Төркиә

Төркиә (, рәсми исеме Төркиә Йөмһүриәте ) —  , Көнсығыш Асиәлә һәм Көньяҡ-Көнбайыш Аурупала урынлашҡан дәүләт.

Төньяҡ-көнбайышта Болғариә, көнбайышта Юнанстан, төньяҡ-көнбайышта Гөржистан, көнсығышта Әрмәнстан, Иран, Әҙәрбайжандың Нахсыуан Мөстәҡил Йөмһүриәте, төньяҡ-көнсығышта Ғираҡ һәм Сүриә менән сиктәш.

1920-се йылдар башында, Ғоҫман империяһы тарҡалғас барлыҡҡа килгән. Төркиәнең күпселек аланы Кесе Азия ярымутрауына тура килә, Аурупала иһә бәләкәй өлөшө урынлашҡан. Баш ҡалаһы — Анҡара.

Төркиә — боронғо һәм мәҙәниәтле демократик, унитар, конституцион дәүләт. НАТО, OECD, ОБСЕ кеүек донъя ойошмалары ағзаһы булып тора.

 Этимологияһы 
Төркиә исемен (Türkiye) төрөк телендә ике өлөшкә бүлеп була: Türk, йәғни «төрөк», боронғо төрки телдә «көслө» тигәнде аңлата, һәм -iye, ғәрәп суффиксы.

 Тарихы 
 1075—1077 — сәлжүк төрөктәре тарафынан Никея баҫып алына.
 1077 — Кония солтанаты барлыҡҡа килә, әкрен генә ул үҙ ерҙәрен киңәйтә.
 1243 — Кония солтанаты монголдар, хүләгүҙәр хакимлығы аҫтына эләгә. 1307 йылда кесе кенәзлектәргә тарҡала. Уларҙың араһында булған Ғосман бейлеге (йәғни округы) Ғосман империяһының нигеҙе була.
 1284 — беренсе испан хроникаһы "Estoria de Espanna"да, батша Альфонсо X Төркиәнең (Turquia) баш ҡалаһы Экбатан тураһында хәбәр итәPrimera Cronica General. Estoria de España. Tomo I. — Madrid, Bailly-Bailliere e hijos, 1906, 60 бит.
 1318 йылда хүләгүҙәр, һуңғы сәлжүк солтанын тәхеттән ҡыуып, был дәүләтте юҡ итәләр.
 1299 йылда — Ғосман, Әртуғрул улы һәм вариҫы, «солтан» титулын ҡабул итә һәм Кония солтандарының идараһын танымай. Уның исеме менән төрөктәр ғосманлылар тип атала башлай. Кесе Азияла уларҙың хакимиәте аҙая бара.
 1326 йылда византиялыларҙан һуғыш менән тартып алынған ерҙәрҙә Бурса ҡалаһындағы баш ҡала менән төрөк солтанаты нигеҙләнә. Төрөк солтандарының хакимлығы яңысарҙарға таяна.
 1362 йылда, Европалағы ерҙәрҙе баҫып алып, төрөктәр баш ҡаланы Әдирнә ҡалаһына күсерә.
 1396 йылдың 25 сентябре — солтан Баязит I һәм венгр батшаһы Сигизмунд I ғәскәрҙәре араһында һуғыш (Никополь һуғышы) башлана. Был һуғышта еңеү Ғосман империяһының Балҡан ярымутрауында хакимлығын нығыта.
 1402 йылдың 28 июле — Анҡара янында һуғыш. Әмир Тимурға һуғышты оттороп, Баязит I әсирлеккә эләгә һәм вафат була (бәлки, үҙ-үҙенә ҡул һалалыр). Ләкин 30 йылдан һуң уның вариҫтары, тарҡалған илде яңынан берләштереп, көнбайышҡа хәрәкәтте дауам итә.

 Ғоҫман империяһы 

 1453 йылда Мәхмәт II етәкселегендә төрөктәр Ҡостантиниәне баҫып ала һәм уны яңы империяның баш ҡалаһы тип иғлан итә.
 Сәлим I идараһы ваҡытында Ғосман империяһы Сүриә, Ғәрәбстан ярым утрауын һәм Мысырҙы баҫып ала. Төрөк солтаны Ҡаһирә хәлифәһе урынына үҙен хәлифә тип иғлан итә.
XVI һәм XVII быуаттарҙа Ғоҫман империяһы 3 ҡитғала урынлашҡан иң ҡеүәтле мәмләкәт булып торған. Империяның сәскә атҡан ваҡыты Сөләймән I идараһы ваҡытына тура килә. Империя оҙаҡ йылдар Изге Рум империяһы һәм Ләһстан менән Үҙәк Аурупаны яулап алыу өсөн көрәшә. 242 йыл дауамында Ғосман империяһы Рәсәй менән һуғыша, шул һуғыш уны ныҡ көсһөҙләндерә. 20-се быуат башында Ғосман империяһының ҡайһы бер өлөштәрендә сепаратистик ҡараштар көсәйә. Империя үҙ территорияларын юғалта башлай.
 1912 йылдың 8 октябре — Беренсе Балҡан һуғышы барышында Ҡаратау Төркиәгә һуғыш иғлан итә.
 1914 йылдың 29 сентябре — Италиә Төркиәгә һуғыш иғлан итә.
Алманиәнең ярҙамын алыу өмөтө менән Ғоҫман империяһы Беренсе донъя һуғышында ҡатнаша. Ошо уҡ осорға бик бәхәсле булған әрмәндәр ҡырыуы туры киләINTERNATIONAL ASSOCIATION OF GENOCIDE SCHOLARS (June 13, 2005), open letter to Prime Minister Recep Tayyip Erdogan The International Campagne to End Genocide. Һөҙөмтәлә, Ғоҫман империяһы һуғышта еңелә һәм дәүләт булараҡ юҡҡа сыға.

 Төркиә Йөмһүриәте 
Беренсе донъя һуғышынан һуң ҡул ҡуйылған килешеүҙәр буйынса, империя бер нисә өлөшкә бүленергә тейеш була. Греция ғәскәрҙәре Төркиә биләмәләренә инә. Әлбиттә, был хәлдәр Истанбул, Измир һәм башҡа биләмәләрҙең баҫып алыныуы төрөктәрҙе тыныс ҡалдыра алмай. Мостафа Кәмал Ататөрк етәкселегендә милли хәрәкәт көстәре бойондороҡһоҙлоҡ өсөн көрәшкә күтәрелә. 1922 йылдың 18 сентябрендә дәүләт тулыһынса баҫҡынсыларҙан азат ителә. 1923 йылдың 24 июлендә Төркиәнең сиктәрен һәм үҙаллылығын донъя илдәре таный, 1923 йылдың 29 октябрендә баш ҡалаһы Анҡарала булған яңы Төркиә Йөмһүриәте иғлан ителәShaw, Stanford Jay; Kural Shaw, Ezel (1977). History of the Ottoman Empire and Modern Turkey. Cambridge University Press. ISBN 0-521-29163-1.. Уның беренсе президенты Мостафа Кәмал Ататөрк була.

  Төркиә Президенттары 
   № Исем Фотография Эш башлау Эш тамам Партия 1  Мостафа Кәмал Ататөрк (1881—1938)  60px  29 октябрь 1923  10 ноябрь 1938 (вазифа башҡарыу ваҡытында вафат булды). 4 тапҡыр һайланды (1923, 1927, 1931, 1935).  Йөмһүриәт халыҡ партияһы 2  Мостафа Хисмәт Инүңе (1884—1973)   11 ноября 1938  22 мая 1950 4 тапҡыр һайланды (1938, 1939, 1943, 1946).  Йөмһүриәт халыҡ партияһы 3  Мәхмүт Йәләл Байяр (1883—1986)   22 май 1950  27 май 1960  Демократик партия 4  Йәмәл Гөрсил (1895—1966)  60px  10 октябрь 1961  28 март 1966  хәрби кеше 5  Йәүҙәт Һонай (1900—1982)   28 марта 1966  28 марта 1973  хәрби кеше 6  Фәхри Ҡоротөрк (1903—1987)   6 апреля 1973  6 апрель 1980  хәрби кеше 7  Кәнан Әүрән (1917—2015)   9 ноябрь 1982  9 ноябрь 1989  хәрби кеше 8  Торғот Үҙәл (1927—1993)  60px  9 ноябрь 1989  17 апрель 1993 (вазифа башҡарыу ваҡытында вафат булды)  Ватан партияһы 9  Сөләймән Тимерил (1924—2015) 60px  16 май 1993  16 май 2000  Ғәҙеллек партияһы 10  Әхмәт Нәждәт Һиҙәр (1941) 60px  16 май 2000  28 август 2007 азат 11  Ғәбдулла Гөл (1950)  60px 28 август 2007  28 август 2014  Ғәҙеллек һәм үҫеш партияһы 12  Рәжәп Тайип Иртыуған  (1954)  60px  28 август 2014  Ғәҙеллек һәм үҫеш партияһы



 Хәрби алмашыныуҙар 
1960 йылдың 27 майында Төркиәлә Джемаль Гюрсель етәкселегендә 1-се хәрби алмашыныу булды. Төркиәнең өсөнсө Президенты Мәхмүд Джеляль Баяр Мәрмәр диңгеҙенең Яссыада утрауында хәрби трибуналға тапшырылды.

1971 йылдың 27 мартында Төркиәлә 2-се хәрби алмашыныу булды.

1980 йылдың 12 сентябрендә Төркиәлә 3-сө хәрби алмашыныу булды. 650 мең кеше полицияға килтерелде, 1,683 миллион енәйәт эше асылды. 517 кеше үлем язаһын алды.[ http://www.warandpeace.ru/ru/reports/view/40861/ Төркиәлә 3-сө хәрби алмашыныу булды]

 Беренсе Президент һайлауы (2014 йыл) 
2014 йылдың 10 авгусында Төркиәлә беренсе тапҡыр граждандар Президентты тура һайланы. 2014 йылға тиклем Төркиә Президентын мәжлес депутаттары һайлаған ине. Өс кандидат булды: Реджеп Тайип Эрдоған; Эхмеллетдин Иһсаноғлу (2005—2013 йылдарҙа Ислам хеҙмәттәшлеге ойошмаһы сәркәтибе); Селахаттин Демирташ — Халыҡтарҙың демократик партияһы рәйесе. Һайлаусыларҙың 51,79 % тауышы Реджеп Тайип Эрдоған өсөн бирелгән, ул еңеүсе тип танылған.

 Рәсәйҙең «Су-24» самолётын юҡ итеү (2015 йыл) 
2015 йылдың 24 ноябрендә Мәскәү ваҡыты менән 10:24 сәғәттә Сирия ғәрәп Йөмһүриәте территорияһында төрөк һауа ғәскәрҙәренең F-16 истребителдәре тарафынан Рәсәйҙең «Су-24» самолёты бәреп төшөрөлдө.Сбили лучшего, 26.11.2015 йыл «РБК» гәзите.

