Шәрип (Салауат районы)

Шәрип () — Башҡортостандың Салауат районындағы татар ауылы. Миәшәгәр ауыл Советына ҡарай. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 420 кеше.
Почта индексы — 452495, ОКАТО коды — 80247845004Шәрип ауылы «Госсправка» сайтында.

 Географик урыны 
 Район үҙәгенә тиклем (Малаяҙ): 43 км
 Ауыл советы үҙәгенә тиклем (Миәшәгәр): 4 км
 Яҡындағы тимер юл станцияһы (Мөрсәлим): 66 км

Шәрип ауылы Әй йылғаһы ҡушылдығы Һикияҙ (Сикиязик) йылғаһы буйында, район үҙәге Малаяҙ ауылынан төньяҡҡа табан 43 километр һәм Мөрсәлим тимер юл станцияһынан төньяҡ-көнбайышҡа табан 66 километр алыҫлыҡта урынлашҡан.

 Тарихы 
Шәрип ауылына Себер даруғаһы Тырнаҡлы улусы башҡорттарының аҫаба ерҙәрендә XVIII быуаттың 50-се йылдары башында, 1753 йылда төҙөлгән керҙәшлек килешеүе буйынса Себер даруғаһының төньяғынан Әлчәй (Альчаево) ауылы типтәрҙәре һәм мишәрҙәре нигеҙ һалған. Ауылға тәүге төпләнеүсе Шәрип Ҡормаев исеме бирелгән. Ауыл ерҙәре һатып алынмаған, ә ҡуртымға бирелгән.

Шәрип ауылы барлыҡҡа килеүенә нигеҙ биргән килешеү тексы:
 «1753 йылдың 16 ноябрендә Себер даруғаһы Өфө өйәҙе Тырнаҡлы улусы донъяуи кешеләре, бөйөк хакимдарыбыҙ бүләк итеп биргән уртаҡ еребеҙҙе беҙ, өлкәне һәм кесеһе, дөйөм ризалыҡ менән, шул уҡ Себер даруғаһы Өфө өйәҙе старшина Йәнеш Абдуллин командаһынан Шәрип Ҡормаев һәм уның иптәштәренә (6 йорт) һәр йорттан 20 тин һалым түләү шарты менән, түбәндәге ыҙан һәм сиктәрҙе күрһәтеп: беренсе ыҙан (межа) Әте Ҡана инеше тамағы менән Янтыҡ күле һәм Миәшәгәр йылғаһы тамағы менән тәрән ҡул буйлап, һәм Мырҙалар межаһына сиктәш Һикияҙ һырты ҡайынлығы, Әрғәзе ҡыуағы һәм муйыл ҡыуаҡлы Черлаклы тауынан Һикияҙ тамағы менән Әй йылғаһының ике яры Ҡорман тауына тиклем, балыҡ тотоуға, йәнлеккә һунар, тирмән ҡороу һәм башҡа файҙаланыуға яраҡлы ерҙәрен мәңгелеккә файҙаланыу һәм нәҫелдән нәҫелгә тапшырыу хоҡуғы менән, киләсәктә бәхәсләшмәү тураһында килешеп, шуны раҫлап ҡул һәм тамға ҡуйҙыҡ: старшина Абдулла Теләпбирҙин, Әйтеш ауылы сотнигы Таңатаров, Иман Күсәков (Кучяков), Йылгилде Аҡманов, Тайсы Васкин, Әлкәй Үлмәҫҡолов, Яуын Сыуашев, Зәүәй Сысҡанбаев, Балыҡса Мостаев, Шәрәй Күсләпов, Мәғәш Абдраҡаев, Яңыбай (Енабай) Со(л)танаев, Телә(ү)бай Ҡурпин. Был ерҙе тапшырғанда, Боғалыш ауылынан сотник (йөҙбашы) Әлмәмбәт Бикбулов, Һарт улусы сотнигы Ҡосаҡ Ҡалсурин, шул уҡ улустан Итйыймаҫ Мортазин шаһитлыҡ ҡылды».

