قارایاز

قارایاز — آذربایجان تقویم اینانج‌لاریندا یازین ایلک قیرخ گونونو احاطه ائدن دؤور.  

  مودّتی 
  یاز گیردیکدن سونرا کئچن 40 گون، یعنی آوریل آیی‌نین سونلارینا کیمی اولان دؤور آذربایجان تقویم اینانج‌لاریندا  " قارایاز "  آدلاندیریلیر. قارایاز بوْز آیدان سونرا گلیر و ترچیخ دؤورونون باشلاماسی ایله بیتیر.Azərbaycan etnoqrafiyası, Üç cilddə III cild. (2007), Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası Arxeologiya və Etnoqrafiya İnstitutu, Bakı: Şərq-Qərb. səh 423–428.

 تصویری 
  قارایاز زامانی او بیری ایلدن قالمیش ارزاق‌لار بیتیر و اکین ایشلرینه چتین باشلانیلیر. قارایازین اوّلی مالدارلار اوچون دیقت طلب ائدن دؤوردور. بئله بیر ائل مثلی وار:  " تاخچادا ساخلا، بوخچادا ساخلا، قارایازا بیر پئنجه ساخلا " . هاوانین دَییشکن کئچمه‌سی، گونشسیز گونلرین چوخلوغو، بوران، توتقون هاوا، ایستی یئل بو دؤورون چتینلیک‌لرینه داخیلدیر. کندلی‌لر، خوصوصیله یاریم‌کؤچری مالدارلیقلا مشغول اولان اهالی اوچون بو دؤور آسان کئچمیر.  " نووروز گونو یاز اولار، 40 کؤتوک ده آز اولار " ،  " بایرامدان سونرا 40 کؤتوک یانار "  مثللری‌نین بو دؤورله علاقه‌دار دئییلدیگی فیکیرلشیلیر. سویوق‌لارین آزالماماسی، قیشین گئری قاییتماسی احتیمالی نظره آلیناراق قارایاز دؤورونده سوبالار ییغیشدیریلمیر. خوصوصیله چوبان‌لار بو دؤور اوچون اوت احتیاطی ساخلامالی‌دیر. قاری و کئچی‌لری حاقیندا روایت ده اوتون آزلیغی حاقیندادیر.  قارایاز بیر سیرا آذربایجان ائللرینده  "‌کئچی‌قیران‌" ،  "‌اوغلاق‌قیران‌" ، یاریم‌کؤچری مالدارلار طرفیندن ایسه  "‌یاتار-دورماز‌" ،  "گئدر-گلمز" ،  "داواردویماز"  آدلانیر. "داواردویماز"  آدی اوتون آز اولماسی ایله علاقه‌دار اولاراق مال-قارانین دویا بیلمه‌مه‌سی ایله علاقه‌داردیر.  "یاتار-دورماز"  آدی‌نین معناسی ایسه کؤکلمه‌میش مال-قارانین حالسیز اولماسی، یاتدیغی یئردن دورا بیلمه‌مه‌سی ایله باغلی‌دیر. کندلی‌لر بو دؤورده احتیاطلی اولمالی، یاز اکینی ایله، توخوم‌لارین صاف-چوروک اولماسی نین یوخلانماسی ایله مشغول اولمالی‌دیر. 

 قارایازا داخیل اولان دؤور و مراسیم‌لر 
  عالمین یاتدیغی واخت. قیشین سونو و یازین باشلانغیج آنینی گؤسترن اسرارنگیز بیر واختدیر. ایلین سون‌چرشنبه گونو و یا نوروز بایرامین آچیلاجاق گئجه‌نین گوندوزه چئوریلدیگی آندا رئال‌لاشیر. چایلار، دره‌لر، یعنی آخار سولار بیر آن اوچون دورور، سونرا تکرار آخماغا باشلاییرلار.ürk Mitolojisi Ansiklopedik Sözlük, Celal Beydili, 2003, Yurt Yayınevi (türk.). 

  نوروز. یئنی ایل، باهارین گلیشی، طبیعتین اویانماسی، تزه‌لنمه‌سی و یاز اکین ایشلری نین باشلانغیجی‌دیر. 

  سوجدّیم آیینی. باهاردا سویا گیرمه عادتی‌دیر. آذربایجانین بیر چوخ یئرینده و ارمنیستان آذربایجانلی‌لاری آراسیندا یاییلمیشدیر.M. A. Seyidov, "Eski Türk Kitabelerinde Yer-Sub Meselesi", (çev. S. Gömeç), A. Ü. D. T. C. F Tarih Araştırmaları Dergisi, c. 18, sayı: 29, s. 259, 1996. 

