Мәһәҙей

Мәһәҙей () — Башҡортостандың Бөрйән районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 319 кеше.
Почта индексы — 453591, ОКАТО коды — 80219810003.

 Географик урыны 
Ауыл Ағиҙелдең ҡушылдығы Мәмбәтһыпы йылғасығы буйында урынлашҡан. Алыҫлығы:
 Район үҙәгенә тиклем (Иҫке Собханғол): 44 км
 Ауыл советы үҙәгенә тиклем (Байназар): 15 км
 Яҡындағы тимер юл станцияһы (Белорет): 104 км

 Тарихы 
Мәмбәт йылғаһы ярында (Ағиҙел йылғаһының ҡушылдығы), 1795 йылда бишенсе ревизия алдынан Мәһәҙей ауылына нигеҙ һалына.

Беренсе күскенсе тураһында мәғлүмәт юҡ. Әммә уның улы (Әхмәр Мәһәҙеев) һәм ейәндәре (Рәхмәтулла, Әбделнасир Әхмәровтар) билдәле. Улына 1834 йылда 83 йәш була.

Ауыл барлыҡҡа килгәндә 45 кеше йәшәгән 7 ихата, 1859 йылда — 97 ир-ат һәм 90 ҡатын-ҡыҙ менән 36 йорт булған.

1842 йылда 24 йортта 95 ат, 58 һыйыр, 30 һарыҡ, 15 кәзә була. Ауылда 1842 йылда 145 кеше йәшәгән. Игенселек булмаған тиерлек: 24 бот ужым ашлығы һәм 232 бот яҙғы ашлыҡ сәселгән.

Наполеонды Рәсәйҙән ҡыуып сығарып, Европа илдәрендә еңеп сығып, уның империяһының баш ҡалаһы Парижды алып, 15-се полк яугирҙәре Әбүтәлип Һырлыбаев, Ишмурҙа Яулыбаев, Әхмәров Абдулғафар һәм Юлбирҙе Баргутов еңеү менән ҡайтаралар.

Баязит Ҡунаҡҡужин 1828 йылда Бессарабияла илдең көньяҡ-көнбайыш сиктәрен һаҡлауҙа хеҙмәт итәМагадеево.

1920 йылда 71 йортта 365 кеше йәшәгән.

1921—1922 йот йылдарында халыҡ ныҡ ҡырылаМәһәҙей .

 Ауыл хәҙер 
Мәһәҙей Байназар ауыл Советына ҡарай. Ауылда башланғыс мәктәп (Байназар урта мәктәбе филиалы), фельдшер акушерлыҡ пункты, мәҙәниәт йорто («Элгеләү» башҡ. халыҡ фольклор ансамбле), китапхана бар. 1900 йылда мәсет теркәлгән. Мәһәҙей эргәһендәге Оло һәм Кесе Бешәке (урыҫ теленән тура тәржемә яһап Әпшәк тип яҙалар) йылғаларында йылға бағырының тәбиғи резерваты — тәбиғәт ҡомартҡыһы.

 Халыҡ һаны 
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Иҫәп алыу йылы һәм көнөБөтә халыҡИр-егеттәрҠатын-ҡыҙҙарИр-егеттәр өлөшө (%)Ҡатын-ҡыҙҙар өлөшө (%) 1897 йыл 9 февраль (26 ғинуар) 1920 йыл 26 август365 1926 йыл 17 декабрь 1939 йыл 17 ғинуар147 1959 йыл 15 ғинуар169 1970 йыл 15 ғинуар 1979 йыл 17 ғинуар 1989 йыл 12 ғинуар273 2002 йыл 9 октябрь335 2010 йыл 14 октябрь31915716249,250,8
Башҡорттар йәшәй (2002).

 Урамдары 
Урам исеме«Налог Белешмәһе» системаһында Мәһәҙей ауылы:
 Зәки Вәлиди урамы ()
 Салауат Юлаев урамы ()
 Шәкирйән Мөхәмәтйәнов урамы ()

 Ауылы тирәһендәге ер-һыу атамалары 
Ҡорлаҡты йылғаһы, Оролоҡарағай яланы, Алтымөйөш яланы, Ирек ҡотоғо, Арҡа буйҙары тураһында Викидәреслектә….

Элгеләү тауы — Башҡортостан Республикаһының Бөрйән районы Мәһәҙей ауылында урынлашҡан тау. Мәһәҙей тирәһендәге иң олпат тауҙарҙың береһе. Бөрйән районының халыҡ фольклор ансамбле «Элгеләү» исемен йөрөтә.Элгеләү тауы.

Оло Бешәке () — Рәсәй Башҡортостан Республикаһы Бөрйән районы йылғаһы. Бағыр балығының тәбиғи резерваты (йәғни тәбиғи байлыҡтар дәүләт тарафынан махсус һаҡлауға алынған урын). Уң ҡушылдығы —Кесе Бәшәке менән бергә Көньяҡ Ҡыраҡа һыртының Оло Бәшәке тауынан (Большой Апшакай, 862 м) диңгеҙ кимәленән 550—600 м бейеклектәге урындан, Мәһәҙей ауылы эргәһендәге Элгеләү тауының артында, Яңыйорт тип аталған ерҙән башланғыс алаОло Бешәке.

