Мөрсәлим

Мөрсәлим (), боронғо исеме Ҡалмаҡҡол — Башҡортостандың Салауат районындағы Мөрсәлим ауыл Советы үҙәге. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 2203 кеше. Почта индексы — 452485, ОКАТО коды — 80247847001.

 Географик урыны 
 Район үҙәгенә тиклем (Малаяҙ): 50 км
 Яҡындағы тимер юл станцияһы (Мөрсәлим): 1 км

Мөрсәлим ауылы Әй йылғаһы ҡушылдығы Олөйөр йылғаһы буйында, район үҙәге Малаяҙ ауылынан көньяҡ-көнсығышҡа табан 50 километр алыҫлыҡта урынлашҡан.


 Тарихы 
Мөрсәлим ауылына XIX быуаттың 1-се яртыһында Троицк өйәҙе Түбәләҫ улусы Ҡалмаҡҡол ауылы аҫаба башҡорттары үҙ ерҙәрендә Мөрсәлим утары булараҡ нигеҙ һалған. Тәүге төпләнеүсе Мөрсәлим Ҡалмаҡҡолов исеме менән аталған.

XX быуаттың 30‑сы йылдарында Мөрсәлим халҡы иҫәбе XVIII быуаттың 2-се яртыһында нигеҙләнгән Ҡалмаҡҡол ауылы халҡы менән бергә алынған.

Мөрсәлим Ҡалмаҡҡолов (1746—1814), уның 1787 йылғы өлкән улы Ҡунаҡкилде (Ҡунаҡкилденең улдары Мөхәмәтша, Мөхәмәтшәриф), 1796 йылғы икенсе улы Хисаметдин Мөрсәлимов 8 ауылды үҙ эсенә алған Түбәләҫ улусының 2-се йорто старшинаһы вазифаһын башҡарғандар. Мөрсәлимдең тағы ла Әбделхалиҡ, Әбделнасир, Әбләис, Сиражетдин исемле улдары булған ЦГИА РБ. Ф.138. Оп.2 Д.745, 468Калмакулово Исследовательская работа на тему: «История образования с. Мурсалимкино».

Мөрсәлим менән Ҡалмаҡҡол ауылдары Себер даруғаһы Түбәләҫ улусы Урал аръяғы өлөшө биләмәләрендә урынлашҡан 4-се Башҡорт кантонының 2-се бүлексәһе йорт старшинаһы Ҡунаҡкилде Мөрсәлимов командаһына ҡараған.

 Биләмә берәмектәренә инеүе 

 Теркәү йылы  Улус, ауыл советы  Өйәҙ, кантон, район  Губерна, Республика  Дәүләт 1765  Түбәләҫ улусы  Троицк өйәҙе  Ырымбур губернаһы  Рәсәй Империяһы 1816  19-сы йорт  4-се Башҡорт кантоны  Ырымбур губернаһы  Рәсәй империяһы 1834  19-сы йорт  4-се Көнбайыш (Тау арты) командаһы Ырымбур губернаһы  Рәсәй империяһы1847  2-се йорт  5-се Башҡорт кантоны, Троицк өйәҙе   Ырымбур губернаһы  Рәсәй империяһы1859  7-се йорт  8-се Башҡорт кантоны, Троицк өйәҙе  Ырымбур губернаһы  Рәсәй империяһы1895  Нәсибаш улусы  Златоуст өйәҙе  Өфө губернаһы  Рәсәй империяһы1920  Ҡалмаҡҡол улусы  Мәсәғүт кантоны  Автономлы Башҡорт ССР-ы 20px РСФСР1926  Ҡалмаҡҡол улусы  Мәсәғүт кантоны  Автономлы Башҡорт ССР-ы  СССР1935  Ҡалмаҡҡол ауыл советы  Малаяҙ районы  Башҡорт АССР-ы  СССР1941  Ҡалмаҡҡол ауыл советы Салауат районы Башҡорт АССР-ы   СССР1989  Мөрсәлим ауыл советы  Салауат районы  Башҡорт АССР-ы   СССР1990  Мөрсәлим ауыл советы  Салауат районы Башҡортостан Республикаһы  Рәсәй Федерацияһы

 Ауылдың XX быуаттағы үҫеше 
XIX быуат аҙағында Рәсәйҙә Транс-Себер магистрале проекты эсендә Ҡалмаҡҡол ауылы эргәһенән Һамар-Златоуст (хәҙер Көньяҡ‑Урал) суйын юлы һалына. Ҡалмаҡҡолдан 2 саҡрымда урынлашҡан ике генә йорттан торған Мөрсәлим утары урынында 1920 йылда 24 йорттан торған Мөрсәлим тимер юл станцияһы барлыҡҡа киләАсфандияров А. З. История сел и деревень Башкортостана. Кн. 9. Уфа: Китап, 2001. — 144—145 с..
1989 йылдан Мөрсәлим тип йөрөтөлә башлай, 2005 йылдан хәҙерге статусҡа эйә.

