Türk Şəhidləri Qəbiristanlığı

Türk Şəhidləri Qəbiristanlığı- Malta-nın Marsa şəhərində yerləşən, Osmanlı sultanı Əbdüləziz tərəfindən 1873-1874-cü illərdə inşa etdirilən tarixi abidədir. 

 Tarixi 
300px|right|
Qəbiristanlıq Malta memarı Emanuele Luigi Qalizia tərəfindən layihələndirilmiş və ekzotik şərqşünas üslubunda inşa edilmişdir. Qəbiristanlıq Türkiyə hökuməti tərəfindən idarə olunur. Əvvəlcə bəzi sənədlərdə qəbiristanlıq Məhəmməd Qəbiristanlığı adlanırdı, Türkiyədə isə Şəhidlər Qəbiristanlığı da adlanırdı. XVI əsrdən bəri Marsanın müxtəlif yerlərində bir sıra müsəlman qəbiristanlıqları mövcud olmuşdur. İl-Menqadakı bir qəbiristanlıqda 1565-ci ildə Malta mühasirəsi zamanı həlak olan Osmanlı əsgərlərinin və Maltada ölən müsəlman kölələrin məzarları var idihttps://books.google.com.mt/books?id=lf3QAAAAMAAJ&q=marsa+cemetery https://web.archive.org/web/20200611185804/https://books.google.com.mt/books?id=lf3QAAAAMAAJ&q=marsa%20cemetery| https://books.google.com.mt/books?id=ExK_DQAAQBAJ&pg=PA19|yayımcı=Lulu|isbn=9781326886936|sayfalar=19 
https://web.archive.org/web/20200611175812/https://books.google.com.mt/books?id=ExK_DQAAQBAJ&pg=PA19| Bu qəbiristanlıq 1675-ci ildə Floriana Xətlərinin tikintisindən sonra Spencer Hill yaxınlığındakı bir qəbiristanlıqla əvəz edilmişdirhttps://books.google.com.mt/books?id=lry4AAAAIAAJ&dq=1675| Bu qəbiristanlıqlardan birindən qaynaqlandığı düşünülən insan qalıqları 2012-ci ildə yol işləri zamanı aşkar edilmişdir.1871-ci ildə Marsanın Ta'Sammat bölgəsindəki bir torpaq sahəsi yeni yer kimi seçildi.https://www.timesofmalta.com/articles/view/20120211/local/Workmen-discover-a-Muslim-cemetery.406205|
https://www.um.edu.mt/library/oar/bitstream/123456789/38850/1/Early_modern_Valletta_beyond_the_renaissance_city_2018.pdf|. 
XVII əsr qəbiristanlığı 1865-ci ildə planlaşdırılan yol işləri üçün yer açmaq məqsədilə başqa yerə köçürülmüşdür [9] və 1817-ci ilə aid bir məzar daşı əsasən Vallettadakı Milli Arxeologiya Muzeyində qorunur.Yeni qəbiristanlıq Osmanlı Sultanı Əbdüləziz tərəfindən sifariş edilmiş və 1873-1874-cü illər arasında inşa edilmişdir.https://www.youtube.com/watch?v=pUVQ-FGfOX4| Malta Türk Şehitliği: Akdeniz'in Tac Mahali Tikinti altı ay çəkdi.https://books.google.com/?id=rO1wAAAAMAAJ&q Qəbirstanlığı Malta memarı Emanuele Luigi Qalizia layihələndirmişdir. Qalizia sonradan Türk Şəhidləri Qəbirstanlığının memarı seçilib. Layihənin dizaynı Malta memarlığında unikla idi.https://books.google.com.mt/books?id=lmZwDwAAQBAJ&pg Qalizia Türk qəbirstanlığının dizaynına görə Sultan tərəfindən Məcidiyyə ordeni ilə təltif edilmişdir və həmin ordenin cəngavəri olmuşduir.http://melitensiawth.com/incoming/Index/Scientia%20(Malta)/Scientia.%2008(1942)4(Oct.-Dec.)/The Architecture of Malta 19-cu əsrin sonlarında qəbirstanlıq mənzərəli memarlığı sayəsində ayrıca bir əlamətdar yerə çevrilmişdi.https://books.google.com.mt/books?id=lZ1QAAAAMAAJ&dq=mohammedanBritish Colonial Architecture: Malta, 1800-1900}} 20-ci əsrin əvvəllərində sanitariya məqsədləri ümün qəbirstanlıqdakı hər bir məzar üçün Səhiyyə Nazirliyindən icazə almaq məcburi hala gəldi.|https://books.google.com.mt/books?id=eMgkDAAAQBAJ&pg=PA92Contemporary Medicine in Malta (1798–1979)
