Hərsəkli Arif Hikmət

Hərsəkli Arif Hikmət (, ; ) — Osmanlı şairi.

Divan poeziyasının son dövr nümayəndələrindən olan Hersekli Arif Hikmət "Əncüməni-Şüəra" ədəbi cəmiyyətinin formalaşmasında mühüm rol oynamış, həmçinin bu cəmiyyətin yığıncaqlarına ev sahibliyi etmiş bir şair kimi tanınmışdır.

 Həyatı 

1839-cu ildə Mostarda anadan olmuşdur. Atası Hərsək valisi İstolçalı Əli Paşazadə Zülfüqar Nafiz Paşa, anası isə çərkəzəsilli Ayşə xanım olmuşdur. Atası və babasının vəfatından sonra ailəsi ilə birlikdə Hərsəkdən Bosniyaya, oradan isə Bursaya köçmüşdür. Təhsilinə ailəsinin yanında başlamış, 1854-cü ildə gəldiyi İstanbulda təhsilini davam etdirmişdir. Əlli beş il ərzində hərbi və hüquqi sahələrdə müxtəlif vəzifələrdə Osmanlı dövlətinə xidmət etmişdir. Qısa müddətli iki evlilik istisna olmaqla, ömrünün böyük hissəsini tək keçirmiş, övladı olmamışdır.

Ədəbiyyat aləmində əsasən şairliyi ilə tanınmışdır. Daha çox təsəvvüfi məzmunlu şeirlər yazmış, əsərləri ilə divan poeziyasına yeni bir canlanma gətirməyə çalışmışdır. Divan ədəbiyyatında nəzirə ənənəsinə sadiq qalaraq Naili, Fəhim, Nəşati, Vəcdi, Qüfi, Nabi və Nədim kimi şairlərə nəzirələr qələmə almışdır. Leskovatslı Qalibi özünə ustad qəbul etmiş, onun tövsiyəsi ilə divan şairlərindən Nailii-Qədimin üslubunu mənimsəmişdir. Nailiyə iyirmi doqquz, Fəhimə isə on altı nəzirə yazdığı məlumdur. Şeirlərinin bir qismi dövrün ədəbi jurnallarında dərc edilmişdir.

1861–1862-ci illərdə fəaliyyət göstərən "Əncüməni-Şüəra" cəmiyyətinij yığıncaqları əsasən həmin dövrdə cəmi 22 yaşında olan ən gənc üzvlərindən biri kimi Hərsəkli Arif Hikmətin Laləlidəki evində keçirilmişdir. Çərşənbə axşamları baş tutan bu toplantılarda Herseklinin yaddaşından çoxsaylı türk, fars və ərəb dillərində şeirləri, eləcə də öz qələmə aldığı əsərləri gur səslə oxuduğu qeyd edilmişdir.

Hərsəkli Arif Hikmət fəlsəfə, təsəvvüf və siyasət mövzularında da əsərlər yazmış, lakin onların əksəriyyətini nəşr etdirmədiyi üçün bu istiqamətdə fəaliyyəti geniş tanınmamışdır. Xərçəng xəstəliyinə tutulması nəticəsində 20 aprel 1903-cü ildə İstanbulda vəfat etmiş, Topqapı qəbiristanlığında dəfn edilmişdir.

Onun vəfatı münasibətilə İbnüləmin Mahmud Kamal İnal və Mehmed Akif tərəfindən şeirlər yazılmışdır. Hərsəkli Arif Hikmətin yaxın dostu olan İbnüləmin Mahmud Kamal İnal onun həyatı və yaradıcılığına həsr olunmuş "Kəmalül-Hikmət" adlı əsər qələmə almışdır. Bu əsər Hərsəkli Arif Hikmətin vəfatından təxminən iki ay yarım sonra tamamlanmış, əvvəlcə "Tərcümanı-Həqiqət" qəzetində hissə-hissə dərc edilmiş, daha sonra isə müəyyən dəyişikliklərlə kitab halında nəşr olunmuşdur. Hərsəkli Arif Hikmətin ölümündən əvvəl hazırladığı divanı da İbnüləmin tərəfindən "Hərsəkli Arif Hikmət bəy Divanı" adı ilə çap edilmişdir. Divanından başqa əlyazma şəklində qalan bir neçə əsərində fəlsəfi, dini, təsəvvüfi və əxlaqi mövzulara, Tənzimat dövrünün müsbət və mənfi cəhətlərinə, hürriyyət, məşrutiyyət və cəmiyyət problemlərinə toxunmuşdur. Nəşr edilməsini vəsiyyət etdiyi külliyyatının ilk əsəri olan "Divan"ından sonra digər əsərləri çap edilməmişdir.

 İstinadlar 

Kateqoriya:Osmanlı divan şairləri