داش باسکی

داش باسکی  یادا لیتوقرافی litografi/litografya  اسکی یونانجادا لیتوس λίθος(داش) و قرافوγράφειν(یازی) سوزوندن گلیب.بیر نوع چاپ سیستمی دیر.بو چاپدا بیر صفحه اوسته ایشیق سالماق یا شیمیائی ماده ایله یازیلار قازیلیر و سونرا صفحه جوهر ایله بؤیانیر و کاغیذ اوستونده چاپ اولور.

بوگون لیتوقرافی‌ده ایپک پارچا (سیلک) اوسته ایشیق سالینیر و بو ایپک پارچادا ایشیق دوشن یئرلر شیمیائی ماده ایله آچیلیر و اونوندان جوهر یا رنگ گئچیر.

لیتوقرافی بوگون ان بؤیوک صنعت اولوب و الکترونیک‌ده یوزلر میلیون ماسفت ترانزیستورلار نئچه نانومترده دوزولور.بو صنعت دونیانین ان بؤیوک صنعتی دیر و تکجه ایکی شیرکت اونا ال تاپیب و دونیاده تکجه بیر شیرکت بنوشه اوستو لیتوقرافی آینالاری قوشور. بو شیرکت هولندده دیر و آینالاری آلمان و باتی اوروپاده قوشولور. بو صنعت اینحیصار یارادیب و دونیادا چوخلو ساواشالار بو صنعت یا نفت اوستونده اولور.

گئچمیشی
دۆنیادا
لیتوْقرافییا ایلک دفعه ۱۷۹۶-جی ایلده آلمانلار طرفیندن ایجاد ائدیلمیشدیر. آلویس زنفلدر(Alois Senefelder) ، چاپ خرجلرینین حدیندن آرتؽق یۆکسک اوْلماسی سببین‌دن اثرلرینی چاپ ائتمک اۆچون نیتریک اسید(جؤوهر شورا) بوْیونجا یۇمشاق، دۆز، یۆنگول داشلارا تۇرشو تطبیق ائده‌رک تصادۆفن لیتوْقرافیا مئتوْدونو ایجاد ائدن بیر آلمان تئاتر مۆغننیسی ایدی. Weaver, Peter. (1964) The Technique of Lithography. London: B.T. Batsford, p. 49.۱۹-جی عصرده لیتوْقرافیا اوروپادا رنگلی تصویرلری چوخ میقداردا چاپ ائتمک اۆچون تکجه اۆصول ایدی. بۇ گۆن بۇ چاپ مئتوْدو یالنؽز تصویری صنعت ساحه‌سینده ایستیفاده اوْلونور.

