میرزا حسین جعفری زنوزی

میرزا حسین جعفری زنوزی ـ آذربایجانلی عالیم و شاعیر.

 آدی 
آدی حسین‌دیر. بیلیکلی اولدوغو اۆچون، هم یئرلیلری اونا «میرزا حسین» دئیه‌ردیلر. سوی آدی جعفری، نسبی زنوزی و یا مرندی یازیلیبدیر.جعفری زنوزی، میرزا حسین. دیوان اشعار ترکی، مقدمه، تصحیح و تحشیه: دکتر حسین محمدزاده صدیق، تهران، تکدرخت، 1389، ص 12.

 تخلصی 
تخلصی آذریدیر. اونو «آقا میرزا حسین جعفری زنوزی مرندی متخلص به آذری» آدلاندیریبلار.

 دوغولدوغو یئر 
آذری‌نین دوغولدوغو یئر، زنوز شهری‌دیر. بۇ شهر، مرندین داغلیق بؤلگه‌سینده یئرلشیر. مرند ـ جلفا جاده‌سیندن ۱۰ کیلومتر فاصله‌سی اوْلان زنوز، مرند شهری‌نین شمال حیصه‌سی‌نین ۲۵ کیلومترلیگینده قرار تاپمیشدیر.
زنوز شهری عالیملر، شاعیرلر و فلسفه‌چیلر یوردودور. اورادان ملا عبدالله زنوزی، اوغلو آقا علی حکیم مدرس کیمی فلسفه‌چیلر، فانی تخلص ائدن آیت‌الله محمد حسن ریاضی، ملا محمد علی، مضطر و فخرالدین محزون کیمی عالیم و شاعیرلر ظهور ائتمیشدیر.همان، ص 12.

 عائله‌سی 
آذری، اکبر قیزی هاجر ایله ائولنمیش و علی، عزیز، فریدون، جعفر، غفار، احمد و نصرت آدلی یئددی اوشاق صاحیبی اولموشدور.

 یاشاییشی 
آذری گنج ایکن تبریز ـ جلفا دمیر یولوندا ایشه باشلامیشدیر. سونرالار عائله‌سی ایله «گده بیگ» شهرینه گئتمیش، تئلقراف فنّی، روس دیلی و فرانسه دیلینی اؤیره‌نمه‌یه باشلامیشدیر.
بیر مۆدت  گده بگ و باکی شهرلرینده یاشادیقدان سوْنرا، ۱۳۰۹ ش. ایلینده اوچ اوشاغی ایله بندرانزلی یولو ایله تهرانا گلمیش و ۱۳۱۰ـ نجو ایلده «شمشک» معدنینده، حسابدار اولاراق ایشه باشلامیشدیر.
اون ایل همین وظیفه‌ده ایشله‌دیکدن سوْنرا، ۱۳۲۰ ـ نجی ایلده، دوغوم یئری اوْلان زنوز شهرینه قاییتمیشدیر. ۱۳۲۹ ـ نجی ایلده ایش دالینجا تهرانا و سوْنرا دامغان شهرینه گئتمیش و بیر داها زنوزا قاییتمیش اکینچیلیک ایله مشغول اولموشدور.
۱۳۳۶ ـ نجی ایلده بیر داها تهرانا مهاجرت ائتمیش و ۱۳۳۷ ـ نجی ایل بهمن آییندا رحمته گئتمیشدیر. انّا للهِ و انّا الیه راجعون.همان، ص 13.

 وطن سئوه‌رلیک و خلقی‌لیک 
آذری .. بیر وطن سئوه‌ر شاعیردیر. ایران و ایرانلی اۆچون اوره‌گی چیرپینان شاعیر، بیر چوخ شیکایت‌آمیز شعرلرینده ایران باستان، درفش کاویان، تاریخ ایران قدیم، بهمن، دارا، فریدون، اردوان و سائره بۇ کیمی اصطلاح و کلمه‌لردن بول ـ بول استفاده ائدیر و رضاخان اصول ـ اداره‌سینی افشاء ائدرک، خلقی جهالت و بیلیک‌سیزلیک ایچینده ساخلایان غدّار حکومتی رسوا ائدیر و حکومتین عالیجناب آداملارینی بی‌وطن و خاین آدلاندیریر:
قیدیوی چکمز سنین هر بی‌وطن عالیجناب،
حیله و تزویردیر هر ایشلری آنلا حساب.
بی‌وطن خاینده اولماز آبرو، شرم و حجاب،
هر بیری آچمیش اؤزونه بیر دکان آغلار بیزه
و یا بیر یئرده دئییر:
عمرلردندیر اوْلوب ویرانه استبداددان،
اجنبی خادملری‌دیر هر چه باداباددان.
گونده مین نیرنگ ایله مین قان ایچن جلاّددان،
ملت ایران اولوبدور مرده تک احیا کیمی.

