Pyer Raymond de Monmor

Pyer Raymond de Monmor (; ) — fransız riyaziyyatçısı, xüsusilə ehtimal nəzəriyyəsi və şans oyunlarının riyazi təhlili sahəsində apardığı tədqiqatlarla tanınır.

Montmort ehtimal nəzəriyyəsinin klassik mərhələsinin əsas simalarından biri hesab olunur. Onun əsərləri Sankt-Peterburq paradoksu kimi məşhur problemlərin formalaşmasına və sonradan Daniel Bernulli tərəfindən inkişaf etdirilən ideyalara mühüm təsir göstərmişdir.

 Bioqrafiyası 
Pyer Raymond de Monmor əvvəlcə yalnız Pierre Rémond adı ilə tanınırdı. O, 27 oktyabr 1678-ci ildə Paris şəhərində anadan olmuşdur. Atası onun hüquq təhsili almasını istəsə də, Monmor bu istiqaməti qəbul etməmiş və bir müddət İngiltərə və Almaniyaya səyahət etmişdir.

1699-cu ildə Fransaya qayıdan Monmor atasından böyük miras aldıqdan sonra mülk satın almış və soyadına “de Montmort” titulunu əlavə etmişdir. O dövrün bir çox görkəmli riyaziyyatçıları ilə, xüsusilə də Nikolas Bernulli ilə yaxın dostluq münasibətləri qurmuşdur. Bernulli onun mülkündə qonaq olarkən bir sıra riyazi məsələlər üzərində əməkdaşlıq etmişdir.

1715-ci ildə İngiltərəyə səfəri zamanı Kral Cəmiyyətinin üzvü seçilmiş, 1716-cı ildə isə Fransa Elmlər Akademiyasına qəbul olunmuşdur.

 Elmi fəaliyyəti 
Pierre Rémond de Monmor ən çox ehtimal nəzəriyyəsi və şans oyunlarının riyazi analizi üzrə klassik əsəri ilə tanınır:

Essay d'analyse sur les jeux de hazard (1713)

Bu əsər ehtimal nəzəriyyəsinin formalaşmasında mühüm rol oynamış və kombinatorika sahəsində deranjmanların (yer dəyişmələrin) sistemli öyrənilməsini ilk dəfə təqdim etmişdir.

Monmor həmçinin Paskal üçbucağı terminini Blez Paskalın şərəfinə adlandırmış və onu “Table de M. Pascal pour les combinaisons” kimi təqdim etmişdir.

 Sonlu fərqlər 
Monmorun maraq dairəsinə sonlu fərqlər nəzəriyyəsi də daxil idi. O, 1713-cü ildə aşağıdakı formalı sonlu silsilənin ilk n həddinin cəmini müəyyən etmişdir:

Burada Δ — irəli fərq operatorunu ifadə edir. Bu nəticə 1718-ci ildə Kristian Qoldbax tərəfindən müstəqil şəkildə yenidən kəşf edilmişdir.

 Vəfatı 
Pyer Raymond de Monmor 7 oktyabr 1719-cu ildə Parisdə vəfat etmişdir.

 İstinadlar