برتراند راسل

برتراند آرتور ویلیام راسل (اینگیلیس. Bertrand Arthur William Russell, 3rd Earl Russell؛ 18 مئی 1872Bibliothèque nationale de France BnF identifikatoru (fr.): açıq məlumat platforması.2011.MacTutor History of Mathematics archive.Lundy D. R. Bertrand Arthur William Russell, 3rd Earl Russell // The Peerage (ing.). – 2 فوریه 1970Рассел Бертран // Большая советская энциклопедия (rus.): [в 30 т.]. / под ред.А. М. Прохорова 3-е изд. Москва: Советская энциклопедия, 1969.) — اینگیلیسلی ریاضییاتچی[5]، فیلوسوف و ایجتیماعی خادیم،  " منطیقی اتومیزم "  آنلاییشی‌نین،  " توصیف نظریه‌سی "‌نین یارادیجی‌سی، عالیم‌لرین پاقواش حرکاتی‌نین یارادیلماسی نین تشبوثکارلاریندان بیری،  " راسل-انیشتاین مانیفستی "‌نین هم‌مولیفی،  "صولح فوندو " نون قوروجوسو (1963)، ادبیات اوزره نوبل اؤدولونون صاحیبی (1950). 

 یاشاییشی 
  اینگیلیس فیلوسوفو، منطیق‌شوناس، ریاضیاتچی و ایجتیماعی-سیاسی خادیم برتراند آرتور ویلیام راسلی تام اساسلا انسیکلوپدیست آدلاندیرماق مومکوندور. او، بریتانیانین سیاسی حیاتیندا 16. عصردن فعال ایشتیراک ائدن راسل نسلیندن ایدی. نسلین گؤرکملی نوماینده لریندن بیری، برتراندین باباسی لورد جان راسل 1832-جی ایلده کرالیچا 1. ویکتوریانین حاکیمیتی دؤورونده باش وزیر وظیفه‌سینی توتموشدو. ایکی یاشیندا آناسینی، دؤرد یاشیندا ایسه آتاسینی و کؤرپه باجیسینی ایتیرن برتراند ننه‌سی، قرافینیا راسلین حیمایه‌سینده بؤیوموشدو. اونون و بؤیوک قارداشی‌نین تعلیم-تربیه‌سی ایله آلمان، سوئیس حاکیم‌لری، ائلجه ده اینگیلیس موعلیم‌لر مشغول اولوردولار. 

  برتراند 1890-جی ایلده کمبریج بیلیم‌یوردونون یانینداکی ترینیتی کالجده تحصیله باشلامیش، 1894-جو ایلده اینجه صنعت لیسانس درجه‌سی آلمیشدی. علمین موختلیف ساحه‌لرینی اؤیرنسه ده، ماراق دایره‌سینه اساسن ریاضیات و فلسفه داخیل ایدی. 1897-جی ایلده او،  " هندسه‌نین اساس‌لاری "  مؤوضوسوندا یوکسک لیسانس تِزینی مودافیعه  ائتمیشدی. یئنی‌یئتمه‌لیک و ایلک گنجلیک ایللرینده برتراند راسل تنهالیقدان اذیت چکمیش، حتّی بو سببدن بیر نئچه دفعه  اینتیحار فیکرینه دوشموشدو. اعتیرافینا گؤره یالنیز ریاضیاتا ماراغی و اوزرینده ایشله‌دیگی ریاضی مسله‌لرین حلّینی سونا چاتدیرماق ایستگی اونو بو قارامسار نیتیندن چکیندیرمیشدی.     

