Ərəbgir

Ərəbgir () — Türkiyənin Malatya vilayətinə daxil olan bələdiyyə və rayon.Büyükşehir İlçe Belediyesi, Turkey Civil Administration Departments Inventory. Retrieved 19 September 2023. Rayonun ərazisi 987 km² təşkil etmiş, əhalisi isə 2022-ci il üzrə 9,964 nəfər olmuşdur. Fərat çayının sahilindən 14–15 km şərqdə, Malatyanın 70 km şimalında, Elazığ və Kemaliyyə şəhərləri arasında yerləşir.

Ərəbgir Fərat çayının qərbi və şərqi qollarının birləşdiyi ərazidə yerləşmiş, lakin birləşmiş axının sağ sahilindən bir neçə mil aralıda salınmışdır. Şəhər Sivas ilə Fərat çayına qədər uzadılmış şosse yolu vasitəsilə əlaqələndirilmişdir. Müasir Ərəbgie şəhəri XIX əsrin ortalarında inşa edilmişdir. Bununla yanaşı, şəhərdən təxminən 2 mil şimal-şərqdə yerləşən və hazırda "Eskişehir" () adlandırılan qədim yaşayış məntəqəsi mövcuddur.

 Etimologiyası 
Şəhər qədimdə Daskuza adlanırdı.

Ərəbgirin adı ilə bağlı bir rəvayətə görə, Çubuq bəy döyüşdə əsir götürülmüş və biri Cahangir, digəri isə Ərəb Mehmed adlı iki komandir tərəfindən mühasirəyə alınmışdır. Deyilənə görə, Cahangir döyüşdə həlak olmuş və baş komandan "Ərəb, gir!" əmrini vermiş, bundan sonra şəhərin adı Ərəbgir olaraq qalmışdır. Buna baxmayaraq, I Məlikşahın Anadoluya gəlməmiş, əvəzində regiona Süleyman bin Qutalmışı təyin etmişdi. Süleyman sözügedən döyüşdə komandan olmuş olsaydı belə, Ərəbgir şəhərinin adı daha əvvəl bizanslılar və ya ermənilər tərəfindən də bu formada istifadə olunurdu. Şəhərin adının mənşəyi ilə bağlı başqa bir nəzəriyyə onun tarixi Arapraknua yaşayış məntəqəsi ilə əlaqələndirilməsi olmuşdur. Yunan dilində şəhərin adı "Arapraseç" idi.

1988-ci ilə qədər "Arapgir" və "Arapkir" yazılış formalarının hər ikisi rəsmi olaraq istifadə edilmişdir. A. Çingiz Sezer tərəfindən aparılan araşdırmalar və müraciətlər nəticəsində 22 iyul 1988-ci ildə Vejdi Gönülün imzası və Vilayətlər İdarəsi Baş Müdirliyinin 420.208/14–5606 saylı yazısı ilə adın "g" hərfi ilə — "Arapgir" formasında işlədilməsi barədə qərar qəbul edilmişdir.

 Coğrafiyası 
Rayon enlikli və dağlıq əraziyə malik olmuşdur. Şərqi Anadolu regionunun qərb hissəsində, Yuxarı Fərat Bölməsində, Fərat vadisinin qərb sahilində, [[Malatya[] şəhərindən 114 km məsafədə yerləşmişdir. Ərəbgirin torpaqları şərqdə Elazığın Ağın, qərbdə Malatyanın Arguvan, şimalda Ərzincanın Kəmaliyyə və Sivasın Divriği, cənubda isə Elazığın Keban rayonları ilə həmsərhəd olmuşdur. Rayon mərkəzinin yüksəklik səviyyəsi 1 250 metr təşkil etmişdir. Ərazisi 964 km² olmuşdur. 2000-ci il ümumi əhali siyahısına görə, rayon mərkəzinin əhalisi 10,180, kəndlərin əhalisi 6,445 nəfər olmuş, ümumi əhali 17,070 nəfər təşkil etmişdir. Rayonda mərkəz olmaqla bir bələdiyyə, Taşdelen olmaqla bir bucaq, 42 kənd və 49 məhəllə mövcud olmuşdur.

 Tərkibi 
Ərəbgir rayonunda 63 məhəllə var:Mahalle, Turkey Civil Administration Departments Inventory. Retrieved 19 September 2023.

