Hedonizm paradoksu

Hedonizm paradoksu , həmçinin zövq paradoksu kimi tanınır, zövqün arxasınca getmə prosesində ortaya çıxan praktiki çətinliklərə işarə edir. Hedonist üçün davamlı şəkildə zövq axtarmaq, uzunmüddətli perspektivdə ən yüksək real zövqə və ya xoşbəxtlik hissinə gətirib çıxarmaya bilər; çünki zövqün şüurlu şəkildə hədəf kimi izlənməsi onun birbaşa yaşanmasına mane ola bilər.

“Hedonizm paradoksu” termini utilitar filosof Henri Sicvik tərəfindən The Methods of Ethics əsərində irəli sürülmüşdür. Bu paradoksun müxtəlif variantlarına fəlsəfə, psixologiya və iqtisadiyyat sahələrində rast gəlinir.

Sitatlar
Zövq məqsədli şəkildə axtarıldığı halda ona nail olunmaması müxtəlif cür təsvir edilmişdir:

Təklif edilən izahlar
İnsan yalnız zövqün özünü hədəf aldıqda, bu məqsəd puça çıxa bilər. Henri Sicvik yuxarıda adı çəkilən əsərində eqoist özünüməhəbbət müzakirəsindən sonra bu cür məyusluq barədə belə yazır:

Mən bundan belə bir nəticə çıxarmazdım ki, zövqün ardınca getmək mütləq şəkildə özünü təkzib edən və faydasızdır; sadəcə olaraq onu demək istərdim ki, Eqosentrik Hedonizm prinsipi, insan təbiətinin qanunları lazımi səviyyədə nəzərə alındıqda, praktik baxımdan özünü məhdudlaşdırır; yəni məqsədinə çatmaq üçün rasional üsul tələb edir ki, biz onu müəyyən dərəcədə gözdən itirək və birbaşa ona yönəlməyək.Henry Sidgwick. The Methods of Ethics. BookSurge Publishing (1 March 2001) (p. 3)

Paradoksa birbaşa toxunmasa da, Aristotel zövqün ardınca getməyin faydasızlığı barədə fikirlər irəli sürmüşdür.Aristotle. Nicomachean Ethics, Book X, page 4 

Gec-tez məhdud varlıqlar yeganə məqsədləri olan zövqü davam etdirmək üçün lazım olan resursları əldə edib sərf edə bilməyəcəklər; nəticədə özlərini bədbəxtliklə üz-üzə tapacaqlar. Evolyusiya nəzəriyyəsi izah edir ki, insanlar təbii seçmə yolu ilə təkamül etmiş və reproduksiyanı maksimuma çatdırmağa yönəlmiş genetik imperativlərə tabedirlər, yoxsa xoşbəxtlik axtarışına deyil. Devid Pirsə görə, insan xoşbəxtliyinin miqyası bioloji olaraq genetik cəhətdən müəyyən edilmiş bir rifah səviyyəsi ilə məhdudlaşır və bu səviyyə təkcə mühitin yaxşılaşdırılması yolu ilə daimi şəkildə dəyişdirilə bilməz. O, The Hedonistic Imperative traktatında iddia edir ki, insanlar gen mühəndisliyi, nanotexnologiya və neyroelm vasitəsilə bütün insan həyatında əzabı aradan qaldıra və hazırda təsəvvür edilə bilməyəcək qədər yüksək xoşbəxtlik və zövq səviyyələrinə nail ola bilərlər.

Rəqabət aparan fəlsəfi yanaşmalar hedonizmi yaxşı əməllər və niyyətlərlə tarazlaşdırmağa çalışır və bu yolla zövqü “qazanmağı” təklif edir.

 İstinadlar 

 Əlavə ədəbiyyat 
 Aristotle, Nicomachean Ethics 1175, 3–6 in The Basic Works of Aristotle, Richard McKeon ed. (New York: Random House, 1941)
 John Stuart Mill, Autobiography in The Harvard Classics, Vol. 25, Charles Eliot Norton, ed. (New York: P. F. Collier  & Son Company, 1909)
 Henry  Sidgwick,  The  Methods of  Ethics (London: Macmillan  & Co.  Ltd., 1874/1963)

 Xarici keçidlər 
 Konow, James, & Joseph Earley. "The Hedonistic Paradox: Is homo economicus happier?" Journal of Public Economics 92, 2008.

Kateqoriya:Utilitarizm