Был хәлдән һуң Рәсәй менән Төркиә араһында үҙ-ара мөнәсәбәттәр насарайҙы. 2016 йылдың 1 ғинуарынан Рәсәй Федерацияһы төрөк граждандары өсөн визаһыҙ инеү мөмкинлеген туҡтатты.

2016 йылдың  июль аҙағында Төркиә президенты Рәжәп Тайып Эрдоган Рәсәй Федерацияһы президенты  Владимир  Путинға хат менән мөрәжәғәт итте. Төркиә президенты самолёт менән бәйле ваҡиғаны яйға һалырға теләк белдерҙе. Хатында Эрдоган һәләк булған  лётчиктың ғаиләһенең ауыр ҡайғыһын уртаҡлашты. Бер аҙҙан Сирияла  Төркиә менән Рәсәй араһындағы хеҙмәттәшлек яңыртылды.

 Дәүләт ҡоролошо 
Төркиә — парламентлы демократик йөмһүриәт. 1923 йылдан башлап Төркиәлә секуляризация (дәүләтте диндән айырыу) процессы барҙыÇarkoğlu, Ali (2004). Religion and Politics in Turkey. Routledge, UK. ISBN 0-415-34831-5.. Төркиә конституцияһы илде үҙәкләштерелгән унитар дәүләт булып билдәләй. Дәүләттең төп идеологик доктринаһы — ататөрксөлөк.

Төркиә Конституцияһына ярашлы, дәүләт власы закондар сығарыу, башҡарма һәм суд йүнәлештәренә бүленә.

 Закондар сығарыу власы 
Төркиә бөйөк милли мәжлесе ( — TBMM) — Төркиә Йөмһүриәтенең юғары бер палаталы закондар сығарыу органы (парламент)Төркиәнең Бөйөк Милли Меджлисы рәсми сайты . 1920 йылдың 23 апрелендә, Икенсе төрөк-грек һуғышы барышында, Анҡарала төҙөлдө. Төркиә Йөмһүриәтенең Мәжлесе 1920 йылда Төркиә Конституцияһын ҡабул итеү өсөн төҙөлә. Һуңғы Һайлауҙар 2015 йылдың июнендә үтә. 85 һайлау округта партия исемлектәре буйынса 550 депутат һайлана.

Истанбулда — өс һайлау округы, Анҡарала һәм Измирҙа — икешәр.

Парламентта тик 10 % тауыш алған партиялар күрһәтелгән.

Спикер — Джемиль Чичек, 2011 йылдан.

  Состав. 2011 йылдың 12 июнендәге һайлауҙар. 
  |- style="background-color:#E9E9E9"
! align="center" colspan="4" | Партия
! align="center" colspan="6" | Результаты
|- style="background-color:#E9E9E9"
! align="center" colspan="2"| Аббревиатура
! align="center" | исем
! align="center" | Лидер
! align="center" |тауыштар
! align="center" | %
! align="center" | 2007 йыл менән үҙгәреү
! align="center" | урын
! align="center" | 2007 йыл менән үҙгәреү
|- align="right"
|bgcolor="#FFD700" width=1|
| align="left" | AK Parti
| align=left |Ғәҙеллек һәм үсеш партияһы
| align=left |Реджеп Тайип Эрдоған
| 21,399,082
| 49.83
| 3.25
| 327
| 14
|- align="right"
|bgcolor="#ff0000" width=1|
| align="left" | CHP
| align="left" | Йөмһүриәт халыҡ партияһы
| align="left" | Кылычдароглу Кемаль
| 11,155,972
| 25.98
| 5.10
| 135
| 23
|- align="right"
|bgcolor="#cc0000" width=1|
| align="left" | MHP
| align="left" | Милләтселек партияһы
| align="left" | Бахчели Девлет
| 5,585,513
| 13.01
| 1.30
| 53
| 18
|- align="right"
|bgcolor="#009900" width=1|
| align="left" | -
| align="left" | азат
| align="left" | -
| 2,819,917
| 6.57
| 1.33
| 35
| 8
|}



2015 йылда Парламентҡа сираттағы һайлауҙар үтте. Күпселек тауыштарҙы Ғәҙеллек һәм үҫеш партияһы алды.

 Башҡарма власть 
Төркиә Президенты — Төркиәнең юғары дәүләт вазифаһы. Төркиә Президенты 2007 йылдан халыҡ менән һайлана. 2007 йылға тиклем Президент Төркиә бөйөк милли мәжлесе депутаттары менән һайланды.

 Суд власы 

 Административ бүленеше 
Төркиә 81 илгә (элек виләйәт һүҙе ҡулланылған), ә инде һәр ил үҙ сиратында илселектәргә (райондарға, төр. ilçe) бүленә. Барлығы Төркиәлә 923-ләп район иҫәпләнә.

  Төркиәнең административ бүленеше
  + Төркиәнең административ бүленеше № Ил Ил (төрөк теле) Площадь ила,(км²) Ил халҡы,(2009) (кеше) Тығыҙлыҡ,(кеше/км²) Адм.үҙәк Үҙәкхалҡы КодАвтомобиль коды 1 Агры Ağrı 11 315 537 665 47,52 Агры (Каракёсе) 79 764 04 2 Адана Adana 14 256 2 062 226 144,66 Адана (агл.) 1 130 710 01 3 Адыяман Adıyaman 7 572 588 475 77,72 Адыяман 178 538 02 4 Айдын Aydın 7 922 950 757 120,01 Айдын 142 267 09 5 Аҡһарай Aksaray 8 051 396 084 49,20 Аксарай 129 949 68 6 Амасья Amasya 5 731 365 231 63,73 Амасья 74 393 05 7 Анкара Ankara 25 615 5 017 914 195,90 Анкара (агл.) 3 203 362 06 8 Анталья Antalya 20 599 1 719 751 83,49 Анталья 603 190 07 9 Ардахан Ardahan 5 495 133 756 24,34 Ардахан 17 274 75 10 Артвин Artvin 7 493 191 934 25,62 Артвин 23 157 08 11 Афйонкараһисар Afyonkarahisar 14 532 701 326 48,26 Афьонкарахисар 128 516 03 12 Байбурт Bayburt 4 043 97 358 24,08 Байбурт 32 285 69 13 Балыкесир Balıkesir 14 442 1 076 347 74,53 Балыкесир 215 436 10 14 Бартын Bartın 1 960 184 178 93,97 Бартын 35 992 74 15 Батман Batman 4 671 456 734 97,78 Батман 246 678 72 16 Биледжик Bilecik 4 181 194 326 46,48 Биледжик 34 105 11 17 Бингөл Bingöl 8 402 253 739 30,20 Бингёль 68 876 12 18 Битлис Bitlis 8 413 388 678 46,20 Битлис 44 923 13 19 Болу Bolu 10 716 270 654 25,26 Болу 84 565 14 20 Бурдур Burdur 7 238 256 803 35,48 Бурдур 63 363 15 21 Бурса Bursa 11 087 2 550 645 230,06 Бурса (агл.) 1 194 687 16 22 Ван Van 20 927 1 022 330 48,85 Ван 284 464 65 23 Ғәзиантеп Gaziantep 7 194 1 285 249 178,66 Ғәзиантеп (агл.) 853 513 27 24 Гиресун Giresun 7 151 523 819 73,25 Гиресун 83 636 28 25 Гүмүшхане Gümüşhane 6 125 186 953 30,52 Гюмюшхане 30 270 29 26 Денизли Denizli 11 716 950 029 81,09 Денизли 275 480 20 27 Диярбакыр Diyarbakır 15 162 1 362 708 89,88 Диярбакыр 545 983 21 28 Дюздже Düzce 1 065 314 261 295,08 Дюздже 56 649 81 29 Зонгулдак Zonguldak 3 470 615 599 177,41 Зонгулдак 104 276 67 30 Измир İzmir 11 811 3 370 866 285,40 Измир (агл.) 2 232 265 35 31 Йозгат Yozgat 14 083 682 919 48,49 Йозгат 73 930 66 32 Кайсери Kayseri 17 116 1 060 432 61,96 Кайсери (агл.) 536 392 38 33 Карабюк Karabük 2 864 225 102 78,60 Карабюк 100 749 78 34 Караман Karaman 8 816 243 210 27,59 Караман 105 384 70 35 Карс Kars 9 594 325 016 33,88 Карс 78 473 36 36 Кастамону Kastamonu 13 473 375 476 27,87 Кастамону 64 606 37 37 Каһраманмараш Kahramanmaraş 14 213 1 002 384 70,53 Кахраманмараш 326 198 46 38 Килис Kilis 1 239 114 724 92,59 Килис 70 670 79 39 Коджаэли Kocaeli 3 635 1 206 085 331,80 Измит 195 699 41 40 Конья Konya 40 824 2 192 166 53,70 Конья (агл.) 742 690 42 41 Кыркларели Kırklareli 6 056 328 461 54,24 Кыркларели 53 221 39 42 Кыршехир Kırşehir 6 434 253 239 39,36 Кыршехир 88 105 40 43 Кырыккале Kırıkkale 4 589 383 508 83,57 Кырыккале 205 078 71 44 Кютахья Kütahya 12 119 656 903 54,20 Кютахья 166 665 43 45 Малатья Malatya 12 235 853 658 69,77 Малатья 381 081 44 46 Маниса Manisa 13 120 1 260 169 96,05 Маниса 214 345 45 47 Мардин Mardin 9 097 705 098 77,51 Мардин 65 072 47 48 Мәрсин Mersin 15 737 2 271 400 144,34 Мәрсин 545 000 33 49 Мугла Muğla 12 716 715 328 56,25 Мугла 43 845 48 50 Муш Muş 8 023 453 654 56,54 Муш 67 927 49 51 Невшехир Nevşehir 5 438 309 914 56,99 Невшехир 67 864 50 52 Нигде Niğde 7 318 348 081 47,57 Нигде 78 088 51 53 Орду Ordu 5 894 887 765 150,62 Орду 112 525 52 54 Османие Osmaniye 3 189 458 782 143,86 Османие 173 977 80 55 Ризе Rize 3 792 365 938 96,50 Ризе 78 144 53 56 Сакарья Sakarya 4 895 756 168 154,48 Адапазары 283 752 54 57 Самсун Samsun 9 474 1 209 137 127,63 Самсун 363 180 55 58 Сивас Sivas 28 129 755 091 26,84 Сивас 251 776 58 59 Сиирт Siirt 5 465 263 676 48,25 Сиирт 98 281 56 60 Синоп Sinop 5 858 225 574 38,51 Синоп 30 502 57 61 Истанбул İstanbul 5 170 11 622 257 2248,02 Истанбул (агл.) 8 803 468 34 62 Текирдаг Tekirdağ 6 345 623 591 98,28 Текирдаг 107 191 59 63 Токат Tokat 9 912 828 027 83,54 Токат 113 100 60 64 Трабзон Trabzon 4 495 975 137 216,94 Трабзон 214 949 61 65 Тунджели Tunceli 7 406 93 584 12,64 Тунджели 25 041 62 66 Ушак Uşak 5 174 322 313 62,29 Ушак 137 001 64 67 Хаккяри Hakkâri 7 729 236 581 30,61 Хаккяри 58 145 30 68 Хатай Hatay 5 678 1 448 418 255,09 Антакья 144 910 31 69 Чанаккале Çanakkale 9 887 464 975 47,03 Чанаккале 75 810 17 70 Чанкыры Çankırı 8 411 270 355 32,14 Чанкыры 62 508 18 71 Чорум Çorum 12 833 597 065 46,53 Чорум 161 321 19 72 Шанлыурфа Şanlıurfa 19 091 1 443 422 75,61 Шанлыурфа (Урфа) 385 588 63 73 Ширнак Şırnak 7 296 353 197 48,41 Ширнак 52 743 73 74 Ыгдыр Iğdır 3 584 168 634 47,05  Ыгдыр (Игдир) 59 880 76 75 Ыспарта Isparta 8 733 513 681 58,82  Ыспарта (Испарта) 148 496 32 76 Эдирне Edirne 6 241 402 606 64,51 Эдирне 119 298 22 77 Элязыг Elazığ 9 181 569 616 62,04 Элязыг 266 495 23 78 Эрзинджан Erzincan 11 974 316 841 26,46 Эрзинджан 107 175 24 79 Эрзурум Erzurum 24 741 937 389 37,89 Эрзурум 361 235 25 80 Эскишехир Eskişehir 13 904 706 009 50,78 Эскишехир 482 793 26 81 Ялова Yalova 403 168 593 418,34 Ялова 70 118 77    Всего     781 978  71 977 744  92,05       


