سالار تورکجه‌سی

سالار تۆرکجه‌سی، سالار دیلی یوخسا سالارجا، تورک دیللری نین اوغوز قروپونا باغلی بیر دیل دیر. 70000 نوفوس دانیشانی واردیر. سالارلارین چوخو چین اؤلکه‌سینین قانسو و چینقهای اوستانلاریندا یاشاییرلار. کئچمیشده بو دیلی اویغور تورکجه‌سینین بیر دیالکتی حساب ائدیردیلر. لاکین بو دیل اوغوز-تورکمن قروپونا باغلی دیر چونکو سالارلار سالور (اوغوز تورکمانلار) طایفاسیندان اولموش و 14-جۆ عصرده تورکیستاندان چینه کؤچموشلر. سالار تورکجه‌سی ایکی بؤیوک دیالکته آیریلیر. بیرینجی دیالکت تبت دیللری و چین دیللریندن و ایکینجی دیالکت اویغور تورکجه‌سی و قازاق تورکجه‌سیندن تاثیر آلمیشدیر.
ایلک دفعه روس سیاح ق.ن. پوتانین 1886 -1883 ایللرینده اورتا آسیایا اولان تدقیقی سفرینده بو اتنیک قروپلا قارشیلاشیب اونلارین دیللریندن معلومات توپلامیشدیر. پوتانین 1893-جو ایلده توپلادیغی معلوماتی جمعلشدیریب کیچیک سؤزلوکلرله بیرلیکده چاپا یئتیرمیشدیر. پوتانین‌ین کیتابیTangutsko-tibetskaya Okraina Kitaya i Central'naya Mongolia I-II. Sanktpeterburg 1893 1950 -نجی ایلده یئنیدن چاپ اولوندو، آنجاق سؤزو گئدن سؤزلوکلره اوندا یئر وئریلمه‌میشدیر. پوتانین‌دن سونرا 1894-جو ایلده راک هیل آدیندا باشقا بیر شخص، بیر نئچه واخت آرالاریندا یاشادیغی چین سالارلارینین دیلی و یاشاییشی باره‌ده اؤز معلومات و موشاهیده‌لرینی بیر کیتابدا چاپ ائتدییادداشتهای سیاحت مغولستان و تبت در سال 1891 و 1892.

الیفبا
 А а B b C c Ç ç D d Е е F f G g Ğ ğ H h I ı İ i J j K k L l M m N n Ñ ñ O o Ö ö Р р Q q R r S s Ş ş T t U u Ü ü V v X x Y y Z z

سالار تورکلری
سالار تورکلری چین اؤلکه سینین قانسو اوستانیندا یاشاییرلار. اونلار لانچو شهرینین باتی‌سیندا، هوانقهو چایی‌نین گونئی ساحیلینده یاشاییرلار. سالارلار اکینچیلیک و مالدارلیقلا مشغول اولورلار.TURK ANSiKLOPEDiSi CiLT XXVIII MiLLi EGiTiM BASIMEVi ANKARA 1980
سالار تورکجه‌سی‌نین باتی دیالکتلریندن بیری قازاخیستانین سینیرلاری یاخینلیغیندا، گولچا بؤلگه‌سینده ایشلَنیر.Tangutsko-tibetskaya Okraina Kitaya i Central'naya Mongolia I-II. Sanktpeterburg 1893

سالار تورکجه‌سیندن نومونه لر
 سای یَهخی دَرَی؟ (?Sai yehxi derei) : سن یاخشیسان؟
 مای یَهخیا اَیرا. (Mai yehxia eira) : من یاخشی یام.
پوتانین ین سنگیر چایی کناریندا یئرلشن تاشکول کندیندن قئیده آلدیغی بیر نئچه سؤزTURK ANSiKLOPEDiSi CiLT XXVIII MiLLi EGiTiM BASIMEVi ANKARA 1980 و اونلارین آذربایجان تورکجه‌سینده موعادیللری:
 آخساخ (axax): چلاق، آغساق
 آروخ (arux): اَرخ
 آگا (aga): آغا
 آگاش (agaş): آغاج
 آگی (agı): آغو، زهر
 آگیر (agır): آغیر
 آلچی (alçi): آلتی
 آیاخ (ayax): آیاق
 اوش (üş): اوچ
 اُخ (ox): اُخ
 ایپخ (ipex): ایپَک
 ایدی (idi): یئددی
 ایشکی (işki): ایکی
 ایلان (ilan): ایلان
 ایلخ (ilex): الک
 بولوت (bulut):بولود
 پال (pal): بال
 پالتا (palta): بالتا
 پالچیگ (palçig): پالچیق
 پالیگ (palig): بالیق
 پیر (pir): بیر
 تؤرت (tört): دؤرد
 تُتاخ (totax): دوداق
 تَمیر (temir): دَمیر
 توز (tuz): دوز
 تیرناگ (tırnag): دیرناق
 چیچین (çiçin): توتون، توستو
 خاب (xap): قاب
 خاتی (xati):  بَرک، قاتی 
 خالون (xalun): قالین
 خیسیراخ (xısırax): قیسراق
 ساگیر (sagır): کار، ائشیتمه ین
 سکسن (seksen): سَکسَن(80)
 کاز (kaz): قاز
 کانات (kanat): قانات
 کِگِلیخ (kegelix): کَکلیک
 کمه (keme): گَمی
 کوت (kut): قورد
 کؤخ (köx): گؤگ، گؤی
 کوساخ (kusax): قورساق
 کولاخ (kulax): قولاق
 کومیش (kümiş): نقره= گوموش
 کوی (koy): قویون
 کویروخ (kuyrux): قویروق
 کیزیل (kızıl): قیزیل
 کیشی (kişi):کیشی، اینسان
 کیلیش (kiliş): قیلینج
 گُل (gol): قول
 گندیخ (gendix): گؤبک
 گوری (guri): قورو
 گؤمیر (gümir): کؤمور
 یاخا (yaxa): یاخا
 یاخین (yaxın): یاخین
 یارواخ (yarvax): یارپاق 
 یامان (yaman): یامان
 یاناخ (yanax): یاناق
 یوز (yüz): عدد یوز(100)
 یول (yol): یول
 یوم (yum): قوم

 قایناقلار 

بؤلمه:تورک دیلی بؤلمه:دیللر بؤلمه:آسیا_دیللری