زنجان

زنجان یا دا زنگان، آذربایجان و ایرانین بؤیوک شهرلریندن دیر. بو شهر زنجان اوستانی‌نین مرکزی دیر. ۲۰۱۶-جی ایلین نوفوس سایی‌سی اساسیندا بو شهرین ۴۳۰٬۸۷۱ نفر اهالی‌سی وارمؽش.ایرانین آمار مرکزی 
زنجان شهری‌نین اهالی‌سی آذربایجان تۆرکۆ دور و آذربایجان تورکجه‌سینده دانیشیرلار. زنجان هاوا دۇرومو باخؽمؽندان، یای‌دا مۆلاییم و قؽش‌دا سوْیوق هاواسی اوْلار.

 زنجانین آدی 
زنجانین آدی زنگان لفظی‌نین مۆعرّبی دیر. یعنی عربلر بو شهره مۆسلّط اۇلان زامان عرب الیفباسیندا «گ» حرفی‌نین اولمادیغی اوچون زنگانی «زنجان» کیمی سسله‌ییبلر.

زنگانین آنلامی زنگین و زنگینلشمکدن گلیر و «وارلی» و «آغیر» معناسیندادیر.

 تاریخ 
زنگان منطقه‌سیندن یونان حؤکومتی‌نین دؤنمینده مدییا آدیندا سؤز آرایا گلیب کی تعریفینده یاخشی و دونیادا تای‌سیز سلاح یاپیلان بیر شهر دونیا دا تانیلینیب کی بۇ تعریف دوز کیشی‌لرین (قدمت:2800 ایل مسیح میلادینان قاباغ) چهرآوا معدنینده تاپیلان خنجر (نجاق) لا تأیید اولونور.

زنگانا موغوللارین هوجوموندان سولطان محمد خودابندهنین حاکیمیتی دؤورونده چوْخلو زیان دَیمیش، سولطانیه دَییشیب ایلخانی دؤولتینین و ایسلام یوُردونون بؤیوک پایتاخت شهری اوْلموشدور. اولجایتونون امری ایله فارتیفیکاسییا (قالا دیوارلار) چکیلمیشدیر. سولطانیه‌نین سرحدلرینده و اوْنون مرکزینده هوندور قالا تیکلیمیشدیر. اوْ، اؤزو اۆچون مسچید تیکدیرمیش و همین منبر خودابنده منبری کیمی تانینیب. سولطانیه تبریزدن سوْنرا رئگیوندا ان اهمیت‌لی شهرلریندن بیرینه چئوریلیر. شهر امیرتئیمور طرفیندن داغیدیلمیشدیر. ائرامیزین ۷۸۶-جی ایلینده ایلخانلار ییخیلدیقدان سوْنرا سولطانیه تنزّوله اوْغرادی. ۱-جی شاه‌طهماسیب صفوی دؤورونده بوُ شهرده فتحعلی‌شاه قاجار یای سارایی تیکدیرمیشدیر.

