Maqnit biologiyasi

Maqnit biologiyasi — Maqnetobiologiya əsasən zəif statik və aşağı tezlikli maqnit sahələrinin — toxumaların isinməsinə səbəb olmayan sahələrin — bioloji təsirlərini öyrənən elm sahəsidir. Maqnetobioloji təsirlər istilik təsirlərindən aydın şəkildə fərqlənən xüsusiyyətlərə malikdir; onlar çox vaxt yalnız müəyyən tezlik və amplituda intervalında olan dəyişən maqnit sahələri üçün müşahidə olunur. Həmçinin bu təsirlər eyni zamanda mövcud olan statik maqnit və ya elektrik sahələrindən və onların polyarizasiyasından asılıdır.

Maqnetobiologiya bioelektromaqnetikanın bir alt sahəsidir. Bioelektromaqnetizm və biomagnetizm bioloji orqanizmlər tərəfindən elektromaqnit və maqnit sahələrinin yaranmasının öyrənilməsidir. Orqanizmlərin maqnit sahələrini hiss etməsi isə maqnetoresepsiya adlanır.

Təxminən 0,1 millitesladan (və ya 1 Qaussdan) və 100 Hz-dən aşağı zəif, aşağı tezlikli maqnit sahələrinin bioloji təsirləri fizika baxımından problemli hesab olunur. Bu təsirlər paradoksal görünür, çünki bu elektromaqnit sahələrinin enerji kvantı elementar kimyəvi reaksiyanın enerji miqyası ilə müqayisədə dəfələrlə (çox böyük fərqlə) azdır. Digər tərəfdən, sahənin intensivliyi bioloji toxumalarda nəzərəçarpacaq isinmə yaratmaq və ya induksiya olunmuş elektrik cərəyanları ilə sinirləri qıcıqlandırmaq üçün kifayət deyil.

 Təsirlər 

Maqnetobioloji təsirə nümunə kimi köçəri heyvanların maqnetoresepsiya vasitəsilə maqnit naviqasiyasını göstərmək olar. Bəzi quşlar, dəniz tısbağaları, sürünənlər, suda-quruda yaşayanlar və qızılbalıqkimilər kimi bir çox heyvan dəstələri geom maqnit sahəsinin kiçik dəyişikliklərini və onun maqnit meyilliyini hiss edərək mövsümi yaşayış yerlərini tapa bilirlər. Onların “meyillik kompası”ndan istifadə etdikləri hesab olunur.

Bəzi xərçəngkimilər (məsələn, tikanlı lobsterlər), sümüklü balıqlar, həşəratlar və məməlilərin isə “polyarite kompası”ndan istifadə etdiyi müəyyən edilmişdir. İlbizlərdə və qığırdaqlı balıqlarda hansı tip kompasın istifadə olunduğu hələ məlum deyil. Digər onurğalılar və buğumayaqlılar barədə isə az məlumat mövcuddur. Onların maqnit sahəsini hiss etmə həddi onlarla nanotesla səviyyəsində ola bilər.

Göyərçinlərin naviqasiya “xəritəsi”nin tərkib hissəsi kimi maqnit intensivliyi məsələsi XIX əsrin sonlarından müzakirə olunur. Quşların maqnit məlumatından istifadə etdiyini sübut edən ilk nəşrlərdən biri 1972-ci ildə Wolfgang Wiltschko tərəfindən Avropa qızılquşunun (European robin) kompası haqqında aparılmış tədqiqat idi.

2014-cü ildə aparılmış ikiqat kor (double-blind) tədqiqat göstərmişdir ki, təxminən 20 kHz ilə 20 MHz arasında aşağı səviyyəli elektromaqnit səs-küyə məruz qalan Avropa qızılquşları maqnit kompası ilə istiqamətlənə bilməmişdir. Onlar 50 kHz–5 MHz tezlik diapazonunda elektromaqnit səs-küyünü təxminən iki mərtəbə zəiflədən alüminium örtüklü qəfəslərə daxil olduqda isə istiqamətlənmə qabiliyyəti yenidən bərpa olunmuşdur.