Билән

Билән () — Башҡортостан Республикаһының Балаҡатай районындағы ауыл. Билән ауыл Советының административ үҙәге. 2010 йылдың 14 октябренә халыҡ һаны 853 кеше булған. Почта индексы — 452586, ОКАТО коды — 80210804001.

 Географик урыны 
 Район үҙәгенә тиклем (Яңы Балаҡатай): 54 км
 Яҡындағы тимер юл станцияһы (Незяпетровск): 33 км

Билән ауылы Ҡариҙел йылғаһы ҡушылдығы Билән йылғаһы буйында, район үҙәге Яңы Балаҡатай ауылынан төньяҡ-көнсығышҡа табан 54 километр һәм Наҙы-Петровск (Силәбе өлкәһе) тимер юл станцияһынан көнбайышҡа табан 33 километр алыҫлыҡта урынлашҡан.

 Тарихы 
Билән ауылына Себер даруғаһы Балаҡатай улусы башҡорттары үҙҙәренең аҫаба ерҙәрендә нигеҙ һалған, Билән ауылы XVIII быуаттың 80-се йылдары аҙағынан Пермь губернаһы Красноуфимск өйәҙе биләмәһенә ингән.

 Биләмә берәмектәренә инеүе 

 Теркәү йылы  Улус, ауыл советы  Өйәҙ, кантон, район  Губерна, Республика  Дәүләт 1780  Балаҡатай улусы  Себер даруғаһы  Ырымбур губернаһы  Рәсәй Империяһы 1816  5-се йорт  2-се Башҡорт кантоны  Ырымбур губернаһы  Рәсәй империяһы 1834  5-се йорт  2-се Башҡорт кантоны Ырымбур губернаһы  Рәсәй империяһы1847  5-се йорт  2-се Башҡорт кантоны, Өфө өйәҙе   Ырымбур губернаһы  Рәсәй империяһы1859  5-се йорт  2-се Башҡорт кантоны, Өфө өйәҙе  Ырымбур губернаһы  Рәсәй империяһы1895  Балаҡатай улусы  Златоуст өйәҙе  Өфө губернаһы  Рәсәй империяһы1920  Балаҡатай улус Советы (1918 й.), Билән ауыл Советы  Мәсәғүт кантоны  Автономлы Башҡорт ССР-ы 20px РСФСР1926  Билән ауыл Советы (1923 йылдан)  Мәсәғүт кантоны  Автономлы Башҡорт ССР-ы  СССР1935  Билән ауыл Советы  Балаҡатай районы  Башҡорт АССР-ы  СССР1941  Билән ауыл Советы Балаҡатай районы Башҡорт АССР-ы   СССР1990  Билән ауыл советы  Балаҡатай районы Башҡортостан Республикаһы  Рәсәй Федерацияһы    

 Билән ауылының XIX быуатта артабанғы үҫеше 
XIX быуаттың 1-се яртыһында, Башҡортостанда идара итеүҙең кантон системаһы осоронда 2-се Башҡорт кантоны 5-се йорто составында булған. 2-се Башҡорт кантонына Билән ауылынан башҡа Ҡараҡай, Маҫҡары, Юлдаш (хәҙер Силәбе өлкәһендә), Араҡай, Әртә-Шиғыр, Өфө-Шиғыр Топонимы Свердловской области., Үрмәкәй, Аҡбаш, Шәкүр (барыһы ла Сверд­ловск өлкәһендә).

1811 йылда Билән ауылында 11 йортта 100 кеше, 1834 йылда — 15 йортта 166 кеше, 1859 йылда — 24 йортта 281 кеше йәшәгән.

1842 йылда 166 кешегә 84 сирек яҙғы иген сәселгән. Был төбәктә ужым ашлығы, картуф әлегә сәселмәгән. Малсылыҡ менән шөғөлләнгәндәр, йәйгеһен йәйләүгә сыҡҡандар. XIX быуат аҙағында — XX быуат башында тирмән, тимерлек, земство мәктәбе, мәсет теркәлгән.

1869 йылда Билән ауылындағы 52 йортта 315 кеше йәшәгән. Малсылыҡ, игенселек, һал һәм кәмә яһау менән шөғөлләнгәндәр. Билән ауылы  Бәләкәй Ҡошсо улусының административ үҙәге булған, бында улус идараһы, мәсет, мәктәп урынлашҡан булған.

 Ауылдың XX быуаттағы һәм хәҙерге үҫеше 
1920 йылда Биләндә — 123 йортта 694 башҡорт йәшәгән.

Әлеге ваҡытта Билән ауылында урта мәктәп, балалар баҡсаһы, участка дауаханаһы, Мәҙәниәт йорто («Серҙәш» халыҡ фольклор ансамбле эшләй), китапхана бар.