Paola şəhərində məscid tikilənə qədər qəbirstanlıqdan ümumiyyətlə cümə namazı üçün də istifadə olunurdu, çünki o dövrdə orada məscid yox idi. Qəbirstanlıqdakı kiçik məscidin dəfn mərasimləri zamanı bəzən dualar üçün istifadə edilməsi nəzərdə tutulmuşdu, lakin qəbirstanlıq binası və həyəti 1970-ci illərin əvvəllərinə qədər müsəlmanlar emen yeganə ictimai namaz yeri kimi tez-tez istifadə olunurdu. Memar Qalizia tərəfindən uyğun ölçülü bir məscid layihələndirilmişdi, lakin bu layihə ləgv edildi. Layihənin təxirə salınmasının mümkün səbəbi Osmanlı imperiyasının iqtisadi vəziyyəti və siyasi tənəzzülü idi.https://timesofmalta.com/articles/view/plans-for-a-galizia-mosque-unearthed-in-ottoman-archives.710813 Plans for a 'Galizia' mosque unearthed in Ottoman archives: Small mosque had been planned within Muslim cemetery Ərazi sonda böyüyən müsəlman icması üçün çox kiçik oldu.https://www.um.edu.mt/library/oar/bitstream/123456789/51579/1/Miraculous_crucifix_to_be_restored_through_BOVs_support.PDF |başlık=Cordina, J. C. (2018, Aralık 30). Islamic Centre in Malta commemorates its 40th Anniversary. The Malta Independent, pp. 37.
1879-cu ildə Türk Şəhidləri Qəbirstanlığının düz yanında bir yəhudi qəbirstanlığı tikildi. O, ingilis memarı Vebster Polson tərəfindən neoklassik üslubda dizayn edilmişdir.
1908-ci ildə baş verən SS Sardnya fəlakətindən xilas edilən 23 Mərakeş sərnişinin qalıqları Türk Şəhidləri Qəbiristanlığında dəfn edildi. Məkkəyə zəvvarları aparan gəminin partlaması nəticəsində 118 nəfər həlak oldu.https://www.independent.com.mt/articles/2012-10-07/news/the-tragic-end-of-the-maltese-titanic-317022
Birinci Dünya müharibəsi zamanı Maltada ölən bəzi türk hərbi əsirləri qəbirstanlıqda dəfn edildi. Qəbirstanlıq 1919-ilin martından 1920-ci ilin oktyabrına qədər bərpa edildi və bu müddət ərzində Maltada ölən Birinci Dünya müharibəsi hərbi əsirlərinin xatirəsinə abidə ucaldıldı və əhəmiyyətli bir fəvvarə tikildi. Layihəyə Əşrəf Səncər Quşçubaşı nəzarət etdi. Qəbirstanlıqda həmçinin Millətlər Birliyi və İkinci Dünya müharibəsindən və 15 fransız əsgərinin məzarları var. Millətlər Birliyi və Fransa müharibə məzarları Millətlər Birliyi Müharibə Məzarları Komissiyası tərəfindən idarə olunur.https://www.cwgc.org/find-a-cemetery/cemetery/11208/Turkish%20Military%20Cemetery,%20Marsa Turkish Military Cemetery, Marsa
Şəhidlər Qəbiristanlığı baxımsız qalmış vıə 202-ci ilin əvvəllərində çürümə müşahidə edilmişdir. 2006-cı ildə Paoladakı Məryəm əl-bətül yaxınlığında yeni bir müsəlman qəbiristanlığı açıldıqdan sonra daha da bərbad vəziyyətə düşmüşdür. Şəhidlər Qəbiristanlığının bərpası layihəsinə 2015-ci Türkiyə hökumətinin sponsorluğu ilə başlanmışdır.https://www.tvm.com.mt/en/news/extensive-restoration-work-at-turkish-cemetery-to-restore-it-to-its-former-glory Kasım 2016
Bu gün şəhid qəbiristanlığı Türkiyə hökümətinin nəzarətindədir və birinci dərəcəli bina kimi təyin olunub.
Kateqoriya:Sünni qəbiristanlıqları