 Aktaş
 Alıçlı
 Aşağıçörenge
 Aşağıulupınar
 Aşağıyenice
 Berenge
 Boğazlı
 Bostancık
 Budak
 Çakırsu
 Çarşı
 Çaybaşı
 Çiğnir
 Çimen
 Çobanlı
 Cömertli
 Deregezen
 Düzce
 Esikli
 Eskiarapkir
 Eynir
 Gebeli
 Göz
 Gözeli
 Günyüzü
 Hezenek
 Hocaali
 Kayakesen
 Kaynak
 Kazanç
 Kılıçlı
 Konducak
 Koru
 Köseoğlu
 Mehmet Akif
 Meşeli
 Onar
 Ormansırtı
 Osmanpaşa
 Pacalı
 Pirali
 Şağıluşağı
 Sekizsu
 Selamlı
 Serge
 Şıhlar
 Sinikli
 Sipahiuşağı
 Suçeyin
 Sugeçti
 Tarhan
 Taşdelen
 Taşdibek
 Ulaçlı
 Yaylacık
 Yazılı
 Yeni
 Yeşilyayla
 Yukarı Ulupınar
 Yukarı Yenice
 Yukarıçörenge
 Yukarıyabanlı
 Zohrap

 Nəqliyyat 
Malatya–Ərəbgir avtomobil yolu dairəvi və ya əlaqə yolu yox, şəhərlərarası avtomobil yolu olmuşdur. Bu yol Malatya vilayətinin Qara dəniz bölgəsinə açılan əsas qapısı kimi çıxış etmiş, Ərzincan, Sivas və Elazığ vilayətləri arasında mühüm şəhərlərarası nəqliyyat xətti hesab edilmişdir. Bundan əlavə, 2014-cü ildə inşasına başlanmış və hazırda davam etdirilən Divriği–Ərəbgir–Kəban Yolu Tunelləri Layihəsi bölgədə nəqliyyat baxımından mövcud olan çətin şəraiti aradan qaldırmışdır. Layihə çərçivəsində inşa edilən Sarıçiçək-1 tuneli 1600 metr, Sarıçiçək-2 tuneli isə 1100 metr uzunluğa malik olmuş, iki tunelin ümumi uzunluğu 2700 metr təşkil etmişdir. Malatya ilə Ərəbgir mərkəzi arasındakı məsafə təqribən 120 kilometr olmuş, bu marşrut üzrə hərəkət müddəti isə orta hesabla 1 saat 30 dəqiqə davam etmişdir. Malatya–Ərəbgir marşrutu üzrə fəaliyyət göstərən mikroavtobuslar həftənin 7 günü xidmət göstərmişdir. Ərəbgirdən Malatya mərkəzinə qədər marşrut üzrə 25 dayanacaq mövcud olmuş və bu məsafə təxminən 45 dəqiqəyə qət edilmişdir.

 İqlimi 
Arapgir quru yaylı rütubətli kontinental iqlimə (Köppen təsnifatı: Dsa) malik olmuş, eyni zamanda Aralıq dənizi iqliminə (Köppen: Csa) keçid xüsusiyyətləri göstərmişdir. İqlim isti və quraq yaylar, soyuq və tez-tez qarlı qışlarla səciyyələnmişdir.

 Tarixi 
Tarixin müxtəlif dövrlərində Ərəbgir istehkam, qəsəbə, qala-şəhər və ya şəhər kimi xatırlanmışdır. Əsl Ərəbgir buradan 6 km aralıda yerləşən Eskiərəbgir şəhəridir.

Bu ərazi tarixi Kiçik Ermənistan vilayətinin tərkib hissəsi olmuşdur. Ərəbgir şəhərinin qədim hissəsi 1021-ci ildə Vaspurakan çarlığını Bizans imperiyasının mərkəzi torpaqlarında mülklərlə dəyişmiş padşah Senekerim Artsruni tərəfindən salınmışdır.Kévorkian, Raymond H. and Paul B. Paboudjian, Les Arméniens dans l’Empire Ottoman à la veille du génocide. Paris: Editions d’art et d’histoire, 1992, p. 375. Bu zaman Vandan gələn erməni mühacirlər Roma imperiyası dövrünə aid mənbələrdə Avriana koqortasının qərargahı kimi xatırlanan Daşkuza qalasının yaxınlığında yerləşmişdir.