Шулай уҡ ил рәсми булмаған статистик яҡтан 7 төбәккә бүленә:
 Эгей төбәге () — Төркиәнең 8 провинцияны эсенә алған көнбайыш регионы.
 Афьонкарахисар провинцияһы ()
 Айдын провинцияһы ()
 Денизли провинцияһы ()
 Измир провинцияһы ()
 Кютахья провинцияһы ()
 Маниса провинцияһы ()
 Мугла провинцияһы ()
 Ушак провинцияһы ()
 Ҡара диңгеҙ төбәге
 Үҙәк Анатолия төбәге
 Көнсығыш Анатолия төбәге
 Мармара төбәге
 Урта диңгеҙ төбәге
 Көньяҡ-көнсығыш Анатолия төбәге
Илдәр менән сәйәси идараны хөкүмәт билдәләгән vali үтәй.

 Географик белешмә 
Төркиә Ерҙең көнсығыш ярымшарында урынлашҡан. Майҙаны 779 452 км² тәшкил итә. Ил майҙанының 97 проценты — Азияла, ҡалған 3 проценты Европала ята. Төркиәнең географик үҙенсәнлеге — ике ҡитға ҡушылған ерҙә урынлашыуы, шуға ла ил аша боронғо замандарҙан уҡ мөһим юлдар үтә.

Көнбайыштан көнсығышҡа Төркиә 1600 километрға, көньяҡтан төньяҡҡа иһә 600 километрға һуҙылған. Дәүләт өс тарафтан өс диңгеҙ менән йыуыла: Ҡара диңгеҙ, Эгей диңгеҙе һәм Урта диңгеҙ. Төркиәнең Европа һәм Азия өлөштәре Мәрмәр диңгеҙе, Босфор һәм Дарданелла боғаҙҙары менән айырыла.

