Neyzən Tofiq

Tofiq Kolaylı () və ya ədəbi təxəllüsü ilə Neyzən Tofiq (; ) — Türkiyə şairi, satirik yazarı və ney ifaçısı. Satirası ilə yanaşı, o, taksimlər və saz səmailəri bəstələmişdir. O, Osmanlı dövründə despotizmə qarşı, Respublika illərində isə inqilabları rədd edənlərə qarşı satira yazmışdır. O, ədalətsizlik, korrupsiya və rüşvətxorluğu tənqid edən şeirlər yazmışdır və tez-tez həbs edilmişdir.

 Həyatı 
Tofiq Kolaylı 24 mart 1879-cu ildə Bodrumda anadan olmuşdur. O, gənc yaşlarında fars dilini öyrənmişdir və İzmir şəhərində Mövlavi olmuşdur. Daha sonra İstanbul şəhərinə köçmüş, Qalata və Kasımpaşa məscidlərində Mövlavi praktikasını davam etdirmişdir. 1902-ci ildə bəktaşi dərvişi olmuşdur.

Şeirə olan marağı onu Mehmet Akif Ərsoy ilə görüşməyə təşviq etmişdir. Dövrünün bir çox intellektual şəxslərində olduğu kimi, Tofiq Kolaylı konservativ sultan II Əbdülhəmidə qarşı satirik şeirləri 1903-cü ildə onun Misirə sürgün olunması ilə nəticələnmişdir. O, 1908–1913-cü illərdə bu ölkəyə yenidən səfər etmişdir.

Neyzən Tofiqin Türkiyə populyar mədəniyyətindəki şöhrəti əsasən ney ifaçılığındakı ustalığından qaynaqlanır. Bundan əlavə, o, bektaşilikdə yayılmış bir praktikaya uyğun olaraq dini həyatını davam etdirərkən, spirtli içkilərdən çox istifadə etmişdir. Bu səbəbdən o, ortodoks islam doktrinası ilə daxil olduğu bektaşi ordeni arasında bir ziddiyyətin simvolu kimi də qiymətləndirilir.

Onun dini baxışları çox qarışıq olmuş və əhval-ruhiyyəsinə görə dəyişmişdir, lakin son illərində yazdığı "Türkə birinci məsləhət" şeirində, əvvəlki bənddə dini institutlara aid olan misra belə olmuşdur. O qeyd etmişdir ki, "varsa əsli bunların aləmdə siksinlər məni". O, bu səbəbdən birbaşa ateist və ya qeyri-teistik hesab olunmur, lakin "radikal" kimi xarakterizə edilmişdir. Bununla belə, onun həyatı və son sözlərini nəzərə alan elmi bir məqalə göstərmişdir ki, Tofiq Kolaylı səthi dini tənqid etmişdir, lakin əslində sadiq bir inanclı olmuşdur.

Kolaylı heykəltəraş Gürdal Duyarın "Şairlər sofası" abidəsində digər 6 şair ilə birlikdə əks olunmuşdur. Həmçinin, həmin parkda Namiq Dənizxan tərəfindən hazırlanmış onun bir digər heykəli də bir skamyada yerləşir.

O, bektaşi dərgahına mənsub olmuş və həyatının çox hissəsini İstanbulda qonaqxanalarda keçirmişdir. Son illərində isə Bacırcıq mental xəstəxanasının 21-ci şöbəsində yaşamışdır. 1930-cu illərdə qısa müddət üçün aldığı aylıq pensiyadan başqa sabit gəliri olmamışdır. Kolaylı epileptik olmuşdur. O, xüsusilə rakı olmaqla, çoxlu spirtli içki qəbul etmişdir.

 Əsərləri 

 Şeir kitabları 
 Hiç, 1919
 Azâb-ı Mukaddes, 1949

 Bəstələri 
 Nihavent Saz Semaisi
 Şehnazbuselik Saz Semaisi
 Taksimler (taş plak)

 Lətifə 
O, xalq arasında təkcə fleyta ifaçılığı və şeirləri ilə yox, həm də lətifələri ilə tanınır, lakin şifahi şəkildə ötürülən bu elementləri ədəbi mənbələrdə tapmaq çox çətindir. Onun ən məşhur lətifələri aşağıdakılardır:
 Padişahçılık
 Hamam Sefası
 Edep
 Kırk Yıllık Ölü

 İstinadlar 

 Xarici keçidlər 
 mozturk.org'da Neyzen Tevfik
 Şiir.gen.tr'de Neyzen Tevfik 

Kateqoriya:Türkiyə yazıçıları
Kateqoriya:Türkiyə musiqiçiləri
Kateqoriya:Türkiyə milliyyətçiləri
Kateqoriya:Türkiyəli keçmiş müsəlmanlar