Сводеш исемлеге

Сводеш исемлеге — Америка тел белгесе Моррис Сводеш тәҡдим иткән, 100, 200 йә 207 төп лексеманан торған исемлек. Тел ғилемендә лексикостатистик глоттохронология ысулында ҡулланыла.

 Башҡорт теленең Сводеш исемлеге 
 № ИнглизсәEnglish БашҡортсаБашҡортса ТөрөксәTürkҫe СахасаСахалыы ТөрөкмәнсәTürkmençe ҠаҙаҡсаҚазақша АзербайжансаTürkcə(Azərbaycan) СыуашсаЧăвашла 1 I мин ben мин men мен mən эпĕ 2 thou (singular) һин sen эн sen сен sən эсĕ 3 he ул o ол, кини ol ол o вăл 4 we беҙ biz биһиги biz бiз biz эпир 5 you (plural) һеҙ siz эһиги siz сендер siz эсир 6 they улар onlar олор,кинилэр олар onlar вĕсем 7 this был bu бу bu бұл bu ку 8 that шул, теге şu ити şu сол o леш 9 here бында burada манна şu taýda мұнда burada(burda) кунта 10 there унда, анда, тегендә orada онно honha онда orada(orda) унта 11 who кем kim ким кiм kim кам 12 what нимә, ний, ни ne туох не nə мĕн 13 where ҡайҙа nerede ханна nirede қайда harada(harda) ăçта 14 when ҡасан ne zaman хаһан näwagt қашан haçan хăçан 15 how нисек, ҡалай nasıl хайдах қалай necə мĕнле 16 not түгел değil däl емес deyil мар 17 all бөтә, барлыҡ tümü бары tükel бәрi, бүкiл hamısı пĕтĕм 18 many күп çok элбэх көп çox нумай 19 some бер нисә bazı хас да,ханнык эрэ berentak бiрнеше bir neçə хăш 20 few әҙ, аҙ az аҕыйах az аз az сахал 21 other башҡа diğer / başka атын başga басқа başqa урăх 22 one бер bir биир bir бiр bir пĕр 23 two ике iki икки iki екi iki иккĕ 24 three өс üç үс üç үш üç виççĕ 25 four дүрт dört түөрт dört төрт dörd тăваттă 26 five биш beş биэс bäş бес beş пиллĕк 27 big ҙур,өлкән büyük улахан belent үлкен böyük пысăк 28 long оҙон uzun уһун uzın ұзын uzun вăрăм 29 wide киң geniş киэҥ gińiş кең geniş сарлака 30 thick ҡалын, йыуан kalın халыҥ galıń жуан, толық qalın халăн 31 heavy ауыр ağır ыар,ыарахан ауыр ağır йывăр 32 small бәләкәй,кесе küçük кыра,куччугуй kiçi кішкентай, кішкене kiçik(balaca) пĕчĕк 33 short ҡыҫҡа kısa кылгас gısga қысқа qısa кĕске 34 narrow тар dar кыараҕас dar тар dar ансăр 35 thin йоҡа, нәҙек ince синньигэс inçe жұқа  жіңішке nazik(incə) çӳхе 36 woman ҡатын kadın дьахтар heleý қатын qadın хĕрарăм 37 man   (adult male) ир adam / erkek эр киһи adam ер кісі  еркек kişi(ər) ар 38 man   (human being) кеше,әҙәм insan киһи ınsan кiсi, адам insan(adam) çын 39 child   (a youth) бала çocuk оҕо çaga бала bala(uşaq,çağa) ача 40 wife ҡатын eş(karı) ойох aýal қатын arvad(həyat yoldaşı) арăм 41 husband ир koca эр är күйеу ər упăшка 42 mother әсә anne / ana ийэ eje ана, шеше ana анне 43 father ата baba (ata) аҕа däde әке, ата ata атте 44 animal йәнлек, хайуан hayvan кыыл, харамай haýwan хайуан аң heyvan чĕр чун 45 fish балыҡ balık балык balık балық balıq пулă 46 