ارمنیستان

ائرمنیستان () و یا رسمی آدی ایله ائرمنیستان جۇمهۇریَّتی () — گۆنئی قافقازدا بیر اؤلکه و دؤولتدیر. تورکیه، گورجوستان، آذربایجان و ایران ایله سینیرلانیر. باشکندی ایروان شهری‌دیر.


 گئچمیش 
1828_جی ایل‌ده روسیه ایله ایران آراسیندا ایمضالانان تورکمن‌چای موقاویله‌سینه اساساً قوزئی آذربایجانین ناخچیوان خان‌لیغی و ایروان خان‌لیغی اراضی‌سینده ائرمنی ویلایتی تشکیل ائدیلمیش‌دیر. جمعی‌سی 25 مین ائرمنی‌نین یاشادیغی همین اراضی‌لره قاجار ایران و عثمانلی ایمپئریاسین‌دان کوتلوی صورت‌ده ائرمنی‌لر کؤچورولموش‌دور کی، ویلایتین ائتنیک ترکیبی روس‌لارین داها لویال قبول ائتدیگی خریستیان‌لارین سای اوستون‌لوگو ایله نتیجه‌لنسین و بونونلا دا ائرمنی ویلایتی‌نین اینظیباتی-اراضی بؤلگوسو مؤحکم‌لندیریلسین.

ائرمنی‌لرین ایران و تورکیه دن ایندیکی ائرمنیستان اراضی‌سینه کوتلوی صورت‌ده کؤچورولمه‌سی ایله پارالل اولاراق ائرمنی ویلایتینه داخیل ائدیلن ایروان اوستانی‌نین قیرخ‌بولاق، زنگی‌باسار، کؤرپوباسار، وئدی‌باسار، شرور، سورمه‌لی، دره‌کند-پارچانیس، سعدلی (Səədli)، تالین، سئییدلی-آغ‌ساققال‌لی، سردارآباد، گرنی‌باسار، آباران، دره‌چیچک، گؤیچه (بیر حیصصه‌سی) ماحال‌لارینین، ناخچیوان اوستانی‌نین الینجه‌چای، موازی‌خاتون، خوک (Xok)، ناخچیوان، دره‌له‌یه‌ز ماحال‌لاری‌نین، اوردوباد دایره‌سی‌نین اوردوباد، اه‌یلیس، دسته، بیله‌و و چننپ ماحال‌لاری تورک‌لری‌نین اکثریتی اساساً تورکیه و ایرانا کؤچمه‌یه مجبور اوْلموش‌لار.

1918-نجی ایل‌ده مایین 26-دا زاقافقازیا سئیمی بوراخیلدیق‌دان سوْنرا اولجه گورجوستان، مایین 28-ده ایسه آذربایجان و ائرمنیستان اؤز موستقیل‌لیگینی اعلان ائدیر. ژوئنون 4-ده تورکیه ایله ائرمنیستان آراسیندا باتومدا صولح موقاویله‌سی ایمضالانیر. بۇ  موقاویله‌یه اساساً ائرمنیستان جومهوریتی‌نین اراضی‌سی تقریباً 9 مین کو.کم، اهالی‌سی ایسه 321 مین نفر (او جمله‌دن 230 مین ائرمنی، 80 مین موسلمان، 5 مین یئزیدی کوردلری، 6 مین دیگر میللت‌لر) تشکیل ائدیردی. بۇ  جمهوریتین اراضی‌سینه یئنی-به‌یازید قضاسی، ایروان قضاسی‌نین بئش‌ده اوچو، ائچمیه‌دزین قضاسی‌نین دؤردده بیری، آلئکساندروپول قضاسی‌نین دؤردده بیری داخیل ایدی.Kazım Karabekirin Kaleminden, Doğunun Kurtuluşu, Ərzurum, 1990, səh. 371.

