فارس دیلی

فارس دیلی  یادا فارسجا () — ایران، افغانیستان و تاجیکیستان اؤلکه‌لرینده دانؽشؽلان دیل، و اؤزبکیستان اؤلکه‌سینده کیچیک بیر آزؽن‌لؽغا صاحیب اوْلان دیل، هیند آورۇپا دیل عائیله‌سینه باغلؽ بیر دیل‌دیر. هیند-آورۇپا دیل عائیله‌سی‌نین بیر قوْلۇ اوْلان هیند-ایران دیل عائیله‌سی‌نین ایران دیل‌لرینه باغلؽ‌دؽر.
فارسجا و لهجه‌لری، ایران، افغانیستان و تاجیکیستاندا رسمی وضعیتی وار. سیا دۆنیا حقاییق کیتابؽنا گؤره، ۶۰ میلیونا یاخؽن آدامؽن آنادیلی فارسجادؽر و جمعاً ۱۱۰-میلیون نفر بۇ دیلده دانؽشماغؽ باشارؽر.

 فارسجانین لهجه‌لری 
ایستاندارد فارسجانؽن اۆچ چاغداش واریانتی واردؽر:
 فارسجا: ایراندا دانؽشؽلان چاغداش فارسجا
 دری‌جه: افغانیستان، اؤزبکیستان و پاکیستاندا دانؽشؽلان فارسجا
 تاجیک‌جه: تاجیکیستان، اؤزبکیستان و روسیه ده دانیشیلان فارسجا. کیریل الیفباسؽ ایله یازؽلار.
آیرؽ‌جا ایران، افغانیستان و تاجیکیستاندا ایستاندارد فارسجانؽن بیر آز فرق‌لی اوْلان یئرلی لهجه‌لرده واردؽر. لاری (ایران) و دروازی (تاجیکیستان) بۇلارؽن نۆمۇنه‌سی‌دیر.

ائتنولوق، دانؽشؽل‌دؽغؽ یئرلره گؤره بئله بؤلمک اوْلار:
 باتؽ(غرب) فارسجاسؽ و یا ایران فارسجاسؽ (ایران)
 دوغۇ(شرق) فارسجاسؽ (افغانیستان)
 تاجیکجه (تاجیکیستان، اؤزبکیستان)
 آیماق (افغانیستان)
 بوخارایجه (ایسرائیل، اؤزبکیستان)
 دروازی (افغانیستان، تاجیکیستان)
 دژیدی (ایسرائیل، ایران)
 پهلوانی (سیستان اوستانی‌نین بعضی یئرلرینده و افغانیستان)

چاغداش(مۆعاصیر) ایران‌دا و یا سرحدلره(مرزلره) یاخؽن بعضی یئرلرده، ائتنیک قۇرۇپ‌لارؽ دانؽشدؽغؽ باغلانتؽ‌لؽ دیل‌لر بۇلاردؽر:
 لورجا ایران‌ؽن گونئی(جنۇب) باتؽ‌سؽندا، لۇرستان و خۇزیستان اۇستان‌لارؽن‌دا
 تالؽش‌جا قوزئی(شیمال) ایران و آذربایجان‌ؽن گونئی(جنۇب) بؤلگه‌لرینده
 تاتجا شرقی آذربایجان اوستانی، زنجان  ویا قزوینده. آیریجا آذربایجان  ویا روسیه  بعضی یئرلرینده دانیشیلیر.
 دریجه (ویا گبری)، ایرانین یزد و کرمان بؤلگه‌لرینده بعضی زردوشتیلر طرفیندن دانیشیلیر.

تاجیکلرین دانؽشدؽغؽ فارسجا، سووئت دؤنمینده آیرؽ بیر ادبیات دیلی حالینه گلمیش اوْلوب، فارسجانؽن بیر لهجه‌سی اولماسؽ قارشؽ آیرؽ بیر دیل سایؽلؽر. ایراندا و افغانیستاندا عرب-کؤکلو فارس الیفباسی ایشله‌نیرکن، تاجیکیستاندا کیریل-کؤک‌لۆ تاجیک الیفباسی ایشله‌نیلیر.

