Татарстан Республикаһы

250px|thumb|right
Татарстан — Рәсәй Федерацияһы составындағы республика, Волга буйы федераль округына ҡарай. Киров, Ырымбур һәм Һамар, Ульяновск өлкәләре, Сыуашстан, Мари Иле, Башҡортостан һәм Удмурт республикалары менән сиктәш. Баш ҡалаһы Ҡазан, Мәскәүҙән 797 саҡырымда.

 Географик мәғлүмәт 
Татарстан Рәсәй үҙәгендә, Көнсығыш-Европа тигеҙлегенең көнсығыш өлөшөндә, ике ҙур йылға — Иҙел һәм Кама ҡушылған ерҙә урынлашҡан. Дөйөм майҙаны — 67836,2 квадрат километр, төньяҡтан көньяҡҡа 290 саҡырым һәм көнбайыштан көнсығышҡа 460 саҡырым. Уртаса бейеклеге диңгеҙ кимәленән 170 метр, 90 процент ерҙәр 200 метрҙан юғарыраҡ, тик айырым урындар ғына 300—350 метрға етә.
Территория — башлыса урманлы ерҙә ятҡан тигеҙлек, уның 16 проценты урман менән ҡапланған. Көнсығыш Европа тигеҙлеге Волганан алып көнсығышҡа, Урал тауҙарына табан күтәрелә бара, шуға ла республиканың ер өҫтө өсөн дә был үҙенсәлек хас: уның иң түбән урындары — Иҙел аръяғының көнбайышында, ә иң бейек ерҙәре көнсығышта ята. Республиканың көньяҡ-көнсығышында Бөгөлмә-Бәләбәй ҡалҡыулығы урынлашҡан.

Фаунаһында биш мендән артыҡ хайуан төрө иҫәпләнә.

 Халҡы 
2002 йылғы Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса, Татарстанда 3 миллион 776 мең 265 кеше йәшәй, шуларҙын 14 мең 901-е башҡорт милләтенән.
 Халыҡ  Кеше һаны, % Татарҙар  53,24 % Урыҫтар  39,71 % Сыуаштар  3,08 % Арҙар  0,62 % Украиндар  0,48 % Мордвалар  0,51 % Марыйҙар  0,48 % Башҡорттар  0,38 %

 Телдәр 
Йөмһүриәтенә Татарстан Конституцияһына һәм Татарстан телдәре турындағы законға ярашлы татар һәм урыҫ телдәре
тигеҙ хоҡуҡлы дәүләт телдәре итеп иғлан ителгән.

 Дин 
Татарстанда мендән артыҡ дини берләшмә теркәлгән, диндарҙар араһынан ислам һәм христиан динен тотоусылар күпселекте тәшкил итә.

 Сәнәғәт 
Татарстан — Рәсәйҙәге иҡтисади яҡтан яҡшы үҫешкән төбәктәрҙең береһе, ул Мәскәү, Санкт-Петербург, Башҡортостан Республикаһы, Ленинград, Свердловск һәм Ярославль өлкәләре менән бер рәттән иң алдынғылар төркөмөндә килә. Республиканың иҡтисади нигеҙен сәнәғәт һәм ауыл хужалығы тәшкил итә. Сәнәғәт башлыса яғыулыҡ һәм нефть химияһы тармаҡтары, конкуренцияға һәләтле продукция етештереүсе (ауыр йөк ташыусы машиналар, вертолеттар, самолеттар һәм авиадвигателдәр, компрессорҙар, йылға һәм диңгеҙ суднолары, автомобилдәр) машина эшләү предприятиеларынан тора. Илдә етештерелгән тракторҙарҙың — 24, ауыр йөк машиналарының 17,5 проценты бында сығарыла. Электр һәм радио приборҙары эшләү сәнәғәте лә яҡшы үҫешкән. Йылына 32 миллион тоннаға яҡын нефть сығарыла (Йәлил (ҡасаба), Әлмәт ятҡылыҡтары). Рәсәйҙә етештерелгән полиэтилен, синтетик каучук һәм автошиналар күләменең өстән бер өлөшөн тап ошо төбәк сәнәғәте етештерә.

Өҫтөнлөклө тармаҡтарҙың береһе булған агросәнәғәт комплексы ла ныҡ үҫешкән. Рәсәйҙәге ауыл хужалығы ерҙәренең 2,1 процентын биләгән республика ауыл хужалығы продукцияһының дөйөм күләменең 4,7 процентын етештерә.