 Төркиә ҡалалары 

  Төркиә ҡалалары
   урын Ҡала 1990 2000 2007 2008 2009 Провинция1  Истанбул  6 629 431  8 803 468  10 861 463  10 878 360  10 895 257  Истанбул (ил)2  Анкара  2 583 963  3 203 362  3 842 737  3 894 182  3 945 627  Анкара (ил)3  Измир  1 758 780  2 232 265  2 644 531  2 672 126  2 699 721  Измир (ил)4  Бурса  834 576  1 194 687  1 537 040  1 589 530  1 642 020  Бурса (ил)5  Адана  916 150  1 130 710  1 506 272  1 517 787  1 529 302  Адана (ил)6  Ғәзиантеп  603 434  853 513  1 192 023  1 235 815  1 279 607  Ғәзиантеп (ил)7  Конья  513 346  742 690  973 791  980 973  988 155  Конья (ил)8  Анталья  378 208  603 190  877 945  911 497  945 049  Анталья (ил)9  Кайсери  425 776  536 392  775 594  781 119  786 644  Кайсери (ил)10  Мерсин  481 459  633 691  692 300  696 518  700 736  Мерсин (ил)11 Әскишәһир  413 082  482 793  581 408  599 796  618 184  Әскишәһир (ил)12 Диярбакыр  373 810  545 963  613 332  613 821  614 310  Диярбакыр (ил)13  Денизли  237 918  357 557  465 947  479 381  492 815  Денизли (ил)14  Шанлыурфа  276 528  385 588  472 238  468 993  465 748  Шанлыурфа (ил)15  Самсун  322 982  388 509  459 781  461 640  463 499  Самсун (ил)16  Эсеньюрт  70 280  148 981  335 316  373 017  410 718  Истанбул (ил)17  Малатья  270 412  381 081  419 212  411 181  403 150  Малатья (ил)18  Адапазары  272 039  283 752  382 226  390 624  399 022  Сакарья (ил)19  Каһраманмараш  228 129  326 198  380 805  385 672  390 539  Каһраманмараш (ил)20  Эрзурум  242 391  361 235  361 160  359 752  358 344  Эрзурум (ил)21  Ван (город)  155 623  284 464  331 986  342 139  352 292  Ван (ил)22  Элязыг  204 603  266 495  319 381  312 584  305 787  Элязыг (ил)23  Батман  147 347  246 678  293 024  298 342  303 660  Батман (ил)24  Султанбейли  82 298  175 700  272 758  282 026  291 294  Истанбул (ил)25  Измит  190 741  195 699  285 470  287 970  290 470  Кожаәли26  Сивас  223 115  251 776  294 402  288 693  282 984  Сивас (ил)27  Гебзе  159 116  253 487  270 614  274 271  277 928  Кожаәли28  Маниса  158 928  214 949  281 890  278 967  276 044  Маниса (ил)29  Балыкесир  170 589  215 436  241 404  247 072  252 740  Балыкесир (ил)30  Санджактепе  46 013  144 351  223 755  227 602  231 449  Истанбул (ил)31  Тарсус  187 508  216 382  229 921  228 471  227 021  Мерсин (ил)32  Трабзон  161 886  214 949  230 693  220 860  211 027  Трабзон (ил)33  Чорум  116 810  161 321  202 322  206 572  210 822  Чорум (ил)34  Чорлу  74 681  141 525  190 792  200 577  210 362  Текирдаг (ил)35  Каяпынар  10 958  68 150  166 905  185 626  204 347  Диярбакыр (ил)36  Османие  122 307  173 977  180 477  189 112  197 747  Османие (ил)37  Адыяман  100 045  178 538  191 627  193 250  194 873  Адыяман (ил)38  Кютахья  130 944  166 665  212 934  202 118  191 302  Кютахья (ил)39  Кырыккале  185 431  205 078  193 526  192 341  191 156  Кырыккале (ил)40  Антакья  123 871  144 910  186 243  188 310  190 377  Хатай41  Бейликдюзю  15 202  97 985  186 789  185 633  184 477  Истанбул (ил)42  Бююкчекмедже  54 475  97 615  144 666  163 140  181 614  Истанбул (ил)43  Искендерун  154 807  159 149  177 294  176 374  175 454  Хатай44  Айдын  107 011  143 267  168 216  171 242  174 268  Айдын (ил)45  Ушак  105 270  137 001  172 709  173 053  173 397  Ушак (ил)46  Арнавуткёй  42 749  98 930  141 143  156 333  171 523  Истанбул (ил)47  Аксарай  90 698  129 949  153 570  161 323  169 076  Аксарай (ил)48  Испарта  112 117  148 496  184 735  175 815  166 895  Испарта (ил)49  Афьон  95 643  128 516  159 967  163 207  166 447  Афьонкарахисар (ил)50  Инегёль  73 258  119 710  154 698  158 575  162 452  Бурса (ил)51  Чекмекёй  31 337  75 744  135 603  142 546  149 489  Истанбул (ил)52  Текирдаг  80 442  107 191  133 322  137 962  142 602  Текирдаг (ил)53  Эдирне  102 345  119 298  136 070  138 222  140 374  Эдирне (ил)54  Дарыджа  53 559  85 818  109 580  135 966  139 261  Кожаәли55  Гёльджюк  104 234  103 996  127 206  130 141  133 134  Кожаәли56  Караман  76 525  105 384  122 809  127 192  131 575  Караман (ил)57  Кёрфез  78 707  99 322  119 383  125 012  130 641  Кожаәли58  Орду  102 107  112 525  134 005  132 280  130 555  Орду (ил)59  Сиирт  68 320  98 281  117 599  122 463  127 327  Сиирт (ил)60  Кызылтепе  60 134  113 143  127 148  125 455  123 762  Мардин (ил)61  Дериндже  66 141  93 997  113 991  118 130  122 269  Кожаәли62  Мезитли  17 735  50 187  101 114  111 176  121 238  Мерсин (ил)63  Дюздже  65 209  56 649  117 605  119 410  121 215  Дюздже (ил)64  Токат  83 058  113 100  127 988  124 496  121 004  Токат (ил)65  Болу  61 509  84 565  120 188  120 001  119 814  Болу (ил)66  Менемен  48 342  92 372  109 884  113 870  117 856  Измир (ил)67  Тургутлу  73 634  93 727  111 166  114 483  117 800  Маниса (ил)68  Силиври  52 022  79 452  105 985  111 636  117 287  Истанбул (ил)69  Торбалы  41 749  63 659  108 017  110 498  112 979  Измир (ил)70  Бандырма  77 444  97 419  110 248  111 494  112 740  Балыкесир (ил)71  Назилли  80 277  105 665  105 675  108 056  110 437  Айдын (ил)72  Зонгулдак  117 975  104 276  107 354  105 979  104 604  Зонгулдак (ил)73  Карабюк  105 373  100 749  108 994  106 148  103 302  Карабюк (ил)74  Сиверек  63 049  126 820  108 094  105 475  102 856  Шанлыурфа (ил)75  Кыршехир  73 538  88 105  99 832  101 333  102 834  Кыршехир (ил)76  Акхисар  73 944  81 510  96 393  99 423  102 453  Маниса (ил)77  Пурсаклар  8 793  47 134  81 906  91 742  101 578  Анкара (ил)78  Люлебургаз  52 384  79 002  95 466  98 128  100 790  Кыркларели (ил)79  Нигде  55 035  78 088  100 418  100 418  100 418  Нигде (ил)80  Джейхан  85 308  108 602  103 800  102 040  100 280  Адана (ил)81  Карадениз Эрегли  66 859  79 486  94 736  97 017  99 298  Зонгулдак (ил)82  Джизре  50 023  69 591  90 477  94 076 97 675  Ширнак (ил)83  Салихли  70 861  83 137  96 594  96 449  96 304  Маниса (ил)84  Чанаккале  53 995  75 180  86 544  90 653  94 762  Чанаккале (ил)85  Ялова  65 823  70 118  87 372  91 047  94 722  Ялова (ил)86  Низип  58 604  71 629  91 486  93 101  94 716  Ғәзиантеп (ил)87  Аланья  52 460  88 346  91 713  92 223  92 733  Анталья (ил)88  Эрегли  74 283  82 633  94 542  93 161  91 780  Конья (ил)89  Гиресун  67 604  83 636  89 241  90 034  90 827  Гиресун (ил)90  Гемлик  50 237  63 710  90 487  90 592  90 697  Бурса (ил)91  Ризе  52 743  78 144  94 800  91 904  89 008  Ризе (ил)92  Полатлы  60 158  79 992  91 166  89 024  86 882  Анкара (ил)93  Агры  58 038  79 764  97 839  91 817  85 795  Агры (ил)94  Бингёль  41 590  68 876  86 511  86 113  85 715  Бингёль (ил)95  Картепе  42 080  64 262  74 774  80 221  85 668  Кожаәли96  Эрзинджан  91 772  107 175  86 779  86 051  85 323  Эрзинджан (ил)97  Невшехир  52 719  67 864  81 688  81 899  82 110  Невшехир (ил)98  Кастамону  51 560  64 606  80 582  80 946  81 310  Кастамону (ил)99  Талас  41 782  48 481  69 438  75 098  80 758  Кайсери (ил)100  Нусайбин  49 671  74 110  88 296  84 372  80 448  Мардин (ил)101  Чайырова  7 800  24 825  45 085  78 430  80 423  Кожаәли102  Мардин  53 005  65 072  82 134  81 269  80 404  Мардин (ил)103  Эльбистан  54 741  71 500  82 238  81 239  80 240  Кахраманмараш (ил)104  Бафра  65 600  83 733  85 325  82 593  79 861  Самсун (ил)105  Килис  84 077  77 670  77 706  78 698  79 690  Килис (ил)106  Амасья  57 087  74 393  85 851  82 200  78 549  Амасья (ил)107  Манавгат  38 498  71 679  75 163  76 605  78 047  Анталья (ил)108  Кадирли  55 061  65 227  77 379  76 976  76 573  Османие (ил)109  Силопи  23 430  51 199  70 670  73 603  76 536  Ширнак (ил)110  Ыгдыр  38 917  59 880  75 927  75 824  75 721  Ыгдыр (ил)111  Сома  49 977  60 674  70 683  73 027  75 371  Маниса (ил)112  Черкезкёй  23 102  41 638  60 907  67 617  74 327  Текирдаг (ил)113  Вираншехир  57 461  121 382  100 929  87 605  74 281  Шанлыурфа (ил)114  Карс  78 455  78 473  76 992  75 291  73 590  Карс (ил)115  Чубук  29 784  54 397  75 557  74 507  73 457  Анкара (ил)116  Козан  54 451  75 833  72 463  72 727  72 991  Адана (ил)117  Кемальпаша  36.740  47 856  62 962  67 607  72 252  Измир (ил)118  Йодемиш  51 620  61 896  71 219  71 480  71 741  Измир (ил)119  Йозгат  50 335  73 930  72 183  71 768  71 353  Йозгат (ил)120  Юнье  45 716  61 552  72 867  72 080  71 293  Орду (ил)121  Фетхие  37 466  50 689  66 271  68 285  70 299  Мугла (ил)122  Эрджиш  40 481  70 881  77 464  73 733  70 002  Ван (ил)123  Дёртъёл  47 144  53 597  66 082  67 430  68 778  Хатай124  Муш  44 019  67 927  70 509  69 507  68 505  Муш (ил)125  Чанкыры  45 496  62 508  68 596  67 588  66 580  Чанкыры (ил)126  Кырыкхан  68 601  63 615  70 543  68 212  65 881  Хатай127  Сёке  50 866  62 384  66 156  65 974  65 792  Айдын (ил)128  Ширнак  25 059  52 743  54 302  59 435  64 568  Ширнак (ил)129  Хаккари  30 407  58 145  57 954  60 891  63 828  Хаккари (ил)130  Кыркларели  43 017  53 221  59 970  61 880  63 790  Кыркларели (ил)131  Башискеле  31 167  49 855  59 993  61 720  63 447  Кожаәли132  Догубайазет  35 213  56 261  69 414  66 423  63 432  Агры (ил)133  Кушадасы  31 911  47 661  54 663  58 650  62 637  Айдын (ил)134  Эргани  37 365  47 333  61 973  62 287  62 601  Диярбакыр (ил)135  Тавшанлы  38 214  47 224  61 841  62 040  62 239  Кютахья (ил)136  Бурдур  56 432  63 363  70 157  66 182  62 207  Бурдур (ил)137  Турхал  69 079  95 536  63 181  62 352  61 523  Токат (ил)138  Юксекова  28 909  59 662  59 410  60 296  61 182  Хаккари (ил)139  Татван  54 071  66 748  55 033  57 976  60 919  Битлис (ил)140  Рейханлы  42 451  52 135  60 073  60 418  60 763  Хатай141  Мугла  35 605  43 845  52 918  56 619  60 320  Мугла (ил)142  Кахта  42 183  60 689  59 570  59 665  59 760  Адыяман (ил)143  Акшехир  51 746  60 226  63 472  60 765  58 058  Конья (ил)144  Бергама  42 554  52 173  58 212  57 947  57 682  Измир (ил)145  Эрбаа  33 554  45 595  56 810  57 210  57 610  Токат (ил)146  Бозююк  33 162  47 469  54 422  55 985  57 548  Биледжик (ил)147  Чаршамба  38 863  49 189  60 714  58 966  57 218  