Джордано Бруно

Джорда́но Бру́но (; исеме: Филиппо, ҡушаматы — Бруно Ноланец; 1548 йылда, Неаполь янындағы Нола ҡалаһында тыуған — 1600 йылдың 17 февралендә Римдә вафат булған) — Италия философы һәм шағиры, пантеизм вәкиле.
Католик дини хеҙмәткәре булараҡ, Джордано Бруно неоплатони́зм йүнәлешен үҫтерә, Коперник тәғлимәтенә яңы аңлатма бирә.
Бруно үҙе йәшәгән заманды күпкә үҙып киткән күҙаллауҙар биргән, был фараздар һуңынан астрономик асыштар менән нигеҙләнгән: йыһандың сикһеҙ булыуы, йыһандағы йондоҙҙар алыҫтағы ҡояш кеүек, Ҡояш системаһында әлегәсә асылмаған планеталар булыуы, йыһанда беҙҙең Ҡояш кеүек есемдәрҙең сикһеҙ булыуы, сит планеталарҙа Ерҙәге кеүек «йәшәү» мөмкин булыуы.

 Бала сағы 
Филиппо Бруно 1548 йылда Неаполдән йыраҡ түгел Нола тигән төбәктә тыуа. 11 йәшендә уны әҙәбиәт, логика һәм диалектиканы өйрәнергә Неаполгә алып киләләр. 1563 йылда 15 йәшендә ул Изге Доминака монастырына уҡырға килә. Бына 1565 йылда монах дәрәжәһен һәм Джоржано ҡушаматын ала. Тиҙҙән йәндең кәүҙәлә булыуына, Дева Марияның яралғыланыуына шикләнгәне өсөн етәкселәр уның эшмәкәрлеген тикшерә башлай. Тикшереү һөҙөмтәләрен көтөп тормайса, ул Римға ҡаса, хәүефһеҙерәк тип Италияның төньяғына күсенә. Бында ул дәрес биреп эшләй башлай, бер урында ярты йылдан артыҡ булмай.

 Европа буйлап гиҙеү 
Башта 35 йәшлек фәлсәфәсе Лондонда, һуңынан Оксфордта, ундағы профессорҙар менән бәхәсләшкәндән һуң киренән Лондонға күсә. Бер нисә хеҙмәтен яҙа, улар араһында иң мөһиме — «Ғаләмдең һәм донъяның сикһеҙ булыуы тураһында» (1584 йыл). Уны Англия хөкүмәте ҡурсалауға ҡарамаҫтан, ул ике йылдан Францияға ҡасырға мәжбүр була. Һуңынан Германияла уға лекциялар уҡыу тыйыла. Бруно үҙенә дошмандар таба торған иҫ киткес һәләткә эйә була. Ул аҡылы ҡабул итмәгән барлыҡ ғөрөф-ғәҙәттән баш тарта, бәхәсләшеүсегә туранан-тура уның ахмаҡ, йүләр булыуын әйтә. Үҙен донъя гражданины, Ҡояш һәм Ер улы, академияһыҙ академик тип иҫәпләй.

 Хөкөмө һәм үлеме 
1591 йылда йәш аристократ Джованни Мочениго саҡырыуы буйынса Венецияға мнемоника (хәтерҙе үҫтереү сәнғәте) буйынса дәрес бирергә килә.
Тиҙҙән Джованни Мочениго менән мөнәсәбәттәре боҙола. 1592 йылдың 25 майында Мочениго Венеция инквизицияһына ялыу ебәрә.Инквизиция Тарих хөкөмө алдындаДжордано Бруно перед судом инквизиции (Краткое изложение следственного дела Джордано Бруно) // Вопросы истории религии и атеизма, 1958, с. 349—416. Бынан һуң фәйләсуф ҡулға алына. Урындағы инквизиторҙар уны, фекеренән баш тартырға күндерә алмай, Римдағы коллегаларына тапшыра.

7 йыл буйы төрмәлә ултырып сыҡҡас, 1600 йылдың 17 февралендә Джордано Бруно хөр фекерлелек өсөн католик сиркәү тарафынан еретик булараҡ инквизиция усағында яндырыла. thumb|left|250px|border| Джордано Бруно Рим инквизицияһы хөкөмөндә. Эдот Феррари эшләгән бронза барельеф.
Өс йөҙ йыл үткәс, 1889 йылда Джодано Бруно яндырылған урында уға һәйкәл ҡуйыла.