1906 йылда Ҡалмаҡҡол һәм Мөрсәлим ауылдарында мәсет, һыу тирмәне, бакалея кибете була.

Ике тиҫтә йылға яҡын (1980—2000 йылдарҙа) Мөрсәлим ит комбинаты эшләне.

Мөрсәлим аша Транс-Себер тимер юлы үтә, 2000 йылдарҙа яңы тимер юл вокзалы төҙөлә. Бөгөн бында нефть базаһы, эзбизташ заводы, «Башкиравтодор» предприятиеһы эшләй. 2008—2009 йылдарҙа участка дауаханаһына капиталь ремонт эшләнә, заманса медицина техникаһы менән йыһазландырыла. Әлеге ваҡытта ауылда урта мәктәп, балалар баҡсаһы, участка дауаханаһы, Мәҙәниәт йорто, мәсет бар. Үҙәк урамдарҙа асфальт түшәлгән, һыу колонкалары бар. Мөрсәлим — Түбәләҫ ауылдары араһында газ үткәрелгән берҙән-бер ауыл.

 Халыҡ һаны 
Мөрсәлимдә башҡорттар, урыҫтар, татарҙар йәшәй (2002).

Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Иҫәп алыу йылы һәм көнөБөтә халыҡИр-егеттәрҠатын-ҡыҙҙарИр-егеттәр өлөшө (%)Ҡатын-ҡыҙҙар өлөшө (%) 1897 йыл 9 февраль (26 ғинуар) 1920 йыл 26 август380 1926 йыл 17 декабрь 1939 йыл 17 ғинуар385 1959 йыл 15 ғинуар 551 1970 йыл 15 ғинуар 1979 йыл 17 ғинуар 1989 йыл 12 ғинуар2316 2002 йыл 9 октябрь2522 2010 йыл 14 октябрь22031027117646,653,4

 Билдәле кешеләре 
 Мөфлиханов Аҡшур Суфуат улы (24 сентябрь 1931 йыл — 23 август 2016 йыл) — ауыл хужалығы эшмәкәре. 1961 йылдан Салауат районының XXI партсъезд исемендәге колхозы рәйесе, 1979—1982 йылдарҙа район ауыл хужалығы идаралығының баш агрономы. Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ һәм «Почёт Билдәһе» ордендары кавалеры.

 Урамдары 

 Яр буйы урамы ( Набережная (улица)
 Муса Йәлил урамы ( Мусы Джалиля (улица)
 Урман урамы ( Лесная (улица)
 Төҙөлөш урамы — ( Строительная (улица)
 Илдус Әхмәҙиев урамы ( Ильдуса Ахмадиева (улица)
 Тыныслыҡ урамы ( Мира (улица)
 Дуҫлыҡ урамы ( Дружбы (улица)
 Зәки Вәлиди урамы — ( Заки Валиди (улица)
 Ҡояшлы урамы ( Солнечная (улица)
 Сафуан Әлибай урамы ( Сафуана Алибаева (улица)
 Шишмә урамы ( Родничковая (улица)
 Тимер юл урамы — ( Железнодорожная (улица)
 Рәми Ғарипов урамы ( Рами Гарипова (улица)
 Салауат урамы ( Салавата (улица)
 Зәйнәб Биишева урамы ( Зайнаб Биишевой (улица)Карта с. Мурсалимкино. Улицы. Һәм тағы 28 урам.

 Тирә-яҡ мөхит 
 Ер-һыу атамалары

Тауҙар:
Мәсет тауы

Йылға-күлдәр:
 Олөйөр, Мәсет
Шишмәләр:
 Илһам шишмәһе

Ялан-бесәнлектәр:
 Ягодный

Таусыҡтар, түбәләр:

Башҡа урын-ер атамалары:

 Бөйөк Ватан һуғышынан әйләнеп ҡайтмаған яугирҙәр 
Мәғлүмәт сығанаҡтары.
 Хәтер китабында Салауат районы яугирҙәре, Память Башкортостан. Книга 17. Салаватский район, 1-102 с..