Паллас П. С. Указ. соч. С. 74. Исламшин Р. Из истории айлинского края. В то время как в интересной книге В. В. Сидорова «Исследователи края Башкирского. ХУШ век» (Уфа, 1997. С. 144) слово ошибочно уподобляется с Чебаркулем. ЦГИА РБ. Ф. 172. Оп. 1. Д. 56. Л. 5. Хозяйственно-статистический обзор Уфимской губернии за 1908 год. С. 76 (раздел «Народное образование»). ЦГИА РБ. Ф. 172. Оп. 1. Д. 34. Л. 9. В ЮАС (Вып. 2. С. 326) ошибочно указана дата 1750 г. А также речь идет о купле земли, чего не было. См. Малоизученные источники по истории Баш­кирии. С. 106.

1762 йылда Шәрип ауылындағы 4 йортта 10 ир-ат мишәр йәшәгән.

1770 йылдың 18 авгусында Шәрип ауылына академик П. С. Паллас килгән:  «төшкә табан Төрөпкилде ауылынан 30 саҡрым алыҫлыҡтағы Шәрип ауылына килдек. Ауыл ултырған Һикәяҙ йылғаһы һыуында көкөрт булыуы иғтибарҙы йәлеп итә. Йылғаның ярҙарынан бәреп сыҡҡан ике юлаҡта ул көкөрт бар»
.

1795 йылда 12 йортта 75 кеше йәшәгән.

1816 йылда 6 типтәр, 1834 йылда — 13 йән типтәр ир-ат йәшәгән. Шул уҡ йылдарҙа 48 йортта 122 ир-ат мишәр йәшәгән.

1816 йылда тәүге төпләнеүсе Шәрип Ҡормаевтың улы Әҙелша Шәриповҡа 77 тулған, тимәк, ул 1739 йылғы булған, уның улы — Фәйрүз.

1842 йылда фәҡәт 6 йортта йәшәгән 33 типтәрҙең 48 аты, 14 һыйыры, 40 һарығы, 4 кәзәһе булған. 252 мишәр 14 сирек ужым һәм 217 сирек яҙғы ашлыҡ сәскән.

1850 йылда 7 йортта 21 ир-ат һәм 16 ҡатын-ҡыҙ типтәр йәшәгән.

 Биләмә берәмектәренә инеүе 

 Теркәү йылы  Улус, ауыл Советы  Өйәҙ, кантон, район  Губерна, Республика  Дәүләт 1757   улусы  Троицк өйәҙе  Ырымбур губернаһы  Рәсәй Империяһы 1816  -се йорт  -се Башҡорт кантоны  Ырымбур губернаһы  Рәсәй империяһы 1834  -се йорт  -се Башҡорт кантоны Ырымбур губернаһы  Рәсәй империяһы1847  -се йорт  -се Башҡорт кантоны, Өфө өйәҙе   Ырымбур губернаһы  Рәсәй империяһы1859  -се йорт  -се Башҡорт кантоны, Өфө өйәҙе  Ырымбур губернаһы  Рәсәй империяһы1895   улусы  Златоуст өйәҙе  Өфө губернаһы  Рәсәй империяһы1920   улусы  Мәсәғүт кантоны  Автономлы Башҡорт ССР-ы 20px РСФСР1926   улусы  Мәсәғүт кантоны  Автономлы Башҡорт ССР-ы  СССР1935  Миәшәгәр ауыл Советы  Малаяҙ районы  Башҡорт АССР-ы  СССР1941  Миәшәгәр ауыл Советы Салауат районы Башҡорт АССР-ы   СССР1990  Миәшәгәр ауыл Советы  Салауат районы Башҡортостан Республикаһы  Рәсәй Федерацияһы    

 XIX быуаттың икенсе яртыһында Шәрип ауылының үҫеше 
1859 йылда Шәрип ауылындағы 97 йортта 536 мишәр һәм типтәр йәшәгән.

1865 йылда 94 йортта 579 кеше донъя көткән. Малсылыҡ, игенселек, умартасылыҡ менән шөғөлләнгәндәр. Мәсет, училище, һыу тирмәне булған.