آلمان دیپلوماتی بئرنسدورف بۇ  منظره‌نی بئله تصویر ائتمیشدی: "تورکیه ائرمنی‌لره آنجاق سئوان (گؤیچه-مؤلف) گؤلونو ساخلاییب، هانسی کی، چیمه بیلرلر، آنجاق چیخماغا و اؤزلرینی قوروتماغا یئر قالماییب. باتوم موقاویله‌سینه اساساً ائرمنیستان جومهوریتی‌نین اراضی‌سی بیرینجی دونیا موحاریبه‌سینه قدر ائرمنی‌لرین ایروان قوبئرنیاسیندا کومپاکت یاشادیق‌لاری اراضی‌لره محدودلاشیردی.
 1918-نجی ایل‌لرده ارمنی تجاووزو 
1918-نجی ایل‌ده شرقی آنادولودا قیرغین‌لار تؤرتدیک‌دن سوْنرا تورک قوْشون‌لاری‌نین اؤنون‌دن قاچان ارمنی سیلاح‌لی قوه‌لری ژنرال آندرانیکین کومان‌دان‌لیغی آلتیندا گومرودن قاراکیلسه‌یه، اورادان دیلیجان دره‌سینه و گؤیچه‌یه، سوْنرا ناخچیوانا، اورادان دا زنگه‌زورا آدلایاراق، همین اراضی‌لرده کی موسلمان کندلرینی ویران قویموشدو. ائرمنی سیلاح‌لی قووه‌لری‌نین زنگزوردان قاراباغی تهدید ائتمه‌سی آذربایجان حؤکومتینی جدی ناراحات ائدیردی.

1918-نجی ایلین یاییندا ائرمنی سیلاح‌لی قووه‌لری گؤیچه‌نی دارماداغین ائتدیک‌دن سوْنرا ناخچیوانی ایشغال ائتمیش اورادان دا زنگه‌زور قضاسینا داخیل اوْلموش، گوروس ناحییه‌سی‌نی و شوشا یولونو اله کئچیرمیشدی‌لر. بونونلا علاقه‌دار آذربایجان حؤکومتی آوقوستون 15-ده ائرمنیستان حؤکومتینه اعتیراض نوتاسی گؤندرمیش، ائرمنی سیلاح‌لی قووه‌لری‌نین بۇ  آددیمینی تجاووز کیمی قیمتلن‌دیره‌رک، اگر ائرمنی قوْشون‌لاری‌نین آذربایجان اراضی‌سین‌دن چیخاریلماسینا قارشی تدبیر گؤرولمزسه، حادیثه‌لرین سوْنراکی اینکیشافی اۆچون مسولییت‌ین ائرمنیستان حؤکومتی‌نین اوزرینه دوشه‌جه‌یینی کسکین‌لیک‌له بیلدیرمیشدی. لاکین ائرمنیستان حؤکومتی حیله ایشلدیب آندرانیکین سیلاح‌لی قووه‌لری‌نین ائرمنیستان حؤکومتینه تابع اولمادیغینی بهانه ائده‌رک، آوقوستون 1-ده بیلدیرمیشدی کی، ژئنئرال آندرانیک و اونون دسته‌سی بوتون‌لوک‌له ائرمنیستان اوردوسوْنون ترکیبین‌دن سیلینمیش‌دیر. بونا سبب ایسه آندرانیک و اونون دسته‌سی‌نین ائرمنیستان داشناک حؤکومتینی تانیمادیق‌لارینی بیان ائتمه‌لری اوْلموشودو. ائله بونا گؤره ده ائرمنیستان حکومتی آندرانیکین و اونون دسته‌سی‌نین عمل‌لرینه جاواب‌دئه اولمادیغینی بیلدیرمیشدیAzərbaycan Respublikası Dövlət Arxivi, f.970, siy. 1, iş 11, v. 193.

1921-نجی ایل‌ده سووئت عسگرلری ائرمنیستانا داخیل اوْلوب، موستقیل‌لیگی لغو ائدیب سسری‌نین ترکیبینده ائرمنیستان سووئت سوسیالیست جومهوریتی‌نی یاراتدی‌لار. 1922-1936-نجی ایل‌لرده زاقافقازیا سووئت فدراتیو سوسیالیست جومهوریتینه داخیل ایدی. 1988-نجی ایل‌ده آذربایجان‌لا داغ‌لیق قاراباغ موختار ویلایتی‌نین ایستاتوسو اوستونده موناقیشه‌یه جلب اوْلونموشدو. بۇ  سببه گؤره 1988-1991-نجی ایل‌لرده 186 مین آذربایجان تورکو، 18 مینه یاخین کورد و 4 مین نفر روس اؤلکه‌دن چیخاریلمیش‌دیر.Organiztion of Liberation of Garabagh : Statistics of Losses in Armenian-Azerbaijan Wor In Azerbaijan in 1988 before Garabagh conflict 390 thousand Armenians lived (approximately 6% of Republic's population). Of these 180 thousand lived in Baku and 145 thousand lived in Dag-lyg Garabagh Autonomic Region (DGAR). According to population census in 1989 in Armenia 85 thousand Azerbaijani lived (about 3 % of population). In fact, the figure was higher because in January of 1990 in Azerbaijan 208 thousand former Armenian citizens fled to Azerbaijan were recorded: 186 thousand of Azerbaijani, 18 thousand of Kurds and about 4 thousand Russians.  موناقیشه ایندییه‌دک داوام ائدیر. 1991-نجی ایلدن ائرمنیستان جومهوریتی موستقیل اؤلکه‌دیر.

