2026-cı il İran qırğınları

2026-cı il İran qırğınları 2025–2026-cı illərdə İranda baş verən etirazlar zamanı həyatını itirən şəxslərə aiddir. 2026-cı il yanvarın 25-nə olan məlumata görə, ümumi ölənlər sayı 30,000-dən çox olaraq qiymətləndirilir. Bu, müasir İran tarixindəki ən böyük qırğınlardan bəzilərini təşkil edir.

 Arxa plan 
2025–2026-cı illər etirazlarından əvvəl İslam Respublikası dövründə baş vermiş hadisələr zamanı etirazçıların ölümü və siyasi məhbusların kütləvi edamları ilə bağlı ən yüksək rəqəmlərə aşağıdakılar daxildir: 1981–1982-ci illərdə İranda baş vermiş qırğınlar zamanı təxminən 3400 edam, 1988-ci ildə 5000 edam, 2009-cu il prezident seçkiləri etirazları zamanı 72 etirazçının ölümü, 2019–2020-ci illər etirazları zamanı 300–1500 arası ölüm, və 2022–2023-cü illərdə Mahsa Amini etirazları zamanı 551 nəfərin ölümü.

 İtkilər 
İranda İnsan Hüquqları üzrə Aktivistlərin Xəbər Agentliyi olan HRANA-nın məlumatına görə, ölkə üzrə etirazların ilk on günü ərzində, 6 yanvar tarixinədək daxil olmaqla, azı 34 etirazçı öldürülüb və ən azı 2076 vətəndaş 285-dən çox məkanda həbs edilib. 7 yanvar tarixində isə 13 etirazçı öldürülüb və bu da ümumi ölənlərin sayını 45-ə çatdırıb.

Təsdiqlənmiş hesabatlara və video görüntülərə əsasən, etirazların ilk yeddi günü ərzində təhlükəsizlik qüvvələri geniş şəkildə döyüş sursatından, gözyaşardıcı qazdan və kütləvi nəzarət vasitələrindən istifadə edib, zorakı həbslər həyata keçiriblər.

The Guardian nəşrinin məlumatına görə, səkkiz gün davam edən etirazlar zamanı azı üç uşaq öldürülüb və 40-dan çox azyaşlı həbs edilib.

Tehran şəhərində 8 yanvar gecəsi 217 etirazçı öldürülüb. 10 yanvar 2026-cı il tarixindən etibarən İranda internetin kəsilməsi itkilərlə bağlı məlumatların əldə edilməsini məhdudlaşdırıb. Iran International 10 yanvar tarixində 8 yanvardan bəri 2000 etirazçının öldürüldüyünü bildirib.

8 yanvar tarixində internetin kəsilməsindən sonra öldürülən etirazçıların sayı ilə bağlı hesabatlar yayılmağa başladıqca, Al Monitor xəbər saytı insan hüquqları təşkilatlarının məlumatlarına əsaslanaraq bu qətlləri “kütləvi qırğın” kimi təsvir edib. Aktivistlər azı 538 etirazçının öldürüldüyünü təxmin ediblər.

 Baxın həmçinin 

 İran etirazları (2025–2026)
 Kaveh Enteghamjou
 Rza Pəhləvi
 Xomeynizm

 İstinadlar 

Kateqoriya:2025-ci ildə İran
Kateqoriya:2026-cı ildə İran
Kateqoriya:İran etirazları (2025–2026)
Kateqoriya:İnsanlıq əleyhinə cinayətlər