1070-ci ildən sonra Böyük Səlcuq imperiyasının idarəsinə keçmiş, səlcuqilərin Kösədağ döyüşündə monqollara məğlub olmasından sonra monqolların hakimiyyəti altına düşmüş, Anadolu bəyliklərinin formalaşmağa başladığı dövrdə isə Qaraqoyunluların nəzarətinə keçmişdir. 1515-ci ildə baş vermiş Çaldıran döyüşündən sonra şəhər Osmanlı dövlətinin hakimiyyəti altına daxil olmuşdur.

Şəhər uzun müddət diqqətəlayiq olmayan adi bir yaşayış məntəqəsi olaraq qalmışdır. Ərəbgir XV–XVII əsrlərdə erməni yazılı mədəniyyətinin mərkəzlərindən biri olmuş, bu dövrdə burada bir sıra əlyazmalar yaradılmış, onlardan 1446 və 1640-cı illərə aid olan əsərlər dövrümüzə qədər gəlib çatmışdır. XIX əsrdə Ərəbgirdə sənaye, xüsusilə kətan sənayesi və ticarət sahələri əhəmiyyətli dərəcədə inkişaf etmişdir. Erməni əhalisi 1895–1896-cı illərdə və 1915-ci ildə Osmanlı hakimiyyət orqanları tərəfindən həyata keçirilmiş qırğınlara məruz qalmışdır.

1518-ci ildə tərtib edilmiş ilk Osmanlı Təsnit Təhrir dəftərində Diyarbəkir əyalətinin 12 sancağının olduğu göstərilmişdir. Həmin dəftərdə Ərəbgir də yer almış və 10-cu sırada qeyd edilmişdir. Şəhər 1928-ci ilə qədər Elazığ vilayətinə bağlı olmuş, 1927–1928-ci illərə aid dövlət salnaməsində isə Ərəb Malatyaya bağlı bir qəza kimi göstərilmişdir.

 Əhalisi 

 İndiki dövr 
Ərəngir şəhəri əsasən kürdlər tərəfindən məskunlaşdırılmışdır. Rayon üzrə əhali sayına görə etnik tərkibdə türklər, kürdlər və ermənilər yer almışdır. Keçmişdə ermənilər türklərdən sonra ikinci ən böyük etnik qrup olmuş, əhalinin təxminən üçdə birini təşkil etmişdilər, lakin Birinci Dünya müharibəsi zamanı bu əhalinin böyük hissəsi məhv edilmişdir.

Ərəbgir rayonu kəndlərinin etnik tərkibi aşağıdakı kimi olmuşdur:

 Türk kəndləri: Aktaş, Alıçlı, Boğazlı, Budak, Çiğnir, Çimen, Düzce, Eski Arapgir, Eynir, Gözeli, Günyüzü, Kayakesen, Koruköy, Onar, Ormansırtı, Selamlı, Yeşilyayla, Yukarı Yabanlı
 Kürd kəndləri: Bostancık, Çakırsu, Deregezen, Esikli, Gebeli, Kaynak, Kazanç, Kılıçlı, Konducak, Pacalı, Pirali, Şağıluşağı, Sinikli, Sipahiuşağı, Sugeçti, Tarhan, Ulaçlı, Yaylacık, Yazılı
 Türk və kürd əhalisinin birgə yaşadığı kəndlər: Suçeyin, Taşdelen

1927-ci ildən Ərəbgirin əhali statistikalarında təsviri aşağıdakı kimidir:

 İl Ümumi   1927  21.866  6.782  15.084 1935  30.031  6.810  23.221 1940  24.072  6.843  17.229 1945  23.612  6.684  16.928 1950  24.627  6.739  17.888 1955  20.867  6.431  14.436 1960  22.529  6.865  15.664 1965  23.102  7.056  16.046 1970  24.291  7.793  16.498 1975  23.816  8.436  15.380 1980  22.634  8.630  14.004 1985  21.194  8.531  12.663 1990  20.675  10.420  10.255 2000  16.625  10.180  6.445 2007  11.470  6.367  5.103 2008  11.311  6.169  5.142 2009  11.112  6.145  4.967 2010  11.054  6.152  4.902 2011  11.128  6.288  4.840 2012  10.972  6.120  4.852 2013  11.041  11.041   2014  10.796  10.796   2015 

   10.623  10.623   2016  10.419  10.419   2017  10.109  10.109   2018  10.868  10.868   2019  10.275  10.275   2020  10.028  10.028   2021  10.119  10.119   2022  9.964  9.964   2023  10.641  10.641  
Qeyd: Böyükşəhər bələdiyyəsi qanununa görə kəndlərə məhəllə statusu verildiyinə görə kənd əhalisi 2013-cü ildən bəri cədvələ daxil edilməmişdir.