Яу яланынанда йәки госпиталдә үлеп ҡалғандар.
Шәрифе, исеме, атаһы исемеТыуған йылыҮлгән йылыҠыҫҡаса мәғлүмәтӘһлиуллин Әхләм Сабирйән улы__.__.192505.02.1943яраланған, госпиталдә үлгән, Салауат РВК-нан һуғышҡа алынған. ОБД Мемориал сайтында. Чкалов (Ырымбур) өлкәһе, Ҡыуандыҡ районы, Ҡыуандыҡ станцияһында ерләнгән.
-->  улыхххх йылхххх йыл Хәтер китабында
-->  улыхххх йылхххх йыл Хәтер китабында
-->  улыхххх йылхххх йыл Хәтер китабында
-->

Хәбәрһеҙ юғалғандар
Шәрифе, исеме, атаһы исемеТыуған йылыЮғалған йылыҠыҫҡаса мәғлүмәтӘхмәтов Маннаф Әхмәт улы__.__.1911. .1943рядовой, хәбәрһеҙ юғалған, Салауат РВК-нан һуғышҡа алынған. ОБД Мемориал сайтындаӘхмәтшин Нурмөхәмәт Әхмәт улы__.__.1911. .1941хәбәрһеҙ юғалған, Салауат РВК-нан һуғышҡа алынған. ОБД Мемориал сайтындаӘҙһәмов Фуат Ғәлим улы. . 1912хххх йыл рядовой, хәбәрһеҙ юғалған, Салауат РВК-нан һуғышҡа алынған. ОБД Мемориал сайтында
-->  улыхххх йылхххх йыл Хәтер китабында
-->  улыхххх йылхххх йыл Хәтер китабында
-->  улыхххх йылхххх йыл Хәтер китабында
-->  улыхххх йылхххх йыл Хәтер китабында
-->  улыхххх йылхххх йыл Хәтер китабында
-->  улыхххх йылхххх йыл Хәтер китабында
-->

 Шулай уҡ ҡарағыҙ 
 Ҡыуаҡан
 Түбәләҫ

 Мөрсәлим ваҡытлы матбуғатта 
 Мөрсәлим мәктәбенең VIII синыф уҡыусыһы Регина Москвичёва Рәсәй Федерацияһы Президенты Владимир Путиндан футболка алды. «Йәншишмә» гәзите, 2015 йыл, 31 июль
 Абдуллина М. Ф. Һөйкөмлө кешеләр (Мөфтәхетдин Низамов менән Александра Рузе ғаиләһе тураһында) — Йәшлек, 2011 йыл, 4 июнь, 12 бит
 Шәмсетдинов Я. М. Ырыуым — Түбәләҫ — Ағиҙел, 2002, 2-се һан, 172—178 бб.

 Һылтанмалар 

  522 б.
 История д. Баш-Ильчикеево 
 Карта с. Мурсалимкино. Улицы

 Исследовательская работа на тему: «История образования с. Мурсалимкино»
 МУРСАЛИМКИНО 
 Мөрсәлимгә яңы мәҙәниәт йорто кәрәк
 Мөрсәлим ауылында Күп функциялы клуб асыу тантанаһынан күренештәр. Видео

 Әҙәбиәт 
 Асфандияров А. З. История сел и деревень Башкортостана. Кн. 9. Уфа: Китап, 2001. — 304 с. — ISBN 5—295—02843—7
История деревни Калмакуловово (Мурсалимкино)
 Хисамитдинова Ф. Г. Башкирская ойконимия XVI—XIX вв. Уфа, Башкирское книжное издательство, 1991
 И. М. Гвоздикова. Салават Юлаев. Следственные материалы. Уфа, 1992
 Салават Юлаев (энциклопедия). Уфа: Научное издательство «Башкирская энциклопедия», 2004, с. 345
 Асфандияров А. З. История сел и деревень Башкортостана. Кн. 9. Уфа: Китап, 2001, 144—145 с. (д. Калмаккулово)
 Ахмадиев Б. Х., Гафаров Х. А., Гибадуллин В. Г. На земле легендарного Салавата. Уфа, 1988.

 Иҫкәрмәләр 

Категория:Салауат районы ауылдары
Категория:Проект:Башҡортостан ауылдары