آنادولو بی‌لیکلری

آنادولو بیلیک لری، (،) محلی و موختار دولتلریمیشلر کی بی طرفیندن ایداره اولورموشلار و اونبرینجی عصرین سونلاریندا باشلامیش و اون اؤچونجؤ عصرین ایکینجی یاریسیندا روم سلجوقلو ایمپراتورلوقونون داغیلماسینان ایله داها دا سورعتلنمیشدیر.بیلردن بیری اولان اوغوزتورکلرین قایی طایفاسیندان عثمان بی 
{{یادکرد وب|عنوان=Ottoman Empire  Facts, History, & Map|نشانی=https://www.britannica.com/place/Ottoman-Empire|وبگاه=Encyclopedia Britannica|بازبینی=2020-08-14|کد زبان=enباشکندی بورسادا اولان بیلر اونبشینجی عصرین سونلاریندا آنادولونون آیری حیسلرینی فتح الدی و عثمانلی ایمپراتورلوقونا چویردی و بیلرین حوکمرانلیغینا سون وردی.
بیلیک بیر تورکی سوز دیر که آوروپا جمعیتلرینده lordسوزونن برابر حساب اولور.{{یادکرد کتاب|عنوان=Mohamed Hedi Cherif - Daniel Panzac (1995). Histoire économique et sociale de l'Empire ottoman et de la Turquie (1326-1960) (in French). Peeters Publishers. ISBN 90-6831-799-7.

تاریخی
آنادولو سلجوقلاری، آنادولو تورکمن بیلرینی اؤز طایفالاری اله بیرلیکده بیزانس و کیلیکیه سرحدلرینده یرلشدیردیلر. بللیکله ، آنادولو سلجوقلاری هم دولتین سرحدلرینی تمین اتمیش ، هم ده تورکمن بیلرینی اؤز نظارتلرینده ساخلامیشلار لاکین ۱۲۴۳ ایلده ، کؤسه داغ دؤیؤشونده موغوللارا مغلوب اولدوغدان سونرا آنادولو سلجوقلو دولتینین تورکمنلر اؤزریندکی نظارتی ضعیفلدی. بو دؤیوشدن سونرا موغوللارین ایلاخانلئق آنادولو اؤزرینده نظارتی اله کچیدیر. بو دؤوره سرحد بیلیکلری اول جه ایلخانلیلاردان آسلله وضعیته دؤشمؤش،  سونرالار موستقیل دؤولتلره چوریلمیشلر. بو بیلیکلردن بیری عوثمانلی بیلییی بؤتون آیری بیلیکلرین تورپاقلارینی یاواش یاواش فتح الییر و ایمپراتورلوقا چویریلدی.

دیللری

سلجۇقلولار و تۆرک طایفالارئنین کؤچمکلری ایله بیرلیکده آنادوْلو اؤلکسینه ، تۆرک دیلینی و ایسلام مدنیتینی یایدؽ. اینضیباطی دیلی فارسجا اوْلان سلجۇقلولاردان قارشئ، آنادوْلو بیلیکلری رسمی ادبی دیللری کیمی دانئشئق تۆرکجه سینی قبول اتدیلر. بئله‌لیکله، بۇ بیلیکلر گئنیش یایئلمیش ایستیفاده و عوْثمانلی دؤورونده ان یۆکسک اینجلییینه چاتدؽ

اینجه صنعت

محدود منبعلرینه و دؤورلرینین سیاسی مۆحیطینه باخمایاراق، آنادوْلو بیلیکلری اسناسئندا اینجه صنعت، یقین کی، عوثمانلی اینجه صنعتی اۆچون اساسؽنی تشکیل ائدیر. آنادوْلو بیلیکلرینین بدیعی اۆسلوبو سلجۇقلولار و عوْثمانلیلار آراسؽندا کئچید دؤورونون نۆماینده‌لری حئساب ائدیله بیلر، یئنی ترندلر دا الده ائدیلدی. خۆصوصیله گزن عنعنه‌وی صنعت‌کارلؽق صنعتچیلری و معمارلار بۇ یئنی مئیللری و لوْکاللاشدیریلمیش اۆسلوبلاری بیر نئچه مئیللری بیلیکلره یایؽلماغا کؤمک ائتدی، بۇ دا خۆصوصیله معمارلؽقدا ایننوْواتیو و اوْریژینال اثرلرله نتیجه‌لنن بیر نئچه بیلیکلره لوْکاللاشدیریلمیش اۆسلوبلارا یایؽلدی. سلجۇقلولارین تاختا و داش اوْیما، گیل پلیته‌لری و آیری اوْخشار دئکوْراتیو صنعتلری هله‌ده یئنی مکانلار اۆچون تعقیب و آیری صنعتلرده اوْنون عکس اوْلونماسینین تأثیری ایله ایستیفاده اوْلونوردو.

