Malikanə

Malikanə, saray, qəsr, imarət, villa — hökmdarlar üçün adətən şəhərlərdən kənarda inşa edilmiş balaca saray və pavilyon.


Anadolu bəylikləri və bəylərbəyləri (qubernator) dövründə təhlükələrə qarşı müdafiə strukturları ilə təchiz edilmiş bəzi tikililərə də malikanə demişdilər. Bu formada olan malikanələr adətən şəhərlərin yüksək yerlərində tikilmiş qəsrlərin daxilində yerləşir və daxili qala kimi fəaliyyət göstərirdilər.

 Fransız malikanələri 

Paris və Fransanın digər şəhərlərində, Fransız inqilabınadək olan dövrdə, ayrıca yerləşən və varlı şəxslərə məxsus şəhər yaşayış evi malikanə () adlanırdı. Tipik Paris malikanəsi küçədən dəmir barmaqlıqlarla və çınqılla örtülmüş giriş həyəti ilə ayrılır, binanın arxa hissəsində isə bağ yerləşirdi.

Aristokratiyaya və ruhanilərə məxsus ən qədim malikanələr orta əsr memarlıq xüsusiyyətlərini hifz edib saxlamışdır; bu tip tikililərin əsas hissəsi isə XVII–XVIII əsrlərə aid edilir.

 Moskvada yerləşən və içərisində yaşayış olan malikanələr 

Moskvanın tarixi mərkəzində (Xamovniki, Arbat, Basmannı və digər rayonlarda) xeyli sayda yaşayış malikanəsi günümüzədək hifz edilərək saxlanılmışdır. XIX əsrin sonu — XX əsrin əvvəllərinə aid malikanələr şəhər ərazisində, o cümlədən Bağ halqasından kənarda da mövcuddur. İnqilabdan əvvəlki dövrə aid Moskva malikanələrinin böyük əksəriyyəti hazırda səfirliklər, muzeylər və ofislər tərəfindən istifadə olunur. Moskvanın bir çox malikanə-tipli mülkləri hasarlanmış əraziyə, tarixi darvazalara və hündür divarlara malikdir ki, bunlar da özlüyündə memarlıq və tarixi dəyər daşıyır.

XIX əsrdə Avropa tipli klassizm üslubunda malikanə evləri geniş yayılmışdır (məsələn, Paşkovun evi). Bununla yanaşı, əsas yaşayış binası, fligellər və parkdan ibarət təntənəli mülk kompleksləri də mövcud olmuşdur. Sonrakı dövrlərdə ampir üslubu üstünlük təşkil etməyə başlamışdır. XIX əsrin sonlarına aid bəzi malikanələrdə isə memarlıq baxımından zadəgan mülkləri ilə tacir evləri üslublarının qarışığı müşahidə olunur.

 Yeni tikili malikanələr 

2010-cu illərin ikinci yarısı və 2020-ci illərin birinci yarısında memarlar "malikanə" terminini çoxmənzilli yaşayış binalarına da şamil etməyə başlamışdılar. Yüksək tavanlara, yeraltı parkinqə, hasarlanmış (çox vaxt mühafizə olunan) əraziyə malik olan bu tip binalar yaşayış massivlərində yerləşən analoji tikililərlə müqayisədə daha komfortlu və nümayişkaranə hesab olunur. Bununla belə, bu cür tikililər sözün həqiqi mənasında malikanə anlayışına tam müvafiq gəlmir.

Bu kontekstdə "malikanə" anlayışının müasir istifadəsi ilə tarixi-memarlıq mənası arasında terminoloji fərq mövcuddur. Klassik mənada malikanə ayrıca yerləşən, adətən bir ailəyə məxsus, memarlıq və planlaşdırma baxımından müstəqil yaşayış tikilisi hesab olunur. Müasir dövrdə isə bu termin daha çox marketinq və prestij məqsədilə tətbiq edilir və funksional, tarixi və hüquqi baxımdan ənənəvi malikanə anlayışı ilə üst-üstə düşmür.

 İstinadlar 

 Ədəbiyyat siyahısı 
 Классическая Москва. Николаев Е. В. 1975
 Вера Николаевна Жакова, «Судьба особняка», 1933 год.
 Константин Алексеевич Коровин, «Московские особняки», 1935 год.
 Особенный // Толковый словарь живого великорусского языка : в 4 т. / авт.-сост. В. И. Даль. — 2-е изд. — СПб. : Типография М. О. Вольфа, 1880—1882.
 Плец // Толковый словарь живого великорусского языка : в 4 т. / авт.-сост. В. И. Даль. — 2-е изд. — СПб. : Типография М. О. Вольфа, 1880—1882.


 Xarici keçidlər 

 Historic Mansions and Estates in Latin America
 Estonian Manors Portal the English version introduces 438 well-preserved historical manors (mansions, estates) in Estonia

Kateqoriya:Ev növləri
Kateqoriya:Malikanələr
Kateqoriya:Daxili qalalar