Cənab Şəhabəddin

Cənab Şahabəddin (; ) () — Türkiyə şairi və yazıçısı. O, Sərvəti-fünun dövrü Türkiyə ədəbiyyatının aparıcı nümayəndələrindən biri kimi tanınmışdır. Şeir, səyahətnamə, məqalə, felyeton və nəsr janrlarında əsərlər qələmə almışdır. Simvolizm və parnasizm təsiri altında formalaşmış şeir anlayışı ilə seçilən sənətkar əruz vəznindən səs və ahəng ünsürlərini ön plana çıxaran özünəməxsus şəkildə istifadə etmiş, sərbəst müstəzad üslubunun öncüllərindən biri olmuşdur.

Yaradıcılığının ilkin mərhələsində divan şeiri üslubunda əsərlər yazmış Cənab Şahabəddin sonralar Qərb təsirli Türkiyə ədəbiyyatına yönəlmiş, xüsusilə Pol Verlen kimi Fransa şairlərinin yaradıcılığından təsirlənmişdir. Şeirlərində musiqi, təsvir və duyğunu bir arada təqdim etməyə çalışmış, "Elhan-ı Şita", "Yakazat-ı Leyliye", "Temâşâ-yı Hazân" kimi şeirləri ilə diqqət çəkmişdir. "Sərvəti-fünun" jurnalı ətrafında formalaşmış ədəbiyyati-cədidə cərəyanının önəmli simalarından biri olmuş, dövrün estetik baxışlarının təşəkkülündə mühüm rol oynamışdır.

Səyahətnamə sahəsində də məhsuldar fəaliyyət göstərmiş Cənab Şahabəddin "Hac Yolunda", "Âfâk-ı Irak", "Suriye Mektupları" əsərlərini və Avropa səfərləri ilə bağlı müşahidələrini əks etdirən yazıları qələmə almışdır. Məqalə və felyetonlarında ədəbiyyat, incəsənət və siyasət mövzularına toxunmuş, "Evrak-ı Eyyam", "Nesr-i Harb", "Nesr-i Sulh" v "Tiryaki Sözleri" bu yazıların toplandığı əsərlər sırasında yer almışdır. Klassik nəsr anlayışı ilə sadə nəsr arasında estetik baxımdan yeni bir dil formalaşdırmağa cəhd göstərmiş, bu xüsusiyyəti ilə Xalid Ziya Uşaqlıgil ilə birlikdə müasir Türkiyə nəsr ədəbiyyatının inkişafında təsirli olmuşdur.

 Həyatı 

Cənab Şahabəddin 21 mart 1870-ci ildə Manastır şəhərində anadan olmuşdur. Atası Osman Şəhabəddin bəy 1877–1878-ci illər Osmanlı–Rusiya müharibəsində həlak olmuşdur. Atasının vəfatından sonra təxminən altı yaşında ikən ailəsi ilə birlikdə İstanbula köçmüşdür.

İbtidai təhsilini Topxanada Məktəbi-Feyziyyədə almış, daha sonra Əyyub Hərbi Rüşdiyyəsinə daxil olmuşdur. Bu məktəbin dağıdılmasından sonra Gülhanə Hərbi Rüşdiyyəsinə keçmiş və 1880-ci ildə oranı bitirmişdir. Ardınca Tibbiyyə İdadisinə daxil olmuş, iki il təhsil aldıqdan sonra Hərbi Tibbiyyənin beşinci sinfinə qəbul edilmişdir. 1889-cu ildə həkim yüzbaşı rütbəsi ilə məzun olmuşdur. Yüksək nəticə ilə təhsilini başa vurduğu üçün 1890-cı ilin əvvəlində dövlət tərəfindən dəri xəstəlikləri sahəsində ixtisaslaşmaq məqsədilə Parisə göndərilmiş və orada təxminən dörd il qalmışdır.

