 200 кеше йәшәгән.

Мөсәт ауылы халҡы башлыса эре мөгөҙлө малсылыҡ менән шөғөлләнгән. 53 йортта 150 ат, 180 баш эре мөгөҙлө малға эйә була. Ваҡ мал һирәк осрай. Ауылда барлығы 50 һарыҡ һәм 25 кәзә була. Бер ғаиләнән башҡа барыһы ла йәйгеһен йәйләүгә күскән. Ауылға игенселек яңы ғына үтеп инә башлай. Бөтә хужалыҡтар ҙа 24 яҙғы, 328 бот ҡышҡы иген сәсә. Ауылда беренсе күскенсе Юлдаштың, Йәнгилденең, Ҡолсәйет Мөсәтовтың улдары йәшәгән.

1839 йылда Верхнеурал өйәҙе буйынса Ватан һуғышында ҡатнашыусылар тураһында мәғлүмәттәр йыйылғанда, Парижды алған 15-се полктың атлылары Байбулат Арыҫланғолов, Ҡәҙерғол Ильяҡшин, Иғдәүләт Яҡшыдәүләтов һәм Һатыу Ҡаҙыбәков әле лә иҫән була. XIX быуаттың 20-се йылдарында Нурдәүләт Байғусҡаров, Ишмөхәмәт Ишҡолов, Ишморат Хәсәнов, Алтынаман Ғайсин рус-төрөк һуғышында ҡатнашҡан 46 б..

Мөсәт ауылы халҡының Нөгөш йылғаһы буйында һәм Буҙбейә буйында урынлашҡан бер нисә утары булған. Тәүге утар шул уҡ йылға исеме менән аталған ауылға әүерелгән. 1816 йылда ул 15 ихатанан торған. X йәниҫәп мәғлүмәте буйынса ауылдағы 40 йортта 440 кеше теркәлгән[https://ufagen.ru/places/burzyanskiy/musyatovo.html Мусятово, Новомусятово].

1866 йылда Яңы Мөсәт ауылындағы 37 хужалыҡта 166 кеше йәшәгән. Малсылыҡ, игенселек менән шөғөлләнгәндәр. Мәсет булған. 53 хужалыҡта 150 йылҡы малы, 180 һыйыр аҫыралған. Ваҡ мал һиргерәк — 50 һарыҡ һәм 25 кәзә булған. Барыһы ла йәйләүгә сыҡҡан. Бер ғаилә генә сыҡмаған. Ауылда игенселек менән яңы шөғөлләнә башлағандар. Барлыҡ хужалыҡтарға 24 бот ужым, 328 бот яҙғы ашлыҡ сәскәндәр.

1920 йылғы совет халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса, Яңы Мөсәттә 63 ихатала 289 кеше, Иҫке Мөсәттә — 71 йортта 284 кеше йәшәгән. Ауылда тәүге төпләнеүсенең улдары — Йәнюлдаш, Йәнгилде һәм Ҡолсәйет Мөсәтовтар йәшәгән 46 б..

 Халыҡ һаны 

 Милли составы
2002 йылғы иҫәп алыуға ярашлы, ауыл халҡы — башҡорттар (99 %)Единый электронный справочник муниципальных районов Республики Башкортостан — приложение в формате Excel ..

Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Иҫәп алыу йылы һәм көнөБөтә халыҡИр-егеттәрҠатын-ҡыҙҙарИр-егеттәр өлөшө (%)Ҡатын-ҡыҙҙар өлөшө (%) 1897 йыл 9 февраль (26 ғинуар)198 1920 йыл 26 август 289 1926 йыл 17 декабрь 1939 йыл 17 ғинуар156 1959 йыл 15 ғинуар307 1970 йыл 15 ғинуар 1979 йыл 17 ғинуар 1989 йыл 12 ғинуар387 2002 йыл 9 октябрь453 2010 йыл 14 октябрь42122020152,347,7

Әлеге ваҡытта ауылда Иҫке Собханғол урта мәктәбе филиалы — Яңы Мөсәт төп мәктәбе, балалар баҡсаһы, фельдшер-акушерлыҡ пункты, мәҙәниәт йорто, китапхана бар.

 Билдәле шәхестәре 
 Йәнғәлина (Ғүмәрова) Шәһәрбоҫтан Әхмәт ҡыҙы (24.03.1924—27.07.2009), «Почёт Билдәһе» ордены кавалеры (1957), хеҙмәт ветераны (1980).
 Ҡасҡынбаев Мөхәррәм Абдразаҡ улы (5.06.1963), педагог, йәмәғәтсе. Башҡортостан Республикаһының мәғариф отличнигы. 
 Шәрипов Рөстәм Динислам улы (29.07.1982), муниципаль хеҙмәткәр. 2019 йылдан Хәйбулла районы хакимиәте башлығы. Салауат Юлаев ордены кавалеры (2020).
 Юлгилдина (ҡыҙ фамилияһы Ураҙаева) Венера Самат ҡыҙы (16.06.1977), йырсы. 2007 йылдан Өфө ҡалаһының «Мираҫ» йыр һәм бейеү фольклор ансамбле солисы. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған артисы (2018). Халыҡ-ара, төбәк һәм республика йыр конкурстары лауреатыФольклорный ансамбль песни и танца «МИРАС», Официальный сайт .
 Кинйәбулатов Сәйфулла Ялмырҙа улы (23 февраль 1934 йыл) — Бөрйән урман сәнәғәте хужалығы эшсеһе, 3-сө дәрәжә Дан ордены менән бүләкләнеүсе, «Хеҙмәт ветераны»
 Ҡасҡынбаева Гәүһәр Абдраҙаҡ ҡыҙы (29 май 1960 йыл — 2 август 2006 йыл) — педагог, филология фәндәре кандидаты, доцент, Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған уҡытыусыһы

 Урамдары 

 Баҙал урамы  Базал (улица)
 Берлек урамы  Берлик (улица)
 Зәки Вәлиди урамы  Заки Валиди (улица)
 Йылға аръяғы урамы  Заречная (улица)
 Мәсет урамы  Мечеть (улица)
 Ш.Ҡасҡынбай урамы  Ш.Каскинбая (улица)
 Мәктәп урамы  Школьная (улица)Улицы

 Ауыл күренештәре 

 Видеояҙмалар 
 Тыуған ауылым… Яңы Мөсәт…
 Видео от СДК д. Новомусятово. Гүзәл Һырлабаева
 Мухаррам Каскинбаев в фестивале"Играй гармонь" Мөхәррәм Ҡасҡынбаев

 Матбуғатта 

 Сығанаҡтар 
 Административно-территориальное устройство Республики Башкортостан: Справочник. — Уфа: ГУП РБ Издательство «Белая Река», 2007. — 416 с.— ISBN 978-5-87691-038-7.
 Асфандияров А. З. История сел и деревень Башкортостана и сопредельных территорий. — Уфа: Китап, 2009. — 744 с. — ISBN 978-5-295-04683-4.

 Һылтанмалар 

  46 б.

 Иҫкәрмәләр 

Категория:Бөрйән районы ауылдары
Категория:Проект:Башҡортостан ауылдары