Әсән (Дүртөйлө районы)

Әсән () — Башҡортостандың Дүртөйлө районындағы татар ауылы. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 1479 кеше.
Почта индексы — 452315, ОКАТО коды — 80224807001.

 Тарихы 
1735 йылдың 24 майында Өфө провинциаль канцелярияһының указы буйынса хәҙерге Дүртөйлә районының Әсән ауылы ерҙәренә, аҫаба башҡорттар менән бергә ерҙе файҙаланыу хоҡуғы менән, типтәрҙәр (ерһеҙ башҡорттар) индерелә. Указда ауылға мишәрҙәрҙең индерелеүе тураһында ла юлдар бар. Әммә мишәрҙәр үҙҙәре: "Был ерҙәргә бер ниндәй хоҡуҡтарыбыҙ ҙа юҡ, ата-олатайҙарыббыҙҙың был ерҙәргә ҡасан килеп төпләнеүе тураһында белмәйбеҙ," — тип белдерәАсфандияров А. З. История сёл и деревень Башкортостана и сопредельных территорий — Уфа: Китап, 2009. — 744 б. — ISBN 978-5-295-04683-4.  .

1795 йылда Әсән ауылында 258 типтәр йәшәй.1816 йылда 316 типтәр, тағы 70 мишәрҙең йәшәүе теркәлә. 1834 йылғы рәүиздә 476 типтәр һәм 78 мишәр иҫәпкә алына. 1920 йылдағы тәүге совет рәүизе ауылда 1590 типтәрҙең йәшәүен теркәй. 1843 йылда 94 ихатала йәшәгән 494 кешегә 500 дисәтинә һөрөнтө ер, 400 дисәтинә сабынлыҡ, 495 ат, 584 һыйыр, 260 һарыҡ, 254 кәзә тура килә. 

Әсән ауылы бөйөк башҡорт шағиры, үҙ халҡының азатлығы өсөн йәнен аямаған көрәшсе, башҡорт әҙәбиәте классигы, Башҡорт милли-азатлыҡ хәрәкәте эшмәкәре, Башҡорт мәркәз шураһы (1917—1919) ағзаһы Шәйехзада Бабичтың (1895 — 1919) тыуған ауылы. Шәйехзаданың атаһы Мөхәмәтзакир Бабичев — Ҡаңлы улусы Көйөк түбәһенең аҫаба башҡорто, 1852 йылда Ҡаңлы улусының Көйөк түбәһендә нигеҙләнгән Ҡыйғаҙытамаҡ ауылынан 1887 йылда Әсән ауылының икенсе мәхәлләһенең имам-хатибы булараҡ күсерелә. Бабичевтарҙың нәҫел шәжәрәһе лә билдәле: Бабич — Мөхтәр (1742 —1822)  поход есаулы Ишбулды (1778 — 1814) — указлы мулла Ғилуан, 1812 й. т. — Мөхәмәтзакир (1847 — 1922) — Шәйехзада (1895 — 1919).

 Халыҡ һаны 
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Иҫәп алыу йылы һәм көнөБөтә халыҡИр-егеттәрҠатын-ҡыҙҙарИр-егеттәр өлөшө (%)Ҡатын-ҡыҙҙар өлөшө (%) 1897 йыл 9 февраль (26 ғинуар) 1920 йыл 26 август 1926 йыл 17 декабрь 1939 йыл 17 ғинуар 1959 йыл 15 ғинуар 1970 йыл 15 ғинуар 1979 йыл 17 ғинуар 1989 йыл 12 ғинуар 2002 йыл 9 октябрь 2010 йыл 14 октябрь147970177847,452,6

 Географик урыны 
 Район үҙәгенә тиклем (Дүртөйлө): 12 км
 Яҡындағы тимер юл станцияһы (Өфө): 129 км

 Билдәле шәхестәре 
 Әбдиев Әхмәтйән Әбделғәлләм улы — табип. Башҡорттарҙан тәүге медицина докторы (1862).
 Шәйехзада Бабич (2.01.1895—28.03.1919), шағир, башҡорт әҙәбиәте классигы. Башҡорт милли-азатлыҡ хәрәкәте эшмәкәре, Башҡорт мәркәз шураһы (1917—1919) ағзаһы.
 Ғилманов Ғәлимйән Хәмитйән улы (1.02.1957), яҙыусы, әҙәби тәнҡитсе, ғалим. Татарстан Республикаһының атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәреНа премию имени Габдуллы Тукая претендует уроженец Башкортостана. ИА «Башинформ», 20 марта 2019 года.
 Радик Динәхмәтов (1965), музыкант, йырсы. Махсус хәрби операцияла ҡатнашыусы (2022—2023). Башҡортостандың халыҡ артисы (2023)Глава Башкирии наградил участников СВО. ИА «Башинформ», 20 ноября 2023 года.

 Иҫтәлекле урындар 
 Шәйехзада Бабич музейы

 Иҫкәрмәләр 

 Әҙәбиәт 
 Административно-территориальное устройство Республики Башкортостан: Справочник. — Уфа: ГУП РБ Издательство «Белая Река», 2007. — 416 с.— ISBN 978-5-87691-038-7. 
 Асфандияров А. З. История сёл и деревень Башкортостана и сопредельных территорий — Уфа: Китап, 2009. — 744 б. — ISBN 978-5-295-04683-4.

 Һылтанмалар 

 Сайт «Генеалогия и архивы» Асяново


Категория:Дүртөйлө районы ауылдары