Kafir Qala döyüşü (1818)

Kafir Qala döyüşü (fars. ) 1818-ci ilin iyun ayında Qacar İranı ilə Durrani imperiyası arasında baş vermiş hərbi toqquşma idi.

 Tarixçə 

İran qoşunları 1816-cı ildə Herat şəhərini ələ keçirmişdilər, lakin əfqanların kənd yerlərində apardıqları güclü partizan müharibəsi nəticəsində şəhəri tərk etməyə məcbur oldular. 1818-ci ildə İran şahı Fətəli şah Qacar oğlu Həsən Əli Mirzəni böyük bir ordu ilə Heratı yenidən ələ keçirmək üçün göndərdi. İran qoşunları Xorasandan yürüş edərək sərhədi keçdikdən az sonra Kafir Qala yaxınlığında əfqan ordusu ilə qarşılaşdılar.

 Döyüş 

Dəqiq saylar mübahisəli olsa da, bütün mənbələr Durrani qüvvələrinin Qacar qoşunlarından iki dəfədən çox say üstünlüyünə malik olduğunu bildirir.

Fətə xanın sağ cinahında Şer Dil xan Sistandan, Firozkohi və Cəmşidi tayfalarından ibarət qüvvələrlə yerləşmişdi. Sol cinahda Kohan Dil xan Herat, Taymani və Darazi dəstələri ilə mövqe tutmuşdu. Aymak Hazara tayfalarının başçısı Banyad xan Hazaranın qüvvələri Şer Dil xanın sağ tərəfində yerləşdirilmişdi. Məhəmməd xan Qaray-Torbatı isə Kohan Dil xanın yanında sol cinahda idi.

İran tərəfində Mirzə Əbdülvahhab xan “Mötəməd əd-Dövlə” və Feyz Əli xan Qovanlı Qacar sağ cinahı təşkil edirdi. Onların önündə Astarabad piyada qüvvələri və bir ədəd top yerləşdirilmişdi. Sağ cinahın yan hissəsində Hüseynqulu xan Bayat Nişapuri Xorasan piyadaları ilə mövqe tutmuşdu.

Döyüş zamanı Fətə xan Bərəkzay ağzından güllə yarası aldı. Bu hadisə əfqan ordusunun ruh yüksəkliyinə ciddi təsir göstərdi və onları Herata doğru geri çəkilməyə məcbur etdi. Qacar ordusu 10.000 nəfər itki verdi.

 Nəticə 

Persi Sayksə görə, əfqanlar güclü və ardıcıl süvari hücumları ilə fars piyada sıralarını yararaq qələbə qazandılar. Nəticədə İran ordusu 10.000 nəfər itirərək geri çəkilməyə məcbur oldu və bu, açıq əfqan qələbəsi kimi qiymətləndirilir.

Tarixçi Feyz Məhəmməd Katib isə Kafir Qala döyüşünü əfqan qələbəsi kimi təsvir etsə də, hər iki tərəfin sonda döyüş meydanını tərk etdiyini qeyd edir. Əfqan qüvvələri üstünlük əldə etmiş və İran ordusuna ciddi təzyiq göstərmişdi, lakin vəzir Fətə xanın yaralanmasından sonra yaranan qarışıqlıq səbəbilə həlledici təqib həyata keçirilmədi. Nəticədə hər iki ordu geri çəkildi.

 İstinadlar