 Шәхестәре 
 Аҡөбәков Мәһәҙей Аллағол улы (; 1913-) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһының 313-сө кавалерия полкының танкыға ҡаршы мылтыҡ расчёты командиры. Сержант.
 Ирбулатов Нуретдин Сәғәҙәтдин улы (1919 йыл — 30 ноябрь 1987 йыл) — Бөйөк Ватан һуғышы ветераны, 2-се, 3-сө дәрәжә Дан, Ҡыҙыл Йондоҙ ордендары кавалеры.
 Ғарифуллина Айһылыу Рәжәп ҡыҙы (1 ғинуар 1968 йыл) — башҡорт шағиры. 2000 йылдан Рәсәй һәм Башҡортостан Республикаһының Яҙыусылар союздары ағзаһы.
 Сәйәхова Сәйҙә Ғәбдинур ҡыҙы (9 июль 1967 йыл) — Башҡортостан Республикаһының мәғариф алдынғыһы, БР Хөкүмәтенең Гранты эйәһе

 Бөйөк Ватан һуғышы яугирҙары исемлеге 
 № тәртип буйынса Мәһәҙей ауылынан.
Фамилияһы, исеме, атаһының исеме Тыуған йылы һуғышҡа киткән йылы Вафат булған йылы1Ғәлләмов Заһретдин Ғәлләм улы1918194119452Ғарифуллин Баязит Тайып улы1923194119433Ғөбәйҙуллин Әхтәм Фәттәх улы1908194119424Ғөбәйҙуллин Ғизмитдин Әғзәм улы1924194219445Ғөбәйҙуллин Харис Әфтәх улы1913194119446Ғүмәров Ишбулды Рамазан улы1927194419987Дәүләтшин Нуриәхмәт Дәүләтша улы1897194219438Дәүләтшин Ырыҫйән Нуриәхмәт улы1927194420049Дәүләтшин Ғәлимйән Нуриәхмәт улы19241942194310Дауытов Хәйбрахман Дауыт улы19111941194311Дәминев Хатап Ғәбит улы19211941194212Ирбулатов Нуретдин Сәғәҙәтдин улы19191941198713Ишемов БИКЙӘН Мөхәмәҙейә улы19081941194414Ишемов Мостафа Мөхәмәҙейә улы19211941194115Каҙбулатов Ғәләмбай Билал улы19211941194316Минһажев Йәмилхан Хөсәйен улы19151941194117Мөхәмәтғалин Усман Мөхәмәтғәле улы19071941194418Мөхәмәтйәнов Хәйбрахман Минһаж улы19141941199119Мөхәмәтйәнов Исхак Минһаж улы19111941 20Нәҙершин Шөғәйеп Ноғман улы1911194121Нәҙершин Әбделҡәйүм Ноғман улы19181941194122Нәҙершин Вәхит Ноғман улы19191941194123Суфиянов Ғәҙиәт Касим улы19101941194224Сәйәхов Ғайса Сәйәх улы19051941194325Хәсәнов Хәлит Хәсән улы18981942194326Хәсәнов Мансур Хәсән улы19051941198927Шаһивәлиев Сәйәхетдин Шаһивәли улы19211941194828Шәғәлин Дәүләтгәрәй Шәғәле улы19001941194229Шәғәлин Солтангәрәй Шәғәле улы19051941194330Шәғәлин Әхмәтгәрәй Дәүләтгәрәй улы19251943194431Шаһимырҙанов Абдулла Шаһимырҙан улы19181941194232Шаһимырҙанов Фитрат Шаһидан улы19151941198633Яҡшыбаев Сәлимйән Якшыбай улы19191941194134Яҡшыбаев Хәкимйән Яҡшыбай улы19211941194435Тулыбаев Юлмөхәмәт Султанғәле улы19171941194236Тулыбаев Юлмөхәмәт Султанғәле улы192719441992

 Һүрәттәрҙә 

 Видеофильмдарҙа 
 Бөрйән районы Мәһәҙей ауылы

 Һылтанмалар 
 Магадеево
 Мәһәҙей 
 Элгеләү тауы

 Оло Бешәке
 Вконтакте сайтында Мәһәҙей Мәктәбе

 Сығанаҡтар 
 Административно-территориальное устройство Республики Башкортостан: Справочник. — Уфа: ГУП РБ Издательство «Белая Река», 2007. — 416 с.— ISBN 978-5-87691-038-7.
 Асфандияров А. З. История сел и деревень Башкортостана и сопредельных территорий. — Уфа: Китап, 2009. — 744 с. — ISBN 978-5-295-04683-4.

 Иҫкәрмәләр 

Категория:Бөрйән районы ауылдары