  بریتانیا ائلچی‌لیگی‌نین فخری آتاشه‌سی کیمی 1895-جی ایلدن پاریسده یاشایان راسل ایقتیصادیاتلا باغلی تدقیقات‌لار آپارماق مقصدی ایله بیر مودت آلمان و آمریکادا دا اولموشدو.  " آلمان سوسیال دموکراسی‌سی "  (1896) و " لایبنیتس فلسفه‌سی‌نین تنقیدی شرحی‌"   (1900) کیتاب‌لاری نین یازیلماسیندا بو سفرلر موهوم رول اوینامیشدی. 1910-1913-جو ایللرده برتراند راسل ترینیتی-کالجین پروفسورو ن.اوایتهدله بیرلیکده  " ریاضیاتین اساس‌لاری "  آدلی 3 جیلدلیک فوندامنتال تدقیقات چاپ ائتدیرمیشدی. بو دؤورده عالیم هم ده ایجتیماعی-سیاسی فعالیتله مشغول اولوردو. او، اینگیلیس‌ده سوسیالیزم ایدئیالارینی یایان فابیان جمعیتی‌نین عوضوو ایدی. قادین‌لارا سئچکی حوقوقو وئریلمه‌سی ایله باغلی کئچیریلن تدبیرلرده فعال ایشتیراک ائدیردی. پارلمان سئچکی‌لرینه قاتیلسا دا، دینی باخیش‌لارینا گؤره لازیمی میقداردا سس توپلایا بیلمه‌میشدی. 

  اینگیلیس‌ین بیرینجی دونیا ساواشیندا ایشتیراکی راسل‌ین سرت تنقیدی ایله قارشی‌لانمیشدی. او،  " سوسیال یئنیدن‌قورمانین پرینسیپ‌لری "  (1916)،  " ساواش و عدالت (1916) " ،  " سیاسی ایدئال‌لار "  (1917)،  " آزادلیغا آپاران یوللار: سوسیالیزم. آنارشیسم. سیندیکالیزم "  (1918) کیتاب‌لاریندا دَییشمکده اولان دونیانین منظره‌سینی یاراتماغا چالیشمیشدی. ساواش  علئیه‌داری برتراند راسل اوردودا خیدمتدن بویون قاچیردیغینا گؤره بؤیوک مبلغده جریمه اؤدمه‌لی، حتّی بیر مودت حبسخانادا یاتمالی اولموشدو. آمریکانین  ساواشدا ایشتیراکینا کسکین تنقیدی تپکیسی نتیجه‌سینده 1918-جی ایلده او ایکینجی دفعه  حبسخانایا سالینمیشدی. 

  1920-جی ایلده برتراند راسل بئش هفته شوروی‌ده اولموش، لنین، تروتسکی و ماکسیم قورکی ایله گؤروشموشدو. سوسیالیست ایدئیالارینا موعین رغبتله یاناشسا دا، " بولشویزمین نظریه‌سی و تجروبه‌سی "  (1920) کیتابیندا شوروی رژیمینی جیدی تنقید ائتمیشدی. 1920-1921-جی ایللرده راسل آسیا اؤلکه‌لرینه اوزون مودّتلی سیاحته چیخمیش، بیر مودت پکن بیلیم‌یوردوندا موحاضیره‌لر اوخوموشدو.

  برتراند راسل تحصیل پروبلم‌لرینه موهوم دیقت یئتیرمیشدی. حتّی بیر آرا پداقوژی ایله سیخ ماراقلانمیش و اؤزونون تجروبه مکتبینی تشکیل ائتمیشدی. " تحصیل حاقیندا " (1926)،  " تحصیل و تمیز حیات "  (1926)،  " تحصیل و ایجتیماعی قورولوش "  (1932) اثرلرینده فیلوسوف-عالیمین موعاصیر تحصیلله باغلی فیکیرلری عکس اولونموشدور. ایکینجی دونیا ساواشی باشلایاندا برتراند راسل پاسیفیست باخیش‌لاریندان ایمتیناع ائتمیشدی. خوصوصاً فاشیست آلمان‌ین لهیستانا هوجوموندان سونرا ‌اینگیلیس‌ین حربی عملیات‌لارا مومکون قدر تئز قوشولماسی‌نین قیزغین طرفدارلاریندان بیری کیمی تانینمیشدی. ساواش  ایللرینده اساساً آمریکادا یاشامیشدی. شیکاقو و کالیفورنیا بیلیم‌یوردولاریندا موحاضیره‌لر اوخوموش، سیتی-کالجین و هارواردین فلسفه پروفسورو اولموشدو. آمریکا-داکی اوخودوغو موحاضیره‌لری اساسیندا 1945-جی ایلده  " غرب فلسفه‌سی‌نین تاریخی "  مونوقرافی‌سینی چاپ ائتدیرمیشدی. 

