Əl-Battani (ay krateri)

Əl-Battani () — Ayın görünən üzündə yerləşən böyük zərbə kraterlərdən biri. Avropada Albategnius kimi tanınan orta əsr ərəb astronomu və riyaziyyatçısı Əl-Battaninin (Əbu Abdillah Məhəmməd ibn Cabir bin Sinan ər-Rakkı əl-Hərrani, 858–929) adını daşıyır. Adı Beynəlxalq Astronomiya İttifaqı tərəfindən 1935-ci ildə təsdiq edilmişdir. Kraterin əmələ gəlməsi ehtimal ki, Nektar dövrünə gedib çıxır.The geologic history of the Moon.  USGS Professional Paper 1348. By Don E. Wilhelms, John F. McCauley, and Newell J. Trask.  U.S. Government Printing Office, Washington: 1987.  Table 9-4.

 Ümumi təsviri 
Əl-Battani krateri Alfons və Ptolemey kraterlərinin şərqində dağlıq ərazidə yerləşir. Kraterin cənub-qərb hissəsi Klein krateri ilə örtülüdür. Kraterin şimalında Hipparx, Halley, Hind, Müller kraterləri, şərqində Riçi krateri, cənub-şərqində Burnham krateri, cənubunda Vogel və Parrot kraterləri yerləşir. Krater mərkəzinin selenoqrafik koordinatları 11°14′ C 4°01′ E, diametri 131 km, dərinliyi 3,2 km-dür.Ewen A. Whitaker, Mapping and Naming the Moon (Cambridge University Press, 1999), p.61. 

Krater hövzəsi nisbətən hamar, lava ilə doludur, ehtimal ki, İmbriya zərbəsindən yaranıb və qırxdan çox kiçik kraterdən ibarətdir. Kraterin mərkəzi zirvəsi (Əl-Battani Alfa - α), krater mərkəzindən qərbə doğru hərəkət edir və təxminən 20 km uzunluğunda və təxminən 10 km enindədir və krater dibindən təxminən 1500 m yuxarı qalxır. Zirvənin zirvəsini kiçik, nisbətən təzə bir krater tutur. Kraterin kənarı nəhəng, nizamsız çoxbucaqlıdır, çoxsaylı qırılmalar və dərələrlə pozulub, çoxsaylı yüksək zirvələri var. Şimal-şərq hissəsində kraterin kənarı 4000 m hündürlüyə çatır. Kraterin kənarının ətraf ərazidən yuxarıdakı orta hündürlüyü 1560 m, kraterin həcmi isə təxminən 13000 km³-dir.Ewen A. Whitaker, Mapping and Naming the Moon (Cambridge University Press, 1999), p. 204.

Əl-Battani kraterinin şərqində, ehtimal ki, İmbriya zərbəsindən əmələ gələn və demək olar ki, şimal-cənub istiqamətində yönəlmiş iki tektonik qırılma var. Əl-Battani kraterinin kənarının şərq hissəsindən Halley kraterinin kənarının qərb hissəsinə qədər uzanan bu çatlardan biri aşağıdakı şəkildə göstərilib.

Əl-Battani L peyk kraterində kraterin mərkəzindən uzanan tünd radial zolaqlar var. Ay kraterlərində bu cür zolaqların mənşəyi uzun müddət sirr olaraq qaldı, ta ki Ay Kəşfiyyat Orbiteri tərəfindən əldə edilən yüksək qətnaməli görüntülər onların zərbə nəticəsində atılan qaya zolaqları və ya kiçik kraterlər üçün kraterin kənarından qaya sürüşmələri olduğunu ortaya çıxarana qədər. Beləliklə, tünd radial zolaqlar kraterin nisbətən gənc yaşının göstəricisi kimi xidmət edir.

 İstinadlar 

 Ədəbiyyat 













 Xarici keçidlər 

 LTO-77C1 Albategnius — L&PI :en:topographic map
Albategnius at The Moon Wiki 




Kateqoriya:Ay kraterləri
Kateqoriya:Ay səthi