bird ҡош kuş чычаах,  көтөр guş құс quş кайăк 47 dog эт köpek (it) ыт ит it(köpək) йытă 48 louse бет bit быт бит bit пыйтă 49 snake йылан yılan моҕой,  эриэн үөн ýılan жылан ilan çĕлен 50 worm ҡорт kurt үөн gurt құрт qurd амăн 51 tree ағас ağaç мас bag ағаш ağac йывăç 52 forest урман orman тыа, ойуур tokaý орман, тоғай meşə(orman) вăрман 53 stick   (of wood) ботаҡ, таяҡ çubuk мас, тайах çöp бұтақ, таяқ çubuq патак 54 fruit емеш meyve фрукт miwe жемiс meyvə улма 55 seed орлоҡ tohum бурдук tohum ұрық toxum вăрлăх 56 leaf япраҡ yaprak сэбирдэх ýaprak жапырақ yarpaq çулçă 57 root тамыр kök силис kök тамыр тымар 58 bark   (of tree) ҡайыр,ҡабыҡ kabuk хатырык gabık қабық qabıq хуппи 59 flower сәскә çiçek сибэкки, чэчик gül гүл, шешек çiçək(gül) чечек 60 grass үлән çimen / ot от ot от, шөп ot курăк 61 rope бау halat быа tanap арқан, бау вĕрен 62 skin   (of a person) тир deri тэрии deri терi dəri тир 63 meat   (as in flesh) ит et эт et ет ət аш 64 blood ҡан kan хаан gan қан qan юн 65 bone һөйәк kemik унуох süńk сүйек sümük шăмă 66 fat   (noun) май şişman сыа semiz май kök(dolu,şişman) çу 67 egg йомортҡа yumurta сымыыт ýumurtga жұмыртқа yumurta çăмăрта 68 horn мөгөҙ boynuz муос мүйiз buynuz мăйрака 69 tail ҡойроҡ kuyruk кутурук guýruk құйрық quyruq хӳре 70 feather   (rather not down) ҡауырһын tüy түү, куорсун ýelek жүн, қауырсын tük тĕк 71 hair сәс saç баттах saç шаш saç çӳç 72 head баш baş бас baş бас baş пуç 73 ear ҡолаҡ kulak кулгаах құлақ құлақ qulaq хăлха 74 eye күҙ göz харах көз көз göz куç 75 nose танау, морон burun мурун burun мұрын burun сăмса 76 mouth ауыҙ ağız айах agız ауыз ağız çăвар 77 tooth  <small> (rather not molar) теш diş тиис diş тiс diş шăл 78 tongue тел dil тыл тiл dil чĕлхе 79 fingernail тырнаҡ tırnak тыҥырах тырнақ dırnaq чĕрне 80 foot аяҡ ayak атах аяқ ayaq ура 81 аяҡ бот bacak буут aýak аяқ ayaq, bud пĕçĕ 82 knee тубыҡ diz тобук dız тiзе чĕр куççи 83 hand ҡул el илии, хол el қол əl алă 84 wing ҡанат kanat кынат ganat қанат qanad çунат 85 belly ҡорһаҡ, ҡарын karın ис қарын qarın хырăм 86 guts эсәк bağırsak очоҕос iшек bağırsaq пыршă 87 neck муйын boyun моойун boýun мойын boyun мăй 88 back арҡа arka кэлин,  арҕа arka арқа arxa çурăм 89 breast күкрәк, түш göğüs түөс göwüs көкiрек, төс köks, döş,sinə кăкăр 90 heart йөрәк yürek / kalp сүрэх ýürek жүрек ürək чĕре 91 liver бауыр karaciğer (ciğer) быар bagır бауыр пĕвер 92 to drink эсеү içmek ис içmek iшу içmək ĕç 93 to eat ашау yemek аһаа iýmek жеу yemək çи 94 to bite тешләү ısırmak ытыр çeýnemek тiстеу dişləmək çырт 95 to suck имеү emmek эм emmek ему əmmək ĕм 96 to spit төкөрөү tükürmek силлээ, тыбыыр tüýkürrmek түкiру tüpürmək сур 97 to vomit ҡоҫоу kusmak хайыт gusmak