ایراندا یاشایان ائتنیکلر

ایراندا یاشایان ائتنیکلر‌ی، ایران‌دا یاشایان خالقلار.

ایرانین ائتنیکلری بونلاردیر: تۆرکلر (آذربایجان تۆرکلری، قاشقای تۆرکلری، خوراسان تۆرکلری، تۆرکمن تۆرکلری، قازاق تۆرک‌‌لری و...)، فارسلار، ، عربلر، کوردلر، بلوچلار، لکلر، لورلار، مازاندارانلیلار، گیلکلر، تالیشلار، دئیلمی‌لر، ائرمنی‌لر، ماندایی‌لر، آشوریلر، گورجولر، یهودی‌لر، گوران‌لار، بختیاریلر، پوشتون‌لار، سیستانلی‌لار، تاتلار، آذریلر و س.https://az.wikipedia.org/wiki/%C4%B0ran%C4%B1n_etnik_azl%C4%B1qlar%C4%B1

بونلارین ایچینده، تۆرکلر، فارسلار، کوردلر و نسبتاً عربلر ایله لورلار چوخونلوق و باشقالاری آزینلیق ائتنیکلر ساییلیرلار. 

تۆرکلر
بندانگشتی|ایرانین «فرهنگ عومومی» شوراسی‌نین ۲۰۱۰–جو میلادی ایلده تخمینی آمارلارینا گؤره ایران تورک‌لری‌نین یاشاییش یئرلری و فاییزلاری، بو خریطه‌ده ایران تورکمنلری حیساب اوْلماییبلار.
ایران تورکلری یا ایرانلی تورکلر و یا ایراندا یاشایان تورکلر یوخسا ایراندا یاشایان تورک خالقلاری — بؤیوک بیر جمعیته دئییلیر و ایران جوغرافیاسیندا یاشاماقدادیرلار و اؤزلرین تورک خالقلارینا باغلی بیلیرلر و تورک دیللرینه دانیشیرلار.

ایران تورکلری‌نین چوخلوغو آذربایجان تورکلریندن عیبارت اولورلار و آذربایجان منطقه‌سینده یاشایاراق، آذربایجان تورکجه‌سینده دانیشیرلار. آذربایجان تورکلریندن سونرا، خوراسان تورکلری، قاشقای تورکلری، تورکمنلر، خلجلر، قازاخلار، افشارلار، بیچاقچیلر و باشقا تورک خالقلاری و تورک ائللری ده ایرانین موختلیف قیسمتلرینده یاشاییرلار.ایران تورکلری 

فارسلار
ایراندا یاشایان بؤیوک ائتنیکلردن بیری ده فارسلاردیرلار. بونلارین دیلی بوتون ائتنیکلره اوستون توتولوب و یالنیز فارس دیلی ایراندا رسمی دیلدیر و هر یئرده ده ایشلنمه‎لیدیر. بو سیاست نتیجه‎‏سینده ایران دئینده یعنی فارس کولتورو و فارس دیلی و فارس اینجه‎صنعتی. بوتون ائتنیکلرین دیلی، کولتورو، اینجه‎صنتی، ادبیاتی، تاریخی و کئچمیشی فارس ائتنیکینین ایچینده باتیب ایتمکده‌دیر. ایرانی سئومک باهاناسینا بوتون ائتنیکلری اریتمه‎یه چالیشیرلار و اؤزلرینی پان ایرانیست تانیتدیریرلار. پان ایرانیسم خطری که هویت ایرانی را تهدید می کند 

عربلر
ایران عرب‌‌‌لرینین چوخو خوزیستان اوستانی, هورموزقان اوستانی, بوشهر اوستانی, قوم اوستانی‌ندا یاشاییرلار.

عربلر، دونیانین ان بؤیوک خالقلاریندان بیریدیرلر. سعودی عربیستانیندا، سوریه‌ده، اوردوندا، عراقدا، یمنده، عوماندا، میصیرده، سوداندان (اهالیسینین ۱/۲ – نی تشکیل ائدیرلر)، الجزایرده، لیبیده، تونیسده و س. اهالینین اکثریتینی تشکیل ائدیرلر . دونیادا سایلاری تخمیناً ۳۱۱٫۶۴۸ میلیون نفردیر.Joshua Project – Unreached Peoples of the World : Arab World حاضیردا دونیادا ۲۱ موستقیل عرب دؤولتی وار .

