ائلدنیزلر (آذربایجان آتابیگ‌لری)

ائلدنیزلر یا دا آذربایجان آتابیگ‌لری، اورتا دوغودا تاریخی بیر دؤولت‌ایمیش.سلجوقلو ایمپیراتورلوغون آتابَیلری و گوزی-باتی بؤیوک حیصّه‌سینی، آرران، ایران آذربایجانؽن بؤیوک حیصّه‌سینی، و عراق عجم دا داخیل اوْلماقلا شرقی گونی قفقاز اداره ائدن مۆسلمان تۆرک سۆلاله‌سی (قؽپچاق منشألی ائلدیگۇز طرفیندن باشلادؽلمیشدیر). اوْنلارین نظارتی آلتؽنداکی اراضی اۆستون درجه‌ده تخمینا شیمال-غربی ایرانؽن بؤیوک حیصّه‌سینی، مۆعاصیر آذربایجانؽن اکثر بؤلگه‌لرینی و مۆعاصیر ارمنیستانؽن (جنۇب حیصّه‌سی)، تۆرکیه‌نین (شیمال-شرق حیصّه‌سی) و عراقؽن (شرق حیصّه‌سی) کیچیک حیصّه‌لرینی احاطه ائدیر. ۱۱۹۴-جی ایلده طغریلین مۆحاریبه‌ده اؤلومونه قدر. عراق و فارسؽن بؤیوک سلجۇق حؤکم‌دارلارینین سوْنونجوسو اوْلان آرسلان، ائلدنیزلر، سولطانلارین نظری تابعچیلیی کیمی حؤکمرانلیق ائدیر و دئمک اوْلار کی، سلجوقلارین سوْنونا قدر سیکه‌لریندن آسؽلیلیغینی قبۇل ائدیردیلر. بۇندان سوْنرا، موغوللارین و خارزمشاهلارؽن غربه دوْغرو گئنیشلنمه‌سی ضعیفلَینه و سوْنرا خطین سوْنا چاتماسؽنا قدر، اوْنلار مۆستقیل بیر سۆلاله ایدیلر.

آتابَی کیچیک سلجۇق حؤکم‌دارلارینین قیومۇ کیمی خیدمت ائدن تۆرک باشچئلارینا وئریلن تیول ایدی.Hodgson, Marshall G.S. The Venture of Islam: Conscience and History in a World Civilization, University of Chicago Press, 1974, , p. 260 اوْ دؤورون سیاسی شرایطینده آتابَیلر تکجه شاهزاده‌لرینین معلیملری دئییلدیلر، هم‌ده حؤکم‌دارلار ایدیلر. ائلدنیز حاکیمییتینین زیروه‌سینده اوْنلارین اراضیسی جنۇبدا اصفهاندان شیمالدا گورجوستان شاهلیغی و شیروان سرحدلرینه قدر اۇزانیردی. اما، گورجوستان شاهلیغی ایله داواملؽ مۆناقیشه‌لر آراسؽندا حاکیمییتلرینین سوْنونا یاخؽن ائلدیزلرین اراضیسی یالنؽز آذربایجانؽ و شرقی گۆنی قفقازی احاطه ائتمک اۆچون کیچیلدی.
آذربایجان آتابَیلرینین تاریخی اهمییتی سوْنراکی سلجۇق دؤورونده گوزی-باتی ایران اۆزرینده مؤحکم نظارتده اوْلمالاریندا و هابله گۆنی قفقاز گورجوستانین باقراتیلرینه قارشؽ ایسلامؽن مۆدافیعه‌چیلری کیمی روْل اوْینامالاریندادیر.

 قایناقلار