Parisdə dörd il dermatologiya üzrə ixtisaslaşdıqdan sonra vətənə qayıtmış, bir müddət Heydərpaşa Nümunə  Xəstəxanasında həkim kapitanı kimi çalışmışdır. Təqib olunduğu qorxusu ilə İstanbuldan uzaq bir yerdə xidmət etmək məqsədilə öz istəyi ilə karantin idarəsinə keçmiş, Mersin və Rodosda karantin həkimi vəzifəsində çalışmışdır. 1896-cı ildə səhiyyə müfəttişi kimi Ciddəyə təyin edilmiş, 1898-ci ildə isə mərkəzi müfəttiş vəzifəsi ilə İstanbula qayıtmışdır. Daha sonra qısa müddət Suriya vilayətinin səhiyyə rəisi olmuşdur. İkinci Məşrutiyyətin elanından sonra Böyük Səhiyyə Məclisinin üzvü və Ümumi Səhiyyə İdarəsinin müfəttişi kimi yenidən İstanbula dönmüşdür. 1914-cü ildə təqaüdə çıxmışdır.

Təqaüdə ayrıldıqdan sonra Darülfünunda "Qərb ədəbiyyatı", "Fransız dili" və "Osmanlı ədəbiyyatı tarixi" fənləri üzrə müdərris təyin edilmişdir.

1922-ci ildə dərs zamanı yunanları təriflədiyi və Türk Milli Hərəkatını kiçik göstərən fikirlər səsləndirdiyi iddiası ilə Darülfünun tələbələri və bəzi müəllimlər tərəfindən əleyhinə etirazlar təşkil edilmişdir. Bu sözləri deyib-demədiyi dəqiqləşdirilməmişdir, lakin əvvəlki siyasi yazıları onun əleyhinə kifayət sayılmışdır. Əli Kamal, Rza Tofiq, Hüseyn Daniş və Tirqan Barsamyan ilə birlikdə 1922-ci ilin sentyabrında Darülfünundakı vəzifəsindən istefaya məcbur edilmişdir. Bu hadisələrdən sonra müəyyən mənada inzivaya çəkilmiş, əsasən ədəbiyyat və incəsənət mövzularında yazı fəaliyyətini davam etdirmişdir.

Son illərində üzərində intensiv işlədiyi lüğətini tamamlaya bilmədən 13 fevral 1934-cü ildə beyin qanaması nəticəsində İstanbulda vəfat etmişdir. 14 fevralda sadə bir mərasimlə Bakırköy qəbiristanlığında qızı Destinə xanımın yanında dəfn edilmişdir.

 Yaradıcılığı 
Cənab Şəhabəddin 1895-ci ildən ölümünə qədər davam edən yaradıcılıq fəaliyyətində, xüsusilə Türkiyə Cümhuriyyəti dövrünə qədər başda şeir olmaqla ədəbiyyatın müxtəlif sahələrində nüfuz sahibi olan əsas simalardan biri kimi qəbul edilmişdir. Tənzimatdan sonra Qərb ədəbiyyatının təsiri ilə inkişaf edən Türkiyə poeziyasında Əbdülhaq Hamid Tərxandan sonra ən böyük yenilikləri həyata keçirən sənətkarlardan biri olmuşdur.İbnü'l-Emin Mahmut Kemal İnal, Son Asır Türk Şairleri,Cilt 1, s. 230-233, Ankara 1999, 

Ədəbiyyata yaxın bir mühitdə böyüyən Cənab Şahabəddin on beş-on altı yaşlarında ikən Müəllim Naci və Şeyx Vaşəsfi Əfəndinin təsiri altında onların qəzəllərinə nəzirə və təxmis yazmışdır. İlk şeiri qəzəl formasında olmuş və 1885-ci ildə hələ tələbə ikən "Səadət" qəzetində dərc edilmişdir. Sonrakı on doqquz şeirinin də nəzm forması qəzəl olmuşdur.

Bu mərhələdən sonra Əbdülhaq Hamid Tərxan və Rəcaizadə Mahmud Əkrəm kimi müəlliflərin əsərlərini oxumağa başlayan şairin yeni şeirləri "Saadet" qəzeti ilə yanaşı "Gülşən", "Səbat" və "İmdadül-mədəd" jurnallarında dərc edilmişdir. Hələ Tibbiyyə tələbəsi olan zaman 18 şeirini "Tamat" adı ilə 1886-cı ildə kiçik bir kitab şəklində nəşr etdirmişdir.

