Өфө

Өфө (, ) — Башҡортостандың баш ҡалаһы. Ҡариҙел һәм Дим йылғаларының Ағиҙел йылғаһына ҡушылған ерендә урынлашҡан.

1865—1919 йылдарҙа Өфө губернаһы үҙәге; 1922—1990 йылдарҙа Башҡорт АССР-ының, 1990 йылдан Башҡортостан Республикаһының баш ҡалаһы, 1930 йылдан бер үк ваҡытта Өфө районының да үҙәге (составына инмәй). 2006 йылдан административ реформа буйынса башҡа бер нисә тораҡ пункт менән бергә Өфө ҡалаһы ҡала округы составына инә. Хеҙмәт ҡаһарманлығы һәм дан ҡалаһы .

Рәсәйҙең эре мәҙәни, фән һәм иҡтисад үҙәге. Халыҡ һаны буйынса Европала 31-се урында тораGEO. Европаныӊ иӊ ҙур ҡалалары.

 Географияһы 
Өфө ҡалаһы Ағиҙел йылғаһының һул яғында, Ҡариҙел һәм Дим йылғаларының Ағиҙел йылғаһына ҡушылған ерендә урынлашҡан. Көнбайыштан көнсығышҡа оҙонлоғо — 28, ә төньяҡтан көньяҡҡа — 53 километр.http://www.ufacity.info/ufa/passport.php 

Өфөнән эре ҡалалар тиклем йыраҡлығы (автоюлдар буйынса)Ижевск ~ 394 кмКиров ~ 777 кмПермь ~ 522 кмСыктывкар ~ 1204 кмЕкатеринбург ~ 547 кмТөмән ~ 808 кмҺамар ~ 463 кмМәскәү ~ 1355 км200px|center|Роза ветровСиләбе ~ 417 кмОмск ~ 1353 кмҺарытау ~ 918 кмВолгоград ~ 1311 кмЫрымбур ~ 374 км Аҡтүбә ~ 627 км Ҡостанай ~ 732 км Астана ~ 1423 км

 Климаты 

 Тарихы 

1574 йылдың иртә яҙында Ағиҙел йылғаһы менән Ҡариҙел йылғаһы ҡушылған бейек ярымутрауҙа Өфө ҡәлғәһенә нигеҙ һалына. Ул тулыһынса хәҙерге Дуҫлыҡ монументы урынлашҡан Беренсе май майҙанына һыйған. Уның дөйөм майзаны 1,2 гектар, стенаһының оҙонлоғо 440 метр самаһы булған. Башҡорттар ҡаланы тәүҙә Торатау тип, ә имән стеналар менән уратып алынғас, Имәнҡала тип йөрөтә.

1586 йылдан башлап Өфө ҡәлғәһе ҡала тип атала башлай. Ошо уҡ йылда Өфөгә уҡсылар отряды етәксеһе, ҡаланың беренсе воеводаһы Михаил Нагой килә. Михаил Нагой Иван Грозныйҙың ҡатыны Ҡабарҙа кенәзе Темрюктың ҡыҙы Марияның ҡустыһы була. Беренсе воеводаның исем-шәрифтәрен Михаил Ноғай тип тә аңлаталар. Мария Темрюковнаның әсәһе нуғай ҡыҙы булған. Был фамилияның сығышы шунан.

1592 йылда ҡалала 180 ир-ат, шул иҫәптән 150 уҡсы, 3 пушканан атыусы йәшәгән. Башҡортостандың күпселек өлөшө Өфө өйәҙенә индерелә, ҡалған ерҙәре Верхо-турье, Ҡазан, Тобольск һәм Төмән воеводаларына буйһондорола.

1888 йылдын 8-се сентябрендә бөйөк рус Инженеры Николай Белелюбский проекты буйынса Өфөлә Aғиҙел аша беренсе металл конструкцияларҙан күпере (Һамар-Златоуст тимер юл участкаһы) асыла.

2007 йылда Өфө-2 ҡаласығы урынында (Воровский-Пушкин урамдары киҫешкән урында) үткәрелгән археологик ҡаҙыныу эштәре һөҙөмтәһендә V—XVI быуаттарҙа был урында ҡәлғә булыуы асыҡлана. Ҡаҙыныу урынында саман кирбесенән төҙөлгән стена, биҙәнеү әйберҙәре, һауыт-һаба табыла.

