Ziyəddin ibn əl-Əsir

Əbül-Fəth Ziyəddin Nəsrullah ibn Məhəmməd ibn Məhəmməd əş-Şeybani əl-Cəzəri (; ) — bəlağət alimi, tənqidçi və dövlət xadimi.

 Həyatı 

 Mənşəyi 
Hicri 558-ci (1163) ildə Cəzirəti-İbn Ömərdə (indiki Cizrə) anadan olub. Buna görə də, nisbələrindən biri "Cəzəri"dir. Digər nisbəsi isə Şeybani qəbiləsinə mənsub olduğu üçün "Şeybani"dir. O, ailədəki üç qardaşın ən kiçiyidir. Ləqəbi "Ziyəddin"dir.

 Təhsili və fəaliyyəti 
İlk təhsilini Cizrədə almışdır. İyirmi yaşı olanda ailəsi ilə birlikdə Mosula köçmüş və əsas təhsilini burada almışdır. O, Əbu Təmmam, Buxturi və Mütənəbbinin divanları başda olmaqla, çoxlu şeirlər əzbərləmiş, nəhv, lüğət və bəyan elmlərini öyrənmişdir. Təhsilini tamamladıqdan sonra hicri 587-ci (1191) ildə (dostu Qazı əl-Fazilin vasitəsilə) Səlahəddin Əyyubi ilə tanış olmuş və ona xidmət etməyə başlamışdır. Bir müddət sonra öz istəyi ilə Səlahəddin Əyyubinin yanından ayrılıb, Səlahəddin Əyyubinin oğlu Məlikül-Əfzəl Əlinin xüsusi katibi vəzifəsində çalışmağa başlamışdır. Səlahəddin Əyyubinin vəfatından (h. 589/ m. 1193) sonra hökmdar olan Məlikül-Əfzəl Əli, Ziyəddin ibn əl-Əsiri vəzir təyin etmişdir. Bir müddət sonra Əlinin qardaşı, Misir hakimi əl-Məlikül-Əziz ilə əmisi əl-Məlikül-Adil birləşərək Məlikül-Əfzəl Əlidən Şamı aldılar və ona Sərhədi verdilər. Ziyəddin ibn əl-Əsir də Şamdan qaçaraq Sərhədə, Əlinin yanına getdi. Hicri 595-ci (1199) ildə Əziz vəfat edib səkkiz yaşlı oğlu əl-Məlikül-Mənsur taxta çıxanda dövlət adamları Əlini çağıraraq qardaşı oğlunun vəsisi və naibi kimi Misir hökmdarı olmasını istədilər. Əli bu təklifi qəbul etdi; bir il sonra Ziyəddin ibn əl-Əsir də Misirə getdi. Lakin Əli ilə əmisi, Şam hökmdarı əl-Məlikül-Adil arasında müharibə baş verdiyinə görə Əli hicri 596-cı ildə (1200) Misiri tərk edərək şərq ölkələrinə (bələdi-şərq) çəkilmək məcburiyyətində qaldı və bundan sonra Sümeysatda (Samsat) məskunlaşmağa qərar verdi. Ziyəddin ibn əl-Əsir də Misirdə bir müddət gizləndikdən sonra Sümeysata gedərək Əliyə xidmət etməyə davam etdi. Daha sonra Əlinin qardaşı, Hələb hökmdarı Qazi əl-Məliküz-Zahirə xidmət etməyə başladı. Ancaq onunla yola getmədiyinə görə əvvəlcə Mosula, sonra Ərbilə, oradan da Sincara getdi. Lakin bu yerlərdə də qala bilməyib yenidən Mosula qayıtdı. Mosul hökmdarı Nəsirəddin Mahmud Arslanşah tərəfindən divan katibi vəzifəsinə təyin edilən Ziyəddin ibn əl-Əsir həyatının qalan hissəsini burada keçirdi.

 Vəfatı 
Ziyəddin ibn əl-Əsir səfir olaraq göndərildiyi Bağdadda vəfat etmişdir (h. 637/m. 1239).

 Əsərləri 
Ziyəddin ibn əl-Əsirin qələmə aldığı əsərlərdən bəziləri bunlardır:
 əl-Məsəlüss-səir fi ədəbil-Katib vəş-Şair. Bəlağət sahəsinə aid olan bu əsər, Ziyəddin ibn əl-Əsirə ədəbi şöhrət qazandırmışdır.
 əl-Bədi.
 Rəsail İbnil-Əsir.
 Risalətül-Əzhar (Riyazül-Əzhar). Ədəbi risalə (Mosul: 1983).
 əl-Bürhan fi elmil-Bəyan.
 Munisul-vəhdə. Əsərdə Əbu Təmmam, Buxturi, İbnür-Rumi kimi şairlərin seçilmiş şeirləri mövzularına görə qruplaşdırmışdır (Körpülü kitabxanası, № 1400; Darül-Kütubil-Misriyyə, Ədəb, № 5070).
 əl-Veşyül-mərqum fi həllil-Mənzum.

 Həmçinin bax 
 İzzəddin ibn əl-Əsir
 Məcdəddin ibn əl-Əsir

 İstinadlar 

Kateqoriya:Sünni müsəlman İslam alimləri