Paris illərində daha çox ədəbiyyata yönəlmiş, parnasçı və simvolist şairləri oxumuş, xüsusilə Pol Verlenden təsirlənmişdir. Türkiyəyə geri qayıtdıqdan sonra poeziyası tədricən bu təsirlər əsasında dəyişməyə başlamışdır. 1895-ci ilin sonlarında "Xəzineyi-fünun" jurnalında dərc olunan "Mənim qəlbim" adlı şeiri onun sözlərlə çəkilmiş tablo xarakterli şeirlərinin ilk nümunəsi hesab edilmişdir.Hikmet Dizdaroğlu, "Cenap Şehabettin: Hayatı, Sanatı, Eserleri", İstanbul 1964

Bu dövrdə "Məktəb", "Xəzineyi-fünun", "Maarif", "Məlumat" kimi jurnallarda forma, məzmun və ifadə baxımından həm öz əvvəlki şeirlərindən, həm də dövrün qəbul edilmiş üslubundan fərqlənən təcrübələrə başlamışdır. Xüsusilə 1896-cı ildə "Məktəb" jurnalında dərc olunan 42 şeiri ədəbi mühitdə geniş rezonans doğurmuş, "yeni şeiri müdafiə edənlər" və "köhnə şeiri müdafiə edənlər" arasında ciddi qütbləşmə yaranmışdır. Bu prosesin nəticəsi olaraq Tofiq Fikrətin rəhbərliyi altında çıxan "Sərvəti-fünun" jurnalında yer almışdır.

Fransa poeziyasına məxsus sonet formasını Türkiyə ədəbiyyatında ilk dəfə "Şi‘r-i Nanüvişte" adlı şeirində tətbiq etmişdir. Bu illərdə "Sərvəti-fünun" ədəbiyyatının əsas simalarından biri olmuş, Tofiq Fikrət və Xalid Ziya Uşaqlıgil ilə birlikdə cərəyanın aparıcı üçlüyündən sayılmış, ənənəçi şairlərin ən çox tənqid etdiyi yenilikçi sənətkar kimi tanınmışdır.

Mehmed Qaplan onun poeziyasında təbiət və məişət təsvirlərinin, alleqorik və simvolik obrazların üstünlük təşkil etdiyini vurğulamış, şeirlərində ahəngə xüsusi əhəmiyyət verdiyini, bu səbəbdən heca vəzni əvəzinə daim aruzdan istifadə etdiyini qeyd etmişdir.Mehmet Kaplan, "Türk Edebiyatı Üzerinde Araştırmalar 1", 2014 İstanbul, ISBN 9789759953454

Cənab Şəhabəddin şeirin əsas məqsədinin estetik gözəllik olduğunu müdafiə etmiş, ona başqa funksiyalar yükləməmişdir. Təbiəti panteist bir baxışla bütöv şəkildə qavramış, sosial mövzulara az toxunaraq insanın taleyi və kainatdakı mövqeyi üzərində dayanmışdır. Şeirlərində təbiət, qadın və sevgi mövzuları əsas yer tutmuş, "Münâcât I-IV", "Derviş" ve "Tevhid” " kimi şeirlərində panteist dini duyğulara, "Hilâl-i Giryân" adlı şeirində isə milli hisslərə yer vermişdir.

1908-ci ildən sonra əsasən nəsr əsərləri yazmağa başlamış, "Tanin", "Hürriyyət", "Qələm" ve Haq" qəzetlərində məqalələr dərc etdirmişdir. Şeirləri ölümündən sonra kitab halında nəşr olunmuş, səyahətnamə, məqalə və teatr əsərləri isə sağlığında çap edilmişdir.

 Ədəbi baxışları 

Cənab Şəhabəddin Türkiyə poeziyasında daha əvvəl istifadə olunmayan avropamənşəli formaları tətbiq etmiş, üsluba xüsusi önəm vermişdir. Yeni anlayışlar, simvollar və ifadə vasitələri ilə oxucunun zehni təsəvvürünü canlandırmağa yönəlmiş vizual anlatım üsullarını poeziyaya gətirmişdir. Bu yeniliklər dövrün ədəbi mühitində ciddi tənqidlərə səbəb olmuş, dil və üslubun pozulduğu iddia edilmişdir. Şair zamanla birlikdə sənət və ədəbi anlayışın da dəyişməli olduğunu, dilin yeni söz və ifadələrlə inkişaf etməsinin zəruri sayıldığını müdafiə etmişdir. Bu mübahisələr yalnız dil və üslubla məhdudlaşmamış, incəsənət və simvolizm kimi mövzuları da əhatə etmişdir.Hüseyin Câhit Yalçın, "Edebiyat Anıları", İş Bankası Kültür Yayınları, İstanbul 2010, ISBN 9789754583335

"Sərvəti-fünun" poeziyasının ümumi xüsusiyyəti olaraq Cənab Şəhabəddinin şeirlərində təsvir ön planda olmuş, varlıq sanki bir tablo kimi təqdim edilmişdir. Bu yanaşma sonradan Tofiq Fikrət, Əhməd Haşım, Yəhya Kamal Bəyatlı və Əhməd Həmdi Tanpınar kimi şairlərə də təsir göstərmişdir.