 Keçmişdə 
Müstəqil mənbələrin və dövri mətbuatın məlumatlarına görə, 1800–1830-cu illərdə Ərəbgirin əhalisi təxminən 15 min nəfər olmuş, onların 12 minini ermənilər təşkil etmişdir. 1830–1850-ci illərdə ümumi əhali sayı dəyişməz qalmış, lakin ermənilərin sayı 9 min nəfərə enmişdir.

Donald Kuotertin məlumatına görə, 1880-ci illərdə Ərəbgir 4,802 müsəlman və 1,200 erməni ailəsindən ibarət olmuş, ümumi əhali sayı təxminən 29 min nəfər təşkil etmişdir.limited preview  Bir başqa mənbəyə görə, XX əsrin əvvəllərində Ərəbgir bölgəsində 18.382 nəfər yaşayırdı. Mənbələr toxucular icması daxilində etnik qrupların payına dair fərqli məlumatlar təqdim etmişdir. Erməni əhalinin 1895-ci il Həmidiyyə qırğınları zamanı ciddi itkilərə məruz qaldığı bildirilmişdir. Bununla belə, Donald Kuotert qeyd etmişdir ki, 1896-cı ildə, iğtişaşlardan cəmi bir il sonra tekstil ixracının yenidən normal səviyyəyə qayıtması ya toxucuların hamısının müsəlmanlardan ibarət olduğunu, ya da erməni toxucuların iğtişaşlar zamanı az sayda öldürüldüyünü, köçürüldüyünü və ya fəaliyyətlərinin ciddi şəkildə pozulmadığını göstərmişdir.Hewsen, Robert H., "Golden Plain: The Historical Geography of Tsopk/Kharpert," in Armenian Tsopk/Kharpert, ed. Richard G. Hovannisian. Costa Mesa, CA: Mazda Publishers, 2002, p. 49.

Birinci Dünya müharibəsi ərəfəsində Ərəbgirdə təxminən 9,523 erməni (1,300 ev) və 6,774 türk yaşamışdır.Kévorkian and Paboudjian, Les Arméniens dans l’Empire Ottoman, pp. 375–76. Bəzi mənbələrə görə, bu dövrdə şəhərin əhalisi təxminən 20,000 nəfər olmuş, onların yarısını ermənilər təşkil etmişdir. 1915-ci il Erməni soyqırımından sonra Ərəbgirin erməni əhalisinin böyük hissəsi qətlə yetirilmiş və ya deportasiya edilmişdir.Raymond Kévorkian. The Armenian Genocide: A History (London: I. B. Tauris, 2011), pp. 402–407. Orta Şərqə Texniki Universitetinin Nejat Göyüncə istinad edən araşdırmasına əsasən, 1911-ci ildə şəhərin əhalisi təxminən 20 min nəfər olmuş, onların yarıdan çoxunu erməni xristianlar, qalan hissəsini isə müsəlmanlar təşkil etmişdir. 

1919-cu ilə qədər geri qayıdanlar hesabına Ərəbgirin erməni əhalisi 3 min nəfərə çatmışdır. 1922-ci ildə 800 erməni Ərəbgir şəhərinə qayıtmışdır, lakin kamalçı hakimiyyət orqanlarının təqiblərinə tab gətirə bilməyən bir çoxları Sovet Ermənistanına köçməyə məcbur olmuş, burada 1925-ci ildə hazırda İrəvanın rayonlarından biri olan Nor-Arabkir qəsəbəsini salmışdır. 1945-ci ildə şəhərin 6,684 sakini arasında ermənilərin sayı təxminən 600 nəfər təşkil etmişdir, lakin 1946-cı ildən sonra qalan ermənilərin əksəriyyəti Suriyaya və Malatyaya köçmüş, şəhərdə təxminən 200 erməni qalmışdır.