 1574 йылда ҡәлгә булараҡ төҙөлгән
 1586 йылдан башлап ҡала булып иҫәпләнә
 1708 йылдан Ҡазан губернаһына ингән
 1728 йылдан Өфө провинцияһы үҙәге
 1744 йылдан Ырымбур губернаһына беркетелгән
 1781 йылдан Өфө наместниклығының үҙәге
 1796 йылдан яңынан Ырымбур губернаһы составында
 1802 йылдан граждандар губернаторы резиденцияһы һәм губерна учреждениелары булған губерна ҡалаһы
 1865 йылдан Өфө губернаһы үҙәге
 1922 йылдан Башҡортостандың баш ҡалаһы

2020 йылдың ғинуарында Дәүләт-ара герой-ҡалалар союзы президиумы Икенсе донъя һуғышы тамамланыуҙың 75 йыллығы уңайынан Өфөгә «Хеҙмәт фиҙакәрлеге һәм дан ҡалаһы» тигән исем бирҙе. Был абруйлы баһаға баш ҡала өфөләрҙең фашист илбаҫарҙарына ҡаршы көрәштә күрһәткән ҡыйыулығы, хеҙмәт батырлығы, Ватан алдындағы ҙур ҡаҙаныштары өсөн лайыҡ булдыӨфөгә «Хеҙмәт ҡаһарманлығы һәм Даны ҡалаһы» исеме бирелде. «Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, 2020, 27 ғинуар.

 Административ ҡоролошо 

Өфө ете административ райондан тора:

 №Исем Халыҡ ОКАТО Коды 01 30 px| Дим  71 588  80 401 365 02 30 px| Калинин  201 281  80 401 370 03 30 px| Киров  160 000  80 401 375 04 30 px| Ленин  84 000  80 401 380 05 30 px| Октябрь  241 238 80 401 384 06 30 px| Орджоникидзе  168 000  80 401 385 07 30 px| Совет  177 000  80 401 390

Киров һәм Октябрь райондары составында анклавтар бар.

Өфө ҡалаһының ер бүлеү һәм ҡулланыу ҡәғиәләре буйынса ҡала зоналарға буленә:

 Өфө үҙәге;
 Иҫке Өфө;
 Кузнецов Затоны;
 Нижегородка;
 Затон;
 Дим промзонаһы;
 Дим;
 Черниковка — Тимашево — Максимовка;
 Фёдоровка — Нагаево;
 Кооператив яланы — Башҡортостан сәскәләре;
 Төньяҡ промзона;
 Лихачёв промзонаһы;
 Шакша промзона;
 Шакша — Базилевка;
 Инорс;
 Октябрь Проспекты районы — Глумилино — Сипайлово;
 Галле ҡалаһы урамы районы;
 Сутолока районы.

Рәсми булмаған райондар: Аэропорт, Глумилино, Дёма, Затон, Зелёная Роща, Инорс, Молодёжный, Нижегородка, Новостройка, Октябрь Проспекты, Сипайлово, Иҫке Өфө, Өфө үҙәк, Черниковка, Шакша.

 Мәғариф һәм фән 

 Юғары уҡыу йорттары 

 Федераль дәүләт юғары уҡыу йорттары 
Өфөлә 8 юғары федераль дәүләт уҡыу йорто һәм уларҙың 8 филиалы бар.

 Юғары федераль дәүләт уҡыу йорттары 
 Башҡорт дәүләт университеты
 Өфө дәүләт авиация техник университеты
 Башҡорт дәүләт медицина университеты
 Өфө дәүләт нефть техник университеты
 Башҡорт дәүләт аграр университеты
 М. Аҡмулла исемендәге Башҡорт дәүләт педагогия университеты
 Заһир Исмәғилев исемендәге Өфө дәүләт сәнғәт академияһы
 Рәсәй Федерацияһы Эске эштәр министрлығы янындағы Өфө юридик институты

 Юғары федераль дәүләт уҡыу йорттарының филиалдары 
 Урал дәүләт физик мәҙәниәте университеты  
 Г. В. Плеханов исемендәге Рәсәй иҡтисад университеты
 Һамар дәүләт бәйләнеш юлдар университеты
 Урал дәүләт юридик академияһы
 Силәбе дәүләт мәҙәниәт һәм сәнғәт академияһы
 Рәсәй Хөкүмәте янындағы Финанс Университеты

 Башҡа юғары уҡыу йорттары 
 Рәсәй ислам университеты
 Башҡортостан Республикаһы Президенты янындағы Башҡорт дәүләт хеҙмәте һәм идаралығы академияһы. 2015 йылдан бюджет уҡыу юҡ.