 Siyasi mövqeyi 

Cənab Şəhabəddinin siyasi yazıları İkinci Məşrutiyyətdən sonra İstanbulda fəaliyyətə başlaması ilə intensivləşmişdir. Əvvəlcə "Hürriyyət" qəzetinin başyazarı olmuş, daha sonra "Sipəri-saiqayi-hürriyyət", "Şəbab", "Haq" və "İctihad" qəzetlərində siyasi məzmunlu yazılar qələmə almışdır. "Qələm" satirik jurnalında "Dahhâk-i Mazlûm" təxəllüsü ilə siyasi məzmunlu yumoristik yazılar dərc etdirmişdir.

Balkan müharibələrindən sonra "Təsviri-əfkar" qəzeti tərəfindən bir neçə dəfə Avropaya göndərilmiş, bu səfərlərlə bağlı qeydləri 1916-cı ildə "Avropa məktubları" adı ilə nəşr edilmişdir. Birinci Dünya müharibəsi illərində Camal Paşanın dəvəti ilə Suriyaya getmiş, bu səfərlərin nəticəsi olaraq 1918-ci ildə "Suriya məktubları"nı dərc etdirmişdir. Qurtuluş savaşı dövründə Əli Kamalın rəhbərlik etdiyi "Peyam" və "Sabah" qəzetlərində dərc olunan bəzi yazılarında ordunun Birinci Dünya müharibəsində bacarıqsız komandanlıq ucbatından məğlub olduğunu irəli sürmüş, bu mövqeyi Anadolu hökuməti ilə münasibətlərinin pisləşməsinə səbəb olmuşdur.

Bu dövrdən sonra respublika idarəsi ilə münasibətləri düzəlməmiş, dil məsələsində mühafizəkar mövqeyi, türkçülərlə mübahisələri, ittihadçılara və Ənvər Paşaya münasibətindəki dəyişkənlik, eləcə də qadın hüquqlarına qarşı yazıları yeni rejimin aparıcı simaları tərəfindən qəbul edilməmişdir. Son illərində Atatürk islahatlarını dəstəkləyən yazılar yazsa da, əvvəlki mövqeləri daim xatırladılaraq tənqid olunmuşdur.

Cənab Şəhabəddin sosial mövzulu yazılarında dini məsələlərə də toxunmuşdur, lakin islamla bağlı fikirləri dövrün dini çevrələri tərəfindən tez-tez tənqid edilmişdir. Yazılarından və xüsusilə 1912-ci ildə Parisdən göndərdiyi məktublardan onun mistik və panteist dünyagörüşünə malik olduğu nəticəsi çıxarılmışdır.İnci Enginün, Cenap Şahabeddin, Dergâh, İstanbul 2015, ISBN 9789759956646

 Mirası 

Onun adı başda İstanbul olmaqla bir çox küçə, prospekt və məktəblərə verilmişdir. Vəfat etdiyi ev isə hazırda baxımsız vəziyyətdədir və bağçası avtomobil dayanacağı kimi istifadə olunur. "Elhan-ı Şita" adlı şeiri Barış Aktaş tərəfindən bəstələnmiş və 2021-ci ildə yayımlanmışdır.

