بیانی

بیانی (تاخما آدی؛ اصل آدی محمد یوسف‌بک باباجان‌بک اوغلو) (دوغوم:1858- خیوه - اؤلوم 1923 خوارزم) - اؤزبک شاعیر، تاریخچی، موسیقی‌شوناس، خطاط و ترجومه‌چیسی.  

 یارادیجی‌لیغی 
  بیانی، خیوه‌ده‌کی  شیرغازی‌خان مدرسه‌سینده تحصیل آلیب. ثولث، کوفی. ریحانی، شیکسته خط‌لرینی یاخشی بیلیب، تنبور و قیجک چالماغی باجاریردی. بیانی‌نین بیر دیوانی، خارزم تاریخینه عایید ایکی اثری و ترجومه‌لری قورونوب ساخلانیلمیشدیر. او، اؤزبک کلاسیک شعری‌نین دئمک اولار بوتون ژانرلاریندا یازیب یاراتمیشدیر.           

  نوایی، مونس و آگاهی عنعنه‌لرینی داوام ائتدیرمیشدیر. عوض اوتار ایله امکداش‌لیق ائتمیشدیر. "‌دیوان بیانی‌" آدی آلتیندا شعیرلر توپلوسونو ییغمیشدی. شعیرلرینده دونیوی سئوگینی ترنوم ائدیر، طبیعتین گؤزل‌لیکلرینی ساده و سلیس شکیلده ایفاده ائدیر، مظلوم‌لارا و علم آدام‌لاری نین آجی طالعیینه آجیییردی.

"شجره‌یی خوارزمشاهی"  آدلی تاریخی اثری ایله  مونس و آگاهی‌نین  باشلاتدیغی ایشی  دوام ائتدیردی. بو اثر، یافثدن قوْنغیرات  طایفاسینا، ابوالغازی باهادیرخاندان اسفندیارخانا قدر  خانلیق تاریخی احاطه ائدیر..

"خوارزم تاریخی" اثری "شجره‌یی خوارزمشاهی"‌ده‌کی حادیثه‌لری تاماملاییر.  اثرین اؤنجه‌کی  بؤلوم‌لری آنلام باخیمیندان  " شجره‌یی خوارزمشاهی "‌یه بنزه‌ییر آنجاق یازی اوسلوبو ایله فرقلی‌دیر. اثرده اساساً اسفندیارخانین حاکیمیتی دؤنمی و سونراکی دؤنم‌لر تصویر اولونور. 16 بؤلومدن عیبارت اولان بو اثرین یالنیز 8 بؤلومو گونوموزه چاتا بیلمیشدیر.  

بیانی‌نین هر ایکی تاریخی اثرینده ایجتیماعی-ایقتیصادی حیاتلا باغلی چوخ دَیرلی ماتئریال‌لار وار. اؤزل‌لیکله، خیوه خانلیغی‌نین بوخارا و قوقان خانلیق‌لاری و دیگر قونشو اؤلکه‌لرله اولان تیجاری و دیپلوماتیک ایلیشکی‌لری، خوارزمده یاشایان ایشچی‌لر، عالیم لر و شاعیرلردن آلینان چئشیدلی وئرگی‌لر، شهر حیاتی و اکینچی‌لیک فعالیتی تصویر ائدیلمیشدیر.  

  بیانی، عربجه‌دن درویش احمد (صحایف الاخبار،1901)، فارسجادان بینایی (شیبانی‌نامه،1915)، طبری(تاریخ طبری) اثرلرینی اؤزبک تورکجه‌سینه چئویرمیشدی.  " مجموعه شعرای فارسی"  (1900) اثرینی خطاط‌لیق ائتمیشدیر. 

  " شجره‌یی خوارزمشاهی‌"  (نؤمره: 9596)،  " خوارزم تاریخی "  (نؤمره: 7421)،  " دیوان بیانی"  (نؤمره‌لر: 1120، 7106، 6666) اثرلری‌نین الیازمالاری  اؤزبکیستان علم‌لر آکادمی‌سی‌نین شرق‌شوناس‌لیق اینستیتوتوندا ساخلانیلیر.   

 قایناق 

 Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi - Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil



بؤلمه:شاعیرلر
بؤلمه:یازیچیلار
بؤلمه:اؤزبک شاعیرلر