құсу qusmaq, qaytarmaq хĕс 98 to blow   (as wind) өрөләү, өрөү, иҫәү üflemek үр üflemek үрлеу üfürmək вĕр 99 to breathe тын алыу, һулау soluk almak тыын dem almak дем алу сывла 100 to laugh көлөү gülmek күл gülmek күлу gülmək кул 101 to see күреү görmek көр görmek көру görmək кур 102 to hear ишетеү işitmek(duymak) иһит eşitmek есiту eşitmək илт 103 to know   (a fact) белеү bilmek бил bilmek бiлу bilmək пĕл 104 to think уйлау düşünmek өйдөө pikir etmek ойлау düşünmək шутла 105 to smell   (sense odor) еҫкәү koklamak сыттаа ısgamak иiскеу  сез(ін)у шăршла 106 to fear ҡурҡыу korkmak куттан қорқу хăра 107 to sleep йоҡлау uyumak утуй ұйықтау yatmaq çывăр 108 to live йәшәү yaşamak олор жасау yaşamaq пурăн 109 to die үлеү ölmek өл өлу ölmək вил 110 to kill үлтереү öldürmek өлөр өлтiру öldürmək вĕлер 111 to fight һуғышыу savaşmak оҕус соғысу, ұрысу savaşmaq кĕреш 112 to hunt   (transitive) аулау avlamak бултаа аулау ovlamaq тыт 113 to hit һуғыу vurmak сыс ұру, соғу vurmaq çап 114 to cut киҫеү kesmek кыс кесу kəsmək кас 115 to split ярыу хайыт жару пайла 116 to stab   (or stick) сәнсеү,ҡаҙау оҕус сұғу, қадау, шаншу чик 117 to scratch   (an itch) тырнау tırnamak хайы тарт тырнау шăйăр 118 to dig ҡаҙыу kazımak хас қазу qazmaq чав 119 to swim йөҙөү yüzmek устун жүзу üzmək иш 120 to fly осоу uçmak көт ұшу uçmaq вĕç 121 to walk атлау дьаарбай бару,жүру çӳре 122 to come килеү gelmek кэл келу gəlmək кил 123 to lie   (as on one’s side) ятыу yatmak албыннаа жату yatmaq вырт 124 to sit ултырыу oturmak олор отыру oturmaq лар 125 to stand тороу durmak тур тұру durmaq тăр 126 to turn   (change direction) боролоу dönmek эргий бұр(ыл)у, айналу пăрăн 127 to fall   (as in drop) төшөү, ауыу, ҡолау düşmek түс түсу  құлау ӳк 128 to give биреү vermek биэр беру vermək пар 129 to hold   (in one’s hand) тотоу tutmak тут тұту, ұстау tutmaq тыт 130 to squeeze ҡыҫыу ык қысу чăмăрта 131 to rub ышҡыу ысқылау сăтăр 132 to wash йыуыу yıkamak сууй жуу çу 133 to wipe һөртөү silmek сүрту шăл 134 to pull тартыу çekmek тарт тарту турт 135 to push этәреү itmek ут, ас итеру, басу тĕк 136 to throw ташлау бырах тастау ывăт 137 to tie бәйләү баай байлау çых 138 to sew тегеү dikmek тик тiгу çеле 139 to count һанау saymak аах санау шутла 140 to say әйтеү, тиеү demek эт айту, деу кала 141 to sing йырлау şarkı söylemek ыллаа ән айту, жырлау юрла 142 to play уйнау oynamak оонньоо ойнау выля 143 to float йөҙөү yüzmek устун жүзу ярăн 144 to flow ағыу akmak хамнаа ағу юх 145 to freeze туңыу, өшөү üşümek тоҥ тоңу, үсу шăнт 146 to swell шешеү şişmek үллүн, өндөй, улаат iсу, iсiну шыç 147 sun ҡояш güneş күн күн хĕвел 148 moon ай ay ый ай уйăх 149 star йондоҙ yıldız сулус жұлдыз çăлтăр 