Ҡолбаҡ

Ҡолбаҡ () — Башҡортостандың Ҡыйғы районындағы ауыл. Арыҫлан ауыл Советы составына инә. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 322 кеше.
Почта индексы — 452507, ОКАТО коды — 80236810005.

 Географик урыны 
 Район үҙәгенә тиклем (Үрге Ҡыйғы): 42 км
 Ауыл советы үҙәгенә тиклем (Арыҫлан): 12 км
 Яҡындағы тимер юл станцияһы (Һилейә): 47 км

Ҡолбаҡ ауылы Әй йылғаһы буйында, район үҙәге Үрге Ҡыйғынан көньяҡ-көнсығышҡа табан 42 километр һәм тимер юл станцияһы Һилейәнән (Силәбе өлкәһе) төньяҡ-көнсығышҡа табан 47 километр алыҫлыҡта урынлашҡан.

 Тарихы 
Ҡолбаҡ ауылына Троицк өйәҙе Әйле улусы башҡорттары үҙҙәренең аҫаба ерҙәрендә нигеҙ һалған. 1786 йылдан рәсми документтарҙа билдәләнә. Шулай уҡ Сатай атамаһы менән дә теркәлә. Ауыл атамаһы ан­тропонимдан алынған.

Сатайҙың улы — Киҫәүбай Сатаев (1745—1813), уның улдары Сәйетбаттал, Сәйғафар Кисәүбаевтар. Ҡолбаҡ Ҡолбаҡов сығанаҡтарҙа күрһәтелмәгән. Әммә уның улдары һәм ейәндәре күп: Ҡолһары Ҡолбаҡов (1757—1815, кантон ярҙамсыһы, Шүләмин ауылында йәшәгән), уның улдары Мөхәмәтғәле, Мөхәмәтйән һәм Хәсән Ҡолһарин (1793—1844, легенда буйынса, йәнәһе, Салауат Юлаевтың улы, зауряд-сотник, поход старшинаһы, дистанцион начальник, йорт старшинаһы, кантон начальнигы ярҙамсыһы булып хеҙмәт иткән, 14-се разрядҡа тиклем үрләгән; ике ҡатынынан Хөсәйен һәм Ихсан исемле улдары тыуған); 14-се класлы чиновник Байһары Ҡолбаҡов
Л. 66. Ф. 2. Оп. 1. Д. 3839. Л. 3—4; Асфандияров А. 3. Легенда и исторический факт // Малоизученные источники по истории Башкирии. С. 72—77.

Хәсән Ҡолһарин — 4-се Башҡорт кантонының Урал аръяғы өлөшөндәге 2-се бүлексәһенә ҡараған Әйле улусының йорт старшинаһы (1850 йылда — 81 йәш; уның улы зауряд-ясауыл Батырша).
Абдулкәрим Ҡолбаҡов, уның улдары — старшин­а ярҙамсыһы Әхтәм, поход­ старшинаһы Ғайса, йорт есаулы Ғәбделсәләм.

Мөхәмәтдин Буҙыҡаев — 4-се Загорный кантоны начальнигы.

Әхәт Ҡолбаков — йорт стар­шинаһы.

1795 йылда Троицк өйәҙе Әйле улусының 6 ауылы араһында Ҡолбаҡ иң ҙуры булған — 25 йортта 145 кеше (73 ир-ат) йәшәгән. 1816 йылда 37 йортта 169, 1834 йылда 40 йортта — 238, 1850 йылда 38 йортта — 236 кеше йәшәгән.

1842 йылда 233 кешегә 38 сирек ужым һәм 67 сирек яҙғы ашлыҡ сәселгән. 40 йортта 290 ат, 100 эре мөгөҙлө мал, 80 һарыҡ, 20 кәзә аҫыралған. 4-әр умарта һәм солоҡ булған д. Кулбаково .