 Əsərləri 

 Şeir 
+ŞeirNəşrAdıSayıTarixi"Nazîre-i Gazel-i Muallim"İmdadül-mədəd69 noyabr 1885"Gazel (âb uyaklı)"Səadət2823 dekabr 1885"Nâzire-i Gazel-i Şeyh Vasfî"Səadət3083 yanvar 1885"Tahmis-i Gazel-i Mu'allim"Səadət3264 fevral 1886"Tahmis-i Gazel-i Mu'allim (7 Şubat 1886)"Səadət3287 fevral 1886"Tahmis-i Gazel-i Mu'allim (11 Şubat 1886)"Səadət33211 fevral 1886"Bir Hazan Âbâd Gördüm Âlemiñ Gülzârını"Səadət34324 fevral 1886"Nazîre-i Gazel-i Muallim (6 Mart 1886)"Səadət3516 mart 1886"Tahmis-i Gazel-i Mu'allim (15 Mart 1886)"Səadət36015 mart 1886"Nazîre-i Gazel-i Muallim (28 Mart 1886)"Səadət37028 mart 1886"Saçıyor Safâ Rûh-ı Âliniz"Səadət4069 may 1886"O Gözler"Səadət43410 iyun 1886"Olur Fer-i Ceberûta Penâh Gözleriñiz"Səbat927 iyul 1886"Kemâl Beg Efendi Hazretlerine Nazîredir"Səbat1012 avqust 1886"⁠Cânâ!"Gülşən2312 avqust 1886"Gazel ('güldürüyor' redifli)"Səbat1127 avqust 1886"Kârihazâd"Səbat1211 sentyabr 1886"Gazel ('tır baña' redifli)""Nazire (gözleriñ redifli)"Ərmağan dağarcığı41887"Gazel (esîr redifli)"Səadət62324 yanvar 1887"Gazel - Mersiye gûne"Səadət107714 iyul 1888"Bir Daha"Mühit31889"Terci'-i Hayâl"Məktəb1017 may 1894"Tasvir-i Cânan""Nâle-i Hasret"Məktəb1214 iyun 1894"Gazel (en uyaklı)"Xəzineyi-fünuncilt 2 numara 112 iyul 1894"Muhabbet"Məktəb1412 iyul 1894"Gazel (dir uyaklı)"Maarif14126 iyul 1894"Gazel (siz uyaklı)""Gazel (sana redifli)"Xəzineyi-fünun42 avqust 1894"Gazel (ın uyaklı)"Maarif1422 avqust 1894"Mâfi'l-Bâl"Maarif14311 avqust 1894"Müjde-i Bahar"Maarif14415 avqust 1894"Geldi Sevdâdan Usanmış Gönlüme Sevdâ-yı Nev"Xəzineyi-fünun616 avqust 1894"Hâb-ı Seherî"Xəzineyi-fünun98 sentyabr 1894"Zübde-i Macerâ!"Xəzineyi-fünun1227 sentyabr 1894"Temenniyât-ı Hayâliye"Məktəb2519 mart 1895"Yâd-ı Şebâb"Məlumat1610 oktyabr 1895"Bir Herem-dîdeden Bir Nev-demîdeye"Xəzineyi-fünun1610 oktyabr 1895"Gül Bûse-i Aşk"Xəzineyi-fünun1717 oktyabr 1895"Bir Garibeye"Xəzineyi-fünun1824 oktyabr 1895"Şi'r-i Nâ-nüvîşte""Gazel"Məlumat1824 oktyabr 1895"Hafriyât-ı Mâzîye""Mürg-ı Siyâh"Xəzineyi-fünun1931 oktyabr 1895"Zavallı Hasta""Cûy-ı Hoşrevân"Məlumat1931 oktyabr 1895"Nısfü'l-Leyl""Meşcere-i Sa'adet"Xəzineyi-fünun207 noyabr 1895"Meşgale-i Rûzmerre""Aks-i Mâh""Likâ-yı Hazân"Xəzineyi-fünun2115 noyabr 1895"Tevdî-i Esrâr"Xəzineyi-fünun2221 noyabr 1895"Garib Yelpâze"Xəzineyi-fünun2328 noyabr 1895"Ta'yîn-i Metâlib"Xəzineyi-fünun245 dekabr 1895"Ferzend ü Mâder"Xəzineyi-fünun2511 dekabr 1895"Benim Kalbim"Xəzineyi-fünun2619 dekabr 1895"Mechuller"Xəzineyi-fünun2726 dekabr 1895Şir'i MahzûnMəktəb2120 fevral 1896Büyük ValideTeşne-i TebMəktəb2227 fevral 1896Sâir-Fi'l-MenâmMuhtazırMəktəb235 mart 1896Rîh-ı ÂsıfBir Mezâr Üstünde Bir