اۆچ لهجه مۆقایسه اولسا، بیر-بیری‌ندن چوْخ فرق‌لی اولمادؽغؽ گؤرۆلۆر. افغانیستان فارسجاسؽن‌دا، کلمه‌لر فرقلی دئییلسه‌ده، ایران فارسجاسؽن‌دا یازؽلدؽق‌لارؽ کیمی یازؽلؽرلار. تاجیک فارسجاسؽن‌دا ایسه تلفۆظ‌ده‌کی فرق‌لر یازؽیا دا گلیر.

 یازی سیستمی 
فارسجا ایسلام‌دان قاباق پهلوی الیفباسی ایله یازؽل‌مؽش‌دؽر. بۇگۆن ایسه ایران و افغانیستان‌دا عرب-کؤک‌لۆ فارس الیفباسی ایله، تاجیکیستان‌دا دا کیریل الیفباسی ایله یازؽلماق‌دادؽر. ۱۹۶۷ ایلینده فارسجانؽن بیرلشمیش میلتلرین رسمی اساس‌لارؽنا دایانان لاتین الیفباسؽ ایله یازؽلماسؽ ایران طرفیندن قبۇل ائدیل‌دی. آنجاق ایسلام اینقیلابی ایله برابر ۲۰۰۰-ایلینده بۇ سیستئمین تکجه یئر آدلارؽ اۆچۆن ایشله‌نیله‌جگی اعلام اوْلدۇ.http://www.eki.ee/wgrs/rom1_fa.pdf

فارسجادا بۇ ۳۲ حرفلر واردیر:
ابپتثجچحخدذرزژسشصض‎طظعغفقکگلمنوهی

 فارسجا و باشقا دیللر 
فارسجا باشقا ایرانی دیل‌لر ایله طبیعی اولاراق بنزرلیک‌لری واردؽر. آشاغؽ‌داکؽ جدول‌ده، نئچه کلمه فارسجادا و دیگر ایرانی دیل‌لرده قارشؽ‌لاش‌دؽرؽلؽب‌دؽر. کلمه‌لرین تۆرکجه معناسؽ سون سۆتۇن‌دادؽر.
 فارسجا  دریجه  تاجیکجه  زازاجا کوردجه  مازندرانجا  تۆرکجه آب  Ov  Ob  Awe  Av  ئو  سو یک  Yak  Yak  Yew / Ju /Jew Yek  ات  بیر شب  Şov  Şeb  Şewe  Şev(bıhêrk)  شو  گئجه خواستن  Xastan  Xostan  Waştene  Xwestin/Wiştin  بخاستن  ایسته‌مک ایستادن  Sitonidan  Stondan  Vindetene  Sekinîn/Rawestin  اِسائن  دورماق گرفتن  Giriften  Giriften  Pé Gırewtene  Pê girtin/Zeftkirin  بَیتِن  توتوب آلماق، توتماق خریدن  Xariden  Hardiden  Hérînayene  Kirîn  بخری‌ین  ساتیب آلماق، پول ایله آلماق چند؟  Çand?  Çand?  Çend?  Çend?  چَن؟ نئچه؟ کو؟  Ku?  Ku?  Koti?  Ku/Kuder/Kuva?  کاجه؟  هارا؟ چطور؟  Çitu?  Çitur?  Se?  Çawa/Çilo/Çer/Çitan/Çiton/Çito/Çitu/Çitol?  چِتی؟  نئجه؟

 ائشیک باغلانتیلار 
 آریانپور سؤزلوک
 فارسجا-تورکجه سؤزلوک 
 لیسانی  فارسی 
 Wikibic 

 قایناقلار 

بؤلمه:ایران دیللری
بؤلمه:ایران مدنیتی
بؤلمه:افغانیستان‌داکی دیللر
بؤلمه:ایران‌داکی دیللر
بؤلمه:عراق دیللری
بؤلمه:تاجیکیستان دیللری
بؤلمه:آسیا دیللری