Златоуст заводының бәхәсле ерендә йәшәгән һәм 1818 йылда башҡорттар иҫәбенә индерелгән Ҡыуаҡан улусына ҡараған Байһаҡал ауылынан 15 ҡаҙаҡ Ҡолбаҡ ауылынан күсерелгән булған. Уларҙың исемдәре: Ҡашҡа Ҡабалов (Мөхәмәттшафиҡ улы), Жулан Тулыбаев, Мәтән Беғайҙаров, Мырзабай Күпәсов, Пүләмыш Күпәсов, Пүләмыш Байғужин, Үтән Үтәгәнов, Шөкөрбай Байғужин.

Бынан тыш, бында Сәмәр ауылынан — 4, Иҙрис ауылынан — 4 ир-егет беркетелгән. Төрлө ғәйептәре (хеҙмәттән ҡасҡандары) өсөн, 3 кеше Себергә оҙатылған. Ҡолбаҡ ауылынан Әбдрәзәк һәм Иҫәнбай ауылдарына 5 кеше күсеп киткән.

 Биләмә берәмектәренә инеүе 

 Теркәү йылы  Улус, ауыл советы  Өйәҙ, кантон, район  Губерна, Республика  Дәүләт 1757 Дыуан улусы  Троицк өйәҙе  Ырымбур губернаһы  Рәсәй Империяһы 1816  -се йорт  4-се Загорный Башҡорт кантоны  Троицк өйәҙе Ырымбур губернаһы  Рәсәй империяһы 1834  -се йорт  -се Башҡорт кантоны  Троицк өйәҙе Ырымбур губернаһы  Рәсәй империяһы1847  -се йорт  -се Башҡорт кантоны   Өфө өйәҙе Ырымбур губернаһы  Рәсәй империяһы1859  -се йорт  -се Башҡорт кантоны  Өфө өйәҙе Ырымбур губернаһы  Рәсәй империяһы1895  Иҫке Балаҡатай улусы  Златоуст өйәҙе  Өфө губернаһы  Рәсәй империяһы1920  биләмәһе  Үрге Ҡыйғы өйәҙе  Автономлы Башҡорт ССР-ы (Бәләкәй Башҡортостан) 20px РСФСР1926 Дыуан улусы  Мәсәғүт кантоны  Автономлы Башҡорт ССР-ы  СССР1935  Арыҫлан ауыл Советы  Ҡыйғы районы  Башҡорт АССР-ы  СССР1941  Арыҫлан ауыл Советы Ҡыйғы районы Башҡорт АССР-ы   СССР1990  Арыҫлан ауыл Советы  Ҡыйғы районы Башҡортостан Республикаһы  Рәсәй Федерацияһы2008  Арыҫлан ауыл Советы  Ҡыйғы районы Башҡортостан Республикаһы  Рәсәй Федерацияһы    

 Ауылдың XIX быуаттың икенсе яртыһындағы үҫеше 
Ҡолбаҡ ауылында 1859 йылда 50 йортта — 288, 1865 йылда 48 йортта 283 кеше йәшәгән. Игенселек, малсылыҡ, умартасылыҡ менән шөғөлләнгәндәр.

1845 йылда төҙөлгән мәсет, һыу тирмәне булған.

1877 йылда Ҡолбаҡта урыҫ-башҡорт мәктәбе асыла.

Ауылдың 1897 йылғы тасуирламаһында түбәндәге һүҙҙәр бар. Ул ауыл хужалығы продукттары һатылған Ҡуҫа заводынан 22 километр алыҫлыҡта урынлашҡан булған. 1891 йылдан алып биләмәләр 170 ир-ат йән башына бүленгән. Бүленгән ерҙәре булмаған кешеләр күбәйгән. Баҫыуҙар Әй, Урғыла, Биҙе, Алйылға буйҙарында урынлашҡан. Улар йырындар менән киҫкеләнгән. Ер яңы һөрөлгән. Системаһыҙ сәсеү әйләнеше күҙәтелә. Ауылда 2 һуҡҡыс, 5 елгәргес булған. Сысҡандар хужалыҡҡа зыян килтергән. Ауыл эргәһендә 2 тимерлек һәм 3 кибет булған .