 Иҡтисады 
Өфө сәнәғәте XIX быуатта булдырыла. XIX быуатта тире һәм күн эшкәртеү заводтары һаны 10-дан ашып китә.

1870 йылда Ағиҙел буйынса регуляр судоходствоһы асылыу, 1888—1892 йылдарҙа Һамар-Златоуст (хәҙерге Куйбышев тимер юлы өлөшө) тимер юлын төҙөү ҡаланыӊ иҡтисадын күтәрә.

1920-сы йылдарҙа Өфө сәнәғәт комбинаты сафҡа индерелә.

 Финанc, инвестиция компаниялары һәм банктар 
 Рәсәй Һаҡлыҡ Банкының Урал банкыһы Башҡортостан бүлексәһе
 Финам филиалы
 Система АФКһы — рәсәй финанс-сәнәғәт төркөмө

 Элемтә һәм информацион технологиялар 
 Мобиль ТелеСистемалар
 Ростелеком бүлексеһе

 Төҙөлөш 
 Росевродеволпмент

 Машиналар төҙөү сәнәғәте 
 Өфө моторҙар эшләү производство берекмәһе
 Өфө авиация производство берекмәһе

 Нефть, нефть химияһы һәм химия сәнәғәте 
 «Өфө нефть эшкәртеү заводы» ААЙ (Башнефть);
 «Новойл» (элеккке Яңы -Өфө нефть эшкәртеү заводы) ААЙ (Башнефть);
 «Өфөоргсинтез» ААЙ (Башнефть);
 «Өфөнефтехим» ААЙ (Башнефть);
 «БашНИПИнефть» ғилми-тикшеренеү һәм проектлау институты (Башнефть);
 «Башкирнефтепродукт» ААЙ (Башнефть);
 «Өфөнефть» Нефть-газ эшкәртеү идаралығы (НГДУ) (Башнефть);
 Өфө буяуҙар заводы, ААЙ-ы;
 Өфө эластомер материалдар һәм конструкциялар заводы, ААЙ-ы (УЗЭМИК);
 «Уралтранснефтепродукт» йәмғиәте, Транснефть;
 «Черняев исемендәге Уралсибнефтепровод» йәмғиәте, Транснефть;
 Газпром трансгаз Өфө, Яуаплығы сикләнғән йәмғиәте (2008 йылға тиклем «Баштрансгаз») — Газпромдын 100 % ойошмаһы.

 Энергетика 
 Башкирэнерго

 Торлаҡ-коммуналь һәм инфраструктура ойошмалары 
Өфө водоканалы — дәүләт унитар предприятиеһы, Өфөләрҙе һыу менән тәьмин итеүсе ойошма.

Составында:

 7 һыу алыу пункты, дөйөм ҡәүете 611 мең.м³/тәүлегенә;
 һыу әҙерләү станцияһы;
 15 һыупровод насос станцияһы (1, 2, 3 күтәрелештәр);
 2 һыуҙы биологик таҙартыу пункты, дөйөм ҡәүете 400 мең.м³/тәүлегенә;
 25 ;
 2400 км һыу һәм канализация юлдары.

 Полиграфия сәнәғәте 
 Башҡортостандың Зәйнәб Биишева исемендәге «Китап» нәшриәте — нәфис, ғилми-популяр, педагогик, балалар өсөн, мәҙәни-ағартыу, тыуған яҡты өйрәнеү әҙәбиәтен, POS-материалдар һәм һынлы сәнғәт тауарҙарын сығарыусы берләштерелгән дәүләт ойошмаһы.
 «Белая река» нәшриәте

 Сауҙа селтәре 
 Auchan Holding (Оша́н, Ашан)