 Ҡоролош 
Татарстан 43 муниципаль райондан һәм 2 ҡала округтан тора.

 Ҡалалар 
 Аҙнаҡай
 Әлмәт
 Баулы
 Бөгөлмә
 Быуа
 Алабуға
 Зәй
 Йәшел Үҙән
 Ҡазан — баш ҡала
 Лениногорск
 Яр Саллы
 Түбәнге Кама
 Норлат
 Тәтеш
 Чистай

 Райондар 
 № Район Үҙәк Майҙанкм²  Халыҡ һаныЧисленность населения Российской Федерации по городам, поселкам городского типа и районам на 1 января 2010 года кеше Тығыҙлыҡкеше/км²1Әгерже районыӘгерже ҡалаһы1796,63642320,272Аҙнаҡай районыАҙнаҡай ҡалаһы2143,36427429,993Аҡсубай районыАҡсубай ҡтҡ1440,13212422,314Аҡтаныш районыАҡтаныш ауылы2037,83116115,295Алексеевск районыАлексеевск ҡасабаһы2080,12608012,546Әлки районыБазарлы Матаҡ ауылы1726,82068811.987Әлмәт районыӘлмәт ҡалаһы2500,219489277,958Апас районыАпас ҡасабаһы1047,52226421,259Арса районыАрса ҡалаһы1843,65122327,7810Әтнә районыОло Әтнә ауылы681,41368120,0811Баулы районыБаулы ҡалаһы1210,43747930,9612Балтас районы Балтас ҡтҡ1094,53363430,7313Бөгөлмә районыБөгөлмә ҡалаһы1408,611204379,5414Быуа районы Быуа ҡалаһы15434514429,2915Үрге Ослан районыҮрге Ослан ауылы1373,91649312,0016Бейек тау районыБейектау ҡасабаһы1701,24324125,4217Сүпрәле районыИҫке Сүпрәле ауылы1029,52630225,5518Алабуға районыАлабуға ҡалаһы1362,18139259,7519Зәй районыЗәй ҡалаһы1861,65812131,2220Йәшел Үҙән районыЙәшел Үҙән ҡалаһы1396159986114.621Ҡайбыҫ районы Оло Ҡайбыҫ ауылы995,401516615,2422Кама Тамағы районы Кама Тамағы ҡтҡ11991677613,9923Ҡуҡмара районыҠуҡмара ҡтҡ14935221034,9724Лайыш районыЛайыш ҡалаһы2094,433696817,6525Лениногорск районыЛениногорск ҡалаһы1843,208884048,2026Мамадыш районыМамадыш ҡалаһы2600,74551617,5027Менделеевск районыМенделеевск ҡалаһы746,43061041,0128Минзәлә районыМинзәлә ҡалаһы1923,43013615,6729Мөслим районыМөслим ауылы1464,32160414,7530Түбәнге Кама районыТүбәнге Кама ҡалаһы1672,3265691158,8831Яңы Шишмә районыЯңы Шишмә ауылы1315,31536211,6832Норлат районыНорлат ҡалаһы23096044426,1833Питрәc районыПитрәc ауылы1352,42887521,3534Балыҡ Биҫтәһе районыБалыҡ Биҫтәһе ҡтҡ20522796413,6335Саба районыБайлар Сабаһы ҡтҡ1097,73073828,0036Сарман районыСарман ауылы13853668026,4837Спас районыБолғар ҡалаһы2028201719,9538Тәтеш районыТәтеш ҡалаһы16322479415,1939Туҡай районыЯр Саллы ҡалаһы1744547497313,9340Теләсе районыТеләсе ауылы11601443812,4541Сирмешән районыСирмешән ауылы13642092215,3442Чистай районыЧистай ҡалаһы18238136544,6343Ютазы районыУрыссу ҡтҡ7592252629,68

 Шулай уҡ ҡарағыҙ 
 Татарстан башҡорттары

 Иҫкәрмәләр 

 Һылтанмалар 
 Михаил Щеглов. А существует ли Республика Татарстан? Под шум празднования 100-летия учреждения от общественности скрывают факт отсутствия декрета 1920 года. Сайт «Русская народная линия», 2020, 28 мая   
 Михаил Сытин. ТАТАРСКАЯ АССР СОЗДАНА ПО ОБРАЗЦУ БАШРЕСПУБЛИКИ.


Категория:Рәсәй Федерацияһы республикалары
Категория:Татарстан