 خالقی و دیللری 

زنجانین خالقین دیلی آذربایجان تورکجه‌سی http://countrystudies.us/iran/41.htm&hl=en&sa=X&ei=NOFNT-jKI8ibOsChwLYC&ved=۰CC8Q6AEwAA#v=onepage&q=majority%۲۰of%۲۰the%۲۰population%۲۰of%۲۰East%۲۰Azarbaijan%۲۰and%۲۰a%۲۰majority%۲۰of%۲۰West%۲۰Azarbaijan. &f=false Iran Country Study Guide Volume 78 of World Country Study Guide Series , Authors IBP USA, USA International Business Publications, Editor IBP USA, Publisher Int'l Business Publications, 2005, ISBN 0-7397-1476-7, ISBN 978-0-7397-1476-8, Length 348 pages&hl=en&sa=X&ei=NOFNT-jKI8ibOsChwLYC&ved=۰CDoQ6AEwAg#v=onepage&q=majority%۲۰of%۲۰the%۲۰population%۲۰of%۲۰East%۲۰Azarbaijan%۲۰and%۲۰a%۲۰majority%۲۰of%۲۰West%۲۰Azarbaijan. &f=false Iran A Country Study, Author Federal Research Division, Edition reprint, Publisher Kessinger Publishing, 2004, ISBN 1-4191-2670-9, ISBN 978-1-4191-2670-3, Length 340 pages&hl=en&sa=X&ei=NOFNT-jKI8ibOsChwLYC&ved=۰CFkQ6AEwCA#v=onepage&q=majority%۲۰of%۲۰the%۲۰population%۲۰of%۲۰East%۲۰Azarbaijan%۲۰and%۲۰a%۲۰majority%۲۰of%۲۰West%۲۰Azarbaijan. &f=false Encyclopedia of the Stateless Nations: S-Z Volume 4 of Encyclopedia of the Stateless Nations: Ethnic and National Groups Around the World, James Minahan, ISBN 0-313-31617-1, ISBN 978-۰–۳۱۳–۳۱۶۱۷–۳, Author James Minahan, Publisher Greenwood Publishing Group, 2002, ISBN 0-313-32384-4, ISBN 978-0-313-32384-3, Length 2241 pages و لهجه باخیمندان زنجان لهجه سی دیر.http://books.google.com/books?id=w7_e4qjR854C&pg=PA123&dq=majority+of+the+population+of+East+Azarbaijan+and+a+majority+of+West+Azarbaijan. #v=onepage&q=majority%20of%20the%20population%20of%20East%20Azarbaijan%20and%20a%20majority%20of%20West%20Azarbaijan. &f=falseآفتاب دیل و کولتور باخیمیندان زنجان خالقی آذربایجانین او بیری شهرلرینه تای ساییلیر. زنجان بیردنه مهم تورک شهر ایران آذربایجانیندا دی اونون اهلینین چوخی آذربایجانلی دیلر آیری اهل لر فارس لارینن آیری ائللر عموما آیری شهر لر دن زنجانا کؤچوپلار

 اینانج 
زنجان خالقی‌نین چوخونلوغو موسلمان اولاراق، شیعه مذهبینه اینانجلاری وار. زنجان خالقی شیعه اولاراق هر ایل حوسینه اعظمین خیابانی قورولدوغو مراسیم‌لرده شیرکت ائدیرلر. بۇ مراسیملر زنجان شهری‌نین عزادارلیق و اینانجلاری‌نین اؤنملی سیمگه‌لریندن دیر و زنجان‌دان و هابئله ایرانین اوبیری شهرلریندن و حتی خاریجی اؤلکه‌لردن ده بو مراسیملرده شیرکت ائدن وار، ائله کی عاشورا گۆنۆ بعضاً ایکی میلیون‌دان چوخ اینسان بۇ مراسیم ده شیرکت ائدیرلر.حوسینیه اعظم زنجان شیعه لیک جهانیندا اونملی مذهبی یئرلریندن دیر.

 طبیعی دوروم 

 جوغرافیا 
زنجان شهری ایکی دنه داغ اریشته سین اورتا سیندا واقع اولونوپ دی اوست طرفی بوتوی داغ داش دی هاواسی بتر سویوق دی اشاقی طرفی زنجان چای دره سی دی یای لار دا دم الر ایستی اولار زنجانین جوغرافی قوردوقو کوپن دیدیگیننCایقلیمین ده اولونار انون هاواسی یاری قورو دی یاغیش معدلی زنجاندا حدوداً ۳۰۰میلی متره گوجن چاتیر زنجانین اطرافینده کند چوخ دی زنجانین اوْستان تانیماخ کیتابی(استان شناسی زنجان)ایرانین اؤرگتمک یکلتمک ویزاتینین پیرینتی

 قونوم 

 چای‌لار 
 زنجان چایی 
 قزل اوزن
 ساریمساقلی چای
 آرپا چای
 چای 

 هاوا دورومو 

زنگانین هاواسی قیشدا چوخ سویوق و یایدا سرین اولور.

 زلزله 

منجیل-رودبار یر ترپنمسینده زنجان دا بیر خسارت لر قوردوردی بو اتفاق ۱۳۶۸-۱۳۶۹ایلینده دوشوپدیایرانین یرتپنمه لری

 فرهنگ 

 آشیق‌لار 
التفات داوودی

 ادب‌لر و رسم‌لر 
شؤهره لی آداملاری

حسین منزوی شاعر تورکینن فارس دیلینه شعر دییرمیش ایرانین لاپ بؤیؤک معاصر غزل دیین زنجان تاریخی(تاریخ زنجان)گ

شیخ شهاب الدین سهروردی فیلسوف اشراق مکتبین قورانی 

حکیم سهروردی (عارف)