 Mədəniyyəti 

 Abidələr 

Rayonun ən mühüm tarixi abidələri sırasında Ərəbgir Ulu məscidi yer almışdır. Bu abidənin XIV əsrə aid olduğu ehtimal edilmişdir. Yeni məscidin Ağqoyunlular dövründə (1389–1551-ci illər) inşa edildiyi bildirilmişdir. Cəfər Paşa məscidi 1694-cü ildə Cəfər Paşa tərəfindən tikdirilmişdir. Mirliva Əhməd Paşa məscidi (indiki adı ilə Çarşı məscidi) Mirliva Əhməd Paşa tərəfindən inşa etdirilmiş və XVII əsrə aid olmuşdur. Gömrükçü Osman Paşa məscidi 1823-cü və ya 1824-cü ildə tikilmişdir. Çobanlı məscidinin inşa tarixi 1893-cü il kimi məlum olmuşdur. Bundan başqa, Molla Əyyub məscidi, Osman Paşa məscidi və Çarşı hamamı da rayonda mövcud olan digər tarixi abidələr sırasında göstərilmişdir.

Rayon mərkəzi və kəndlər daxil olmaqla ümumilikdə 54 məscid mövcud olmuşdur. Təkcə rayon mərkəzində 21 tarixi məscid yerləşmişdir. Ən qədim dini tikililər sırasında 683 illik Miri-Liva Əhməd Paşa məscidi (Müərris Mustafa Əfəndi məscidi) və 1334-cü ildə inşa edildiyi ehtimal edilən Ərəbgir Ulu məscidi göstərilmişdir. Bundan əlavə, dəqiq sayı hələ müəyyən edilməyən Onar məhəlləsində yerləşən 800 illik Böyük Ocaq Cəm evi və Taşdelen məhəlləsində yerləşən digər cəmevi ilə birlikdə rayonda ümumilikdə iki cəm evinin mövcud olduğu qeyd edilmişdir.

XIX əsrin ortalarında köhnə Ərəbgir tərk edilmiş və indiki ərazisinə köçürülmüşdür. Buna görə də yüksək sənət dəyərinə malik çoxsaylı tarixi tikililər köhnə Ərəbgir ərazisində qalmışdır. Bu tarixi abidələrin böyük hissəsinin yararsız vəziyyətdə olduğu müşahidə edilmişdir. Köhnə Ərəbgir ərazisində yerləşən Xanəgah, Cəfər Paşa məscidi, Osman Paşa hamamı, Çarşı hamamı, Miran çayı sahilindəki Xarab Bazar xarabalıqları, Bərəngə dərəsi boyunca uzanan vadi və Qaynarca görməli yerlər sırasında göstərilmişdir. Ərəbgir rayonundan 15 kilometr məsafədə yerləşən Onar kəndində qədim Roma dövrünə aid 18 qaya məzarı mövcud olmuşdur. 28 aprel 2011-ci ildə bu qaya məzarları I dərəcəli arxeoloji sit ərazisi elan edilmişdir. Həmin kənddə, həmçinin 1224-cü ildə inşa edilmiş və tarixdə məlum olan ən qədim cəm evinin yerləşdiyi qeyd edilmişdir. Müasir dövrdə Meydan körpüsü, Gömrükçü Osman Paşa məscidi, Millət xanı və Çobanlı konağı bərpa olunaraq turizm dövriyyəsinə cəlb edilmişdir.

Birinci Dünya müharibəsindən əvvəl Ərəbgir şəhərində yeddi erməni apostol kilsəsi mövcud olmuşdur. Bunlara kafedral ilə qarışdırılmamalı olan Müqəddəs Tanrı Anası kilsəsi, Maarifçi Qriqori kilsəsi, Müqəddəs Gevorq kilsəsi, Müqəddəs Akop kilsəsi, Müqəddəs Nşan kilsəsi, Müqəddəs Filipp Arakel kilsəsi və Müqəddəs Sarkis kilsəsi daxil olmuşdur. Bununla yanaşı, şəhərdə bir katolik Müqəddəs Xilaskarlar kilsəsi və bir protestant Cuqran kilsəsi də fəaliyyət göstərmişdir.Kévorkian and Paboudjian, Les Arméniens dans l’Empire Ottoman, p. 376. Müharibədən əvvəlki Ərəbgirdən günümüzə çox az hissə çatmışdır, ermənimənşəli olduğu bilinən bəzi qədim yaşayış evləri qorunub saxlanılmışdır. Şəhər ərazisində, həmçinin bir qalaya aid xarabalıqlar, bir neçə səlcuqi dövrünə aid məscid, qədim qəbiristanlıq və gümüş mədənlərinin qalıqları mövcud olmuşdur.

