General-qubernator

General-qubernator () — dövlət başçısı və ya mərkəzi hökumət tərəfindən müəyyən bir ərazini (adətən kolonial mülkləri, ucqar regionları və ya xüsusi statuslu inzibati vahidləri) idarə etmək üçün təyin edilmiş fövqəladə səlahiyyətli nümayəndə.

 Rusiya İmperiyası 

Rusiya İmperiyasında general-qubernator — bir və ya bir neçə quberniyadan ibarət olan general-qubernatorluğun başında duran ali inzibati və hərbi vəzifəli şəxsdir. 1775-ci ilə qədər bu rütbə daha çox fəxri xarakter daşıyırdı.

II Yekaterinanın 1775-ci ildə həyata keçirdiyi quberniya islahatından sonra (Quberniya idarəçiliyi nizamnaməsi) general-qubernatorun hakimiyyəti, xüsusən imperiyanın ucqarlarında (kolonial ərazilərində) faktiki olaraq hərbi diktatura xarakteri almağa başlamışdır. Bütün hərbi, inzibati, məhkəmə və maliyyə hakimiyyətinin rəhbəri kimi general-qubernator praktiki olaraq qeyri-məhdud səlahiyyətlərə malik idi. O, eyni zamanda müvafiq hərbi dairənin qoşunlarının komandanı idi və birbaşa imperator tərəfindən təyin olunurdu.

 Səlahiyyətləri və fəaliyyəti 

 Hərbi-mülki birlik: General-qubernator eyni zamanda yerli hərbi dairənin komandanı olurdu. Bu, xüsusən imperiyanın sərhəd bölgələrində hərbi idarəetmə rejiminin (diktatura) bərqərar olmasına şərait yaradırdı.
 Qafqaz konteksti: 1844-cü ildə yaradılmış Qafqaz canişinliyi general-qubernatorluq sisteminin daha geniş və yüksək forması idi. Bakı və Yelizavetpol (Gəncə) kimi şəhərlər xüsusi vəziyyət dövründə general-qubernatorlar tərəfindən idarə olunurdular.

 Azərbaycan ərazilərində general-qubernatorluqlar 

Azərbaycanın Rusiya tərəfindən ələ keçirilməsindən sonra da bu sistem tətbiq edilmişdir. Məsələn:
 Qafqaz canişinliyi: Qafqazın idarə edilməsində general-qubernatorlardan daha geniş səlahiyyətlərə malik canişinlik institutu mövcud olmuşdur.
 Bakı general-qubernatorluğu: Fövqəladə hallarda və ya hərbi vəziyyət dövründə Bakı və ətraf ərazilər bu statusda idarə olunmuşdur.

 Britaniya Millətlər Birliyi 

Britaniya imperiyasına daxil olan mülklərdə (və ya keçmiş koloniyalarda) general-qubernator Britaniya monarxının təyin etdiyi ali inzibati şəxs hesab olunurdu. Hazırda bu vəzifə Britaniya monarxının (hal-hazırda III Çarlz) dövlət başçısı olduğu müstəqil ölkələrdə (məsələn, Kanada, Avstraliya, Yeni Zelandiya) monarxın yerli nümayəndəsi kimi qalmaqdadır. Bu ölkələr öz daxili idarəetmələrində tam müstəqil olsalar da, monarxı dövlət başçısı kimi tanıyırlar.

 Müasir funksiyaları 

Müasir dövrdə general-qubernatorun səlahiyyətləri əsasən simvolikdir:
 Parlamentin çağırılması və buraxılması;
 Parlament tərəfindən qəbul edilmiş qanunlara "kralın adından" razılıq vermək ();
 Baş naziri rəsmi olaraq vəzifəyə təyin etmək;
 Dövlət mərasimlərində və beynəlxalq tədbirlərdə ölkə adından rəsmi olaraq iştirak etmək.

 Digər ölkələrin kolonial təcrübəsi 

General-qubernatorluq institutu digər Avropa imperiyaları (Fransa, Portuqaliya, Belçika və Niderland) tərəfindən də geniş tətbiq olunmuşdur:
 Fransa: Fransa Hind-Çini və Əlcəzair kimi ərazilər general-qubernatorlar vasitəsilə idarə olunurdu.
 Niderland: Niderland Ost-Hindində (hazırkı İndoneziya) ali hakimiyyət general-qubernatorun əlində idi.
 Belçika: Belçika Konqosu Belçika kralı tərəfindən təyin edilmiş ali səlahiyyətli general-qubernatorlar tərəfindən idarə olunurdu.

 Həmçinin bax 

 Qubernator
 Quberniya
 Kraliça nümayəndəsi
 Federal dövlət
 Vilayət
 Vilayət (Osmanlı imperiyası)
 Vilayət (termin)

 İstinadlar 

 Xarici keçidlər 
 WorldStatesmen
 National Museum of Australia Governor-General's despatch box (1937–1952)

Kateqoriya:Dövlət başçıları
Kateqoriya:Britaniya imperiyası
Kateqoriya:Tarixi dövlətlərə görə hökumət
Kateqoriya: General-qubernatorlar
Kateqoriya:Qubernatorluq titulları
Kateqoriya:Millətlər Birliyinin üzvləri