صدرجهان زنگانی اولجایتو مغول خاقانین وزیری

 سینما 
 سینما زنجان 
 سینما روشا

 کیتاب‌ائولری 
سهروردی کتاب ائویی

سید افضل موسوی

 سیاست 

 بلدیه 
حاج علی اکبر توفیقی زنجانین بیرینجی بلدیه باشیمیش

 کونسوللوق‌لار 

 تفریحی یئرلر 

 مکتب‌لر 
زنجانین بیرنجی مکتبی ۱۲۸۵ جی شمسی ایلده مهدی خان غفاری کاشانی زنجان حاکمی و علی محمد (فره وشی مترجم همایون) الیله تیکیلیب مکتبین یئری شهرین دارالحکومه سینده اولاراق شهرین اعیان و اشرافی اوندا تحصیل ائدرمیش لر.مکتبین موعلیم لری علوم دینی طلبه لریندن سئچیلیمیشدی هابئله یئنی اویرتیم یول لاری اونلارا اوریردیلمیشدی مکتب بیر ایل وزیر همایونون گئتمه سیندن سوْنرا باغلاندی.۱۳۲۷ جی قمری ایلد آقا میرزا احمد زنجانی بیر مکتب آچدی ۱۳۹۲ شمسی ایلده مترجم همایون یئنه زنجانا قاییدیب اسعدالدوله ذوالفقاری یاردیمی ایله یئنی بیر مکتب (اسعدیه) آدیلا آچدی. مترجم همایون زنجان شهرین اداره فرهنگ رئیس اوْلان وقتده (۱۲۹۵ تا ۱۳۰۱ خ) نئچه مکتب لر آچیلدی کی اونلاردان توفیقی مکتبی هله قالیر.نگاهی به تاریخچه آموزش و پرورش جدید در زنجان. هفته نامه پیام زنجان. سال بیستم، شماره ۶۲۶ 
زنجانین بیرنجی قیزلار مکتبی«دبستان بنات» آدلاناراق ۱۳۰۰ شمسی ایلده عالیه سنجیده الیله قورولدو و بیرنجی قیزلار دبیرستانی «دبیرستان آزرم» ۱۳۱۴ جی شمسی ایلده بانو مصداقی الیله آچیلدینگاهی به تاریخچه آموزش و پرورش جدید در زنجان. هفته نامه پیام زنجان. سال بیستم، شماره ۶۲۶ 
وئریلمیش امارلار اساسیندا ایندیلیکده اوستاندا ۲۲۱۱ مکتب اولاراق ۸۳۷۵ دنه درس کیلاسی اونلاردا وار هابئله اوخوجولارین سایی ۱۷۴۰۵۳ نفر ایمیش بۇ آمارلاردان ۸۲۳۰۷ نقر قیز اوخوجوسو ۹۱۷۴۶ نفر اوغلان اوخوجوسو دیر.سایت رشد http://roshd.ir/Default.aspx?tabid=388&SSOReturnPage=Check&Rand=0 
 یوخاری مکتب‌لر 
 زنجان بیلیم یوردو
 تحصیلات تکمیلی علوم پایه زنجان بیلیم یوردو
 علوم پزشکی زنجان بیلیم یوردو
 آزاد اسلامی واحد زنجان بیلیم یوردو
 پیام نور زنجان بیلیم یوردو
 مرکز آموزش جهاد کشاورزی زنجان
 دانشکده فنی الغدیر زنجان
 مؤسسه آموزش عالی روزبه
 مؤسسه آموزش عالی عبدالرحمن صوفی رازی
 مؤسسه آموزش عالی میراث ایرانیان
 جامع علمی کاربردی زنجان بیلیم یوردو
 آموزشکده فنی و حرفه‌ای قائم زنجان
 فرهنگیان بیلیم یوردو

 دینی حوزوی مکتب‌لر 


 شهر سورون‌لاری 

 هاوانین باتماسی 

 تیرافیک 
زنجان شهری‌نین تیرافیکی چوْخ آغیر اولار. زنجان بلدیه‌سی خیابانلاری عریض ائتسه بو سورون برطرف اولاجاق‌دیر.

 زورآبادلار 

 بؤلمه‌لر 

 شهرین یئکلمه‌سی 
زنجان ۱۹۸۰م اون ایلیکی نین آخر لرین نن بؤیؤک اولدی ۱۹۸۰دن۲۰۰۰چان زنجانین یکلمک زمانی میش.میدانیلی تحقیقات

 بلدیه بؤلوم‌لری 
زنجان دؤرد بلدیه بؤلومینه بؤلونر.