 Toy ənənəsi 
Ərəbgirdə keçirilən toy mərasimlərinin əsas xüsusiyyətləri musiqi, folklor və geniş süfrə mərasimləri olmuşdur. Xalq mahnıları və rəqslərinin geniş yayıldığı bu mərasimlərdə klarnet, cümbüş, skripka, nağara, dəf və darbuka kimi musiqi alətləri ifa edilmişdir. Toydan əvvəl qız istəmə və nişan mərasimləri həyata keçirilmişdir. Ərəbgirə xas olan əsas adətlərdən biri xına və kabab gecəsi olmuşdur. Toyun birinci günü təşkil edilən bu mərasimdə bəy hamama aparılmış, daha sonra gəlin evindən gələn qonaqlarla birlikdə kabab süfrəsi açılmışdır. Yeməkdən sonra bəyin qaçması və sağdıc tərəfindən tutularaq geyindirilməsi adəti icra edilmişdir. Bütün mərasimlər musiqi müşayiəti ilə keçirilmişdir. Ardınca gəlin ata evindən çıxarılaraq yeni evinə aparılmış, bu zaman bəy gəlinin başına pul səpmiş və gəlinin ayağına qurban kəsilmişdir. Toyun ikinci günü gəlinin qohumları və bəyin dəvətliləri tərəfindən "üz açma" adlanan mərasim həyata keçirilmiş, bu zaman gəlinə müxtəlif hədiyyələr təqdim edilmiş və toy mərasimi başa çatmışdır.

 Bağbozumu şənlikləri 
İlk dəfə 1970-ci ildə təşkil edilən Ərəbgir Bağbozumu Şənliklərinin əsas məqsədləri rayonun tanıdılması, sosial və iqtisadi canlanmanın təmin edilməsi, xaricdə yaşayan həmyerlilərin bir araya gətirilməsi, mədəni xüsusiyyətlərin gələcək nəsillərə ötürülməsi, yerli iqtisadiyyata töhfə verilməsi və Ərəbgirin məşhur qara üzümünün ölkə miqyasında tanıdılaraq üzümçülüyün təşviq edilməsi olmuşdur. Hər il sentyabr ayının ikinci cümə günü keçirilən bu tədbirlər çərçivəsində üzüm müsabiqələri, sünnət mərasimləri, gəzintilər və xüsusi əyləncə gecələri təşkil edilmişdir. Sünnət mərasimləri vasitəsilə maddi imkanı məhdud ailələrin təxminən 50 uşağı sünnət edilmişdir. Xüsusi əyləncə gecələri isə il ərzində ən azı bir dəfə canlı konsertlərin təşkilinə imkan yaratmışdır. Təxminən 10 min nəfərin izlədiyi bu tədbirlərdə parodiyalar, folklor kollektivləri, TRT əməkdaşları və tanınmış sənətçilər iştirak etmişdir.

 Mətbəxi 
Ərəbgir mətbəxinə bumbar dolması, bastuk, Çələbi dolması, turşulu çörək, kömbə böreyi, alma qalyəsi, tarhana, Gəlin xanım şirniyyatı, əriştə şorbası, akıtma biçiği, paxlava, Dilbər dodağı, soğan dolması, pəhriz dolması, lokma, zeytun yağlı bibər dolması, qıldırıq küftə, soğanlı çörək, dutlu yumurta, mıxlama, qatıq şorbası, qandımallı şorba, pıdik və ya dzınik şorbası, özbək şorbası, pancar şorbası, çir şorbası, qabırğa yeməyi, qurban plovu, ayranlı şorba, içli küftə, toyuq şorbası, xoşaf, noxudlu şorba, bumbar, kəllə-paça şorbası, badımcan yeməyi, bamya yeməyi, topik, sarımsaq yahnisi, yaşıl lobyalı yahni, çırçıqlı yahni, balqabaqlı çırçıqlı yahni, yaşıl lobyalı piyaz, yumurtalı piyaz, semizotlu salat, qavud və ya bulamaç, hasirde, hasuta və ya hişasda, pişi, dairəvi kətə və kartoflu piyaz daxil olmuşdur.

27 noyabr 2021-ci ildə Ərəbgir şəhərinin "Cittaslow" hərəkatına üzvlüyü qəbul edilmişdir.

 Təhsil 
Birinci Dünya müharibəsindən əvvəl Ərəbgirdə ondan artıq məktəbin mövcud olduğu da qeyd edilmişdir.

