دیرسه خان اوغلو بوغاج خان بویو (بیرینجی بوی)

دیرسه خان اوْغلو بوغاج خان دده قورقود کیتابی‌نین درسدن نۆسخه‌سی اساسیندا اوْن ایکی بوْیدان بیریدیر. واتیکان نۆسخه‌سینده بوْیون آدی حکایتِ خان اوغلو بوغاج خان کیمی یازیلیبدیر.

 موضوع 
باياندور خانین صؤحبتینه گئدن دیرسه خانین قارا اوْتاغا اوْتورتولماسی ایله دیرسه خانین قارشیلانماسی سێراسینداکی دۇيغو و دۆشونجه‌لری ایله اوْغلو بۇغاج خانین قهرمانلیقلارینی ایضاح ائدن دده قوْرقود حیکایه‌سی.

باياندور خان حؤکم خالقا هر ایل بؤيوک مراسیم تشکیل، يئنه بیر ایل گله‌جک قوْناقلارین اۆچ آيری چادیردا آغیرلانماسینی امر ائدیر. بۇنلار آق، قێرمیزی و قارا چادیرلاردیر. آق چادیر اوْغلان اۇشاغی اوْلانلارا، قێرمیزی قێز اۇشاغی اوْلانلار اۆچون، قارا چادیر ایسه هئچ اۇشاغی اوْلمايانلار اۆچوندور. بايیندیر خان اۇشاغی اوْلمايانلاری، اوشاق بوْیلارینا دۆشمه‌یَنلری تانری‌نین لعنت اوْلانلاری اوْلاراق گؤرور. دیرسه خانین ایسه اۇشاغی يوْخدور يانینداکی ۴۰ آدامیيلا گلدیگینده بۇ داورانیشی خوْش قارشیلاماز و خانیمینا حساب سوْروشماغا قرار وئریر. خانیمیندان حساب سوْروشارکن اؤزونو اؤيود-نصیحت دینلرکن تاپار، آما اؤيودو ده تۇتار و بؤيوک يئمک نیظاملار. اینسانلارا کؤمک ائدر خئير دۇعاسی آلیر و سوْنوندا ساغلام بیر اوْغلو اوْلور. اوْغلان بؤيوير و باياندیر خانین بؤيوک بوْغاسیيلا گۆله‌شیر، قۆتلی يۇمروغويلا اؤکوزو دۆزومونلر و يئنر. شان قازانار دده قوْرقودون ایلتیفاتلارینا نایل اوْلور، آتاسی طرفیندن دا تلطیف اوْلوناجاق. بۇنو قێسقانان آتاسی‌نین ۳۴ آدامی فسادلیق دۆشونورلر و آتاسینی بۇغاج خانا قارشی دوْلدورورلار. بیر اوْو نیظاملارلار و اوْ سێرادا جۆر اوْيونلارلا اوْغلانی آتاسینا وۇردورورلار. بۇغاج خان آناسی‌نین سۆدو و داغ چیچگی اوْغلانین ياراسینا درمان اوْلور. اوْغلان ۴۰ ایگید طرفیندن قاچیریلان آتاسینی قۇرتارار. دیرسه خان اوْغلونا تاخت وئریر.

 بوْیدا اوْلان اسکی رسملر و اینانجلار 
بوْیدان بایاندور خانین قوْناقلیغیندا، اوْغلو اوْلان کیشی‌نین اوْتاغی آغ بوْیالی، قیزی اوْلان کیشی‌نین اوْتاغی قیزیل بوْیالی و قیز-اوْغلو اوْلمایان کیشی‌نین اوْتاغی قارا بوْیالی اوْلماق گؤرسه‌نیر. اوْلادی اوْلمایانی الله تعالی قارغاییب دئییرلر.

بوْیدا تانریدان حاجت ایسته‌مک و حاجت قبول اوْلماغی اۆچون قۇربان کسمک، یوْخسوللارا پای وئرمک و بۇنا اوْخشار ایشلر شرح ائدیلیر:

بوْیدا اۇشاغی دایه الی ایله بؤیومه‌سی سؤیله‌نیر:

اَیلنجه اۆچون بۇغا ایله بۇغرا ساواشدیرما رسمی:

 بوْیداکی شخصیتلر 
بایاندور خان، دیرسه خان و بوغاج خان دده قوْرقود کیتابی‌نین بیرینجی بوْیونون اساس شخصیتلریدیرلر.
 بایاندور خان 

دده قورقود کیتابی‌نین دیرسه خان اوْغلو بوغاج خان بوْیوندا (بیرینیجی بوْی) بایاندور خان باره‌سینده بۇنلار یازیلیبدیر:

 اؤنجه‌کی بوْی:مقدمه داستاندا یئری
بیرینجی بوْی سوْنراکی بوْی:سالور قازانین ائوی‌نین یغمالانماسی

 قایناقلار 

 قئیدلر 

بؤلمه:دده قورقود کیتابی
بؤلمه:دده قورقود کیتابی‌نین بویلاری