 Халыҡ һаны 
Билән ауылында башҡорттар йәшәй (2002)

Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Иҫәп алыу йылы һәм көнөБөтә халыҡИр-егеттәрҠатын-ҡыҙҙарИр-егеттәр өлөшө (%)Ҡатын-ҡыҙҙар өлөшө (%) 1897 йыл 9 февраль (26 ғинуар) 1920 йыл 26 август803 1926 йыл 17 декабрь 1939 йыл 17 ғинуар1279 1959 йыл 15 ғинуар1372 1970 йыл 15 ғинуар 1979 йыл 17 ғинуар 1989 йыл 12 ғинуар101246255045,7 %54,3 % 2002 йыл 9 октябрь88341746647,2 %52,8 % 2010 йыл 14 октябрь85340444947,4 %52,6 %

 Билдәле шәхестәре 
 Һунаршин Әүәл Хажи улы (1911—1995) — хужалыҡ эшмәкәре. Социалистик Хеҙмәт Геройы (1971). РСФСР-ҙың атҡаҙанған төҙөүсеһе (1966), газ сәнәғәте отличнигы (1965).
 Шәмиғолов Марат Абдулла улы (1.08.1926—15.5.1981, Севастополь, Өфөлә ерләнгән) СССР тренеры, Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы. Спорт акробатикаһы буйынса РСФСР-ҙың атҡаҙанған тренеры, БАССР-ҙың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1976), Бөтә Союз категориялы спорт судьяһы.Н у р и д ж а н о в Э. С. Тренер Шамигулов // Башкирия спортивная. Уфа, 1971Энциклопедия Башкирии. Шамигулов Марат Абдуллович Марат Шамигулов — заслуженный тренер РСФСР 
 Ҡәҙербаев Фуат Моталип улы (18.08.1949), ғалим-тау инженеры, хужалыҡ һәм йәмәғәт эшмәкәре, педагог. 1985—2000 йылдарҙа Нефтекама быраулау идаралығы начальнигы, 2000—2019 йылдарҙа — Нефтекама нефть колледжы директоры. Техник фәндәр кандидаты (1993). Нефтекаманың ике саҡырылыш (1984—1992) ҡала Советы депутаты. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған (1997) һәм Рәсәй Федерацияһының почётлы (2004) нефтсеһе, Башҡортостандың мәғариф отличнигы (2004). «Почёт Билдәһе» ордены кавалеры (1981). Нефтекама ҡалаһының почётлы гражданы (2013)Энциклопедия УГНТУ. Казырбаев Фуат Муталипович .

 Урамдары 

 Гагарин урамы ( Гагарина (улица)
 1-се Күл урамы ( 1-я Озёрная (улица)
 Салауат Юлаев урамы ( Салавата Юлаева (улица)
 Мәктәп урамы ( Школьная (улица)
 Яр урамы ( Береговая (улица)
 2-се Күл урамы ( 2-я Озёрная (улица)
 Совет урамы ( Советская (улица)
 Йәшлек урамы ( Молодёжная (улица)
 3-сө Күл урамы ( 3-я Озёрная (улица)
 Совхоз урамы ( Совхозная (улица)Карта д. Белянка. Улица

 Тирә-яҡ мөхит 
 Ер-һыу атамалары

Тауҙар:

Йылғалар: 
 Ҡариҙел, Билән (Ҡариҙел ҡушылдығы)

Шишмәләр:

Ялан-бесәнлектәр:

Таусыҡтар, түбәләр:

Башҡа урын-ер атамалары:

 Иҫкәрмәләр 

 Шулай уҡ ҡарағыҙ 
 Ҡатай
 Тамбур (студия)

 Әҙәбиәт 
 Административно-территориальное устройство Республики Башкортостан: Справочник. — Уфа: ГУП РБ Издательство «Белая Река», 2007. — 416 с.— ISBN 978-5-87691-038-7.
 Асфандияров А. З. История сёл и деревень Башкортостана и сопредельных территорий — Уфа: Китап, 2009. — 744 б. — ISBN 978-5-295-04683-4.

 Һылтанмалар 

  563 б.
 Административно-территориальное устройство Республики Башкортостан: Справочник. — Уфа: ГУП РБ Издательство «Белая Река», 2007. — 416 с.— ISBN 978-5-87691-038-7.
 Асфандияров А. З. История сел и деревень Башкортостана. Кн. 9. Уфа: Китап, 2001, 120—121 с. — 304 с. — ISBN 5—295—02843—7
 журнал «Ватандаш». ИСТОРИЯ ПОСЕЛЕНИЙ БАШКИР СВЕРДЛОВСКОЙ ОБЛАСТИ 
 Энциклопедия Башкирии. Шамигулов Марат Абдуллович

Категория:Балаҡатай районы ауылдары
Категория:Ҡариҙел буйындағы тораҡ пункттар