 اهالی 

ارمنیستان اهالی‌سینین 98%-ی ائرمنی‌لر, قالان‌لاری روس‌لار, یونان‌لی‌لار, اوکراین‌لی‌لار و س. ائتنیک قوروپ‌لاردیر. ائرمنی اورتودوکسی‌لیغی ان اوستون دین‌دیر.

 اینضیباطی بولونموش 
اؤلکه 11 ویلایته (مارزا) بولونور: آراقاتسوتن(آشتاراک)، آرارات(آرتاشات)، آرماویر(آرماویر)، گئغارکونیک(قاوار)، کوتایک(رازدان)، لوری(وانادزور)، شیراک(قیومری)، سیونیک(کافان)، تاووش(ایژئوان)، وایوتسدزور(ائخئقنادزور)، ایروان.

 ارمنیستان ویلایت‌لرینین تاریخی آدلاری 

 شهرلر 

 اصیل آدی دییشدیریلمیش آدی ایروان یئرئوان سردرآباد اوکتئمبریان کوز کامو گومرو لئنیناکان قاراکلیسه کیرواکان جلال‌اوغلو ائستئپاناوان حامام‌لی ائسپیتاک اوچ‌کلیسه ائچمی‌ازدین

 رایون‌لار 

 اصیل آدی دییشدیریلمیش آدی باسارکئچر واردئنیس قمرلی آرتاشات وئدی آرارات حاجی نظر کامو ملادورسون شائومیان کاروان‌سارای اینجیوان آغ‌بابا آماسییا اللر آبوویان چمبرک کرانسنوسئلس اولوخانلی ماسیس

 قصبه‌لر 

 اصیل آدی دییشدیریلمیش آدی آلاگؤز آراقاش آرپاچای آخوریان اورتاکلیسه میناسیان گؤیچه مارالیک آبیل‌کند کالینو طالیب‌اوغلو شوشاکئنت توووزقالا بئرد آللاه‌وئردی تومانیان

 گؤرونتولر 

 قایناقلار 

بؤلمه:ائرمنیستان
بؤلمه:ارمنیستان
بؤلمه:گونئی قافقاز
بؤلمه:دنیزه چیخیشی اولمایان اؤلکه‌لر
بؤلمه:جومهوریت‌لر
بؤلمه:Armenia
بؤلمه:شرقی اوروپا اؤلکه‌لری
بؤلمه:غربی آسیا اؤلکه‌لری
بؤلمه:Member states of the Commonwealth of Independent States
بؤلمه:اوروپا شوراسینین عوضو اولان دؤولتلر
بؤلمه:بیرلشمیش میلت‌لر اؤیه‌سی اؤلکه‌لر
بؤلمه:۱۹۱۸ میلادی ایلده قورولان بؤلگه‌لر و اؤلکه‌لر
بؤلمه:States and territories disestablished in 1920
بؤلمه:1918 establishments in Asia
بؤلمه:1918 establishments in Europe
بؤلمه:1920 disestablishments in Asia
بؤلمه:1920 disestablishments in Europe
بؤلمه:۱۹۹۱ میلادی ایلده قورولان بؤلگه‌لر و اؤلکه‌لر
بؤلمه:1991 establishments in Asia
بؤلمه:1991 establishments in Europe
بؤلمه:ارمنی‌جه دانیشان بؤلگه‌لر و اؤلکه‌لر
بؤلمه:روس‌جا دانیشان بؤلگه‌لر و اؤلکه‌لر
بؤلمه:آسیا اؤلکه‌لری
بؤلمه:اوروپادا اؤلکه‌لر