Qatran damcısı təcrübəsi

Qatran damcısı təcrübəsi – qatran parçasının özüllülüyünü müşahidə etmək üçün təşkil olunan uzunmüddətli təcrübəyə verilən ad. Qatran yüksək özüllülüyə malik olan istənilən mayeni bildirən sözdür və adətən bitum kimi maddələr nəzərdə tutulur. Otaq temperaturu şəraitində qatran çox yavaş axır və bir damcısının düşməsi üçün illər tələb olunur. Ən məşhur qatran damcısı təcrübəsi 1927-ci ildə Kvinslend Universitetində başladılmış qatran damcısı təcrübəsidir.

 Kvinslend Universiteti təcrübəsi 
Ən məşhur qatran damcısı təcrübəsi 1927-ci ildə Avstraliyanın Brisben şəhərində yerləşən Kvinslend Universitetində Tomas Parnell tərəfindən başladılmış təcrübədir. O, tələbələrə bərk kimi görünən maddələrin əslində yüksək özüllü mayelər olduğunu göstərmək istəmişdir. Parnell bir qatran parçasını qızdıraraq qıfa tökmüş və üç il boyunca çökməsinə icaazə vermişdir. 1930-cu ildə qıfın boğazındakı möhürü kəsmiş və qatranın axmağa başlaması üçün şərait yaratmışdır. Qıfın üstü şüşə günbəzlə örtülmüş və mühazirə zalının qarşısına qoyulmuşdur. Hər bir damcının əmələ gəlməsi və düşməsi təxminən 10 ildən bir baş verir.

1961–2013-cü illərdə təcrübəyə Con Meynston nəzarət etmişdir. Yeddinci damcı 3 iyul 1988-ci ildə saat 16:45-də Brisbendə keçirilən Ekspo 88 tədbiri zamanı düşmüşdür. Lakin Meynston içki içməyə getdiyi üçün heç kim həmin ana şahidlik etməmişdir. 28 noyabr 2000-ci ildə düşən səkkizinci damcı qatranın özüllülüyünün suyunkundan 230 milyard dəfə çox olduğunu göstərmişdir. Təcrübəni izləmək üçün veb-kamera quraşdırılsa da, texniki problemlər səbəbilə səkkizinci damcının düşmə anı qeydə alınmamışdır.

Təcrübə Ginnesin Rekordlar Kitabına "dünyanın ən uzun fasiləsiz davam edən laboratoriya təcrübəsi" kimi düşmüşdür. Təcrübənin ən az 100 il daha davam edəcəyi gözlənilir. Meynston və Parnell 2005-ci ilin oktyabrında bu təcrübəyə görə İq Nobel mükafatına layiq görülmüşlər. Meynstonun 2013-cü ildəki ölümündən sonra təcrübəyə nəzarət etmək vəzifəsi Endryu Vayta verilmişdir.

 Xronologiya 
 Tarix Hadisə MüddətİllərAylarQrafik1927Qatran qızdırıldıoktyabr 1930Qıfdakı möhür kəsildidekabr 19381-ci damcı düşdü8.1 fevral 19472-ci damcı düşdü8.2  aprel 19543-cü damcı düşdü7.2  may 19624-cü damcı düşdü8.1  avqust 19705-ci damcı düşdü8.3  aprel 19796-cı damcı düşdü8.7  iyul 19887-ci damcı düşdü9.2  noyabr 20008-ci damcı düşdü 12.3  aprel 20149-cu damcı düşdü13.4  

 Digər təcrübələr 
1927-ci ildə Kvinslend Universitetindən müstəqil şəkildə Sent-Endrüs Universitetində qatran damcısı təcrübəsinə start verilmişdir. 1944-cü ildə Dublin Triniti Kollecində Nobel mükafatı laureatı Ernest Valtonun bir həmkarı tərəfindən qatran damcısı təcrübəsi başladılmışdır. 2014-cü ildə Uelsdə yerləşən Aberistvit Universitetində 1914-cü ilə aid qatran damcısı təcrübəsi kəşf edilmişdir.

 İstinadlar 

 Xarici keçidlər 
 Kvinslend Universitetində qatran damcısı təcrübəsinin canlı yayımı

Kateqoriya:Hidrodinamika
Kateqoriya:Fizika təcrübələri
Kateqoriya:Kvinslend Universiteti
Kateqoriya:1927-ci ildə elm
Kateqoriya:Asfalt