Әммә дүрт йөҙ йыл үткәс тә Рим католик сиркәүенең башлығы уңы аҡлау мәсьәләһе менән килешмәй.«Папа Иоанн-Павел минең менән русса һөйләште. Ул миңә минең Джордано Бруноны аҡлау тәҡдимемде ҡабул итергә ярамай, сөнки, Галилейҙан айырмалы рәүештә, Бруно дөрөҫ булмаған, уның тереклек булған донъяларҙың күплеге тураһында тәғлимәте Изге Яҙмаға ҡаршы килмәй, тигән теологик раҫлауы өсөн хөкөм ителгән, тине. „Бына, йәнәһе лә, сит планета йән эйәләрен табығыҙ — шул ваҡытта Бруноның тәғлимәте дәллилләнәсәк һәм аҡлау тураһындағы һорауҙы күтәрергә мөмкин буласаҡ“». Андрей Ваганов Джаз тарихы — Алгебра курсы урынына. Академик Владимир Арнольд менән интервью // «Независимая газета», 2001-12-27«В. ГИНЗБУРГ: Джордано Бруноны ны аҡламанылар, сөнки…». Светлана Сорокина «Эхо Москвы» радиостанцияһының тура эфиры. Академик Виталий Гинзбург менән интервью // «Эхо Москвы», 15.01.2006

 Иҫкәрмәләр 

 Әҙәбиәт 
 Антоновский Ю. М. Джордано Бруно. Его жизнь и философская деятельность. СПб., 1892.
 Барбур И. Религия и наука: история и современность. М.: ББИ, 2000.
 Горфункель А. Х. Джордано Бруно. М., 1973. −175 с. (Мыслители прошлого).
 Джордано Бруно. Избранное. Самара: Агни, 2000.
 Йейтс Ф. Джордано Бруно и герметическая традиция. М.: Новое литературное обозрение, 2000.
 Карсавин Л. П. Джордано Бруно. Берлин, 1923.
 Кузнецов Б. Г. Джордано Бруно и генезис классической науки.
 Койре А. От замкнутого мира к бесконечной вселенной: Пер. с англ. Серия: Сигма. 2001. In English: The New Astronomy and the New Metaphysics (глава из книги, посвященная космологии Джоржано Бруно)
 Лавджой А. Великая цепь бытия. М.: Дом интеллектуальной книги, 2001. Лекция IV. Принцип изобилия и новая космография (в значительной мере посвящена космологическим идеям Дж. Бруно)
 Менцин Ю. Л. «Земной шовинизм» и звёздные миры Джордано Бруно //Вопросы истории естествознания и техники. 1994, № 1.
 Философско-религиозные истоки науки. Отв. редактор П. П. Гайденко. М.: Мартис, 1997.
 Ордине Нуччо. Границы тени. Литература, философия и живопись у Джордано Бруно. Пер. с итальянского А. А. Россиуса. Спб., 2008.-407 с.
 Gatti H. Giordano Bruno and Renaissance Science, 2002 (содержит критику взгляда на Дж. Бруно как на герметиста).

 Һылтанмалар 
 Джордано Бруно.  О бесконечности, Вселенной и мирах
 Джордано Бруно  Ренессанс Фәлсәфә китапханаһында. Биографияһы, хеҙмәттәре, библиография, тикшереүҙәр.
 Джордано Бруно  в библиотеке о. Якова Кротова
 Протоколы судебного допроса Джордано Бруно 
 Франсес Йейтс. Джордано Бруно и герметическая традиция. — М.: Новое литературное обозрение, 2000
 Менцин Ю. Л. Загадки процесса Джордано Бруно
 Менцин Ю. Л. «Земной шовинизм» и звездные миры Джордано Бруно. 
 Лернер Л., Госселин Э. Галилей и призрак Джордано Бруно 
 Легойда В. За что сожгли Джордано Бруно 
 Левитан Е. За что сожгли Джордано Бруно
 Оренина И. Тайна гибели Джордано Бруно
 Искры и пепел от костра Джордано Бруно 
 Философские труды Джордано Бруно: О героическом энтузиазме. О причине, начале и едином. О бесконечности, вселенной и мирах
 Кураев А. Коперник, Бруно, Галилей: Аудиолекция
 D. W. Singer D. W. Giordano Bruno: His life and thought 
 Kessler J. Giordano Bruno: The Forgotten Philosopher
 Giordano Bruno.info
 Giordano Bruno // Catholic Encyclopedia
 Hollister W. Giordano Bruno and the Infinite Universe
 Pogge R. W. The Folly of Giordano Bruno 
 Giordano Bruno  на IMDB

Категория:Герметизм
Категория:Италия астрономдары
Категория:XVI быуат астрономдары
Категория:Алфавит буйынса яҙыусылар
Категория:Алфавит буйынса шағирҙар
Категория:Итальян яҙыусылары
Категория:Латин яҙыусылары
Категория:Италия яҙыусылары
Категория:XVI быуат яҙыусылары
Категория:Итальян шағирҙары
Категория:Латин шағирҙары
Категория:Италия шағирҙары
Категория:XVI быуат шағирҙары
Категория:XVI быуат драматургтары
Категория:Италия философтары
Категория:XVI быуат философтары
Категория:Натурфилософтар
Категория:Утта яндырылғандар
Категория:Доминик ордены ағзалары