کۆردلر
کۆردلر، اورتا شرقده یاشایان کۆرد دیللرینین بیرینه دانیشان خالقلار. بعضی تاریخچیلرین نظرینه گؤره کۆرد کلمه‌سی بیر خاص نیژادا ایشاره ائتمه‌ییر و عربلر طرفیندن ایکیچایلارآراسیندا یاشایان سونی موسلمان خالقلارا کی اؤز دیللری و فرهنگلری ایله عوموماً بیر قونشو منطقه‌ده ایران، عراق، تورکیه و سوریه اؤلکه‌لری آراسیندا کوردوستان آدیلا تانینان بیر منطقه‌ده یاشایانلارا وئریلن ایصطلاح‌دیر. بیرنجی دونیا ساواشیندان قاباق کۆردلر کؤچرلی‌ایمیش‌لر و کوردلر کئچی و قویون ساخلامقلا بین‌النحرین دؤزلوک‌لرینده، ایران و تورکیه داغلاریندا حایاتلاری وارییدی. عثمانلی ایمپیراتورلوغونون داغیلماسیندان سوْنرا جدید بیر میلت - دؤولتلرین ساییندا دئییل، بیر آیری کۆردیستان‌دیر.

کۆردلر داها راحات منطقه‌ده دولانا بیلمه‌دیلر و فصلی کؤچلری و سونتی یاشایشلارین ترک ائتمه‌یه مجبور اولدولار. ییرمینجی عصرین باشلاریندا کۆردلر میلیتچیلیکه تمرکز ائتدیلر. ۱۹۲۰ (میلادی) ایلین (سور عهدنامه‌سی) نده، کی جدید عراق، سوریه و کویت دؤولت‌لرین یاراتدی، کۆردیستان دؤولتی‌نین قورولماسینادا ایمکان وئرمیشدی اما هئچ واخت ایجرا اولمادی. تورکیه‌نین عوثمانلی سلطنتی‌نین ییخیلماسیندان سوْنرا کمال آتاتورک تورکیه‌ده، تورکیه، ایران و عراق هئچ بیری مۆستقیل بیر کوردیستان دؤولتینی رسمیته تانیمادیلار.

تورکییه‌ده کورد دیلینی ممنوع و شهرلرده سونتی کورودو پالتارلاری ممنوع و کوردلره (داغ تۆرکو) آد قویدولار و تورک حکومتی کوردلری هؤویتلریندن محروم اتمه‌یه چالیشدی. تورک دؤولتی کۆردلری شهرلره مهاجیرت اتمه‌یه تشویق ائتدی و کۆردلری منطقه‌ده سئیرکلشدیردی، تورکیه دؤولتی کۆردلری بیر اقلیت قوم تانیماغا دوام وئریر.Who Are the Kurds?, Washingtonpost

بلوچلار
بندانگشتی|بیر نئچه بلوچ کیشی؛ بلوچ پالتاریندا

بلوچ‌لار ایراندا یاشایان ائتنیکلرین بیریدیرلر. دیل‌لری هیند-اوروپا دیل عاییله‌سینه داخیل‌دیر. بلوچ دیلینه ان یاخین دیل کۆرد دیلی‌دیر. ایران ایسلام جومهوریّتی‌نده سیستان و بلوچیستان و کیرمان اوستان‌لرینده یاشاییرلار و ایران جمعیتی ایله آز ایدغام اوْلوب‌لار. ایراندا یاشایان بلوچ‌لارین بؤیوک بیر قیسمی کؤچری حیات طرزی سۆرور.http://www.ethnologue.com/show_country.asp?name=IRhttp://www.ethnologue.com/show_language.asp?code=bgn

لکلر
لکلر یا دا لک خالقی ایراندا یاشایان بیر اتنیک قوروپ دورلر. لکلر عومومیت‌ده لوریستان اوستانی'نین غربی قیسمتلرینده و کیرمانشاه اوستانی'نین شرقی قیسمتلرینده اکثریتده‌دیرلر، هابئله ایلام، همدان و تهران اوستانلاریندا دا آزینلیق اولاراق یاشاییرلار. مذهب باخیمیندان چوخو شیعه و بیر آزلاری دا اهل حق دیرلر. لکلر لک دیلینه دانیشیرلار کی هیند-ایران دیللرینین عائیله‌سیندن دیر و لور و کورد دیللرینه‌ده بنزرلیگی واردیر.

