“İmarət” Tarix-Memarlıq Muzey Kompleksi

“İmarət” Tarix-Memarlıq Muzey Kompleksi (Pənahəli xanın İmarət Kompleksi) — Ağdam şəhərində yerləşən, Qarabağ xanlığının qurucusu Pənahəli xanın iqamətgahı olmuş saray kompleksi və Cavanşirlər nəslinin ailə qəbiristanlığı. Kompleks XVIII əsrə aid olub, Azərbaycan mülki memarlığının ən qiymətli nümunələrindən biri hesab olunur.

 Tarixi 
Kompleksin əsası XVIII əsrin ortalarında Qarabağ xanı Pənahəli xan tərəfindən qoyulmuşdur. "İmarət" adlanan bu ərazi uzun illər boyu xan nəslinin həm yaşayış yeri, həm də mənəvi mərkəzi olmuşdur. Burada Pənahəli xanın sarayı ilə yanaşı, xan ailəsinin üzvləri üçün tikilmiş türbələr də yerləşir.

Birinci Qarabağ müharibəsi zamanı Ağdamın işğalı nəticəsində (1993) kompleks erməni silahlı qüvvələri tərəfindən vandalizmə məruz qalmış, saray binası və türbələr dağıdılmış, ərazi mal-qara saxlamaq üçün istifadə olunmuşdur.

 Bərpa və yenidənqurma 
İkinci Qarabağ müharibəsindən sonra Ağdam şəhəri azad edildikdə, kompleksin bərpası dövlət tərəfindən prioritet vəzifə kimi müəyyən edilmişdir. Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevin müvafiq fərman və sərəncamlarına əsasən, 2023-cü ildən etibarən ərazidə genişmiqyaslı bərpa-quruculuq işlərinə başlanılmışdır.

Bərpa prosesi Qarabağ Dirçəliş Fondunun sifarişi və Mədəniyyət Nazirliyinin nəzarəti ilə həyata keçirilmişdir. Kompleksin ərazisində:
 Pənahəli xanın saray binası tarixi görkəmi qorunmaqla bərpa edilmişdir;
 Pənahəli xan, İbrahimxəlil xan, Mehtiqulu xan və Xurşidbanu Natəvanın türbələri konservasiya və restavrasiya olunmuşdur;
 Xan qızı Xurşidbanu Natəvanın abidəsi yenidən ucaldılmışdır;
 Ərazidə Qarabağ atçılıq ənənələrini əks etdirən muzey ekspozisiyası yaradılmışdır.

 Kompleksin tərkibi 
Kompleksin ərazisi 3,3 hektardır. Bura imarət, türbələr, qəbiristanlıq və mərasim yerləri, eləcə də Qarabağ atlarının təqdimatı və satışı üçün atçılıq parkından ibarətdir. 6 min kvadratmetrlik sahədə yerləşən tarixi qəbiristanlıqda arxeoloji tədqiqat işləri ikinci mərhələdə davam etdirilir. Aparılan araşdırmalar nəticəsində yeni tarixi faktlar üzə çıxarılıb.

Muzey kompleksi bir neçə mühüm memarlıq və tarixi obyekti birləşdirir:
 Pənahəli xanın sarayı: Qarabağ memarlıq məktəbinə xas olan ikimərtəbəli, eyvanlı bina.
 Xan qəbiristanlığı: Burada Cavanşir sülaləsinin nümayəndələrinin məzarları və onlar üzərində ucaldılmış türbələr yerləşir.
 Muzey hissəsi: Qarabağ xanlığının tarixini, dövlətçilik ənənələrini və mədəniyyətini əks etdirən eksponatlar burada nümayiş etdirilir.

 Hüquqi statusu 
“İmarət” kompleksi Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin müvafiq qərarı ilə ölkə əhəmiyyətli daşınmaz tarix və mədəniyyət abidələrinin siyahısına daxil edilmişdir.

 Fəaliyyəti 
Ağdam İmarət Kompleksi 2024-cü il sentyabrın 19-dan etibarən fəaliyyət göstərir.

 İstinadlar 

 Xarici keçidlər 
 Qarabağ Dirçəliş Fondu — İmarət Kompleksi haqqında rəsmi məlumat

Kateqoriya:Ağdam rayonunun abidələri
Kateqoriya:Azərbaycan sarayları
Kateqoriya:Qarabağ xanlığı
Kateqoriya:Muzeylər
Kateqoriya:Abidələr