Самсун (ил)148  Мустафакемальпаша  37 938  46 731  55 818  56 490  57 162  Бурса (ил)149  Патнос  33 759  71 829  67 121  62 068  57 015  Агры (ил)150  Орхангази  31 889  44 426  53 189  54 333  55 477  Бурса (ил)151  Бисмил  39 834  61 162  57 359  56 390  55 421  Диярбакыр (ил)152  Соргун  31 179  53 884  44 027  49 528  55 029  Йозгат (ил)153  Кешан  40 656  42 755  54 366  54 189  54 012  Эдирне (ил)154  Мендерес  35 826  49 613  51 325  52 504  53 683  Измир (ил)155  Мидьят  29 569  56 669  56 340  54 799  53 258  Мардин (ил)156  Гюрсу  12 730  21 518  47 180  50 085  52 990  Бурса (ил)157  Мерзифон  40 431  45 613  52 050  52 192  52 334  Амасья (ил)158  Капаклы  6 142  27 209  41 956  46 760  51 564  Текирдаг (ил)159  Миляс  28 741  38 063  48 896  50 141  51 386  Мугла (ил)160  Карабеджей  31 665  40 624  52 016  51 642  51 268  Бурса (ил)161  Алиага  25 450  37 537  47 929  49 505  51 081  Измир (ил)162  Суруч  40 395  44 421  64 765  57 878  50 991  Шанлыурфа (ил)163  Эдремит  35 486  39 202  47 383  49 122  50 861  Балыкесир (ил)164  Тирэ  37 855  42 988  48 565  49 451  50 337  Измир (ил)165  Муданья  17 196  28 538  44 346  47 178  50 010  Бурса (ил)166  Фатса  39 467  63 721  68 917  59 094  49 271  Орду (ил)167  Бартын  31 974  35 992  47 082  47 999  48 916  Бартын (ил)168  Силифке  46 858  64 827  52 961  50 327  47 693  Мерсин (ил)169  Алашехир  36 649  39 590  45 971  46 544  47 117  Маниса (ил)170  Дидим  11 378  25 699  31 746  39 183  46 620  Айдын (ил)171  Серик  23 106  30 579  49 027  47 784  46 541  Анталья (ил)172  Биреджик  28 440  40 054  46 304  46 020  45 736  Шанлыурфа (ил)173  Карамюрсель  24 462  29 353  44 121  44 925  45 729  Кожаәли174  Каракёпрю  2 719  13 227  22 782  34 098  45 414 Шанлыурфа (ил)175  Самандаг  29 857  34 641  42 012  43 528  45 044  Хатай176  Урла  25 648  36 579  41 058  42 559  44 060  Измир (ил)177  Эрдемли  30 042  40 175  43 721  43 647  43 573  Мерсин (ил)178  Джейланпынар  33 238  44 258  43 890  43 718  43 546  Шанлыурфа (ил)179  Гёнен  26 849  36 263  41 811  42 428  43 045  Балыкесир (ил)180  Диловасы  18 590  28 890  40 201  41 455  42 709  Кожаәли181  Элмадаг  19 490  22 518  40 469  41 238  42 007  Анкара (ил)182  Хендек  24 029  28 537  48 132  45 017  41 902  Сакарья (ил)183  Дюзиджи  31 813  39 097  39 162  40 271  41 380  Османие (ил)184  Акязы  19 331  23 192  41 421  41 157  40 893  Сакарья (ил)185  Узункёпрю  34 741  36 162  41 907  41 165  40 423  Эдирне (ил)188  Битлис  38 130  44 923  43 359  41 404  39 449  Битлис (ил)189  Бига  20 753  27 549  33 509  36 469  39 429  Чанаккале (ил)190  Сейдишехир  42 737  48 372  37 763  38 487  39 211  Конья (ил)191  Казан  6 509  15 871  34 568  36 741  38 914  Анкара (ил)192  Силван  60 731  64 136  47 105  42 736  38 367  Диярбакыр (ил)193  Афшин  28 524  35 834  38 625  38 409  38 193  Кахраманмараш (ил)194  Бурханийе  21 805  31 227  36 696  37 415  38 134  Балыкесир (ил)195  Кестель  15 239  27 496  34 723  36 067  37 411  Бурса (ил)196  Сулуова  36 223  42 715  37 235  37 266  37 297  Амасья (ил)197  Теккекёй  11 550  15 779  36 834  36 725  36 616  Самсун (ил)198  Буджак  27 407  28 833  35 621  35 843  36 065  Бурдур (ил)199  Синоп  25 537  30 502  34 755  35 393  36 031  Синоп (ил)200  Девели  32 961  35 084  36 121  36 072  36 023  Кайсери (ил)201  Буланджак  24 172  32 182  37 021  36 505  35 989  Гиресун (ил)202  Бор (Турция)  24 556  29 804  35 151  35 532  35 913  Нигде (ил)203  Сафранболу  24 351  31 697  38 334  37 092  35 850  Карабюк (ил)204  Акчаабат  26 240  39 102  36 289  35 868  35 447  Трабзон (ил)205  Чаталджа  11 550  15 779  36 552  35 995  35 438  Истанбул (ил)206  Айвалык  25 687  31 986  34 651  34 968  35 285  Балыкесир (ил)207  Мармарис  16 361  28 660  28 171  31 450  34 729  Мугла (ил)208  Пайяс  33 443  30 140  32 587  33 547  34 507 Хатай209  Сунгурлу  30 521  35 397  34 227  34 211  34 195  Чорум (ил)210  Бейпазары  26 225  34 441  34 496  34 319  34 142  Анкара (ил)211  Зиле  46 090  52 640  36 154  35 017  33 880  Токат (ил)212  Биледжик  23 273  34 105  45 126  39 453  33 780  Биледжик (ил)213  Козлу  36 947  30 000  35 132  34 182  33 232 Зонгулдак (ил)214  Сандыклы  22 359  37 804  33 856  33 371  32 886  Афьонкарахисар (ил)215  Бодрум  20 931  32 227  28 575  30 688  32 801  Мугла216  Сапанджа  20 333  30 997  30 934  31 535  32 136  Сакарья (ил)217  Анамур  38 817  49 948  35 789  33 935  32 081  Мерсин (ил)218  Байбурт  33 677  32 285  32 546  32 020  31 494  Байбурт (ил)219  Карапынар  26 849  35 285  31 913  31 695  31 477  Конья (ил)220  Никсар  35 201  44 808  34 262  32 675  31 088  Токат (ил)221  Терме  20 381  25 052  28 411  29 693  30 975  Самсун (ил)222  Ылгын  25 032  26 698  31 178  30 892  30 606  Конья (ил)223  Ыслахийе  34 607  38 770  31 963  31 204  30 445  Ғәзиантеп (ил)224  Бейшехир  30 412  41 312  32 799  31 598  30 397  Конья (ил)225  Эрзинь  22 477  25 879  30 035  30 137  30 239  Хатай226  Болвадин  44 969  52 398  31 352  30 754  30 156  Афьонкарахисар (ил)227  Тунджели  24 513  25 041  27 091  28 586  30 081  Тунджели (ил)228  Енишехир  21 210  26 068  28 454  29 128  29 802  Бурса (ил)229  Еркёй  26 248  32 228  31 197  30 335  29 473  Йозгат (ил)230  Чумра  28 781  42 308  28 153  28 798  29 443  Конья (ил)231  Карасу  14 500  24 672  25 607  27 257  28 907  Сакарья (ил)232  Бабаэски  22 823  25 559  27 631  28 200  28 769  Кыркларели (ил)233  Малкара  20 180  24 898  27 416  27 997  28 578  Текирдаг (ил)234  Чан  23 855  28 878  29 172  28 835  28 498  Чанаккале (ил)235  Кумлуджа  17 166  25 081  31 581  30 015  28 449  Анталья (ил)236  Курталан  17 295  24 865  27 561  28 004  28 447  Сиирт (ил)237  Ортаджа  12 109  16 923  21 634  25 009  28 384  Мугла (ил)238  Шерефликочхисар  38 248  42 083  27 048  27 602  28 156  Анкара (ил)239  Сельчук  19 412  25 414  27 284  27 555  27 826  Измир (ил)240  Пазарджик  25 154  24 374  29 339  28 582  27 825  Кахраманмараш (ил)241  Мут  17 600  36 482  31 520  29 477  27 434  Мерсин (ил)242  Гёльбаши  29 588  28 656  26 993  27 087  27 181  Адыяман (ил)243  Тосья  22 810  23 257  26 841  26 956  27 071  Кастамону (ил)244  Акьюрт  3533  8069  22 639  24 312  25 985  Анкара (ил)245  Везиркёпрю  20 663  23 211  25 852  25 894  25 936  Самсун (ил)246  Боябат  21 506  24 681  25 885  25 694  25 503  Синоп (ил)247  Османджик  21 347  28 423  25 206  25 227  25 248  Чорум (ил)248  Бесни  26 076  36 123  24 996  25 083  25 170  Адыяман (ил)249  Сарыкамыш  21 743  23 236  17 915  21 438  24 961  Карс (ил)250  Сеферихисар  16 837  28 892  22 600  23 669  24 738  Измир (ил)251  Симав  16 110  28 415  25 677  25 149  24 621  Кютахья (ил)252  Динар  34 990  35 424  24 340  24 475  24 610  Афьонкарахисар (ил)253  Гюмюшхане  26 014  30 270  28 028  26 238  24 448  Гюмюшхане (ил)254  Сусурлук  18 906  22 305  23 778  24 050  24 322  Балыкесир (ил)255  Акчакале  15 211  32 114  26 877  25 595  24 313  Шанлыурфа (ил)256  Фоча  19 861  32 550  27 080  25 581  24 082  Измир (ил)257  Килимли  34 475  24 626  24 275  24 141  24 007 Зонгулдак258  Харбийе  17 248  20 309  24 500  24 147  23 794 Хатай259  Ыдиль  12 905  19 123  21 329  22 496  23 663  Ширнак (ил)260  Ардешен  17 340  45 392  26 762  24 965  23 168  Ризе (ил)261  Даламан  15 025  17 607  20 945  22 046  23 147  Мугла (ил)262  Гелиболу  18 670  23 127  31 246  27 160  23 074  Чанаккале (ил)263  Эрдек  13 246  18 626  20 475  21 660  22 845  Балыкесир (ил)264  Газипаша  13 697  16 536  20 149  21 415  22 681  Анталья (ил)265  Акчакоджа  13 582  25 560  22 416  22 522  22 628  Дюздже (ил)266  Артвин  20 306  23 157  24 502  23 527  22 552  Артвин (ил)267  Чайджума  16 303  18 734  21 259  21 905  22 551  Зонгулдак (ил)268  Чешме  20 622  25 257  17 950  20 247  22 544  Измир (ил)269  Кемер  8449  17 255  16 263  19 342  22 421  Анталья (ил)270  Белен  15 629  18 646  20 303  21 293  22 283  Хатай271  Сарай  13 038  17 769  20 312  21 243  22 174  Текирдаг (ил)272  Ызник  17 232  20 169  22 179  22 170  22 161  Бурса (ил)273  Аладжа  20 646  24 983  22 590  22 373  22 156  Чорум (ил)274  Гереде  18 780  25 188  23 310  22 633  21 956  Болу (ил)275  Деврек  16 442  21 360  25 463  23 654  21 845  Зонгулдак (ил)276  Акдагмадени  12 220  20 312  25 647  23 631  21 615  Йозгат (ил)277  Каман  26 038  27 962  21 118  21 358  21 598  Кыршехир (ил)278  Байындыр  19 706  21 493  21 426  21 481  21 536  Измир (ил)279  Сериньол  13 046  15 749  12 517  16 861  21 205  Хатай280  Козлук  22 499  27 109  21 651  21 380  21 109  Батман (ил)281  Буланык  14 988  24 020  20 727  20 889  21 051  Муш (ил)282  Сарыкая  12 275  22 102  23 171  22 037  20 903  Йозгат (ил)283  Кулу  17 425  28 024  20 496  20 674  20 852  Конья (ил)284  Шаркышла  16 839  20 654  20 851  20 761  20 671  Сивас (ил)285  Коркутели  13 381  16 521  18 971  19 767  20 563  Анталья (ил)286  Олту  21 817  23 064  20 162  20 305  20 448  Эрзурум (ил)287  Гейве  13 405  17 318  19 802  20 120  20 438  Сакарья (ил)288  Имамоглу  21 484  30 428  21 331  20 848  20 365  Адана (ил)289  Чине  15 201  17 867  20 211  20 277  20 343  Айдын (ил)290  Чивриль  11 445  13 749  14 618  17 299  19 980  Денизли (ил)291  Гёксун  22 847  30 232  17 008  18 461  19 914  Кахраманмараш (ил)292  Дерик  13 201  19 806  19 535  19 704  19 873  Мардин (ил)293  Хильван  14 152  16 094  22 181  21 009  19 837  Шанлыурфа (ил)294  Чаели  14 947  22 546  25 205  22 502  19 799  Ризе (ил)295  Ыскилип  19 624  19 648  20 782  20 251  19 720  Чорум (ил)296  Хазва  17 962  19 385  21 002  20 337  19 672  Самсун (ил)297  Яхьялы  20 401  22 665  20 227  19 909  19 591  Кайсери (ил)298  Хайраболу  16 923  18 812  18 667  19 096  19 525  Текирдаг (ил)299  Ынджирлиова  15 870  17 548  18 335  18 921  19 507  Айдын (ил)300  Кованджилар  10 270  21 255  19 358  19 411  19 464  Элязыг (ил)301  Гюроймак  16 613  22 521  19 787  19 580  19 373  Битлис (ил)302  