Əl-Burhan fi üsulil-fiqh

Əl-Burhan fi üsulil-fiqh () — Əbdülməlik ibn Abdullah əl-Cüveyninin üsuli-fiqh sahəsinə aid əsəri.

 Əsər 
"Əl-Burhan fi üsulil-fiqh" bir müqəddimə ilə yeddi bölmədən ibarətdir. Əsər kəlamçı metodu ilə qələmə alımış olub, üsuli-fiqh kitabları içində əş-Şafeinin "ər-Risalə"sindən sonra dövrümüzə qədər gəlib çatmış ən qədim əsərdir. Əsərin müqəddiməsində üsuli-fiqhin tərifindən sonra hüsün-qubuh, təklif və elm mövzularına toxunulmuşdur. "Əl-Burhan fi üsulil-fiqh"in birinci bölməsində bəyan, əmr, nəhy, şəriət hökmləri, əm, həs, nəss, zahir, mücməl, mütlək və müqəyyəd kimi mövzulara toxunulmuşdur. İkinci bölmədə icmaya, üçüncü bölmədə qiyasa yer verilmişdir. Dördüncü bölmə istidləl, beşinci bölmə tərcih haqqındadır. Tərcih bölməsində bir-biri ilə əks kimi görünən dəlillərdən hansının tərcih (seçiləcəyi) ediləcəyi məsələsinə toxunulur. Bundan əlavə, nəsx mövzusuna da bu bölmədə toxunulmuşdur. İmam əl-Hərəmeyn əl-Cüveyni əvvəlcə "əl-Burhan fi üsulil-fiqh" əsərinə ictihad və fətva bölmələrini də əlavə etməyi düşündüyü halda, sonradan bu mövzuları müstəqil əsərlər şəklində qələmə almağı üstün tutmuşdur. Lakin "əl-Burhan fi üsulil-fiqh"in Topqapı Sarayı Muzeyi kitabxanasında saxlanılan nüsxəsinə (III Əhməd, № 1321) bu iki bölmə sonradan zeyl (əlavə) kimi daxil edilmişdir. Əsərin tənqidi nəşrini hazırlayan Əbdüləzim əd-Dib həmin nüsxəni əsas götürərək ictihad və fətvaya dair kitabları "əl-Burhan fi üsulil-fiqh"in zeyli kimi nəşr etmişdir. Əsər zeyl ilə birlikdə yeddi bölmədən ibarətdir.

İmam əl-Hərəmeyn əl-Cüveyni əsərində Əbu Hənifə, əş-Şafei, Davud əz-Zahiri, Əbül-Həsən əl-Əşari, Səyrafi, Baqillani, Əbu Bəkr əd-Dəqqaq, İbn Furək, Əbu İshaq əl-İsfərayini kimi bir çox alimlərinin görüşlərini qeyd edərək onlardan bəhrələnmiş, lazımlı yerlərdə onlara etiraz etmiş və sonda da öz qənaətini bildirmişdir.

"Əl-Burhan fi üsulil-fiqh" fiqh üsulu və İslam düşüncəsinin ən mühüm bilik mənbələrindən biri olub, aşağıdakı şərhləri vardır:

 İzahul-məhsul min Burhanil-üsul.
 Ət-Təhqiq vəl-bəyan fi şərhil-Burhan.
 Qifayətü talibil-bəyan Şərhul-Burhan.

"Əl-Burhan fi üsulil-fiqh" Əbdüləzim əd-Dib tərəfindən təhqiq edilərək iki cild halında nəşr edilmişdir.

 Həmçinin bax 
 Sünni kitablarının siyahısı

 İstinadlar