او، رضاشاه حکومتی‌نین داغیلماسی و بیر پیشوانین ظهورونو آرزو ائدیر:
حق الی ائتسین کمک بۇ دُورده بیر رهنما،
رهبر ائتسین میهنه ملت‌پرست بیر پیشوا،
آذری گؤرسون سئوینسین، ائیله‌سین شور و نوا،
گلشن ایران زمینده بلبل شیدا کیمی.همان، ص 14.

 طنز شاعیری 
آذری، طنز شاعیریدیر. اونون ایجتیماعی ـ سیاسی طنزلر و تازیانه‌لری رضاخان حکومتی زمانیندا یازیلمیشدیر. قیزغین طنز یازما فعالیّتی ۱۳۱۰ ش. ایلیندن باشلاییر، ۲۹–۱۳۲۰ ش. ایللری ایسه اونون ان محصولدار ادبی فعالیت دؤرو حساب اولور.

 وحدت اسلام 
آذری هم بیرینجی و هم ایکینجی بین‌الملل ساواشلارین گؤرموش، اسلام عالمی و موسلمانلارا ده‌ین ضربه‌لری حس ائتمیشدیر. او، دفعه‌لر فریاد ائدرک دئییر:
هانی او وحدت اسلام، او اتّفاق امم؟
هانی او صدق صداقت، سخا و بذل کرم؟همان‌جا.

 آذری و مذهب 
میرزا حسین آذری دیندار و مذهبی بیر شاعیر اولاراق، مخلص بیر شیعه کیمی ظهور ائتمیشدیر. شیعه ایماملاری و کربلا شهیدلری‌نین آدلارینی دفعه‌لر شعرلرینه سالمیش و شیعه معارفینی یایمیشدیر.

 روحانی‌نمالار 
آذری‌نین آتاسی روحانی ایدی و افتخار الذاکرین لقبی آلمیشدیر. اؤزو گوجلو بیر دینی تربیه صاحیبی و مخلص بیر دیندار ایدی. بونا گؤره ده اؤز عصرینده رضاخان حکومتینه خدمت و یاردیم ائدن و دینی وسیله قرار وئرن روحانی‌نمالاردان دانیشیر و اونلاری افشا ائدیر.

 بیلیگی 
آذری، تورکجهدن علاوه، روسجا، فارسجا، فرانسه‌جه و عربجهنی یاخشی بیلیرمیش. فارس دیلینی زنوزدا مکتب‌خانادا اؤیره‌نمیش، عرب دیلی و ادبیاتینی، ملا عباس افتخار زنوزی‌دن تعلیم آلمیش و قرآن و عرب ادبیاتی ایله تانیش اولموشدور.
روسجا، فرانسه‌جهنی دا گده بیگ و باکی شهرلرینده یاشارکن اؤیره‌نمیشدیر.

 موسیقی 
آذری یاخشی تار چالارمیش و اوغلو علی جعفری‌نین دئدیگینه گؤره:
«گاهی در مجالس جشن و سرور اهل محل و دوستان شرکت می‌کرد و شور و حالی به مجلس می‌بخشید.»

 فرخی یزدی‌دن تأثیر 
فرخی یزدی، رضاخان استبدادی ایللرینده ظهور ائدن، اونون اؤز باشینالیغی ایله قیزغین مۆباریزه‌یه باشلایان آدلیم شاعیردیر.
فرخی‌نین رنجبر عنوانلی شعرینه یازدیغی نظیره:
بئز تومان، کهنه چاریق، حالین پریشان رنجبر،
گون قاباغیندا چالیش، اود دوتگیلن، یان رنجبر!همان، ص 18.

 یارادیجیلیغی 
آذری تخلوص ائدن میرزا حسین آذری جعفری زنوزی‌نین دیوانی‌نین علمی نشرینی چاپ ائدن دکتر حسین محمدزاده صدیق اونون شعرینین مضمونلاری باره‌سینده دئییر:
«میرزا حسین آذری تمام ایله ایجتیماعی و انتقادی ـ سیاسی شعرلر یازان طنز شاعیریدیر.
ایکینجی دونیا ساواشی زامانی یاشایان شاعیر، متفق‌لرین اؤلکه‌میزه سوخولمالارینی گؤرموش، ساواشا معروض قالان ائللرین آجیناجاقلی حیاتی ایله ماراقلانمیش، ساواشی پیسله‌ایر و جنگی هده‌له‌ایر:
دۆنیا اوزوندن بی‌درنگ،
نابود اولسون آلات جنگ،
خمپاره و توپ و تفنگ،
جنگ ایسته‌ین جلاده ننگ!»همان، ص 19.

 قایناقلار 

بؤلمه:تورک یازیچیلار
بؤلمه:تورک شاعیرلر
بؤلمه:کیمسه‌لر