 یام یاشیللیق فضالاری 

 داشیماجیلیق 
زنجان ایله ایرانین آیری اوستان مرکزلری‌نین آراسی:, بهراه
 زنجان  زنجان  زنجان تهران - ۳۳۹ کیلومتیر تبریز - ۲۹۶ کیلومتیر اردبیل - ۲۶۴ کیلومتیر اصفهان - ۶۰۸ کیلومتیر کرج - ۲۹۷ کیلومتیر ایلام - ۵۹۸ کیلومتیر بوشهر - ۱۲۲۰ کیلومتیر شهرکرد - ۷۰۷ کیلومتیر بیرجند - ۱۴۷۲ کیلومتیر مشهد - ۱۲۳۵ کیلومتیر بجنورد - ۱۰۷۷ کیلومتیر اهواز - ۸۹۳ کیلومتیر اورمیه - ۴۴۱ کیلومتیر  سمنان - ۵۵۷ کیلومتیر  زاهدان - ۲٬۲۳۷ کیلومتیر شیراز - ۱۰۹۰ کیلومتیر  قزوین - ۱۸۰ کیلومتیر  زاهدان - ۱۷۰۷ کیلومتیر سنندج - ۲۸۴ کیلومتیر  کرمان - ۱۲۰۹ کیلومتیر  کرمانشاه - ۴۱۸ کیلومتیر یاسوج - ۹۳۸ کیلومتیر  گرگان - ۷۴۲ کیلومتیر  رشت - ۲۰۳ کیلومتیر ساری - ۶۰۷ کیلومتیر  خرم‌آباد - ۵۵۳ کیلومتیر  اراک - ۴۵۰ کیلومتیر بندرعباس - ۱۵۱۲ کیلومتیر  همدان - ۳۰۸ کیلومتیر   یزد - ۸۵۰ کیلومتیر

 هاوا لیمانی 
زنجان هاوا لیمانی

 دمیر یولو 

 ترمینال 

 یئیین اوتوبوس 

 اتو تاکس 

 ایدمان 
 فوتبال 
شهرداری زنجان فوتبال کولوبو

 والیبال 

 درمانی مرکزلر 
 مریضخانالارین دورمو 

 مریضخانالار 

 مدیالار 
 TV و رادیو 
ایشراق کانالی

 درگی‌لر 

 بیلیم‌یوردولار 

 گؤرمه‌لی و تاریخی یئرلر 

280px|thumb|میربهاء‌الدین کؤرپۆسۆنۆن گئجه گؤرۆنوشۆ
 زنگان بازاری، ایرانین ان اوزون بازاری 
 میرزه‌یی مسجیدی (صفوی دؤنمینین ایلکلری)
 جومعه مسجیدی (قاجار دؤنمی)
 قیرخ ستون مسجیدی (قاجار دؤنمی)
 جمیله خانیم مسجیدی (قاجار دؤنمی)
 ایسحاق‌میرزه مسجیدی (قاجار دؤنمی)
 عاباس‌قولو مسجیدی (قاجار دؤنمی)
 دمیریه مسجیدی (قاجار دؤنمی)
 میرزه ابوالقاسم زنجانی توربه‌سی (قاجار دؤنمی)
  مجتهدی توربه‌سی (قاجار دؤنمی)
 میرزه مهدی زنجانی توربه‌سی (قاجار دؤنمی)
 ذوالفقاری سارایی (قاجار دؤنمی)
 معین‌التجارین باغی و ائوی (قاجار دؤنمی) شیخ‌الاسلامی ائوی (قاجار دؤنمی)
 بهمنی ائوی (قاجار دؤنمی)
 توفیقی ائوی (قاجارلارین سونو)
 مقدم ائوی (قاجار دؤنمی)
 خدیوی ائوی (پهلوی دؤنمی)
 کیبریت دوزتمک فابریکاسی و موزه‌سی (پهلوی دؤنمی)
 پالتاریوماق ائوی  (قاجار دؤنمی)
 داش کاروانسارای (صفوی دؤورۆ)
 دخان کاروانسارایی (قاجار دؤورۆ)
 حاج‌داداش حامامی (قاجار دؤورۆ)
 سردار کؤرپۆسۆ (قاجار دؤورۆ)
 حاج سید محمد کؤرپۆسۆ (قاجار دؤورۆ)
 میر بهاءالدین کؤرپۆسۆ (قاجار دؤورۆ)
 گاوازنگ سوآنباری سئیرانگاهی
 تهم سوآنباری سئیرانگاهی
 حسن آبدال سوآنباری سئیرانگاهی
 میلّت پارکی
 گاوازنگ اَیلَنجه (تفریح) مرکزی
 نور آلیش-وئریش و اَیلَنجه مرکزی
 تهم سو آنباری
 زنگان اورمان (مئشه) پارکی
 اسکی شیلاندر (چیلاندره) کندی
 گلجیک ماغاراسی زنجان ۳۵کیلومترلیگینده
 زنگان ال ایشلری سرگیسی
 بین‌المللی کاسپین سرگیسی ایللیک اولاراق، ۲۰دن چوخ سرگی بو یئرده کئچیریلیر.خبرگزاری ایسنا ، سرویس: شهرستان‌ها، کد خبر: ۸۷۰۶–۰۳۵۳۰: بازدید: اوت ۲۰۰۸.
 ایران و آذربایجانین اَن بؤیوک گونش ساعاتی زنگان بیلیم یوردونون مرکزی مئیدانین‌دا یئرلشیر.

