Dotasiya

Dotasiya ( — bəxşiş, ianə) — dövlət büdcəsindən müəssisələrə, təşkilatlara və ya aşağı büdcələrə (yerli özünüidarəetmə orqanlarına) onların çəkdiyi xərclərlə gəlirləri arasındakı fərqi (zərəri) örtmək üçün verilən əvəzsiz və geri qaytarılmayan pul vəsaiti.

Dotasiyalar, adətən, qiymətlərin tənzimlənməsi, sosial proqramların dəstəklənməsi və ya strateji əhəmiyyətli sahələrin iflasdan mühafizə edilməsi məqsədilə ayrılır. Subsidiyadan fərqli olaraq, dotasiya konkret bir layihənin maliyyələşdirilməsi üçün deyil, yaranmış ümumi maliyyə kəsirinin örtülməsi üçün verilir.

 Mahiyyəti və tətbiq sahələri 

İqtisadiyyatın tənzimlənməsində dotasiyalar mühüm alət rolunu oynayır. Onlar əsasən aşağıdakı hallarda tətbiq olunur:
 Qiymət sabitliyi: Əhali üçün həyati əhəmiyyət kəsb edən məhsulların (məsələn, un, yanacaq) qiymətinin aşağı saxlanılması məqsədilə istehsalçıya ödənilən kompensasiya.
 Müəssisələrin maliyyə cəhətdən sağlamlaşdırılması: İctimai əhəmiyyət daşıyan, lakin rentabelli olmayan müəssisələrin (məsələn, metropoliten, dövlət teatrları) fəaliyyətinin davamlılığını təmin etmək.
 Regionlararası bərabərsizlik: Gəlirləri xərclərini ödəməyən rayon və şəhərlərin yerli büdcələrini tarazlaşdırmaq üçün mərkəzi büdcədən ayrılan köçürmələr.

 Dotasiyaların növləri 

 Büdcə dotasiyaları: Dövlət büdcəsindən yerli büdcələrə maliyyə potensialını bərabərləşdirmək məqsədilə ayrılan vəsaitlər. Bu, federal və ya unitar dövlətlərdə regionların sosial-iqtisadi inkişafını eyniləşdirməyə xidmət edir.
 Sənaye dotasiyaları: İstehsal xərcləri satış qiymətindən yüksək olan strateji müəssisələrin (məsələn, kənd təsərrüfatı və ya hərbi sənaye) fəaliyyətini mühafizə etmək üçün verilir.
 Sosial dotasiyalar: Sosial ədaləti təmin etmək üçün aztəminatlı təbəqələrə yönəlmiş dolayı yardımlar.

 Müsbət və mənfi tərəfləri 

Dotasiya siyasəti iqtisadçılar arasında mübahisəli mövzulardan biridir:

 Üstünlükləri  Çatışmazlıqları Qiymət artımının qarşısını alır və inflyasiyanı cilovlayır.  Büdcə üzərində ağır yük yaradır. Strateji sahələrin və iş yerlərinin mühafizə edilməsini təmin edir.  Müəssisələrdə rəqabət qabiliyyətini və innovasiya həvəsini azaldır. Regionların bərabər inkişafına kömək edir.  Bazar iqtisadiyyatı mexanizmlərini (tələb və təklif balansını) pozur.

 Azərbaycanda dotasiya sistemi 

Azərbaycanda dövlət büdcəsindən dotasiyalar əsasən yerli büdcələrin gəlir və xərclərini tənzimləmək üçün ayrılır. Azərbaycan Respublikasının Maliyyə Nazirliyi tərəfindən hər il qəbul edilən dövlət büdcəsi haqqında qanuna əsasən, gəlirləri xərclərini ödəməyən şəhər və rayonlara konkret məbləğlərdə dotasiyalar təyin olunur. Son illərdə Azərbaycan hökuməti yerli rayonların özünümaliyyələşdirmə imkanlarını artıraraq mərkəzi büdcədən dotasiya asılılığını azaltmağı hədəfləyən islahatlar həyata keçirir.

 Həmçinin bax 

 Subsidiya
 Dövlət büdcəsi
 İnflyasiya
 Subvensiya

 İstinadlar 

 Xarici keçidlər 

 Azərbaycan Respublikasının Büdcə Sistemi haqqında Qanunu

Kateqoriya:İqtisadi terminlər