Муртали  13 192  18 571  18 915  19 138  19 361  Текирдаг (ил)303  Малазгирт  19 079  23 697  20 987  20 110  19 233  Муш (ил)304  Диядын  9569  13 320  18 990  19 089  19 188  Агри (ил)305  Эмирдаг  21 144  20 508  21 898  20 531  19 164  Афьонкарахисар (ил)306  Алаплы  12 105  18 487  17 984  18 573  19 162  Зонгулдак (ил)307  Бостаниджи  2499  14 364  17 917  18 520  19 123  Ван (ил)308  Гедиз  14 403  19 375  18 728  18 904  19 080  Кютахья (ил)309  Сарайкёй  15 481  17 760  18 370  18 655  18 940  Денизли (ил)310  Ялвач  28 028  35 316  20 853  19 822  18 791  Испарта (ил)311  Махмутлар  4 852  14 463  18 365  18 575  18 785  Анталья (ил)312  Демирджи  20 576  21 230  18 642  18 572  18 502  Маниса (ил)313  Ортакёй  19 612  26 961  18 628  18 506  18 384  Аксарай (ил)314  Тургутрейс  4589  6292  12 613  15 491  18 369  Мугла (ил)315  Караагач  10 920  16 250  19 379  18 735  18 091  Хатай316  Ятаган  11 890  16 007  17 421  17 724  18 027  Мугла (ил)317  Нурдаги  7048  10 866  15 084  16 537  17 990  Ғәзиантеп (ил)318  Чифтликкёй  5750  9622  15 290  16 634  17 978  Ялова (ил)319  Батталгази  14 994  15 154  15 847  16 792  17 737  Малатья (ил)320  Инджесу  14 087  15 728  16 100  16 690  17 280  Кайсери (ил)321  Чермик  16 531  15 843  17 825  17 520  17 215  Диярбакыр (ил)322  Даргечит  10 079  16 541  14 118  15 666  17 214  Мардин (ил)323  Генч  11 545  18 345  18 885  18 018  17 151  Бингёль (ил)324  Дурсунбей  13 025  14 654  17 701  17 364  17 027  Балыкесир (ил)325  Хөрәсән  14 144  16 151  18 664  17 838  17 012  Эрзурум (ил)326  Гюмюшхаджикёй  14 170  14 057  12 847  14 873  16 899  Амасья (ил)327  Кызылджахамам  12 856  16 195  16 655  16 767  16 879  Анкара (ил)328  Памукова  10 088  13 200  15 181  16 006  16 831  Сакарья (ил)329  Эгирдир  16 050  16 905  20 340  18 559  16 778  Испарта (ил)330  Шаркёй  11 425  16 194  15 523  16 121  16 719  Текирдаг (ил)331  Богазлыян  17 970  29 719  15 722  16 209  16 696  Йозгат (ил)332  Хопа  11 507  15 445  17 361  17 024  16 687  Артвин (ил)333  Ешилли  10 451  19 700  14 635  15 533  16 521  Мардин (ил)334  Дикили  10 023  12 552  14 545  15 530  16 515  Измир (ил)335  Ахлат  16 742  34 787  22 699  19 551  16 403  Битлис (ил)336  Ардахан  16 761  17 274  17 446  16 923  16 400  Ардахан (ил)337  Юргюп  11 040  14 538  15 456  15 912  16 368  Невшехир (ил)338  Чекмедже  7800  11 824  16 694  16 492  16 290  Хатай339  Ташкёпрю  11 454  16 181  16 288  16 226  16 164  Кастамону (ил)340  Зейтинли  5614  10 893  14 484  15 313  16 142  Балыкесир (ил)341  Эскиль  16 462  22 125  18 276  17 098  15 920  Аксарай (ил)342  Мурадийе  11 167  19 702  13 816  14 830  15 844  Ван (ил)343  Эспийе  10 219  12 990  16 823  16 332  15 841  Гиресун (ил)344  Бозьязы  22 168  26 314  15 414  15 618  15 822  Мерсин (ил)345  Бигадич  12 976  14 550  15 638  15 724  15 810  Балыкесир (ил)346  Кыркагач  21 421  25 093  26 006  20 889  15 772  Маниса (ил)347  Саруханлы  12 977  13 025  15 151  15 420  15 689  Маниса (ил)348  Демре  13 793  13 900  15 762  15 662  15 562  Анталья (ил)349  Огузели  9983  11 527  17 476  16 514  15 552  Ғәзиантеп (ил)350  Кызылпынар  3718  7716  10 968  13 131  15 294  Текирдаг (ил)351  Пазар  11 068  14 682  16 636  15 922  15 208  Ризе (ил)352  Джиханбейли  15 071  18 306  15 192  15 192  15 192  Конья (ил)353  Мармараэреглиси  5457  8779  8488  11 803  15 118  Текирдаг (ил)354  Алтынолук  5219  8997  11 641  13 365  15 089  Балыкесир (ил)355  Баназ  14 287  16 212  15 405  15 241  15 077  Ушак (ил)356  Гёреле  21 098  27 214  14 428  14 738  15 048  Гиресун (ил)357  Булдан  12 202  13 986  15 066  14 966  14 866  Денизли (ил)358  Элмалы  12 384  14 561  14 038  14 442  14 846  Анталья (ил)359  Араклы  12 141  22 506  22 200  18 395  14 590  Трабзон (ил)360  Оф  15 794  25 478  17 529  16 002  14 475  Трабзон (ил)361  Чалдыран  4780  12841  16 172  15 311  14 450  Ван (ил)362  Шемдинли  7001  14 177  11 727  13 081  14 435  Хаккяри (ил)363  Денизджилер  9280  17 495  16 178  15 276  14 374  Хатай364  Зекириякёй  -  7545  8230  11 279  14 328  Истанбул (ил)365  Архави  10 048  14 079  16 101  15 194  14 287  Артвин (ил)366  Сиде  11 333  21 000  6 500  10 382  14 264  Анталья (ил)367  Армуталан  4727  8310  15 549  14 881  14 213  Мугла (ил)368  Вакфыкебир  21 343  33 394  13 401  13 779  14 157  Трабзон (ил)369  Айбасты  17 143  14 326  14 767  14 456  14 145  Орду (ил)370  Каракоджан  14 953  23 994  12 903  13 487  14 071  Элязыг (ил)371  Обакёй  6183  20 040  13 912  13 988  14 064  Анталья (ил)372  Нарлиджа  4505  9378  12 750  13 404  14 058  Хатай373  Тюркоглу  14 608  11 918  13 822  13 933  14 044  Кахраманмараш (ил)374  Сольхан  12 191  14 325  17 895  15 950  14 005  Бингёль (ил)375  Чай  14 147  18 137  14 702  14 353  14 004  Афьонкарахисар (ил)376  Османели  8704  12 814  13 419  13 641  13 863  Биледжик (ил)377  Кадыханы  15 907  14 816  14 096  13 967  13 838  Конья (ил)378  Пелитли  3139  10 615  15 067  14 367  13 667  Трабзон (ил)379  Сюрмене  15 453  17 063  13 689  13 670  13 651  Трабзон (ил)380  Феризли  6674  12 379  12 733  13 191  13 649  Сакарья (ил)381  Келькит  11 541  19 090  13 219  13 417  13 615  Гюмюшхане (ил)382  Шиле  10 236  13 285  11 927  12 753  13 579  Истанбул (ил)383  Пасинлер  19 144  22 787  15 950  14 762  13 574  Эрзурум (ил)384  Кандыра  10 427  12 641  15 473  14 492  13 511  Кожаәли385  Кагызман  15 274  21 685  23 012  18 258  13 504  Карс (ил)386  Сушехри  23 202  25 137  13 941  13 715  13 489  Сивас (ил)387  Ылыджа  2929  16 807  4 467  8 978  13 489  Анталья (ил)388  Сарыгёль  10 677  12 043  13 045  13 216  13 387  Маниса (ил)389  Тиреболу  14 459  16 112  13 672  13 488  13 304  Гиресун (ил)390  Башкале  16 418  14 144  15 910  14 601  13 292  Ван (ил)391  Байрамич  10 056  11 988  13 134  13 211  13 288  Чанаккале (ил)392  Карачулха  5656  8574  13 063  13 114  13 165  Мугла (ил)393  Корган  13 171  15 587  12 773  12 967  13 161  Орду (ил)394  Эшме  10 547  11 615  13 207  13 120  13 033  Ушак (ил)395  Гёльхисар  10 434  12 434  13 502  13 255  13 008  Бурдур (ил)396  Сындыргы  9511  10 492  12 668  12 824  12 980  Балыкесир (ил)397  Арсин  8192  13 038  8 453  10 715  12 977  Трабзон (ил)398  Ортаклар  10 006  12 074  12 973  12 912  12 851  Айдын (ил)399  Бахче  16 009  18 411  13 641  13 241  12 841  Османие (ил)400  Эдремит  4790  6481  12 247  12 541  12 835  Ван (ил)401  Улудере  6289  7928  9228  11 030  12 832  Ширнак (ил)402  Конаклы  4794  28 801  12 027  12 396  12 765  Анталья (ил)403  Баля  8575  9308  11 921  12 345  12 769  Анкара (ил)404  Кожаәли  10 131  13 793  13 089  12 921  12 753  Сакарья (ил)405  Чаглаянджерит  10 435  12 642  12 454  12 572  12 690  Кахраманмараш (ил)406  Герменджик  12 285  11 596  12 453  12 544  12 635  Айдын (ил)407  Кадынкеди  -  263  196  6404  12 612  Шанлыурфа (ил)408  Шарки-Караагач  12 253  24 502  9538  11 059  12 580  Испарта (ил)409  Челебибагы  4356  11 629  12 693  12 611  12 529  Ван (ил)410  Бюньян  13 653  12 510  12 905  12 705  12 505  Кайсери (ил)411  Чинарджик  7629  8953  9170  10 816  12 462  Ялова (ил)412  Шухут  12 982  13 630  12 038  12 236  12 434  Афьонкарахисар (ил)413  Хаджилар  16 533  19 655  11 079  11 756  12 433  Кайсери (ил)414  Тавас  11 777  11 700  13 000  12 709  12 418  Денизли (ил)415  Муджур  11 119  14 676  11 984  12 197  12 410  Кыршехир (ил)416  Бешикдюзю  15 652  29 766  11 641  12 020  12 399  Трабзон (ил)417  Кумру  10 774  18 057  11 856  12 116  12 376  Орду418  Наллыхан  11 638  17 181  12 895  12 630  12 365  Анкара419  Аджипаям  8054  9956  12 002  12 154  12 306  Денизли (ил)420  Кынык  17 167  13 136  11 340  11 752  12 164  Измир421  Сасон  6847  9705  10 673  11 363  12 053  Батман (ил)422  Визе  10 518  10 628  11 908  11 966  12 024  Кыркларели423  Хаскёй  10 532  21 342  16 978  14 480  11 982  Муш (ил)424  Финике  6700  9746  10 509  11 244  11 979  Анталья (ил)425  Доганшехир  11 046  13 517  10 176  11 015  11 854  Малатья (ил)426  Ысджехисар  10 071  10 542  11 721  11 773  11 825  Афьонкарахисар (ил)427  Озальп  4920  6997  9402  10 596  11 790  Ван (ил)428  Чифтелер  11 540  11 883  11 887  11 810  11 733  Әскишәһир (ил)429  Кузуджулу  9709  11 309  10 899  11 279  11 659  Хатай430  Тёмюк  9282  11 921  10 384  11 013  11 642  Мерсин (ил)431  Кючюккёй  5797  9088  6700  9164  11 628  Балыкесир (ил)432  Эзине  11 167  13 309  14 125  12 857  11 589  Чанаккале (ил)433  Ташова  10 197  15 556  10 413  10 997  11 581  Амасья (ил)434  Пынархисар  11 236  11 263  10 253  10 913  11 573  Кыркларели (ил)435  Аванос  10 010  11 921  11 744  11 647  11 550  Невшехир (ил)436  Еникёй  3672  10 000  11 487  11 509  11 531  Бурса (ил)437  Каргыпынары  8677  12 741  11 709  11 590  11 471  Мерсин (ил)438  Гёрдес  9767  10 809  10 295  10 845  11 395  Маниса (ил)439  Гёлкёй  18 149  24 162  12 065  11 715  11 365  Орду440  Зара  16 353  17 845  12 337  11 835  11 333  Сивас (ил)441  Умурлу  9157  10 436  11 595  11 439  11 283  Айдын (ил)442  Ондокузмайис  6212  8928  11 417  11 329  11 241  Самсун (ил)443  Герзе  8736  10 013  9985  10 618  11 251  Синоп (ил)444  Датча  5022  8108  8839  10 034  11 229  Мугла (ил)445  Пинарбаши  11 364  12 075  12 654  11 927  11 200  Кайсери (ил)446  Чинар  10 080  13 282  12 725  11 936  11 147  Диярбакыр (ил)447  Аянджик  10 418  10 919  10 991  11 067  11 143  Синоп (ил)448  Лидже  12 227  11 927  13 118  12 111  11 104  Диярбакыр (ил)449  Алачам  12 097  11 950  11 321  11 203  11 085  Самсун (ил)450  Серинхисар  17 112  15 864  10 699  10 870  11 041  Денизли (ил)451  Ялыкавак  3780  8000  8701  9845  10 989  Мугла (ил)452  Йомра  7335  13 346  9838  10 404  10 970  Трабзон (ил)453  Йешилкёй  8562  8999  10 205  10 575  10 945  Хатай454  Хавран  8878  10 122  10 531  10 713  10 895  Балыкесир (ил)455  Чукурджа  5205  7471  7033  8957  10 881  Хаккари456  Бозова  16 745  19 848  