معمارلئق و قالقئلارئ

آنادولو بَیلیکلرینین معمارلئغینین بعضی نۆمونه‌لرینه بالات (میلئت)-ده ایلیاس بَی مسجیدی (۱۴۰۴)، سلجۇقدا عیسیبَی مسجیدی (۱۳۷۵)، آیدؽن بَیلیگی طرفیندن تیکیلمیش بیرگیده اۇلوجامی مسجیدی (۱۳۱۲) داخیلدیر. یۇخاریدا گؤستریلن مسجیدلر سلجۇق معمارلؽغینین داوامچؽلاری اوْلسالار دا، داخیلی و خاریجی مکانلاردا بزکلرین آرتماسؽ، حیتلرین و میناره‌لرین فرقلی یرلشدیریلمه‌سی باخئمیندان چوْخ فرقلنیر. کارامان بَیلیگی همچینین ائرمئنئکده‌کی اۇلوجامی مسجیدی (۱۳۰۲)، کارامانداکؽ هاتۇنییئه مدرسه‌سی (۱۳۸۲)، نیغدئده‌کی آکمئدرئسئه مدرسه‌سی (۱۴۰۹) کیمی دقتلاییق معمارلؽق اثرلری‌ده قوْیوب گئتمیشدیر کی، بۇنلارین هامؽسی خاریجی اطرافؽ دا نظره آلان و اؤزونده بیرلشدیرن یئنی بیر اۆسلوبا حؤرمتله یاناشؽر. آنادوْلو بَیلیک معمارلؽغینین ایلک نۆمونه‌لریندن بیری، داخیلی مکانئ بؤیوک بیر گۆنبزین آلتؽندا بیرلشدیرمه‌یی و موْنومئنتال معمارلؽق قۇرولوشو یاراتماغؽ هدفلَین عوْثمانلی معمارلؽغینین فوْرمالاشماسینا ایشاره ائدن مانیسادا سارۇهان بَیلیگی طرفیندن تیکیلمیش اۇلوجامی مسجیدیدیر (۱۳۷۴). همچینین، بَیلیکلرین علمه داها چوخ اهمییت وئردییینی گؤسترن مدرسه‌لرین تیکینتیسینین آرتماسؽ دا دقتلاییقدیر.


بیرینجی دؤور آنادولو بیلیکلری
بیلیکباشکندحکومت دؤره سی چاکا بی‌لیگیایزمیر۱۰۸۱-۱۰۹۸اخلاط‌شاهلار بی‌لیغی آخلاط۱۱۱۰-۱۲۳۱آرتوقلو بی‌لیگی حسن کیف, ماردین, خارپوت۱۱۰۲-۱۴۰۹دانیشمندلیلر بی‌لیگیسیواس۱۰۷۱-۱۱۷۸دیلماچ اوغوللاری بیلیگی بیتلیس۱۰۸۵-۱۱۹۲اینال اوغوللاری بی‌لیگیدیاربکیر۱۰۹۵-۱۱۸۳مئنگۆجکلو بی‌لیگیارزینجان, سونرا دیوریغی۱۰۸۰-۱۲۲۸سالدوقلو بی‌لیغی ارزیروم۱۰۷۲-۱۲۰۲چوبوک اوغوللاری بی‌لیگیخارپوت۱۰۸۵-۱۱۱۲ تانری برمیش بیلیگیافس۱۰۷۴-۱۰۹۸

