Dərimi

Əbu Məhəmməd Abdullah ibn Əbdirrəhman ibn əl-Fəzl əd-Dərimi (; ) — "əs-Sünən" adlı əsərin müəllifi olan, hədis, təfsir və fiqh alimi.

 Bioqrafiyası 
Hicri 181-ci (797–98) ildə doğulub. Təmim qəbiləsinin Dərim qoluna mənsubdur. Hədis öyrənmək üçün Hicaz, Misir, Şam, İraq, Kufə və Xorasan kimi elm mərkəzlərinə səfərlər etdi. Nədr ibn Şümeyl, Yezid ibn Harun, Xalid ibn Məhləd, Məhəmməd ibn Səlam əl-Bikəndi, Əffan ibn Müslim və başqa müəllimlərdən elm öyrəndi. Bağdada gedib, orada hədis rəvayət etdi. Buxari, Müslüm, Əbu Davud, Tirmizi, Nəsai, Əbu Züra, Əbu Hətim, Bəqi ibn Məhləd kimi məşhur alimlər onun tələbələrindən bəziləridir. Əhməd ibn Hənbəl onun olduqca qənaətkar bir şəxs olduğunu vurğulamış, onun haqqında "Ona sərvətlər təqdim edildi, lakin o əhəmiyyət vermədi" ifadələrini işlətmişdir. Bəzi mənbələrin bildirdiyinə görə çox ağıllı, etibarlı, xoşxasiyyət, sadə və zahid bir şəxs olan Dərimi, sultanın təkidi ilə Səmərqənddə qazılıq etmiş, bir dəfə höküm verdikdən sonra qazılıqdan imtina etmişdir.

Dövrünün önəmli siyasi və əqidəvi məsələlərindən biri olan "xəlqül-Quran" (Quranın məxluq olub-olmaması) mövzusunda Dərimi də sorğu-suala çəkilmiş, lakin heç bir cavab verməmişdir. Dəriminin Hənbəli məzhəbində olduğu iddia edilsə də, "əs-Sünən" əsərində bəzi hədislərdən sonra qeyd etdiyi fikirlərindən onun heç bir məzhəbə mənsub olmayan bir müctəhid olduğu anlaşılır.

O, 8 Zilhiccə hicri 255-ci (17 noyabr 869) ildə Mərvdə vəfat etdmişdir. Onun haqqında üç dəfə doktorluq dissertasiyası qələmə alınmışdır.

 Hədis elmindəki yeri 
Dərimi, təfsir və fiqh sahələrində də nüfuz sahibi olmaqla yanaşı, daha çox hədis elmi sahəsindəki dərin biliyi və dəqiqliyi ilə tanınmışdır. Hicri III əsrdə hədis elminin mərkəzinə çevrilən Xorasan bölgəsində yetişən alimlərin qabaqcıllarından biri olmuşdur. Misir və Şam kimi bölgələrdə, müasiri Buxarinin hələ tanınmadığı zamanlarda o, artıq tanınırdı. Dərimi, cərh və tədil elmlərində də fikrinə etibar edilən bir alim olmuşdur. Əhməd ibn Hənbəl və Əbu Hətim ər-Razi onun hədis tənqidi sahəsində nüfuz sahibi olduğunu bildirmişlər. Nəticədə Əhməd ibn Hənbəl, Dəriminin rəyinə əsaslanaraq, Yəhya əl-Himmanidən hədis rəvayət etməyi tərk etmişdir. Tirmizi də "əs-Sünən" adlı əsərində cərh və tədil ilə bağlı verdiyi məlumatların bir qismini Dərimidən aldığını qeyd etmişdir. Buxarinin "əl-Camius-səhih"i və Nəsai isə "əs-Sünən" istisna olmaqla, Müslüm "əl-Camius-səhih"ində, Əbu Davud və Tirmizi sünənlərində ondan hədis rəvayət ediblər. Beləliklə, Dərimi həm hədis dərsləri verməklə, həm də əsər qələmə almaqla Səmərqənddə hədis elminin yayılmasına və bu elm sahəsindəki bəzi yanlışların düzəldilməsinə böyük töhfələr vermişdir.

 Əsərləri 
O, "əs-Sünən" ("əl-Müsnəd" də deyilir), "əs-Sülasiyyat", "ət-Təfsir" və "Kitabüs-Sünnə" adlı əsərlərin müəllifidir.

 İstinadlar 

Kateqoriya:Hədis alimləri
Kateqoriya:Hədis alimləri