14 450  12 657  10 864  Шанлыурфа (ил)457  Лапсеки  5789  8 489  10 612  10 727  10 842  Чанаккале (ил)458  Алтынова  8469  10 791  10 273  10 556  10 839  Балыкесир (ил)459  Эмет  12 246  19 350  10 198  10 502  10 806  Кютахья (ил)460  Акчай  -  9039  9095  9947  10 799  Балыкесир (ил)461  Дивриги  17 664  14 429  11 980  11 388  10 796  Сивас (ил)462  Давутлар  5960  6903  9599  10 123  10 647  Айдын463  Караягач  -  5385  8462  9525  10 588  Эдирне (ил)464  Деринкую  8580  11 092  10 211  10 399  10 587  Невшехир (ил)465  Чекерек  10 398  12 339  11 394  10 983  10 572  Йозгат (ил)466  Эрменек  12 592  15 509  10 683  10 609  10 535  Караман (ил)467  Борчка  6102  9008  10 433  10 481  10 529  Артвин (ил)468  Мазыдаги  9526  11 194  10 297  10 410  10 523  Мардин (ил)469  Алячаты  7187  -  7206  8839  10 472  Измир (ил)470  Кескин  20 044  34 827  11 271  10 853  10 435  Кырыккале (ил)471  Ахметли  10 190  11 011  9517  9969  10 421  Маниса (ил)472  Шефаатли  13 171  13 728  11 010  10 704  10 398  Йозгат (ил)473  Чамаш  10 430  10 047  9015  9699  10 383  Орду474  Хаямана  9144  11 313  9464  9922  10 380  Анкара (ил)475  Баят  8090  7381  7460  8888  10 316  Чорум (ил)476  Бююкёнджали  4473  7335  9390  9847  10 304  Текирдаг (ил)477  Томарза  11 337  10 963  10 414  10 347  10 280  Кайсери (ил)478  Султанханы  8397  10 104  10 427  10 336  10 245  Аксарай479  Кепез  4282  7918  10 655  10 434  10 213  Чанаккале (ил)480  Тунчбилек  7449  5900  4317  7254  10 191  Кютахья (ил)481  Адильджеваз  10 103  35 174  24 727  17 458  10 189  Битлис482  Боздоган  8034  8300  9277  9725  10 173  Айдын483  Геваш  9994  10 988  11 042  10 594  10 146  Ван484  Гелинкая  2200  6470  3341  6707  10 073  Мардин (ил)485  Ашкале  15 494  15 548  12 842  11 455  10 068  Эрзурум (ил)486  Кангал  12 276  12 099  10 989  10 522  10 055  Сивас (ил)487  Тургутальп  5223  7437  9113  9584  10 055  Маниса (ил)488  Кёшк  6022  8349  9544  9778  10 012  Айдын (ил)489  Яхшихан  5695  8215  9166  9573  9980  Кырыккале (ил)490  Джикджилли  -  5167  7701  8831  9961  Анталья (ил)491  Аяш  12 683  11 538  9200  9554  9908  Анкара (ил)492  Аджарлар  6554  8279  9756  9823  9890  Айдын (ил)493  Позанты  7892  9627  9835  9859  9883  Адана (ил)494  Енидже  9840  11 228  9897  9884  9871  Карабюк (ил)495  Сиврихисар  10 490  10 574  10 293  10 080  9867  Әскишәһир (ил)496  Эрух  5929  7226  9450  9617  9784  Сиирт (ил)497  Гёльмаранара  10 976  11 205  9938  9857  9776  Маниса (ил)498  Кульп  7472  15 825  11 474  10 616  9758  Диярбакыр (ил)499  Сёгют  9470  12 644  15 761  12 755  9749  Биледжик (ил)500  Ташуджу  6743  10 466  7820  8777  9734  Мерсин (ил)501  Одабашы  5070  7184  10 192  9961  9730  Хатай502  Фындыклы  7022  11 043  9909  9803  9697  Ризе (ил)503  Першембе  10 979  10 804  10 288  9943  9598  Орду504  Гёляка  4265  8572  8007  8778  9549  Дюздже505  Шебинкарахисар  23 518  36 713  13 698  11 599  9500  Гиресун (ил)506  Арабан  14 275  10 666  9805  9651  9497  Ғәзиантеп (ил)507  Хасса  7714  9071  9117  9301  9485  Хатай508  Акчадаг  10 839  13 432  8427  8948  9469  Малатья (ил)509  Саваштепе  10 053  10 288  9296  9366  9436  Балыкесир (ил)510  Каянашли  5878  9439  9329  9362  9395  Дюздже511  Карайилан  13 883  11 187  10 611  9972  9333  Хатай512  Решадийе  12 321  16 389  8892  9108  9324  Токат (ил)513  Хизан  5880  11 067  11 205  10 258  9311  Битлис (ил)514  Сараёню  10 721  10 386  9053  9169  9285  Конья (ил)515  Хани  10 266  10 918  8292  8778  9264  Диярбакыр (ил)516  Палу  7900  10 103  8894  9069  9244  Элязыг (ил)517  Ынеболу  8350  9486  9747  9465  9183  Кастамону518  Хоназ  6333  7442  9239  9187  9135  Денизли (ил)519  Гюрюн  9886  11 294  10 231  9680  9129  Сивас (ил)520  Бешири  5456  8554  8573  8829  9085  Батман (ил)521  Юнак  10 499  12 734  10 107  9561  9015  Конья (ил)522  Ешилхисар  11 904  13 586  9747  9376  9005  Кайсери (ил)523  Авсаллар  3661  8493  7849  8424  8999  Анталья (ил)524  Йылдызели  15 249  16 070  9867  9430  8993  Сивас (ил)525  Варто  11 339  16 382  10 764  9876  8988  Муш (ил)526  Мавикент  6224  9276  8033  8510  8987  Анталья (ил)527  Халфети  4128  2766  10 238  9609  8980  Шанлыурфа (ил)528  Пертек  5428  5737  6032  7496  8960  Тунджели529  Кючюкдалян  4866  5909  8095  8525  8955  Хатай530  Черкеш  8579  15 536  8572  8755  8938  Чанкыры (ил)531  Языконак  5229  12 000  7922  8426  8930  Элязыг (ил)532  Акбез  6162  6478  8986  8956  8926  Хатай533  Карачобан  7498  12 683  8945  8901  8857  Эрзурум (ил)534  Чаталагзи  13 401  7945  9079  8927  8775  Зонгулдак (ил)535  Текебаши  4851  6393  8541  8706  8871  Хатай536  Каледжик  10 051  11 965  11 767  10 318  8869  Анкара (ил)537  Караташ  9025  9189  8358  8601  8844  Адана (ил)538  Конаджик  -  4035  8717  8775  8833  Мугла (ил)539  Хыныс  16 005  27 504  10 802  9803  8804  Эрзурум (ил)540  Ипсала  9212  8471  7851  8318  8785  Эдирне (ил)541  Чобанлар  6675  -  8630  8706  8782  Афьонкарахисар (ил)542  Хавса  9237  8081  8547  8664  8781  Эдирне (ил)543  Якынджа  10 884  13 727  10 005  9378  8751  Малатья (ил)544  Беёглу  8439  8253  8035  8388  8741  Кахраманмараш (ил)545  Чайырхан  6211  9000  8721  8719  8717  Анкара (ил)546  Сахилькент  5317  7218  8211  8434  8657  Анталья (ил)547  Гюльшехир  8499  9377  8484  8569  8654  Невшехир (ил)548  Даренде  11 488  13 908  9685  9165  8645  Малатья (ил)549  Ладик  8061  9098  8640  8633  8626  Самусн (ил)550  Кору  -  -  5006  6810  8614  Ялова (ил)551  Кестел  3610  -  6886  7742  8598  Анталья (ил)552  Элешкирт  9871  15 339  11 194  9881  8568  Агры553  Султанкёй  -  -  2050  5297  8544  Текирдаг (ил)554  Дилек  7326  8168  7443  7986  8529  Малатья (ил)555  Еничифтлик  3721  -  5650  7063  8476  Текирдаг (ил)556  Турунчова  7371  8412  8629  8549  8469  Анталья (ил)557  Гёзджюлер  9058  7208  8273  8371  8469  Хатай558  Сарылар  -  3838  6550  7509  8468  Анталья (ил)559  Кёйджегиз  6406  7523  8466  8467  8468  Мугла (ил)560  Эйнесил  6713  10 667  7970  8216  8462  Гиресун561  Ладик  -  -  8378  8404  8430  Конья (ил)562  Айдынджик  7040  7941  7851  8101  8351  Мерсин (ил)563  Тузлуджа  7698  8827  11 239  9790  8341  Ыгдыр (ил)564  Челикхан  8033  11 306  8205  8253  8301  Адияман565  Сёгютлю  3599  7173  9435  8855  8275  Трабзон (ил)566  Кираз  7850  10 001  8683  8464  8245  Измир (ил)567  Кабала  5963  9275  10 951  9588  8225  Мардин (ил)568  Диджле  5414  9861  12 227  10 219  8211  Диярбакыр (ил)569  Енидже  7300  17 199  8447  8320  8193  Мерсин570  Топраккале  7993  8413  7423  7803  8183  Османие (ил)571  Ешильюрт  9184  11 998  7700  7940  8180  Малатья (ил)572  Сёгютлю  7342  7858  8306  8242  8178  Сакарья (ил)573  Юртбашы  5362  8014  7486  7828  8170  Элязыг (ил)574  Бостанбаши  2212  -  5337  6744  8151  Малатья (ил)575  Ениджеоба  8128  9194  7863  8003  8143  Конья (ил)576  Савур  6244  7817  8942  8500  8058  Мардин (ил)577  Кале  6950  7189  7713  7864  8015  Денизли (ил)578  Савуджа  6277  7932  8192  8063  7934  Айдын (ил)579  Андырын  7506  8311  8026  7975  7924  Кахраманмараш (ил)580  Кешап  8208  9475  8968  8443  7918  Гиресун581  Хекимхан  13 612  13 206  7708  7802  7896  Малатья (ил)582  Ысмил  6576  7317  5930  6909  7888  Конья (ил)583  Енидже  3721  4532  2867  5377  7887  Анкара (ил)584  Нарлы  5401  8798  8547  8215  7883  Кахраманмараш (ил)585  Куюджак  7779  7282  7762  7813  7864  Айдын (ил)586  Гюргентепе  18 875  18 313  8404  8130  7856  Орду587  Чилимли  3717  7147  4504  6168  7832  Дюздже588  Орханели  6434  8071  7956  7888  7820  Бурса (ил)589  Белдиби  1376  4848  8546  8160  7774  Мугла (ил)590  Гёле  7542  10 478  7438  7588  7738  Ардахан591  Актепе  7917  8692  8007  7850  7693  Хатай592  Айваджик  5595  6475  7609  7642  7675  Чанаккале (ил)593  Чайыралан  7644  14 046  8425  8039  7653  Йозгат (ил)594  Бозкыр  9472  10 483  6801  7217  7633  Конья (ил)595  Карапюрчек  3211  4186  7467  7547  7627  Сакарья (ил)596  Сарайкент  6059  9224  8976  8300  7624  Йозгат (ил)597  Тонья  11 058  12 666  7711  7660  7609  Трабзон (ил)598  Кавак  5745  7871  8629  8117  7605  Самсун (ил)599  Кечиборлу  8955  10 390  7283  7419  7555  Испарта (ил)600  Чолаклы  5735  10 719  5161  6349  7537  Анталья (ил)601  Оваэмир  5211  6518  7049  7293  7537  Айдын (ил)602  Ычеричумра  8517  12 335  7460  7465  7470  Конья (ил)603  Мачка  7673  10 700  5063  6262  7461  Трабзон (ил)604  Битез  2094  5207  5217  6317  7417  Мугла (ил)605  Яглыдере  4899  4336  8127  7758  7389  Гиресун (ил)606  Чаршибаши  6649  8532  7154  7266  7378  Трабзон (ил)607  Дураган  7432  9725  7290  7332  7374  Синоп (ил)608  Козаклы  7556  7755  6771  7065  7359  Невшехир (ил)609  Пиразиз  8201 9416  7640  7483  7326  Гиресун (ил)610  Бекбеле  5478  -  7482  7399  7316  Хатай611  Шекероба  4919  6225  7009  7156  7303  Кахраманмараш (ил)612  Арыташ  9783  8690  5969  6626  7283  Кахраманмараш (ил)613  Атча  7763  7660  7518  7396  7274  Айдын (ил)614  Гёкчебей  5862  7939  7479  7376  7273  Зонгулдак615  Улукышла  5545  6368  4979  6124  7269  Нигде (ил)616  Гюлюч  5082  5955  7655  7452  7249  Зонгулдак (ил)617  Алтынова  2176  -  3429  5330  7231  Ялова (ил)618  Сакчагёзе  4579  -  4389  5808  7227  Ғәзиантеп (ил)619  Атаюрт  3600  7120  7403  7310  7217  Мәрсин (ил)620  Ышыклар  5014  7334  7118  7135  7152  Афьонкарахисар (ил)621  Карайсалы  -  9478  7508  7328  7148  Адана (ил)622  Улуборлу  12 947  -  5817  6479  7141  Испарта (ил)623  Гёйнюк  4266  10 119  5666  6401  7136  Анталья (ил)624  Ылгаз  8136  -  6981  7051  7121  Чанкыры (ил)625  Атакент  4751  14 553  5612  6362  7112  Мерсин (ил)626  Чичекдагы  6468  -  6604  6856  7108  Кыршехир (ил)627  Гёкче  3148  3148  6563  6831  7099  Мардин (ил)628  Бухаркент  5795  7074  6813  6955  7097  Айдын (ил)629  Велимеше  4034  5003  6485  6777  7069  Текирдаг (ил)630  Ширан  8147  11 977  7511  7261  7011  Гюмюшхане


