Kafir Qala döyüşü (1719)

Kafir Qala döyüşü, həmçinin İslam Qala döyüşü, 19 may 1719-cu ildə Herat Sadozay Sultanlığının Sadozay puştunları ilə Səfəvi dövləti arasında baş vermişdir. Döyüş müasir İslam Qala sərhəd məntəqəsi yaxınlığında keçirilmiş və Sadozayların həlledici qələbəsi ilə nəticələnmişdir. Bu toqquşma Abdalilərin Səfəvilərdən faktiki müstəqilliyini möhkəmləndirmiş və qısaömürlü Herat Sadozay Sultanlığının əsasını qoymuşdur.

 Tarixi fon 

Mirvays Hotaki tərəfindən Qəndəharin fəthindən sonra qənimətdən pay ala bilməyən Abdulla xan Heratda öz hakimiyyətini qurmağa çalışdı. Onun Hari Rud vadisindəki abdallılar arasında üsyan qaldırmaq cəhdi aşkar edildi və o, oğlu Əsədullah xanla birlikdə fars valisi tərəfindən həbs olundu. Lakin Qızılbaş qarnizonunda baş verən qiyam onların qaçmasına imkan verdi. Onlar Obeyə çəkildilər və buradan Əsədullah Hari Rud vadisini və Murçaqı ələ keçirdi.

1717-ci ilin yayında Abdulla xan Heratı ələ keçirdi və Xudəkkə tayfasının sağ qalan ən yaşlı üzvü Sultan Həyat xanın adına sikkə kəsdirdi. Həyat xan yaşlı olduğundan Abdulla xanı yeni yaradılmış Herat Sadozay Sultanlığının hakimi elan etdi. Bu vaxt Məhəmməd Zaman xan Heratda lider kimi tanınmışdı. Səfiqulu xan, Xorasanın hərbi komandanı, əvvəlcə özbəklərə qarşı uğurlu yürüşlər həyata keçirdi, daha sonra isə Herata yürüş məqsədilə Məşhəddə böyük ordu topladı.

1719-cu ildə Səfəvi hökuməti yeni yaranmış əfqan hakimiyyətini aradan qaldırmaq üçün böyük bir ordu göndərdi. Yürüş zamanı Səfiqulu xan 30.000 nəfərlik qüvvə ilə 12.000 özbəyi məğlub etdi.

 Döyüş 

19 may 1719-cu ildə təxminən 30.000–35.000 nəfərlik, Avropa zabitlərinin idarə etdiyi artilleriyaya malik fars ordusu Herata doğru irəlilədi. Məhəmməd Zaman xan təxminən 15.000 nəfərlik əfqan qüvvəsi ilə Kafir Qala möhkəmləndirilmiş məntəqəsində mövqe tutdu.

Əsədullah xan farsların artilleriyaya güvəndiyini nəzərə alaraq döyüşçülərini bağlarda və suvarma arxlarının arxasında yerləşdirdi. Fars top atəşi başlasa da, əfqan mövqeləri dayanıqlı qaldı. Fars piyadaları irəlilədikdə isə cinahlardan güclü atəşə məruz qaldılar.

Bir neçə saatlıq ağır döyüşdən sonra fars artilleriya anbarında partlayış baş verdi və qarışıqlıq yarandı. Bu məqamdan istifadə edən Məhəmməd Zaman xan ümumi süvari hücumu əmri verdi. Əfqan süvariləri fars sıralarını yardı və onları darmadağın etdi. Səfiqulu xan döyüşdə həlak oldu.

 Nəticə və əhəmiyyəti 

Farslar 10.000 nəfər itki verdi, hərbi ləvazimatları isə ələ keçirildi. Əfqan itkiləri təxminən 3.000 nəfər idi.

Bu qələbə abdallıların müstəqilliyini möhkəmləndirdi və onların Herat və qərbi Xorasan üzərində nəzarətini təmin etdi. Qələbədən sonra Əsədullah xan Məşhədə yürüş etməyi təklif etsə də, Sultan Abdulla xan Qəndəhara hücum etməyə üstünlük verdi. Ata və oğul arasındakı fikir ayrılığı növbəti il baş verən Dilaram döyüşünə aparan hadisələrin başlanğıcı oldu.

 İstinadlar