Ərəbgir şəhər mərkəzində 2, kəndlərdə isə birləşdirilmiş sinif sistemi ilə fəaliyyət göstərən 3 olmaqla ümumilikdə 5 ibtidai məktəb, 3 orta məktəb, 3 lisey, 1 uşaq bağçası, 1 Xalq Təhsili Mərkəzi və 1 Müəllim evi mövcud olmuşdur. Bundan əlavə, Malatya Turqut Özal Universitetinə bağlı bir peşə məktəbi fəaliyyət göstərmişdir. Bu müəssisə ilkin olaraq 1987-ci ildə İnönü Universitetinin tabeliyində yaradılmış, sonradan Malatya Turqut Özal Universitetinin təsis olunması ilə həmin ali təhsil müəssisəsinə birləşdirilmişdir.

 Səhiyyə 
Şəhərdə Ərəbgir Əli Özgə Dövlət Xəstəxanası adlı dövlət tibb müəssisəsi fəaliyyət göstərmişdir.

 İdman 
5 aprel 1984-cü ildə yaradılan Ərəbgirspor futbol klubu regional həvəskar liqalarda mübarizə aparmışdır. Gənclik və İdman Qanununa uyğun olaraq dərnək statusunda fəaliyyət göstərən klubların idman klubu kimi yenidən təşkili barədə qərardan sonra 22 oktyabr 2023-cü ildə keçirilən ümumi yığıncaq nəticəsində Ərəbgirspor rəsmi olaraq idman klubu statusu almışdır.

 İqtisadiyyatı 
Rayonun iqtisadiyyatı əsasən kənd təsərrüfatı və heyvandarlığa əsaslanmışdır. Rayon Kənd Təsərrüfatı İdarəsinin məlumatına görə, əkin sahələrinin ümumi həcmi 23 910 hektar təşkil etmişdir. Bu sahələrin böyük hissəsi cənubda yerləşən Dişterik yaylasında cəmləşmişdir. Yağıntının az olduğu bu ərazilərdə əsasən dənli bitkilərin əkini aparılmışdır. Buğda, arpa, noxud və mərcimək kimi suya az tələbat göstərən bitkilər becərilmişdir. Əkin və məhsul yığımı işlərində mexanikləşmə səviyyəsinin 75%-ə çatdığı bildirilmişdir. Xüsusilə Doluca və Kavaklıdere şərab zavodlarının tələbi nəticəsində üzümçülük sektoru inkişaf etmişdir. Amasya üzümü Ərəbgir üçün əsas gəlir mənbəyi kimi formalaşmışdır. Üzümçülüyün inkişafı məqsədilə hər il "bağbozumu" adlı festivallar təşkil edilmişdir. Kozluk çayı vadisi və məhəllələrdəki bağ sahələrinin tərəvəzçiliyə yararlı olduğu, həmçinin şimal və şərq istiqamətlərində yerləşən kənd ərazilərində də tərəvəzçilik aparıldığı qeyd edilmişdir. Xırdabuynuzlu heyvanların əsas hissəsi Sarıçiçək və Göldağı yaylalarında saxlanılmışdır. Bununla yanaşı, rayonun müxtəlif ərazilərində arıçılıq fəaliyyəti də həyata keçirilmişdir.

Ərəbgir ərazisində yerləşən qayalararası kanyonun yerbəyer sıldırım və dik qayalardan ibarət olduğu, uzunluğunun isə 17,847 metr təşkil etdiyi müəyyən edilmişdir. Kanyonun təbiət idman növləri, balıqçılıq və ovçuluq, dağçılıq, turizm və yaylaq fəaliyyəti üçün əlverişli təbii mühit yaratdığı müşahidə edilmişdir. Rayonda 2 ulduzlu, 52 nəfərlik tutuma malik turistik otel fəaliyyət göstərmişdir.

 İstinadlar 

 Xarici keçidlər 

 Malatya Valiliği'nde Arapgir
 Malatya Büyükşehir Belediyesi'nde Arapgir
 Malatya İl Kültür ve Turizm Müdirlüğü'nde Arapgir
 Arapgir Kaymakamlığı'nda Arapgir
 Arapgir Belediyesi'nde Arapgir
 Arapgir Kültür Derneği'nde Arapgir
 Türkiye Futbol Federasyonu'nda Arapgir Spor

Kateqoriya:Türkiyə şəhərləri
Kateqoriya:Malatya ili