 Ауылдың XX быуаттағы һәм бөгөнгө үҫеше 
1906 йылда мәсет, урыҫ-башҡорт министрлыҡ мәктәбе, бакалея һәм мануфактура кибеттәре теркәлгәнд. Кулбаково .

1920 йылда Ҡолбаҡта 80 йортта 403 башҡорт йәшәгән.

Әлеге ваҡытта Ҡолбаҡта башланғыс мәктәп, балалар баҡсаһы, фельдшер‑акушерлыҡ пункты, клуб, китапхана бар.

 Халыҡ һаны 
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Иҫәп алыу йылы һәм көнөБөтә халыҡИр-егеттәрҠатын-ҡыҙҙарИр-егеттәр өлөшө (%)Ҡатын-ҡыҙҙар өлөшө (%) 1897 йыл 9 февраль (26 ғинуар) 1906 йыл 500 1920 йыл 26 август403 1926 йыл 17 декабрь 1939 йыл 17 ғинуар482 1959 йыл 15 ғинуар461 1970 йыл 15 ғинуар 1979 йыл 17 ғинуар 1989 йыл 12 ғинуар315 2002 йыл 9 октябрь312 2010 йыл 14 октябрь32215816449,150,9

 Билдәле кешеләре 
 Ҡолбаҡов Вәлишә Ҡолбаҡ улы (1777—1843) — 14-се класлы чиновник, кантон начальнигы, зауряд-сотник (1810). Троицк өйәҙе Әйле улусы (хәҙерге — Ҡыйғы районы) башҡорто. 1811 йылдан дистанция начальнигы, 1820—1832 йылдарҙа 4-се башҡорт кантоны начальнигы булған. Кантон икегә бүленгәндән һуң, 1835 йылға тиклем 4-се Көнбайыш кантоны менән идара иткән. Өс ҡатынынан — улдары Иштуған, Ғәлиулла, Мөхәмәтйәр, Ибраһим, Әйүп, Шаһиәхмәт, Аҡъегет, Исмәғил һәм ҡыҙҙары Гөлзаһира, Туйбикә, Хәжәр, Бибифәзилә). Артабанғы яҙмышы билдәһеҙ История д. Кулбаково .

 Хәтер 

 Урамдары 

 Ғәмбәр урамы ( Гамбара (улица)
 Тыныслыҡ урамы ( Мира (улица)
 Әй урамы ( Айская (улица)
 Йылға аръяғы урамы — ( Заречная (улица)Карта д. Кулбаково. Улицы

 Тирә-яҡ мөхит 
 Ер-һыу атамалары'ТауҙарУрмандар:Йылғалар: Әй, Урғыла, Биҙе, АлйылғаШишмәләр:Ялан-бесәнлектәр:Таусыҡтар, түбәләр:Башҡа урын-ер атамалары:''

 Шулай уҡ ҡарағыҙ 
 Әйле
 Буҙыҡаев Мөхәмәтйән Ярымбай улы

 Әҙәбиәт 
 Административно-территориальное устройство Республики Башкортостан: Справочник. — Уфа: ГУП РБ Издательство «Белая Река», 2007. — 416 с.— ISBN 978-5-87691-038-7.
 Асфандияров А. З. История сел и деревень Башкортостана и сопредельных территорий. Уфа: Китап, 2009. — 744 с. ISBN 978-5-295-04683-4

 Һылтанмалар 

  534—535 сс.
 ИСДБ д. Кулбаково, 534-535 сс. 
 Совет муниципальных образований Республики Башкортостан
 История д. Кулбаково 
 Кулбаково (Сатаево)
 Карта д. Кулбаково. Улицы

 Видео, фото 
 Ҡолбаҡ ауылы
 Фотографиялар

 Иҫкәрмәләр 

Категория:Ҡыйғы районы ауылдары