XIX быуат аҙағында ауылда 2 һуҡҡыс һәм елгәргес, шулай уҡ 3 тирмән булған.

 Ауылдың XX быуаттағы үҫеше 
1906 йылда Шәрип ауылында мәсет, бакалея кибете, 3 һыу тирмәне булған.

1920 йылда 241 йортта 1251 мишәр теркәлгән.

Әлеге ваҡытта Шәрип ауылында Миәшәгәр урта мәктәбенең филиалы — төп мәктәп, балалар баҡсаһы, фельдшер-акушерлыҡ пункты, Мәҙәниәт йорто, китапхана бар.

 Халыҡ һаны 
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Иҫәп алыу йылы һәм көнөБөтә халыҡИр-егеттәрҠатын-ҡыҙҙарИр-егеттәр өлөшө (%)Ҡатын-ҡыҙҙар өлөшө (%) 1897 йыл 9 февраль (26 ғинуар) 1920 йыл 26 август1251 1926 йыл 17 декабрь 1939 йыл 17 ғинуар896 1959 йыл 15 ғинуар606 1970 йыл 15 ғинуар 1979 йыл 17 ғинуар 1989 йыл 12 ғинуар467 2002 йыл 9 октябрь450 2010 йыл 14 октябрь42020221848,151,9

 Милли составы
2002 йылғы Бөтә Рәсәй йәниҫәбе мәғлүмәттәренә ярашлы, халыҡтың 88%-ын татарҙар тәшкил итә. Шулай уҡ башҡорттар йәшәй.Единый электронный справочник муниципальных районов Республики Башкортостан — приложение в формате Excel .

 Билдәле кешеләре 
 Хужин Валерьян Дәүләтша улы (3.1.1942, БАССР-ҙың Салауат районы Шәрип ауылы — 18.2.2002) — агроном, ауыл хужалығы фәндәре кандидаты (1982), иҡтисад фәндәре докторы (1999). Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған ауыл хужалығы хеҙмәткәре (1995) һәм Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған ауыл хужалығы хеҙмәткәре (1991), Рәсәй Федерацияһының халыҡ мәғарифы оличнигы (1996) һәм БАССР-ҙың халыҡ мәғарифы отличнигы (1984). 60 ғилми хеҙмәт авторы. Башҡортостан Республикаһының 12-се саҡырылыш Юғары Советы депутаты, Башҡортостан Республикаһы 1-се саҡырылыш Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтайы депутаты.

 Шәриптә тыуып-үҫкәндәр 

 Урамдары 

 Яр буйы урамы ()
 Юрий Гагарин урамы ()
 Парт-Мырҙа урамы ()
 Мәктәп урамы ()Карта д. Шарипово. Улицы

 Ер-һыу атамалары 
Тауҙар:
 Һикияҙ һырты, Сарлаҡлы тауы, Ҡорман тауы
Йылғалар, күлдәр:
 Әй, Һикияҙ йылғаһы, Миәшәгәр йылғаһы
 Янтыҡ күле

Шишмәләр:

Ялан-бесәнлектәр:

Таусыҡтар, түбәләр:

Башҡа урын-ер атамалары:
 Әрғәзе ҡыуағы

 Шулай уҡ ҡарағыҙ 
 Тырнаҡлы
 Әйле

 Ҡушаматтар 

 Шәрип һәм Шәрип халҡы тураһында ваҡытлы матбуғат 

 Әҙәбиәт 
 Асфандияров А. З. История сел и деревень Башкортостана. Кн. 9. Уфа: Китап, 2001, 168—169 с. — 304 с. — ISBN 5—295—02843—7
 Административно-территориальное устройство Республики Башкортостан: Справочник. — Уфа: ГУП РБ Издательство «Белая Река», 2007. — 416 с. ISBN 978-5-87691-038-7.

 Һылтанмалар 


 Шәрип ауылы «Геналогия и архивы» сайтында

 Иҫкәрмәләр 

Категория:Салауат районы ауылдары
Категория:Проект:Башҡортостан ауылдары