 Транспорт 
 Башавтотранс ДУПы.
 Рәсәй тимер юлдары Куйбышев тимер юлының Башҡортостан бүлексеһе.
 Өфө тимер юлы вокзалы — Өфө ҡалаһының алыҫ ара һәм ҡала яны бәйләнеше поездары пассажирҙарын хеҙмәтләндереүсе вокзал. 1888 йылда яңы төҙөлгән Һамар-Өфө тимер юлының Өфө станцияһы булараҡ асылған. Кинәле-Өфө-Златоуст (Куйбышев һәм Көньяҡ Урал тимер юлдары ҡарамағында, Башҡортостан Республикаһында 410 км). Дөйөм йүнәлеше — көнбайыштан көнсығышҡа. Йәрмәкәй, Бәләбәй, Әлшәй, Дәүләкән, Шишмә, Өфө, Иглин райондары аша үтә. Рәсәйҙең Европа өлөшө, Волга буйы, Урал һәм Көнбайыш Себер сәнәғәт үҙәктәрен тоташтыра. Башҡортостан Республикаһының төп транспорт магистралдәренең береһе. 1951 йылда Ағиҙел аша икенсе 6 тороҡло күпер, 1952 йылда Өфө аша 3 тороҡло күпер төҙөү тамамлана. Электрлаштырылған.

 Өфө тимер юл вокзалынан китеүсе ҡала яны поездары ваҡыты 

 Дим станцияһы яғына 
ПоездКилеү ҡуҙғалыуХәрәкәт Туҡталыштар ҡабатланып тороу 643104:48  - Таутөмән-Өфө Бөтөн, 1646 км һәм Уӊ Ағиҙел тыш көн һайын 6491- 05:29Өфө — Ҡандра Правая белая, Дема, Ост. пункт 1606 км, Авдон, Ост.пункт 1601 км, Юматово, Санаторная, Пионерская, Ост. пункт 1589 км, Алкино, Ост. пункт 1584 км, Ост. пункт 1582 км, Тукран, Чишмы 1, Чишмы 2, Сафарово, Ост. пункт 1455 км, Ямбахта, Ост. пункт 1444 км, Благовар, Черемшан, Ост. пункт 1422 км, Гафури, Буздяк, Ост.пункт 1400 км, Ост. пункт 1396 км, Устюба, Каран-елга, Ост. пункт 1380 км  көн һайын621105:3605:37 Шаҡша-Дим  Правая уфимка, Воронки, Левая белая тыш эш көндәре 6433 05:45 -Оло Теләк — Өфө Бөтә көн һайын621506:2406:25 Шаҡша-Дим  Правая уфимка, Воронки, Левая белая тыш эш көндәре 6851- 06:35Өфө-Инйәр Правая белая, Дема, Дема-южный-парк, Нижегородка, Уршак, Ост. пункт 21 км, Ост. пункт 24 км, Кабаково, Ост. пункт 34 км, Ибрагимовский, Ост. пункт 42 км, Карламан, Ост. пункт 10 км, Ост. пункт 15 км, Ост. пункт 22 км, Приуралье, Ост. пункт 36 км, Ост. пункт 40 км, Ост. пункт 44 км, Ост. пункт 50 км, Ост.пункт 53 км, Равтау, Ост.пункт 60 км, Ост. пункт 71 км, Ост. пункт 73 км, Зуяково, Ост. пункт 95 км, Ост. пункт 102 км, Тюльма, Ост. пункт 115 кмкөн һайын 6435 06:39 -Оло Теләк — Өфө Ост.пункт 1661 км тыш көн һайын 6437- 07:30Өфө-Раевкабөтөн урында көн һайын 6423 08:07 08:08Кропачево-Дим Ост. пункт 1696 км, Ост. пункт 1661 км көн һайын 6453- 11:14Өфө-РаевкаЛевая белая тышкөн һайын 6803- 12:08Өфө-Стәрлетамаҡ бөтөнкөн һайын 6853- 15:08Өфө-Инйәр Правая белая, Дема, Дема-южный-парк, Нижегородка, Уршак, Ост.пункт 21 км, Ост.пункт 24 км, Кабаково, Ост.пункт 34 км, Ибрагимовский, Ост.пункт 42 км, Карламан, Ост.пункт 10 км, Ост.пункт 15 км, Ост.пункт 22 км, Приуралье, Ост.пункт 36 км, Ост.пункт 40 км, Ост.пункт 44 км, Ост.пункт 50 км, Ост.пункт 53 км, Равтау, Ост.пункт 60 км, Ост.пункт 71 км, Ост.пункт 73 км, Зуяково, Ост.пункт 95 км, Ост.пункт 102 км, Тюльма, Ост.пункт 115 кмкөн һайын 6455- 15:17Өфө-РаевкаЛевая белая тышкөн һайын 6403 15:2315:24Оло Теләк- Дим бөтөн көн һайын621716:1916:20 Шаҡша-Дим  Правая уфимка, Воронки, Левая белая тыш эш көндәре6493-16:31 Өфө-Туймазы Правая белая, Левая белая, Дема, Юматово, Алкино, Чишмы 1, Чишмы 2, Сафарово, Ост.пункт 1455 км, Ямбахта, Ост.пункт 1444 км, Благовар, Черемшан, Ост.пункт 1422 км, Гафури, Буздяк, Ост.пункт 1400 км, Ост.пункт 1396 км, Устюба, Каран-елга, Ост.пункт 1380 км, Кандры, Бикметово, Усень, Ост.пункт 1352 кмкөн һайын 6205- 16:49Өфө-РаевкаПравая белая, Дема, Ост.пункт 1606 км, Авдон, Ост.пункт 1601 км, Юматово, Санаторная, Пионерская, Ост.пункт 1589 км, Алкино, Ост.пункт 1584 км, Ост.пункт 1582 км, Тукран, Чишмы 1, Шингак-куль, Давлекановокөн һайын621917:0317:04 Шаҡша-Дим  Правая уфимка, Воронки, Левая белая тыш эш көндәре 6401 18:02-Оло Теләк — Өфө бөтөн көн һайын 6459- 18:30Өфө-Раевкабөтөнкөн һайын 6463- 19:10Өфө-РаевкаОст.пункт 1528 км, Ост.пункт 1513 км тышкөн һайын 641719:17 19:18Әшә-ДимОст.пункт 1696 км, Чуваши, Левая белаятышкөн һайын