Mürg-ı Şikeste ŞâhbâlMəkteb2626 mart 1896Berg-i HazânMəktəb272 aprel 1896Bârân-ı BahârMəktəb2810 aprel 1896İnkisâr-ı BaziçeSərvəti-fünun26616 aprel 1896Bes ü ŞekvâMəktəb2916 aprel 1896NevrûzMaarif1716 aprel 1896Mev'îd-i TelakîdeSərvəti-fünun26723 aprel 1896AglasamMəktəb3130 aprel 1896Def-i KederMəktəb327 may 1896Leyâl-i ZâhireMəktəb3314 may 1896Âb u ZiyâSərvəti-fünun27014 may 1896On Sene SonraMəktəb3421 may 1896Son ArzuSərvəti-fünun27228 may 1896Gazel (Dil ü cânımda inler dâim efkâr ü hayâlâtım)Məktəb3528 may 1896Riyâh-ı LeyâlSərvəti-fünun2734 iyun 1896Tuhfe-i Rebî'Məktəb364 iyun 1896Bir Saniye Mes'udMəktəb3711 iyun 1896Nısfü'l-LeylMəktəb3818 iyun 1896Validemin SesiSərvəti-fünun27625 iyun 1896Büyük Validemin SesiMəktəb3925 iyun 1896Baş UcundaMəktəb402 iyul 1896Rü'yâ-yı YetîmSərvəti-fünun2772 iyul 1896Terâne-i MehtâbMəktəb419 iyul 1896Dest-i YârSərvəti-fünun27810 iyul 1896Makdem-i YârHayâl-i RâiyâneMəktəb4216 iyul 1896Ümîd ü İntizârSərvəti-fünun28023 iyul 1896Çocuk SesiMəktəb4323 iyul 1896Elhân-ı NâlânMəktəb4430 iyul 1896YâdigârMəktəb456 avqust 1896Sürûd-ı SehhârSərvəti-fünun2826 avqust 1896HandelerSərvəti-fünun28420 avqust 1896Tarîk-i RehâMəktəb4827 avqust 1896Çeşm-i YârSərvəti-fünun28710 sentyabr 1896Belâ-yı HeremSərvəti-fünun28710 sentyabr 1896MersiyeMəktəb5010 sentyabr 1896Rûh-ı YârSərvəti-fünun28817 sentyabr 1896Bir HatıraMəktəb531 oktyabr 1896Şeydâyâne Bir HayalMəktəb548 oktyabr 1896Hayâl-i YârSərvəti-fünun2918 oktyabr 1896TeâdülSərvəti-fünun29215 oktyabr 1896Mâh-ı Nısfü'l-LeylMəktəb5622 oktyabr 1896Yâr-ı MuhayyelSərvəti-fünun29429 oktyabr 1896Mülhime-i Eş'ârımaMəktəb5729 oktyabr 1896Dilerim Kalb-i Zârımı Her ÂnSərvəti-fünun29612 noyabr 1896Hayâl-i MâderMəktəb6019 noyabr 1896Elhân-ı HazânMəktəb623 dekabr 1896ŞitâSərvəti-fünun30331 dekabr 1896Hasbihâl ArasındaMəktəb677 yanvar 1897KargalarMəktəb6814 yanvar 1897El EleMəktəb7028 yanvar 1897Seni DinlerkenMəktəb7028 yanvar 1897Mersiye-i HodgâmâneMəktəb7211 fevral 1897Levha-i TahayyülMəktəb7211 fevral 1897Sevmek İstedikceMütəalanüsxeyi-fövqəladə25 may 1897Ba'de'l-GurûbMütəala5013 iyul 1897Riyâh-ı MesâSərvəti-fünun33222 iyul 1897Deniz KenarındaSərvəti-fünun3345 avqust 1897Son MuhabbetSərvəti-fünun33619 avqust 1897Tekâzâ-yı ÜslûbSərvəti-fünun33619 avqust 1897İlk MuhabbetSərvəti-fünun33725 avqust 1897Hakîkat-ı SevdaSərvəti-fünun3399 sentyabr 1897Unutulmayan SaniyeSərvəti-fünun34016 sentyabr 1897Ba'de't-TelâkiSərvəti-fünun34123 sentyabr 1897Ferdâ-yı İftirâkSərvəti-fünun34230 sentyabr 1897Riyâh-ı İlhâmSərvəti-fünun3437 oktyabr 1897Nevrûz-ı İştiyâkSərvəti-fünun34414 oktyabr 1897Sana DairSərvəti-fünun34521 oktyabr 1897Temâşâ-yı LeyâlSərvəti-fünun34628 oktyabr 