  هفته‌سئیری. کئچمیشده شیرواندا هفته‌سئیری آدلاندیریلان گول-چیچک بایرامی قئید ائدیلیردی. بو بایرام نوروزدا باشلاییر و 30–40 گون عرضینده بوتون جومه گونلری قئید ائدیلیردی.Мамедли А. Соловьева Л. Т. Азербайджанцы. — М.: Наука, 2017. — 708 с.آذربایجانین شیمال-غربینده بو بایرام  " گول بایرامی "  آدی ایله قئید ائدیلیردی.Məhəbbət Paşayeva. AZƏRBAYCANLILARIN ADƏT VƏ İNANCLARI (XIX-XX əsrlər). Bakı: AZƏRBAYCAN MILLI ELMLƏR AKADEMİYASI ARXEOLOGİYA VƏ ETNOQRAFİYA İNSTİTUTU, 2019.- 296 s. (V fəsil. Xalq inancları). 

  گونش آیین‌لری. نوروزدان سونرا 3-جو و 4-جو گون یاغیشلی کئچرسه، گلینجیک دوزلدیب گونشی چاغیران نغمه‌لر اوخونور.

  طبیعت گونو. ایران آذربایجانلی‌لاریندا یئنی ایلین اون اوچونجو گونونده طبیعت قوینونا سفر ائدیلیر، آخشاما قدر شنلیک‌لر کئچیریلیر.İRAN TÜRKLÜĞÜNDE GELENEKSEL TÜRK İNANÇLARININ ETKİ VE İZLERİ. Impact and Traces of Traditional Turkish Beliefs Among Iranian Turks. Yrd. Doç. Dr. Mousa RAHIMI. 

  اکین آیی. یازدا اکینچی عؤمرونون، اکینچی حیاتی‌نین ان محصولدار دؤورودور. اکینچی‌لر بو گونلری بایرام سویه‌سینده قئید ائدیرلر.

  لئیسان آیی. یاز فصلی‌نین ایلک آیی بئله آدلاندیریلیر، نیسان، نئیسان (آوریل) سؤزلریندندیر. خالق اینانجینا گؤره، هاچاقویروق قارانقوش‌لار یئردن بیر قاریش یوخاریدا اوچاندا ایلک لئیسان یاغیشی یاغیردی. ایلک لئیسان  " آبی-لئیسان "  آدلاندیریلیر، سویو لگن‌لرده موقدس و شفاوئریجی سو کیمی ییغیلیر، ائوه برکت گتیردیگینه اینانیلیردی. 

  یاشیل ایشیق آیی. داغ و داغ اتگی یئرلرده آوریل آیی  " یاشیل ایشیق آیی "  آدلاندیلیردی. 

  قاری‌بورجو. آوریلین 15-ه کیمی اولان دؤوره دئییلیر. مارس آیی ایله باغلی  " مارت چیخدی، درد چیخدی "  تیپلی سؤزلرین دئییلمه‌سی مارسی عصبلشدیریر و او، آوریلدن 15 گون بورج آلیر. بو دؤورده کؤچری مالدارلار اؤز احتیاطلارینی (ارزاق، اون، سامان) قورومالی، چؤله چیخمامالی‌دیرلار. بئله بیر مثل واردیر:  " قارایاز حیرصلنسه، 40 شله اودون و 40 چووال سامان لازیمدیر " . بو دؤوره  " قاری ایله مارتین دئییشمه‌سی "  آدلی ماهنی حصر ائدیلمیشدیر. ماهنی‌یا گؤره قاری‌نین یازین گلمه‌سینه سئویندیگینی گؤرن مارت توفان و بورانی گئری گتیریر.  

 غئیری-مادّی مدنی ایرث کیمی قئیدیاتی 
آذربایجان جومهوریتینده  قارایاز دؤورو میلّی سویّه‌ده غئیری-مادّی مدنی ایرث اولاراق  " مؤوسوم مراسیم‌لری "  کاتقوریسینده قئیدیاتا آلینمیشدیر.Azərbaycan qeyri-maddi mədəni irs nümunələrinin dövlət reyestri. "Qarayaz "(az.). Azərbaycan Mədəniyyət Nazirliyi.

 اتک‌‌یازی‌لار