دمیر

دمیر، سمبولو Fe و آتوم سایی سی۲۶ ,سیخلیغی ۷٫۸۷۴g/cm۳
بیر مئتال آدی‌دیر. بیرینجی گئچیک متال قروپوندا یئر آلیر و یئرین چوْخلو کوتله سی دمیردن اولاراق. چوخلو یئر ایچری چکیردکی ویئر اشیک چکیردکی بۇ ماده دن تشکیل اولور. دؤردونجو دئیرلی ماده یئر اوزونده‌دیر.

۱۴۰۰ ایل میلاددان قاباق چاتوش (هیتی) ائلی دمیر ایشلتمگی بیلینیر.CHRONOLOGY OF IRANIAN HISTORY PART 1 iranicaonline.org

 کیمیاسال اؤزللیک‌لری 
دمیر دوغال ماده سی چوْخ صاف و ایشیق گوموشو توتقون بویاغی واردیر. اکسیژن اونو اکسیده ائدر و پاسلانار، پاسلی دمیر قیرمیزی یا قارالتی بویاسی‌ندادیر. دمیر دوغال کریستالی چوْخ یوموشاق‌دیر، آلومینیومدان یوموشاق اولان بۇ مئتالی کربون قاتماقلا برک ائدرلر. کربون یوزده چوْخ آز دمیرله قاریشسا اونو برک ائدر و پولاد ائله گلر.

گویده بؤیوک قیرمیز اولدوزلاردا چوْخلو دمیر اولار. قویروفلو اولدوزلاردا و یئر کیمی آغیر کوره لرده چکیردکلری دمیردن اولار.

دوغال دمیر یئر اوزونده چوْخ چتین تاپیلار چون هوا و سودا تئز پاسلانار و آیری ماده لرله تئز قاریشیار. معدن دوغال داشلاریندا گرک دمیریدن اکسیژن آلینا. دمیر داشی Fe۲O۳ دمیرین پاس‌یدیر کی اونو دوغال دمیر ائدللر و دمیردن چوْخ قالارلی وبرک آلیاژ اله گلر. چوخلو دمیر آلیاژی کربوندان‌دیر.

دمیر چکیردگی‌نده چوْخ گوجلو نوکلئون چکیمی وار و اونا گوره سینماز بیر ماده‌دیر. تکجه نیکل ۶۲Ni اوندان گوجلو چکیردک چکیمی‌نه صاحیب‌دیر. چوخلو قالارلی نوکلوئید دمیر Fe۵۶چکیردگیدیر. بۇ دمیر اولدوزلاردا چکیردک یاپیشماقدان اله گلیر. دمیر چوْخلوغو یئر اوزونده نیکلدن داها چوْخدور.

Fe+۲، فروس یوندور کی بوتون حئیوانلار اونو ایشلدیر و بوتون جانلی‌لار اونو ایشلدیرلر. دمیر اولمایان حیات‌لاردا منگنز اونون یئرین آلیر و هموقولوبین یئرینه هموسیانین رول آلیر.

 قایناقلار 

بؤلمه:فیزیک
بؤلمه:دمیر
بؤلمه:شیمیایی عونصورلر
بؤلمه:Transition metals
بؤلمه:Ferromagnetic materials
بؤلمه:Biology and pharmacology of chemical elements
بؤلمه:Dietary minerals
بؤلمه:Cubic minerals
بؤلمه:Building materials
بؤلمه:Pyrotechnic fuels