 Иглин станцияһы яғына 
ПоездКилеү ҠуҙғалыуХәрәкәт Туҡталыштар Ҡабатланып тороу 640203:37  03:38 Дим-Әшә Левая Белая тыш көн һайын 621405:11 05:12Дим — Шаҡша Левая белая, Воронки, Правая уфимка тыш эш көндәре646405:23- Раевка-Өфө  Тюлянь, Давлеканово, Ост.пункт 1528 км, Казангул, Ост.пункт 1546 км, Шингак-куль, Ост.пункт 1556 км, Удряк, Ост.пункт 1564 км, Ост.пункт 1568 км, Чишмы 1, Тукран, Ост.пункт 1582 км, Ост.пункт 1584 км, Алкино, Ост.пункт 1589 км, Пионерская, Санаторная, Юматово, Ост.пункт 1601 км, Авдон, Ост.пункт 1606 км, Дема, Левая белая, Правая белая көн һайын 6877  05:49 - Ҡарлыман-Өфө Бөтә көн һайын 6404 - 06:05  Өфө-Оло Теләк  бөтөн көн һайын 6460  06:21 -Раевка — Өфө бөтөн эш көндәре 6206 07:12-Раевка — Өфө  Давлеканово, Шингак-куль, Чишмы 1, Тукран, Ост.пункт 1582 км, Ост.пункт 1584 км, Алкино, Ост.пункт 1589 км, Пионерская, Санаторная, Юматово, Ост.пункт 1601 км, Авдон, Ост.пункт 1606 км, Дема, Правая белаякөн һайын 6494 07:34 -Туймазы- Өфө  Ост.пункт 1352 км, Усень, Бикметово, Кандры, Ост.пункт 1380 км, Каран-елга, Устюба, Ост.пункт 1396 км, Ост.пункт 1400 км, Буздяк, Гафури, Ост.пункт 1422 км, Черемшан, Благовар, Ост.пункт 1444 км, Ямбахта, Ост.пункт 1455 км, Сафарово, Чишмы 2, Чишмы 1, Алкино, Юматово, Дема, Левая белая, Правая белаякөн һайын 6456  10:11-Раевка-Өфө  Левая белая тышкөн һайын 680110:51 -Стәрлетамаҡ — Өфөбөтөнкөн һайын 687111:08 -Инйәр — Өфө бөтөнкөн һайын 6416- 11:35Өфө-Оло Теләк бөтөнкөн һайын 6452 13:52 - Раевка — Өфө бөтөнкөн һайын 6216 15:0315:04 Дим -Шаҡша Левая белая, Воронки, Правая уфимка тыш  эш көндәре 6218 15:4115:42 Дим — Шаҡша Левая белая, Воронки, Правая уфимка тыш эш көндәре 6420 -15:57 Өфө-Урман бөтөнкөн һайын 6424 16:24 16:25Дим- Кропачево бөтөн көн һайын6492 17:5117:52 Ҡандра-Шаҡша Ост.пункт 1380 км, Каран-елга, Устюба, Ост.пункт 1396 км, Ост.пункт 1400 км, Буздяк, Гафури, Ост.пункт 1422 км, Черемшан, Благовар, Ост.пункт 1444 км, Ямбахта, Ост.пункт 1455 км, Сафарово, Чишмы 2, Чишмы 1, Тукран, Ост.пункт 1582 км, Ост.пункт 1584 км, Алкино, Ост.пункт 1589 км, Пионерская, Санаторная, Юматово, Ост.пункт 1601 км, Авдон, Ост.пункт 1606 км, Дема, Правая белая, Уфа, Воронки, Ост.пункт 1629 км, Парковая, Черниковка, Спортивная көн һайын 6454  18:19-Раевка — Өфө бөтөн көн һайын 6432 - 19:26 Өфө-Тәүтөмәнбөтөнкөн һайын 6873 19:43 -Инйәр — Өфө Ост.пункт 115 км, Тюльма, Ост.пункт 102 км, Ост.пункт 95 км, Зуяково, Ост.пункт 73 км, Ост.пункт 71 км, Ост.пункт 60 км, Равтау, Ост.пункт 53 км, Ост.пункт 50 км, Ост.пункт 44 км, Ост.пункт 40 км, Ост.пункт 36 км, Приуралье, Ост.пункт 22 км, Ост.пункт 15 км, Ост.пункт 10 км, Карламан, Ост.пункт 42 км, Ибрагимовский, Ост.пункт 34 км, Кабаково, Ост.пункт 24 км, Ост.пункт 21 км, Уршак, Нижегородка, Дема-южный-парк, Дема, Правая белая көн һайын 6468 19:57 19:58Дәүләкән — Оло ТеләкОст.пункт 1528 км, Ост.пункт 1533 км, Казангул, Ост.пункт 1539 км, Ост.пункт 1546 км, Шингак-куль, Ост.пункт 1556 км, Удряк, Ост.пункт 1564 км, Ост.пункт 1568 км, Чишмы 1, Тукран, Ост.пункт 1582 км, Ост.пункт 1584 км, Алкино, Ост.пункт 1589 км, Пионерская, Санаторная, Юматово, Ост.пункт 1601 км, Авдон, Ост.пункт 1606 км, Дема, Левая белая, Правая белая, Уфа, Воронки, Ост.пункт 1629 км, Парковая, Черниковка, Спортивная, Правая уфимка, Шакша, Тауш, Иглин, Ост.пункт 1659 км, Ост.пункт 1661 км, Ост.пункт 1664 км, Чуваши, Чуваш-кубово, Тавтиманово, Ост.пункт 1684 км, Кудеевка, Ост.пункт 1688 км, Урман көн һайын