150 water һыу su уу су шыв 151 to rain яуыу yağmak кустук жауу çумăр 152 river йылға nehir, ırmak өрүс өзен юхан шыв 153 lake күл göl күөл көл кӳлĕ 154 sea   (as in ocean) диңгеҙ deniz муора, байхал теңiз тинĕс 155 salt тоҙ tuz туус тұз тăвар 156 stone таш taş таас тас чул 157 sand ҡом kum кумах құм хăйăр 158 dust саң, туҙан toz күдэн, быыл тозаң, шаң тусан 159 earth   (as in soil) тупраҡ toprak буор топырақ çĕр 160 cloud болот bulut былыт бұлт пĕлĕт 161 fog томан sis туман тұман тĕтре 162 sky күк gök халлаан көк, аспан тӳпе 163 wind   (as in breeze) ел yel / rüzgâr тыал жел çил 164 snow ҡар kar хаар қар юр 165 ice боҙ buz муус мұз пăр 166 smoke төтөн буруо түтiн тĕтĕм 167 fire ут ateş уот от вут 168 ashes көл kül күл күл кĕл 169 to burn   (intransitive) яныу yanmak умай жану çун 170 road юл yol суол жол çул 171 mountain тау dağ хайа тау ту 172 red ҡыҙыл kırmızı, kızıl кыһыл қызыл qızıl хĕрлĕ 173 green йәшел yeşil от күөх жасыл симĕс 174 yellow һары sarı араҕас сары сарă 175 white аҡ ak / beyaz үрүҥ, маҕан ақ шурă 176 black ҡара siyah, kara хара қара хура 177 night төн gece түүн түн каç 178 day   (daytime) көн gün(düz) күн күн кун 179 year йыл yıl, sene сыл, дьыл жыл çул 180 warm   (as in weather) йылы sıcak сылаас жылы ăшă 181 cold   (as in weather) һыуыҡ soğuk тымныы суық сивĕ 182 full тулы dolu толору толы тулли 183 new яңы yeni саҥа жаңа çĕнĕ 184 old иҫке eski эргэ ескi кивĕ 185 good һәйбәт, яҡшы iyi үчүгэй, үтүө жақсы лайăх 186 bad насар, яман kötü дьаабы , куһаҕан нашар, жаман япăх 187 rotten  <small> (as, a log) серек ириҥэ шiрiк çĕрĕк 188 dirty бысраҡ kirli / pis кирдэх сазды, батпақ(ты) лапра 189 straight тура doğru көнө тура тӳрĕ 190 round йоморо, түңәрәк yuvarlak төгүрүк дөңгелек, жұмыр, домалақ çаврака 191 sharp   (as a knife) үткер keskin сытыы жiтi, өткiр çивĕч 192 dull   (as a knife) үтмәҫ сыппах өтпес мăка 193 smooth шыма килэркэй тегiс, жатық яка 194 wet дымлы ıslak сиктээх, инчэҕэй дымқыл, ылғал йĕпе 195 dry   (adjective) ҡоро kuru кураанах құрғақ типĕ 196 right   (correct) дөрөҫ doğru сөпкө дұрыс, тура тĕрĕс 197 near яҡын yakın чугас жақын çывăх 198 far алыҫ, йыраҡ uzak ыраах ұзақ, алыс, жырақ инçе 199 right   (side) уң sağ уҥа оң сылтăм 200 left   (side) һул sol хаҥас сол сулахай 201 at -да/-дә, -та/-тә, -ла/-лә -de/-da, -te/-ta -да/-де, -та/-те -та/-те, -ра/-ре 202 in -да/-дә, -та/-тә, -ла/-лә; эсендә -de/-da, -te/-ta -да/-де, -та/-те -та/-те, -ра/-ре 203 with   (accompanying) менән ile, -le/-la кытары менен -па/-пе 204 and һәм ve / veya уонна және тата 205 if -һа/-һә, әгәр eğer эбэтэр -са/-се ехер 206 because сөнки çünkü ол иһин өйткенi пирки 207 name исем isim, ad аат ат, есiм ят

Категория:Башҡорт теле