 ایکینجی دؤور بیلیکلری
+ بیلیکباشکند حوکومت دؤره سیآلائیهآلانیا۱۴۲۱–۱۲۹۳آیدین اوغوللاری بی لیگیبیرگی ـ آیاسولوق ـ سلجوق۱۳۰۸–۱۴۲۶جاندار اوغوللاری بیلیگیافلانیقاسطامونوسینوپ۱۲۹۲–۱۴۶۱جانیکسامسون۱۳۰۰–۱۴۶۰چوبان اوغوللاری بیلیگی قاسطامونو ۱۲۱۱-۱۳۰۹ذۆلقدر اوغوللاری بیلیگیقهریمان ماراشالبیستان۱۳۳۹–۱۵۲۱ائرتنا بی‌لیغی قئیصریهسیواس۱۳۲۸–۱۳۸۱ارزینجان بیلیگیارزینجان ۱۳۷۹–۱۴۱۰اشرف‌اوغوللاری بیلیگی بی شهر ۱۲۸۰–۱۳۲۶گرمیان اوغوللاری بی‌لیگی کوتاهیه۱۳۰۰–۱۴۲۸حمید اوغوللاری بی‌لیگیاگیردیر۱۳۰۱–۱۴۲۳ایناچ اوغوللاری بیلیگیدنیزلی۱۲۶۱–۱۳۶۸قاضی بورهان الدین بیلیگی سیواس۱۳۸۱–۱۳۹۸قاراسی بیلیگیبالیق اسیر۱۲۹۷–۱۳۶۰منتشه اوغوللاری بی لیگیمیلاس۱۲۸۰–۱۴۲۴عثمان اوغلو (سونرالار  عثمانلی ایمپیراتورلوغو)سوغوت۱۲۹۹–۱۹۲۲اؤزر اوغوللاری بیلیگی اوزرلی۱۳۷۴–۱۵۱۶پروانه اوغوللاری بیلیگیسینوپ۱۲۷۷–۱۳۲۲ رمضان اوغوللاری بی لیگیآدانا۱۳۲۵–۱۶۰۸صاحیب آتا اوغوللاری بیلگی  افسون قاراحیصار۱۲۷۵–۱۳۴۲ساروخان اوغوللاری بی لیگی مانیسا۱۳۰۲–۱۴۱۰تاج الدین اوغوللاری بی لیگینیکسار۱۳۰۳–۱۴۱۵تکه اوغوللاری بی لیگیآنتالیا۱۳۲۱–۱۴۲۳قارامان اوغوللاری بی لیگی قارامان-ارمنک-قونیه۱۲۵۰–۱۴۸۷