  ساواشدان سونرا یئنیدن لندنه، ترینیتی-کالجه قاییدان راسل " فلسفه و سیاست " (1947)،  " اینسان بیلیگی: حودودلار و سرحدلر "  (1948)،  " حاکیمیت و شخصیت "  (1949)، " دونیانین دَییشمه‌سینه یئنی اومیدلر "  (1950) کیتاب‌لارینی چاپ ائتدیرمیشدی. بؤیوک بریتانیا کرالیچاسی‌نین امری ایله 1932-جی ایلده قارداشی فرانکین اؤلوموندن سونرا او، راسل عاییله‌سی‌نین سایجا اوچونجو قرافی تیتولونو آلمیش، 1949-جو ایلده ایسه اؤلکه‌نین عالی اؤدولو اولان  " خیدمت‌لره گؤره "  اوردِنی ایله تلطیف ائدیلمیشدی. 1950-جی ایلده سوئد آکادمی‌سی‌نین داها اول‌لر ادبیات اوزره نوبل اؤدولو آلمیش فیلوسوف‌لار رودولف ائیکن (1908) و آنری برقسونون (1927) آردینجا فیلوسوف و ریاضیاتچی برتراند راسلی ده بو یوکسک اؤدوله لاییق گؤرموشدو. سوئد آکادمی‌سی‌نین عوضوو آندرس استرلینق یئنی لاورئاتی  " راسیونالیزم و هومانیزمین ان پارلاق نوماینده‌لریندن بیری، غربده فیکیر و سؤز آزادلیغی نین قورخماز موباریزی "  کیمی سجیه‌لندیرمیشدی. برتراند راسل نوبل موحاضیره‌سی اوخومامیشدی. نوبل صاحیبی راسل‌ین یازدیغی موهوم اثرلر سیراسینا  " علمین جمعیته تاثیری "  (1952)، " یادداش پورتره‌لری " (1956)،  " بشریتین گله‌جگی وارمی؟ "  (1961)،  " فاکت و اویدورما "  (1962) و دیگر چوخ‌سایلی کیتاب‌لاری، هابئله اوچ جیلدلیک  " اوتوبیوقرافی " سی (1967-1969) داخیلدیر.      

  بیر چوخ تدقیقاتچی‌لار راسلی چاغداش دؤورون ان بؤیوک فیلوسوفو، عئینی زاماندا ان ضیدیتلی شخصیتی کیمی کاراکتریزه ائدیرلر. اینگیلیس تدقیقاتچی‌سی مایکل هولرویدون فیکرینجه، راسل  "عصریمیزین ان غئیری-عادی حادیثه‌لریندن بیری‌دیر و حیات یولو باشدان-باشا حئیرت‌آمیز پارادوکس‌لاردان توخونموشدور " . اونو وولتره بنزه‌دن‌لر ده یوخ دئییلدیر. 

  نهایت، راسلین ان اوزون عؤمور سورن (97 ایل) و ان چوخ ائولنن (5 دفعه ) نوبل صاحیبی اولماسی دا اونون اؤزونه‌مخصوص رکوردلاری کیمی قئید ائدیله بیلر.  

  اثرلری 

   ریاضیاتین پرینسیپ‌لری (The Mathematica Prinsipa)  
   غرب فلسفه‌سی تاریخی (1945)  
   نییه من مسیحی دئییلم؟  
   آزادلیق یولو  
   علمین جمعیت اوستونده تاثیری  
   پولیتیکا ایدئال‌لاری  
   ائولی‌لیک و اخلاق  
   اویناق‌لیغا تعریف  
   ایقتیدار  
   بیلیک اوستونه  
   اینسان‌لیغین صاباحی  
   دین و علم  

بؤلمه:فیلسوفلار