Бәләбәй

Бәләбәй — Башҡортостандың республика әһәмиәтендәге ҡалаһы. Бәләбәй районының административ үҙәге. Ҡала Башҡортостан Республикаһының көньяҡ-көнбайышында, Үҫән йылғаһының һул яҡ ярында урынлашҡан. Халҡы 61,2 мең кеше (2005), 1926 йылда 11,3 мең, 1959 йылда 26,2 мең, 1979 йылда 43,2 мең, 1995 йылда 57,2 мең кеше йәшәгән.

 Тарихы 
Халыҡ риүәйәттәре, архив мәғлүмәттәре буйынса, Бәләбәй ауылына припущенник сыуаштар нигеҙ һала.
1781 йылда Бәләбәй өйәҙ ҡалаһына әүерелгән. Башҡортостан ерендәге башҡа ҡалалар кеүек, батша хакимиәтенең терәк пункты булған. Боронғо Бәләбәйҙе бары православие сиркәүе, мосолман мәсете һәм төрмә биналары ғына «биҙәп» торған.

Ҡала Ырымбур губернаһының Бәләбәй өйәҙе үҙәге була.

Ҡаланың Өфөгә, Ырымбурға, Ҡазанға, Белоретҡа илтеүсе юлдар сатында — бик уңайлы ерҙә урынлашыуы уның уҫешенә ыңғай йоғонто яһаған. Шулай ҙа ҡала ифрат яй үҫкән. Иген үҫтереүҙән һәм мал аҫрауҙан тыш, ҡала халҡы урмансылыҡ кәсептәре менән дә шөғөлләнгән.

Хәҙерге Бәләбәй — Башҡортостандың индустриаль һәм мәҙәни үҙәктәренең береһе. Шкапов нефть ятҡылығы асылғандан һуң Бәләбәй нефтселәр ҡалаһы булып китһә, «Автонормаль» заводы төҙөлгәндән һуң уға машина эшләүселәр ҡалаһы тигән атама өҫтәлә.

 Билдәле шәхестәре 
 Бакаев Михаил Иванович (12.09.1902—25.10.1962) — совет Хәрби-Диңгеҙ флоты хеҙмәткәре, контр-адмирал. Ленин, өс Ҡыҙыл Байраҡ, I дәрәжә Ватан һуғышы, Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ һәм Ҡыҙыл Йондоҙ ордендары кавалеры. Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусыМихаил Иванович Бакаев — «Почта Полевая» сайты.  
 Болелый Владимир Антонович (22.01.1924), нефтсе, хужалыҡ эшмәкәре. Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы. 1953—1992 йылдарҙа «Башнефть» производство берекмәһенең Бәләбәй быраулау контораһы директоры һәм Бәләбәй быраулау эштәре идаралығы начальнигы. РСФСР нефть һәм газ сәнәғәтенең атҡаҙанған хеҙмәткәре (1985), Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған нефтсеһе (1974), СССР-ҙың почётлы нефтсеһе (1974). Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ (1959), ике «Почёт Билдәһе» (1966, 1971), Халыҡтар Дуҫлығы (1981) һәм II дәрәжә Ватан һуғышы (1985) ордендары кавалеры. Ҡаланың почётлы гражданы (1989). Сығышы менән хәҙерге Башҡортостан Республикаһының Стәрлетамаҡ районы Константиноградовка ауылынанЭнциклопедия Стерлитамакского района. Муниципальный район Стерлитамакский район Республики Башкортостан. Официальный сайт ОФИЦИАЛЬНЫЙ САЙТ МУНИЦИПАЛЬНОГО РАЙОНА БЕЛЕБЕЕВСКИЙ РАЙОН РЕСПУБЛИКИ БАШКОРТОСТАН. Почётные граждане. БОЛЕЛЫЙ ВЛАДИМИР АНТОНОВИЧ, 1924 г..
 Чурикова Инна Михайловна (1943—14.01.2023), СССР һәм Рәсәйҙең театр һәм кино актёры; СССР-ҙың (1991) һәм РСФСР-ҙың (1985) халыҡ артисы, РСФСР-ҙың (1987) һәм Рәсәй Федерацияһының (1996) Дәүләт премиялары лауреаты. «Ватан алдындағы хеҙмәттәре өсөн» орденының тулы кавалеры. Ленин комсомолы премияһы лауреаты (1976).

 Халыҡ һаны 
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Иҫәп алыу йылы һәм көнөБөтә халыҡИр-егеттәрҠатын-ҡыҙҙарИр-егеттәр өлөшө (%)Ҡатын-ҡыҙҙар өлөшө (%) 1897 йыл 9 февраль (26 ғинуар) 1920 йыл 26 август 1926 йыл 17 декабрь 1939 йыл 17 ғинуар 1959 йыл 15 ғинуар 1970 йыл 15 ғинуар 1979 йыл 17 ғинуар 1989 йыл 12 ғинуар52857245062835146,4 %53,6 % 2002 йыл 9 октябрь60928280003292846,0 %54,0 % 2010 йыл 14 октябрь

мини
мини|Яны урам
200px|справа

 Иҡтисады 
Ҡалалағы төп иҡтисади ойошмалар:
 «Аксаковнефть» нефть һэм газ табыу идаралығы
 «Автонормаль» машиналар эшләү заводы
 Тәжрибә-механика заводы
 «Башсельмаш» заводы
 Ит комбинаты
 Май-сыр комбинаты
 Тегеү фабрикаһы

 Мәғариф 
Ҡаланың төп белем биреү учреждениелары:
 Медицина училищеһы
 Машиналар төҙөү техникумы
 Бәләбәй совхоз-техникумы
 Һамар архитектура институты филиалы

 Иҫкәрмәләр 

 Һылтанмалар 

 урыҫ телендә мәҡәлә
 Краткая энциклопедия Башкортостана 
 Бәләбәй ҡалаһының һәм районының рәсми сайты
 Бәләбәй ҡалаһының порталы
 Бәләбәй ҡалаһының альтернатив мәғлүмәт порталы
 Информационный портал города Белебея
 Информационый сайт о Башкирии и г. Белебее 
 Информационно-развлекательный портал г. Белебей 
 Бәләбәй флагы

Категория:Башҡортостан ҡалалары
Категория:Бәләбәй
Категория:Башҡортостан район үҙәктәре