لورلار
لورلار یادا لور خالقی — اورتاشرقده یاشایان بیر خالق دیرلار و لور دیلینده دانیشیرلار. لورلارین چوخونلوغو ایراندا یاشییرلار آمّا عیراقین بیر قیسمتلرینده ده یاشاماقدادیرلار.لورلار

مازندارانلیلار
مازندران‌لی‌لار (طبریجه: تپورون) — بیر ائتنیک قوروپودورلار کی چوْخ‌لاری ایران اؤلکه‌سی‌نین مازندران اوستانی‌ندا یاشاییرلار، آیریجا دا بیر آزینلیق اوْلاراق گولوستان اوستانی، سیمنان اوستانی و تهران اوستانی‌ندا دا یاشاییرلار.مازاندارانلیلار 

گیلکلر
گیلک‌‌لر ائتنیکینین  چوْخو گیلان، مازندران ‌و گولوستان اوستانلاریندا یاشاییرلار. گیلک‌لر کاسپین دیللرینه داخیل اولان گیلک دیلینه دانیشیرلار، گیلک دیلی، مازندران و تالیش دیللرینه چوخ یاخین دیلدیر. گیلکلرین سایی ایراندا ۳ میلیون دان ۴ میلیونا قدر تخمین ائدیلیر. گیلکلر

تالیٛشلار
تالیٛشلار — ایراندا یاشایان بیر ائتنیک قوروپودۇرلار. اونلار تالیش دیلینده دانیشیرلار و داها چوخ ایرانین قوزئیینده و خرز دنیزی‎نین ساحیلینده یاشاییرلار.تالیشلار

ائرمنیلر
ائرمنیلر، ایراندا یاشایان بیر آزینلیق ائتنیکدیرلر. اونلار داها چوخ ایصفاهان، آذربایجان، تهران و... کیمی یئرلرده یاشاییرلار. آذربایجان توپراقلاریندان وئریلن بؤلگه‌لرده ائرمنیستان آدلی اؤلکه یارادیلاندان سونر، بیرپارا ائرمنی‌لر ده اورایا کؤچدولر.ارمنیلر

آشوریلر
آشوریلر ایرانین بیرپارا بؤلگه‎لرینده یاشایان آزینلیق ائتنیکدیرلر و اؤزلرینی قدیم آشور امپراتورلوغونا نسببت وئریرلر.آشوریلر

گۆرجۆلر
گۆرجۆلر، ایراندا یاشایان آزینلیق ائتنیکلردن ساییلیرلار و داها چوخ ایصفاهان اوستانیندا یاشاییرلار.گورجولر

بختییاریلر
بختییاریلر، ایراندا یاشایان ائتنیکلردن بیری ساییلیرلار. اونلار داها چوخ، خوزیستان، ایصفاهان، چاهار ماحال بختیاری و... کیمی بؤلگه‎لرده یاشاماقدادیرلار.بختیاریلر

سیستانلی‌لار
سیستانلی‌لار، سیستان بؤلگه‌سینده یاشاییرلار. سیستانلیلارین دیلی فارسجا دیلی‌دیر، اونلار فارسجا دیلی‌نی سیستانی دیالکتینده دانیشیرلار.

سیستانلی‌لارین چوخونلوغو موسلمان شیعه دیرلار، آما بعضیسی‌ده موسلمان سونّی و بعضی‌سی‌ده باشقا دینلره اینانجلاری وار.سیستانلیلار

پشتونلار
پشتونلار، ایراندا بیر آزینلیق ائتنیک کیمی یاشاییرلار و داها چوخ خوراسانلاردا مسکونلاشیبلار. بیر چوخ پشتون دا پاکیستان ایله افقانیستان‌دا یاشاییرلار.پشتونلار

تاتلار
تاتلار، قزوین اوستانیندا یاشایان آزینلیق ائتنیکلردن بیری ساییلیر.ایران تاتلاری

آذری‌لر
آذریلر، (فارسجا: زبان آذری) کئچمیشده چوخ آز یئرلرده و آز بیر ائنیک ساییلیردیلار. ایندیلیکده بیر نئچه کندده آذری دیلی دانیشیلیر. پان ایرانیست فرقه‌سی تورک دیلینی آرادان آپارماق اوچون، آذری دیلینی آذربایجان تورکلرینه نسبت وئریر و تورکلری سونرادان آذربایجانا گلمه‎سینی و آذری‌لرده ائتکی بوراخماسینی ادعا ائدیرلر و ایندیلیکده دؤولت‌ین بیر چوخ اورقانلاریندا نفوذ ائدرک بو سیاستی اؤنه آپاریرلار. تورک کلمه‎سینی رادیو-تلویزیون‌دا بئله ایشلتمکدن چکینیرلر و اونون یئرینه آذری کلمه‎سینی قوللانیرلار.زبان آذری 

بو سیاست نتیجه‎سینده تورکلر دانیلیر و تورک میللی - مدنی فعال‌لاری اؤز کولتور، دیل و کئچمیشلرینی قوروماغا قاداغا اولونورلار و پان تورک و تجزیه‌طلب کیمی ائتیکئتلرله قارشیلانیرلار.

قایناقلار

بؤلمه: ایران