بیلیکلرین قورولوشو و ساواش نیظامی
آنادولو بیکیلرین قوروجولاری طایفالاریدی.آنادولو سلجوقلاری بو طایفالاری بیزانس سرحدینه یرلشدیرمیش و تورپاقلاری طایفا باشچیلارینا ایکتاش(تیول) کیمی ورمیشلر.
ایکتاش سیستمینه گوره ، تورکمن باشچیلاری موحاریبه وختی سلجوقلو سولطانینا وریلن تورپاق موقابیلینده ، عسگر گؤندریرده. تورپاق سولطانا مخصوصیده ، بیلرین ایسه اونو بجرمخ حوقوقی واریدی. بو باشچیلار موستقیلیکلرینی اله گتیرنن سونرا،  آنادولو سلجوقلو دولت گورولوشونو اؤزلرینه نیمونه گوتوردیلر.
آنادولو بیلیکلرینده ، دولت ایدارسی خانیدانین الیندیدی. بو خانیدانین ان بؤیوک و یا ان نوفوذلیسی ، اولو بی (بؤیوک بی) آدلانیردی.اولو بی دولت قرارگاهیندا یاشییردی و ایالتلرین ایدارسین اوز اولادلارینا و یا قارداشلارینا تاپشئرئردی. دولت ایشلری دیواندا و یا شورادا موذاکیره ادیلیرمیش و قرار وریلیرده ، آیرجا حوقوق ایشلرینه قاضیلر و عسگرلیک ایشلرینه سوباشی لار ایداره ادیردی.دولتین پول واحیدی بؤیوک بیین آدنا ضرب اولونوردی.
آنادولو بیلیکلرین اوردوسو سوواره و پیادا یا شامیلیده و ساواش زامانی اوردو اؤچ گولا بؤلونؤردی ، بؤیوک بی مرکزی قوولره ، اوغوللاری و یا قارداشلاری ساغا و سول جیناحلارا باش یتیریردیلر.ساواش دا اونملی ایشلدن سیلاحلار ، اوخلار ، یایلار ، قئلئنجلار ، نیزه لر ، خنجرلر ، بالتالار و گؤرزلریمیش.
تۇرکمان طایفالارئ مۆحاریبه‌لر زامانئ اؤز باشچؽلارینین امری ایله یۆروشلره چؽخیر، مۆحاریبه‌دن سوْنرا ایسه اؤز یاشایؽش یئرلرینه قایؽدیردیلار. بَیلیکلرده اوْردونون ترکیبینه هم آتلؽلار گتیرن تیمارلؽلار، هم‌ده پییادالار داخیل ایدی. تیمارلؽلاردان اوْنلارا وئریلن تیمار گلیرینه اۇیغون دؤیوشچو قۆوه‌سی ساخلاماق طلب اوْلونوردو. تیمار صاحیبی وفات ائتدیکدن سوْنرا اوْنو اؤلادلارینا اؤتوروردو.دؤیوشده اوْردو اۆچ حیصّه‌یه بؤلونوردو: مرکز، سوْل و ساغ جیناهلار. هر بیر جیناهدا اؤن قۆوه و ائحتیاط قۆوه‌سی وار ایدی. حؤکم‌دار مرکزده‌کی قۆوه‌لره، کیچیک بَیلر ایسه جیناهلارا کوْماندانلیق ائدیردیلر. حؤکم‌دارین یئترینجه بؤیوموش اوْغلو یوْخ ایدیسه‌، جیناهدا حؤکم‌دارین اعتیبارلؽ امیری و یا قوْهومو کوْماندان اوْلوردو. جیناهئن باش کوْماندانی چوْخ واخت سۇباشی آدلانؽردی. دؤیوشچولر اوْخ، یای، قؽلینج، قالخان، نیزه‌، خنجر، گۆرز، بالتا، کاتاپۇلتدان ایستیفاده ائدیردیلر. بۇندان علاوه‌، اوْردولاردا ناغارا، زۇرنا و باشقا آلتلرده ایفا ائدن مۇسیقیچیلر‌ده وار ایدی.
قارامانوْغوللاری ایییرمی بئش مین آتلؽ و ایییرمی بئش مین پییادادان عیبارت بیر اوْردو یؽغا بیلیردی. گرمییانوْغوللاری ایکی یۆز مین‌دن چوْخ پییادا، اشرفوْغوللاری یئتمیش مین پییادا، حمیدوْغوللاری قؽرخ مین پییادا و آتلؽ، جانداروْغوللاری ایییرمی بئش مین آتلؽ، منتشوْغوللاری یۆز مین پییادا، آیدؽنوغوللاری و کارسیوْغوللاری یئتمیش مین پییادادان عیبارت اوْردو یؽغماغا قادیر ایدی.
بَیلیکلرده اخیلرین سیلاحلؽ تشکیلاتلارؽ وار ایدی. ایبن بتۇته دنیزلیده گؤردویو اخی بیرلیکلری حاقؽندا قیدلر آپارمؽشدیر. بۇ بؤلملرین تحلۆکه‌سیزلیک فۇنکسییالاری وار ایدی. شیهابددین عؤمری یازمؽشدیر کی، گرمییانوْغوللاری ایله حمیدوْغوللاری بَیلیکلرینده باخئش و تعلیملر کئچیریلیردی. گرمییانوْغوللاری اؤز سرحدلرینه قوْشون توْپلاییر و اوْرادا تعلیم مانعورلری کئچیریردیلر.
دنیزکنارؽ اراضیلرده یئرلشن بَیلیکلرین دونانمالاری وار ایدی.

 قایناقلار