 تیکینتی‌لر 
 زنگان بازاری
 پالتاریوماق ائوی (رختشوی خانه)
 زنگان داش کاروانسارایی 
 سولطانیه گونبزی سولطانیه‌ده
 داش کسن معبدی سلطانیه‌ده
 کتله خور ماغاراسی قیدار-گرماب‌دا
 حاج‌داداش حامامی -بازار
 بهیستان قالاسی ماهنیشان‌دا
 میربهاالدین کؤرپۆسۆ

 مسجیدلر 
 زنگان جومعه مسجیدی
 زیدالکبیر ایمامزاده توربه سی
 سید ایبراهیم ایمامزاده توربه‌سی زنجان
 ائولر 
 ذوالفقاری سارایی دوزلو کیشیلرین ساخلاندیغی یئر
 دارائی سارایی
 هوْتِل‌لر 
 بویوک هوْتِل (4 اولدوزلو)
 هوْتِل پارک (3 اولدوزلو)
 هوْتِل سپهر (3 اولدوزلو)
 سپید هوْتِلی (2 اولدوزلو)
 جهانگردی هوْتِلی

 سنّتی یئمک‌لر 

 آرماغان و سوغات لاری 
بیچاق_چاریق_خالچا

 ال ایشلری 

 هامپالیغینن اکینچیلیک 
زنجانین اطراف یر لرین ده عموما سوغان٫ پامادور ٫یرالما

قارپیز نن... اکیلر.

زنجانین آلمایین شلیلی شوهرتلی دی.

زنجانین هولوسی بیر خاص نؤع اوت(بیتکی)دی.

 حمل و نقل 
 قارداشلیق 
 تاریخ اؤلکه قارداشلیق شهرلریملاکاترابزونقره قروم

 آدلیم‌لار 
 چاغداش شاعیر لری 

 گؤرونتولر 

بوُ گۆن شهرده بؤیوک اهالی یاشاییر. زنگان شهرینین طبیعت، تاریخ و دینی باخیمدان ان اهمیت‌لی یئرلری آشاغیداکیلار دیر:

- بیر نئچه مینئرال سوُ بوُلاقلاری؛
- آندوران قوروغو؛
- مؤحتشم زولفاقاری بیناسی؛
- زنگان قالا دیوارلاری؛
- شامیران، سانسیز و ساتی قصرلری؛
- گۆلشن و مایسک کاراوانسارایلاری، قدیم حاماملار؛
- بیر نئچه کؤرپو؛
- قالیجاک و خارمانچ‌سار تاریخی ماغارالار؛
- سید، میرزیی و قولایر جالی مسجیدلری؛
- ایمامزاده سید ایبراهیم.

 گؤرونتولر 

 قایناقلار 

خاریجی لینکلر

Official website of Zanjan Governorship
zanjansite 
Official website of Zanjan chamber of commerce 
Sultaniyeh Dome Official website

بؤلمه:زنجان بؤلگه‌سی
بؤلمه:زنجان اوستانی‌نین شهرلری
بؤلمه:ایران اوستان‌لاری‌نین مرکزلری