 Иҡтисады 
Төркиә иҡтисадының 28 процентын — сәнәғәт, 15 процентын — ауыл хужалығы, 6 процентын — төҙөлөш, һәм ҡалған 51 проценттан күберәк өлөшөн төрлө хеҙмәтләндереү өлкәләре (башлыса туризм) тәшкил итә.

Ыңғай яҡтары: Ауыл хужалығы тармағы илде аҙыҡ-түлек менән тулыһынса тәьмин итә. 1990 йылдарҙа иҡтисадтың тиҙ үҫеүе күҙәтелде. Туризм. Белгестәр күп булыуы. АБ менән киң хеҙмәттәшлек.

Кире яҡтары: Даими юғары булған инфляция (2004 йылда — 54,4 процент). Таянып булмаҫтай ижтимағи финанс секторы. Дәүләт бюрократияһы. Тигеҙһеҙ хосусилаштырыу.

 Энергетика 
Төркиәлә хәҙерге ваҡытта ике АЭС төҙөлә: береһен — япон фирмалары менән, икесеһен — Рәсәйҙең Росатом менән (Аҡҡойоу (Akkuyu) АЭС-ы, Мерсин илендә).

 Төҙөлөш 
Төҙөлөш илдең иҡтисадында ҙур роль уйнай. Төркиәнең төҙөлөш компаниялары Германия, Рәсәй һәм башҡа илдәрҙә күп объекттар төҙөй.

Эре вәкилдәр:
 Уртим (Баш офис: Нуретдин Барансел Генералы урамы, 22-се йорт, Хадымкөй, Арнавуткөй, Истанбул),
 Ант Япы.

  Төркиәнең иң эре компаниялары (2013)
  ИсемСфера деятельностиОборот(млрд долл.)Активтар(млрд долл.)Эшселәр(мең кеше)Штаб-фатирKoç Holding конгломерат (автомобильдәр, көнкүреш химия, аҙыҡ-түлек, сауҙа, энергетика, финанстар, туризм, төҙөлөш, информацион технологиялар)  47,1  61,1  81,0  ИстанбулIsbank (Türkiye İş Bankası) Финанстар 12,4  112,7  26,0  ИстанбулGaranti Bank Финанстар(Doğuş Holding һәм Banco Bilbao Vizcaya Argentaria)  9,8  99,2  17,2  ИстанбулAkbank Финанстар(Sabanci Holding һәм Citigroup)  8,2  91,6  16,5  ИстанбулSabanci Holding (Hacı Ömer Sabancı Holding) конгломерат (финанстар, страхование, шиналар, цемент, сауҙа, энергетика, туризм, информацион технологиялар, телекоммуникациялар, тәмәке)  14,6  98,3  57,4  ИстанбулHalkbank (Halk Bankası) Финанстар 6,2  61,0  15,0  АнкараVakifBank (Türkiye Vakıflar Bankası) Финанстар 6,3  60,6  12,2  ИстанбулTurk Telekom Телекоммуникациялар (Saudi Oger һәм Төркиә ҡаҙанлығы)  7,1  9,5  37,5  АнкараTurkcell Телекоммуникациялар (Çukurova Holding һәм TeliaSonera)  5,9  10,5  13,9  ИстанбулTurkish Airlines (Türk Hava Yolları) Авиация  8,3  10,5  19,1  ИстанбулEnka төҙөлөш, сауҙа, энергетика  5,7  8,2  21,3  ИстанбулAnadolu Efes һыра, һуттар, стекло  3,6  6,5  19,0  ИстанбулBIM Birlesik Magazalar (Birleşik Mağazalar) сауҙа  5,5  1,2  20,9  ИстанбулFord Otosan Автомобильдәр (Koç Holding һәм Ford)  5,5  2,6  6,6 Измит Кожаәли


 Дин 
Төркиә халҡының 99 проценты — мосолмандар, башлыса сөнниҙәр. Күп төрөк ғөрөф-ғәҙәттәре шәриғәт ҡанундарына нигеҙләнгән.

 Мәҙәниәте 
Кесе Азияла Урта Азиянан уғыҙ төркиҙәре килеп, был ерҙәрҙе үҙләштергәнсе, төрлө халыҡ вәкилдәре йәшәгән була. Улар мосолманлаша барған һайын уртаҡ мәҙәниәткә үҙ элементтарын индерә. Шул рәүешле Ғосманлы дәүләте мәҙәниәте Гректарҙың, Ислам һәм Төрки мәҙәниәттәренең ҡушылмаһы була. Бөгөнгө көндә Төркиәлә дин дәүләттән айырылған, мәҙәниәте иһә күп өлкәләрҙә европалаштырылған булыуына ҡарамаҫтан, халыҡта боронғо йолалар һаҡлана.

 Әҙәбиәте 
Төрөк әҙәбиәт белгестәре үҙ әҙәбиәттәренең башын VIII—X быуаттарҙағы боронғо төрки яҙмалары менән бәйләй. Ғосман осоро әҙәбиәте фарсы һәм ғәрәп тәьҫире аҫтында үҫеш ала.

Назим Хикмәт, Орхан Памуҡ кеүек төрөк яҙыусылары бөтөн дөнъяға танылған.

 Туризм 
Төркиәлә туризм ныҡ үҫешкән. Быға диңгеҙ буйы курорттарының һәм иҫтәлекле урындарҙың күп булыуы сәбәп булып тора.

Туризм иң әүҙем үҫешкән төбәктәр:
 Истанбул — ислам һәм византия архитектура ҡомартҡылары,
 Каппадокия — вулкан атылыуҙан барлыҡҡа килгән мөғжизәле тәбиғәт күренештәре һәм мәмерйә-ҡалалар,
 Эгей диңгеҙе ярҙары — боронғо дәүер ҡомартҡылары, шул замандағы грек һәм рим ҡалалары,
 Урта диңгеҙ ярҙары, Мерсин, Анталья — Төркиәнең көньяҡ диңгеҙ курорттары.

Рәсәй туристик фирмалары башлыса Анталья ҡалаһы менән бәйләнештә әүҙем эшләй. Cит илгә сығыусыларға шулай уҡ яҡындағы Кемер, Аланья һәм башҡа ҡалаларға барырға ла тәҡдим итә. Һуңғы ваҡыттарҙа Мерсин иле менән ҡыҙыҡһыныу арта.

Урында туристик путевкалар алып, илдең теләһә ҡайһы өлкәһенә лә сәйәхәт яһарға була. Транспорт селтәренең яҡшы үҫеше илдең башҡа төбәктәренә лә бик ҡыҫҡа ваҡытта сәфәр ҡылырға мөмкинлек бирәОсобенности переездов на междугородных автобусах в Турции.

 Төркиә һәм Башҡортостан бәйләнештәре 
ХХ быуаттың һуңғы ун йыллыҡтарынан алып Башҡортостандың Төркиә дәүләте менән бәйләнештәре йылдам үҫә. Был тәү сиратта халыҡ-ара туризм өлкәһенән башланып, башҡа йүнәлештәргә лә күсеп килә. Төрөк фирмалары республикала төрлө төҙөлөш эштәре алып бара. Мәҙәниәт өлкәһендә «ТөрКСОЙ» ойошмаһы менән хеҙмәттәшлек әүҙем ойошторолған, унда Башҡортостандың махсус вәкиле бар. Ике ил араһында төрлө кимәлдәге делегациялар менән алмашыу ҙа даими күренешкә әйләнде.

 Дәүләт байрамдары 
 29 октябрь -Йөмһүриәт (Республика) байрамы[]http://www.tccb.gov.tr/videogaleri/

 Галерея 

 Иҫкәрмәләр 

 Быны ла ҡарағыҙ 
 Төрки халыҡтар
 Төрөктәр
 Төрөк теле
 Ғосман империяһы

 Һылтанмалар 
 Төркиә президенты
 Төркиә премьер-министры 
 Төркиә бөйөк милли мәжлесе 
 Хөкүмәт рәсми порталы
 BBC News сайтында Төркиә сәхифәһе
 Aselsan төрөк компанияһы вәкилдәре Өфө дәүләт авиация техник университеты потенциалын баһаланы
 танылган иминият компаниясе

Категория:Төркиә
Категория:НАТО дәүләттәре
Категория:Төрки илдәр