 Ағиҙел аша көньяҡ күпер 
Өфөлә беренсе күпер Ағиҙел аша көньяҡ йүнәлештә 1795 йылда ағастан төҙөлгән.

1924 йылда (плашкоут ҡулланып) яңы күпер төҙөлә.

1956 йылда Е. С. Уланов проекты буйынса 670 м оҙонлоҡтағы күпер төҙөлә.

1993 йылда 690 м оҙонлоҡтағы тағы бер күпер төҙөлә.

 Халҡы 

()

 Йылдар Халыҡ һаны (кеше)  шул иҫәптән Башҡорттар  Урыҫтар  Татарҙар XVII быуат урталары  700—800    1718  5,600   1811  9,200   1840  16,500   1865  20,100   1879  23,200   1886  27,000   1897  49 300 3 151  42 062  2 524 1913  100,700   1916  112,700   1920  92,800   1923  85,300   1926  98 500  4 632  74 785  14 331 1939  250,000    1959  546 900  30 321  355 192  115 146 1970  770 900  54 368  475 480  183 326 1979  976,858 92,678  568,504  240,881 1989  1,079,765  122,026  585,337  291,190 2002  1,049,479  154,928  530,136  294,399 2010  1,064,200 172 794  494 723  286 409 2013  1,077,719   2019Названа точная численность Уфы на начало 2020 года. ИА «Башинформ», 1 мая 2020 года  1,135,480     2020  1,140,273  

