Təfsir ər-Razi

Təfsirür-Razi () və ya Məfatihül-Qeyb () — "ət-Təfsirül-Kəbir" olaraq tanınan Fəxrəddin ər-Razinin Quran təfsiri.

 Əsər 
Əsər elmi çevrələrdə daha çox "ət-Təfsirül-Kəbir" və "Təfsirür-Razi" adları ilə tanınır. Əsəri ər-Razinin tamamlaya bilmədiyi yarımçıq qalan yerlərin tələbələri tərəfindən tamamlandığı deyilsə də, ər-Razi haqqında tədqiqatlar aparmış İbn Aşur, Möhsün Əbdülhəmid və Məhəmməd Saleh əz-Zərkan kimi alimlərə görə isə, əsəri ər-Razi özü tamamlamışdır.

Fəxrəddin ər-Razi əsəri qələmə almaqdakı məqsədi nin ağıl prinsipləri və istidlal (dəlillərə əsaslanaraq nəticə çıxarma) yolları işığında Qurana edilən hücumların qarşısını almaq, İslamla bağlı istidlalları gücləndirmək və bu mövzularda irəli sürülən qarşı fikirləri təkzib etməkdən ibarət olduğunu qeyd etmişdir.

Müəllif əsərində rəvayət və dirayət metodlarını birlikdə tətbiq etmiş, çoxlu miqdarda əqli istidlallara müraciət edərək nəqli bilikləri əqli dəlillərlə dəstəkləməyə çalışmış, bunları yerli-yerində fəlsəfi müzakirələrə əsaslandıraraq təhlil etmişdir.

Müshəf tərtibatının əsas götürüldüyü əsərdə Fatihə surəsi ayrıca bir cild kimi işlənmiş və müfəssirin metodu bu cilddə ortaya qoyulmuşdur. Əsərdə hər bir surənin təfsiri müstəqil bir kitab xarakteri daşıyır; kitablar bablara, bablar isə məsələlərə bölünmüşdür. Məsələlər də yerli-yerində müqəddimə, höccət, lətifə, hökm və vəch kimi alt başlıqlara ayrılaraq işlənmişdir.

Fəxrəddin ər-Razi ayələrin təfsirinə bəzən səbəbi-nüzulla, bəzən filoloji izahlarla, bəzən müxtəlif qiraətləri qeyd etməklə, çox vaxt isə ayələr arasındakı münasibəti göstərməklə başlayır. Müəllif bir ayəni təfsir edərkən adətən əvvəlcə onu açıqlayan digər ayə və ya ayələrə işarə etmiş, əvvəlki ayələrlə əlaqələndirmiş, sonra ayənin qiraət yönünə keçmiş, filoloji tərəfini ele almış və sonda çıxarıla biləcək mənaları ətraflı şəkildə sadalamışdır.

"Məfatihül-Qeyb" əsərində, mənbə göstərilmədən edilən təkrarlar istisna olmaqla, ümumiyyətlə sənədsiz şəkildə 1600 hədisə yer verilmişdir; bunlardan 1062-si "Kütübi-Sittə"də mövcuddur və zəif hesab edilən rəvayətlər tənqid olunmuşdur. Təfsirdə yer alan hədislər üçün mühüm mənbələrdən biri də əl-Qəzzalinin "İhyəu Ülumid-Din" adlı əsəridir. Müəllif çox vaxt hədis ədəbiyyatına və təfsirlərə daxil olmuş İsrailiyyat rəvayətlərini həm rəvayət texnikası, həm də əqli istidlal metodu ilə tənqid edərək rədd etmişdir.

Müəllif bəzi ayələri təfsir edərkən dövrünün elmilərindən və xüsusi ilə astronomiyadan məlumatlar vermişdir, lakin bəzən yanlış nəticələr də çıxarmışdır. Misal üçün, müəllif Bəqərə surəsinin 22-ci ayəsini təfsir edərkən bu ayənin dünyanın öz ətrafında fırlanmadığının dəlili olduğunu söyləmişdir.

Kəlam (əqidə) elmi nöqtəyi-nəzərindən əvəzsiz bir əsər hesab olunan bu təfsirin müxtəlif kitabxanalarda əlyazmaları mövcuddur.

Təfsir müxtəlif yer (İstanbul, Bulaq, Qahirə, Beyrut) və tarixlərdə (h.q. 1278, 1934, 1990 və s.) dəfələrlə nəşr olunmuşdur.

 Həmçinin bax 
 Sünni kitablarının siyahısı

 İstinadlar 

Kateqoriya:Sünni təfsirləri