Rəmziyə Hisar

Rəmziyə Hisar (; ) — türk kimyaçısı.

O, Türkiyə Respublikasının ilk illərində müasir elmin qabaqcıllarından biri  kimi Türkiyədə kimya sahəsində ilk qadın alimlərdən hesab olunur. Darülfünunda (İstanbul Universiteti) dəqiq elmlər üzrə təhsili alan ilk qadınlardan biri və Sorbonna Universitetindən doktorluq dərəcəsi alan ilk türk qadını olub. O, fizik Feza Gürsey və psixiatr Deha Gürseyin anasıdır.
 Həyat və fəaliyyəti 
O, 1902-ci ildə Skopyedə anadan olmuş Rəmziyə Hisar podpolkovnik Salih Hulusi bəy və Ayşə Rəfia xanımın qızı olub. Ailənin dörd qızından biri idi. Ailəsi İkinci Məşrutiyyətin elan edilməsindən bir il sonra İstanbula köçdü.

Remziye xanım, doqquz yaşında ikən Davutpaşadakı üç illik ibtidai məktəbi bir ilə bitirərək, İttihat və Tərəqqi Məktəbində və Əmirgan Rüştiyyəsində, İstanbul Darülmüəllimatda təhsilini davam etdirib. Sinifinin ən yaxşı şagirdlərdən biri olan Rəmziyə Hisar, aşağı sinif şagirdlərinə həndəsə və riyaziyyat dərslər verirdi. 15 iyul 1919-cu ildə məktəbin Darülfünuna hazırlamaq üçün qurduğu iki sinifli bölməsindən birinciliklə məzun oldu.

Darülmüəllimatı bitirdikdən sonra Darülfünununda (İstanbul Universiteti) Kimya fakültəsinə daxil oldu. Qadın tələbələrin kişi tələbələrdən fərqli vaxtlarda dərslərə qatıldığı dövrdə o, kimya fakültəsindəki üç qadın tələbədən biri idi. Bir müsahibəsində o, kimyanı seçməsinin səbəbini bu sözlərlə izah etmişdi: "İstər dəqiq elmlərdə, istərsə də qanunlarda yalnız xarici adları görmək mənə çox pis təsir edirdi. Düşünürdüm ki, bu sahədə uğur qazansam, elm sahəsində bir dənə də olsun türk adınının olmaması rüsvayçılığını aradan qaldıra bilərəm".

İstanbuldan qadın müəllimlərin Bakıda açılacaq məktəbdə dərs deməsi üçün müraciətindən sonra, 15 dekabr 1919-cu ildə müəllimi Sarıklı Vəhbi bəyin himayəsi altında beş sinif yoldaşı ilə birlikdə İstanbuldan Azərbaycana yola düşdü.  Sovet Rusiyası Azərbaycanı işğal edənə qədər oğlan liseyində dərs demişdir. Bakıda Qızlar üçün məktəbin açılması ilə bağlı keçirilən görüşdə kapitan, həkim Rəşid Sürəyya bəylə tanış olur. 20 aprel 1920-ci ildə onunla evləndiyi ildəcə İstanbula qayıdırlar. Növbəti il oğlu Feza Gürsey, 1924-cü ildə isə qızı Deha Gürsey dünyaya gəlir.

Türkiyədə İstiqlaliyyət müharibəsinin davam etdiyi dövrdə, Çukurovanın fransızlardan geri alınmasından sonra, o, Adanadakı Darülmüəllimə direktor, həyat yoldaşı isə korpus həkimi təyin edildi. Bir yaş yarımlıq oğlunu anasının yanında qoyub Adanaya getdi.

Cümhuriyyətin elan edilməsindən sonra istefa verən Rəmziyə xanım müalicə üçün həyat yoldaşının yanına Parisə getdi. Parisdə Sorbonna Universitetində kimya üzrə təhsil almağa başladı. Pol Lanjeven və Mariya Küri kimi məşhur alimlərin tələbəsi olub. Təhsilinin ikinci ilində Milli Təhsil Nazirliyindən təqaüdə çıxdı. Paster İnstitutundan biokimyadan sertifikat aldı. Türkiyəyə qayıtdıqdan sonra Erenköy Qızlar Liseyinə kimya müəllimi təyin edildi. 1924-cü ildə qızı Deha Gürseyi dünyaya gətirdi.

1930-cu ildə Milli Təhsil Nazirliyindən xaricdə təhsil almaq üçün təqaüd aldıqdan sonra doktorantura təhsilini davam etdirmək üçün yenidən Parisə gedən Rəmziyə Hisar 
doktorluq dissertasiyasını 1933-cü ildə tamamlayaraq Türkiyəyə qayıtdı.

1933-1936-cı illər arasında İstanbul Universitetində kimya və fizikadan dərs deyib. 1936-cı ildə qısa müddətə İctimai Səhiyyə İnstitutunun Farmakodinamika şöbəsində kimya mütəxəssisi kimi çalışıb.

1942-1947-ci illər arasında İstanbul Texniki Universiteti, Əczaçılıq məktəbinin Analitik Kimya və Toksikologiya kafedrasında çalışmışdır. 1947-ci ildə İstanbul Texniki Universitetinin Mədən fakültəsinin Kimya kafedrasına təyinat almış,  1955-ci ildə isə Fransada "Officiel d'Academie" medalı ilə təltif edilmişdir. 1959-cu ildə professor elmi adını almışdır.

1973-cü ildə təqaüdə çıxan Rəmziyə Hisar ömrünün sonuna kimi İstanbulun Anadoluhisarındakı Otağtəpədəki ailə evində yaşadı. 1991-ci ildə TÜBİTAK Xidmət mükafatına layiq görüldü. 1992-ci ilin aprelində oğlu Feza Gürseyi itirdikdən sonra 13 iyun 1992-ci ildə vəfat etdi.

 Əsərləri 
O, dörd tərcümə və beş dərslik nəşr etdirib. Bundan əlavə, kimya sahəsindəki kəşflərindən bəhs edən 16 məqaləsi də Fransada nəşr olunub. Beynəlxalq məqalələri arasında Siirt dağlarında bitən bir bitki növünün təsirləri ilə bağlı kəşfi Fransada nəşr olunub və onu elmi dünyaya tanıdıb.

1920-ci illərdən etibarən şeir yazan Rəmziyə Hisarın "Bir qadının səsi" adlı şeirlər toplusu da nəşr olunub.

 İstinadlar 

Kateqoriya:Türkiyə kimyaçıları