1897Temâşâ-yı HazanSərvəti-fünun3474 noyabr 1897Elhan-ı ŞitaSərvəti-fünunözəl sayınoyabr 1897Yakazât-ı LeyliyyeSərvəti-fünunözəl sayınoyabr 1897Dehân-ı YârSərvəti-fünun34918 noyabr 1897Mest ü MütefekkirSərvəti-fünun35713 yanvar 1898Kable'l-GarâmMest ü MüstagrakSərvəti-fünun35820 yanvar 1898Pür Hüzn ü HevesSərvəti-fünun35927 yanvar 1898Hatıra-i YârSərvəti-fünun3603 fevral 1898Nekahet-i KalbiyeSərvəti-fünun36110 fevral 1898SaadetSərvəti-fünun3697 aprel 1898Yazdıklarıma KarşıSərvəti-fünun3735 may 1898DiyojeneSərvəti-fünun4475 oktyabr 1896Şi'rim İçinSərvəti-fünun49523 avqust 1900Giysû-yı YârSərvəti-fünun50118 oktyabr 1900Kendim İçinSərvəti-fünun50225 oktyabr 1900Penbe YelpazeMüsəvvər1772 aprel 1902Bir HandeMüsəvvər1827 may 1902Menâkıb-ı HicrânMüsəvvər18314 may 1902HatıraMüsəvvər1532 oktyabr 1902Yakazât-ı AşkMəlumat3552 oktyabr 1902İtirafMəlumat35716 oktyabr 1902Aheng-i HayalMəlumat3606 noyabr 1902Kaval SesiMəlumat36227 noyabr 1902Gözlerin İçinMenâkıb-ı HicrânMüsəvvər1749 mart 1903Melâl-i BaharMüsəvvər tərəqqi189 iyul 1903İhdâiyyeDəmət130 sentyabr 1908Terâne-i GaramMahasin11908Tevfik FikreteAşiyan615 oktyabr 1908FirkatteAşiyan1417 dekabr 1908Unutmalıyım!Aşiyan2425 fevral 1909OglumaDonanma1mart 1910Kaside-i Elemİctihad2614 iyul 1911Münâcâtİctihad3014 sentyabr 1911TeâvünAy15 oktyabr 1911Don JuanSərvəti-fünun106716 noyabr 1911Mersiyeİctihad4128 fevral 1912BûselerŞəhbal2-177 mart 1912Bir MersiyeŞəhbal3828 aprel 1912El Sürmeyin Sakın!Haq Qəzetəsi Əlavəsi316 may 1912MünâcâtRübab417 noyabr 1912MünâcâtDonanma39may 1913DervişBöyük duyğuFevkalade nüsha23 iyul 1913FirâkRübab73-748 sentyabr 1913Terane-i Sabahİctihad7918 sentyabr 1913Akşam HisleriDonanma1-4929 iyun 1914Hilâl-i GiryânDonanma8-5617 avqust 1914TevhidƏdəbiyyati-ümumiyyə məcmuəsi318 noyabr 1916HastaƏdəbiyyati-ümumiyyə məcmuəsi425 noyabr 1916Aşkın TeranesiPaytaxt18-2620 fevral 1921Belde-i MaziPeyami-sabah103320 oktyabr 1921Yaz ŞarkısıSərvəti-fünun14865 fevral 1924Şairin Kitabe-i MezarıSərvəti-fünun14865 fevral 1924İhtiyar ÇınarSərvəti-fünun149616 aprel 1925MünacâtSərvəti-fünun150014 may 1925Senin İçinSərvəti-fünun150228 may 1925

 Şeir kitabları 
 Tâmât (1887)

 Teatr 
 Yalan
 Körebe (1917)
 Küçükbeyler
 Merdud Aile

 Səyahətnamə 
 Hac Yolunda (1909)
 Afak-ı Irak (1917)
 Avrupa Mektupları (1919)
 Suriye Mektupları (1917)

 Məqalə 
 Evrak-ı Eyyam (1915)
 Nesr-i Harp (1918) 
 Nesr-i Sulh (1918)

 Resenziya 
 William Shakespeare (1932)
 Kadı Burhanettin

 İstinadlar 

Kateqoriya:Osmanlı şairləri
Kateqoriya:Osmanlı yazıçıları
Kateqoriya:Türkiyə şairləri
Kateqoriya:Türkiyə yazıçıları
Kateqoriya:Türk şairlər
Kateqoriya:Türk yazıçılar
Kateqoriya:XX əsr şairləri