Verilənlərin redaktəsi

Verilənlərin redaktəsi () — toplanmış məlumatların dəqiqliyini, tamlığını və uyğunluğunu təmin etmək məqsədilə onların nəzərdən keçirilməsi, yoxlanılması və düzəldilməsi prosesi. Bu proses məlumatların sonrakı analiz və qərarvermə mərhələlərində etibarlılığını artırmaq üçün həyata keçirilir.

Verilənlərin redaktəsi adətən aşağıdakı əsas mərhələləri əhatə edir:

 Xətaların aşkar edilməsi — məlumat daxilində uyğunsuzluqların, məntiqi səhvlərin və ya boşluqların müəyyən olunması.
 Düzəlişlərin tətbiqi — aşkar edilmiş xətaların əl ilə və ya avtomatlaşdırılmış alqoritmlərlə aradan qaldırılması.
 Standartlaşdırma — məlumat formatlarının və vahidlərinin uyğunlaşdırılması, eyni tip göstəricilərin vahid forma gətirilməsi.
 Verifikasiya — düzəlişdən sonra məlumatın yenidən yoxlanılması və keyfiyyətin təsdiqi.Waal, Ton de et al. "Handbook of Statistical Data Editing and Imputation". Wiley publication, 2011, p.16.

Bu fəaliyyət statistika, sorğu nəticələrinin işlənməsi, rəsmi hesabatlar və elmi tədqiqatlar kimi sahələrdə mühüm rol oynayır. Redaktə prosesi həm insan resurslarının iştirakı ilə, həm də xüsusi proqram təminatları vasitəsilə həyata keçirilə bilər. Müasir dövrdə maşın öyrənməsi və süni intellekt alətləri avtomatik xətaların aşkarlanması və düzəldilməsində geniş tətbiq olunur. Verilənlərin keyfiyyətli redaktəsi nəticələrin etibarlılığını və qərarvermənin dəqiqliyini əhəmiyyətli dərəcədə yüksəldir.Bethlehem, J. "Applied Survey Methods A Statistical Perspective ". Wiley publication, 2009, p.205.

 Redaktə metodları 
Bu metodlar təkbaşına və ya birləşdirilmiş formada tətbiq edilərək nəticədə etibarlı, tam və keyfiyyətli məlumat bazasının formalaşmasını təmin edir.Waal, Ton de et al. "Handbook of Statistical Data Editing and Imputation". Wiley publication

 Əl ilə redaktə
Əl ilə redaktə ənənəvi üsullardan biridir: burada sorğu blankları və ya cədvəllər mütəxəssislər tərəfindən sətir-sətir yoxlanılır. Bu yanaşma kiçik həcmli məlumat topluları üçün uyğundur və təcrübəli redaktorun konteksti nəzərə alaraq məntiqi səhvləri aşkar etməsinə imkan verir.

 Avtomatlaşdırılmış redaktə 
Daha böyük məlumat bazalarında avtomatlaşdırılmış redaktə üstünlük təşkil edir. Proqram təminatı və alqoritmlər vasitəsilə qurulan qaydalar məlumatdakı uyğunsuzluqları avtomatik aşkarlayır və sürətli düzəliş imkanı yaradır.

 Məntiqi yoxlama
Məntiqi yoxlama metodu məlumatlar arasındakı daxili əlaqələrin uyğunluğunu test edir; məsələn, doğum tarixi ilə yaş göstəricisinin üst-üstə düşməsi bu cür yoxlamanın nümunəsidir.

 Statistik üsullar
Statistik üsullar aykırı dəyərlərin tapılmasına yönəlir və orta, median, standart kənarlaşma kimi göstəricilərdən istifadə edərək gözlənilməz və qeyri-adi qiymətləri aşkarlayır.

Çarpaz yoxlama 
Çarpaz yoxlama bir məlumatın bir neçə mənbədən əldə edilən versiyalarını müqayisə edərək fərqli və uyğunsuz qeydlərin müəyyənləşdirilməsinə imkan verir.

 Kodlaşdırma və standartlaşdırma 
Kodlaşdırma və standartlaşdırma məlumatların eyni formatda saxlanmasına xidmət edir, xüsusilə sorğu nəticələrində açıq cavabların qruplaşdırılmasında əhəmiyyət daşıyır.

Sahə üzrə verifikasiya 
Şübhəli və ya natamam məlumatların ilkin mənbə ilə yenidən təsdiqi sahə üzrə verifikasiya adlanır və məlumat toplanan tərəflə təkrar əlaqə tələb edir.

 Yazılı qaydalarla idarəetmə 
Bütün bu proseslərin səmərəli və vahid şəkildə aparılması üçün yazılı qaydalar və standart əməliyyat prosedurlarına əsaslanan idarəetmə sistemi vacibdir.

 İstinadlar 

Kateqoriya:Verilənlər
Kateqoriya:Kəmiyyət tədqiqatı metodları
Kateqoriya:Sorğu metodologiyası