 Һәйкәлдәр 
Өфөләге һәйкәлдәр исемлеге.
 «Ҡайғылы әсә» мемориалы (Өфө)
 Феликс Дзержинскийға,
 Александр Матросов —- Мөхәмәтйәнов Шәкирйән Юныс улына,
 Мәжит Ғафуриға,
 Фёдор Шаляпинға,
 М. Аҡмуллаға,
 Заһир Исмәғилевҡа,
 Салауат Юлаевҡа
 Дуҫлыҡ монументы

 Октябрь революцияһы һәм граждандар һуғышы батырҙарына һәйкәл 
 Октябрь революцияһы һәм граждандар һуғышы батырҙарына һәйкәл — Өфөнөң Минһажев, 8-се март, Октябрҙең 50 йыллығы урамдары араһында  1975 йылда ҡуйылған скульптура монументы. 

Бейеклеге — 12 м, ауырлығы — 95 тонна.

Авторҙары: скульптор — Кузнецов Л. В., архитектор — Семёнов А. В., инженер-конструктор — Коткин А.

1978 йылда ошо эше өсөн Л. В. Кузнецовҡа Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы бирелде.

 Заһир Исмәғилев һәйкәле 
Заһир Исмәғилев һәйкәле 2008 йылда ҡуйыла. Скульпторы — Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы лауреаты Хәбибрахманов, Хәниф Мирзәғит улы. Архитекторы — Сергей Анатольевич Голдобин, Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы лауреаты.

 «Ете ҡыҙ» композицияһы 
«Ете ҡыҙ» скульптур композицияһы 2015 йылда ҡуйыла. Скульпторы - Башҡортостан Республикаһының Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы лауреаты Хәбибрахманов, Хәниф Мирзәғит улы.

 Мәсеттәр 

 Ләлә-тюльпан 

 Беренсе йәмиғ мәсете 
Беренсе йәмиғ мәсете йәки Иҫке мәсет 1830 йылда асыла.

 Мәҙәниәт 
 Башҡорт дәүләт академия драма театры
 Башҡорт дәүләт опера һәм балет театры
 Башҡортостан Республикаһы Рус дәүләт академия драма театры
 Башҡортостан Республикаһы Мостай Кәрим исемендәге милли йәштәр театры
 Башҡорт дәүләт ҡурсаҡ театры
 Өфө «Нур» татар дәүләт театры

 Һүрәт теҙмәһе 

 Сит илдәрҙең Өфөләге консуллыҡтары 
 Белоруссия
 Тажикстан

 Төрлө ҡалалар менән бәйләнештәре 
 2017 йылдың мартында Өфө менән Сочи араһында дуҫлыҡ һәм хеҙмәттәшлек тураһында килешеүгә ҡул ҡуйыла. Был үҙ-ара файҙалы проекттар әҙерләүгә, иҡтисадтың өҫтөнлөклө тармаҡтарын, инвестиция һәм инновация эшмәкәрлеге өлкәһендә ике яҡлы мөнәсәбәттәрҙе үҫтереү буйынса тәжрибә алмашыуға булышлыҡ итәсәк. Шулай уҡ килешеү бәләкәй эшҡыуарлыҡ үҫешенә, мәҙәниәт һәм йәштәр сәйәсәте өлкәһендәге бәйләнештәрҙе нығытыуға һәм үҫтереүгә ярҙам итәсәкӨфө менән Сочи араһында дуҫлыҡ һәм хеҙмәттәшлек тураһында килешеүгә ҡул ҡуйылды. «Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, 2017, 23 март.

 Иҫкәрмәләр 

 Әҙәбиәт 





 Һылтанмалар 

 Лучший район для проживания в Уфе  // март 2021
 Ҡала Өфө

Категория:Миллионер ҡалалар
Категория:Хеҙмәт ҡаһарманлығы һәм дан ҡалалары
Категория:Башҡортостан ҡалалары
Категория:Рәсәй субъекттары баш ҡалалары
Категория:Өфө
Категория:Башҡортостан район үҙәктәре
Категория:Ағиҙел буйындағы ҡалалар
Категория:Ҡариҙел буйындағы ҡалалар
Категория:Дим буйындағы тораҡ пункттар
Категория:Хеҙмәт ҡаһарманлығы ҡалалары

Категория:Башҡортостандың баш ҡалалары