ایران و جنوبی آذربایجان دا
داش باسکی ایرانا اوروپادان گلمیش و ایلک دفعه فتح علی شاه قاجارؽن حاکیمییتی دؤورونده عباس میرزا میرزا صالح شیرازی کیمی تانؽنان جانیشین محمد صالح ابن حاج محمد باقیر خان شیرازینی اؤزو ایله ایرانا لیتوقرافیا چاپ ماشؽنی گتیرمک اۆچون موسکوایا گؤندرمیشدیر. بۇ شخص لیتوقرافی چاپ ماشؽنینی تبریزه گتیرمیش و ایراندا ایلک داش باسکی چاپخانانی قۇرموشدور.
تبریزده ایلک داش باسکی چاپؽ هیجری ۱۲۵۰-جی ایلده قورآنین و هیجری ۱۲۵۱-جی ایلده زاد المعاد کیتابؽنین چاپؽ اوْلموشدور. هیجری ۱۲۵۹-جی ایلده عبدالعلی نامی اؤزو ایله تهرانا داش باسکی چاپ آوادانلؽغی گتیرمیش و اوْ ایل تاریخ المعجم و سوْنرا بؤیوک پتر کیتابلارؽنی چاپ ائتمیشدیر. مقدس اردبیلینین حدیقه شیعه‌ کیتابؽ هیجری ۱۲۶۵-جی ایلده تهراندا نشر اوْلونموش باشقا بیر داش باسکی کیتابؽدیر. بۇندان سوْنرا لیتوْقرافییا چاپؽ قؽسا مۆدتده ایرانؽن آیری شهرلرینده‌ده نشرتاپدؽ و ۵۰ ایل عرضینده ایراندا تئکجه چاپ اۆصولو حئساب ائدیلدی. قاجار دؤورونون سوْنونا قدر ایراندا چاپ ائدیلن هر شئی داش باسکی چاپؽ ایدی. ایلک دؤورلرده قۇرغوشون چاپؽ عرب حرفلرینین دۆزولوشونده چتینلیک و سهولره یوْل وئریلمه‌سی، ائله‌جه‌ده قۇرغوشون چاپؽ اۆچون طلب اوْلونان دقیقلیک و تجرۆبه سببین‌دن چوْخ گئنیشلندی، داش باسکی چاپؽ ایله ایشلمه‌یین آشاغؽ قیمتی و آسانلؽغی نه گؤره بۇ اۆصولو قۇرغوشون چاپؽندا قؽسا مۆدتده غالیب ائتدی. داش باسکی دا رسساملار، خطاطلار و مۆرکبدن ایستیفاده ائدیب صنعتلرینی باشلؽق صحیفه‌سینده، ایلکین دۆزولوشده و کیتابؽن تاماملانماسؽندا، ائله‌جه‌ده ان یۆکسک اینجه‌لیک و گؤزللیک سوییه‌سینه چاتدؽرا بیلرلر.


ایش اساسؽ
داش باسکی تصویر یاراتماق اۆچون ساده شیمیایی پروْسه‌سلردن ایستیفاده ائدیر. مثلاً، تصویرین مۆثبت حیصّه‌سی سۇ ایتلَین (هیدروْفوب) ماده‌دیر، منفی تصویر ایسه سۇ ساخلایان (هیدروْفیل) ماده‌دیر. بئله‌لیکله، لؤحه اۇیغون چاپ مۆرکبی و سۇ قارؽشیغینا داخیل ائدیلدیکده‌، مۆرکب مۆثبت تصویره یاپؽشاجاق و سۇ منفی تصویری تمیزله‌یه‌جک. بۇ، دۆز چاپ لؤحه‌سینین ایستیفاده‌سینه ایمکان وئریر و بۇ دا کؤهنه فیزیکی چاپ اۆصوللاریندان (مثلاً، اینتاگلیوْ چاپؽ، حرف چاپؽ) داها اۇزون و داها اطرافلؽ چاپ ائتمه‌یه ایمکان وئریر.
لیتوْقرافیا ۱۷۹۶-جی ایلده باواریا سئچکی فدراسیونوندا آلویس زنفلدر طرفیندن ایجاد ائدیلمیشدیر. لیتوْقرافیانین ایلک دؤورلرینده هامار اهنگ داشؽ پارچاسؽ ایستیفاده اوْلونوردو (بۇنا گؤره‌ده لیتوْقرافییا آدؽ: لیتوْس (λιθος) قدیم یۇنان دیلینده "داش" معناسؽنی وئریر). یاغ اساسلؽ تصویر سطحه چکیلدیکدن سوْنرا، سۇدا عرب سقؽزی محلۇلو تطبیق ائدیلدی و ساققؽزین یالنؽز یاغلؽ اوْلمایان سطحه یاپؽشماسی تامین ائدیلدی. چاپ زامانؽ سۇ عرب سقؽزی سطحلرینه یاپؽشدی و یاغلؽ حیصّه‌لر طرفیندن ایتلندی، چاپ اۆچون ایستیفاده ائدیلن یاغلؽ مۆرکب ایسه عکسینه اوْلدو.

قایناق
اینگیلیسی ویکی پدیا https://en.wikipedia.org/wiki/Lithography
بؤلمه: الکترونیک بؤلمه: صنعت