Şarlotta Perkins Gilman

Şarlotta Perkins Gilman (; ) — Amerikalı yazıçı, feminist, sosioloq, roman və novella yazıçısı, şair, alim, müəllim və sosial islahatçı. Onun ən məşhr əsəri Qadın və İqtisadiyyat (1898) olub. Əsərdə o, qadınların iqtisadi müstəqilliyinin evlilik institutunun inkişafı üçün vacib olduğunu irəli sürürdü. Gilmanın fəaliyyəti feministlərin gələcək nəsilləri üçün nümunə kimi xidmət edib. Onun əsərləri xüsusilə qadınların cəmiyyət içindəki rolu və gender bərabərliyi məsələlərinə dair yazdığı tənqidi fikirlərlə geniş təsir göstərmişdir. Gilman qadın hüquqları, sosial reformalar və psixoloji tədqiqatlar mövzusunda irəliləyişlər edərək, feminist nəzəriyyə və sosial ədalət sahələrinə böyük töhfələr vermişdir. 
 Həyatı 
Gilman 3 iyul 1860-cı ildə Konnektikut ştatının Hartford şəhərində Meri Perkins (keçmiş Meri Fitç Uestkott) və Frederik Biçer Perkinsin ailəsində anadan olub. Beş yaşında ikən anası Şarlottanı yazıb oxumağı öyrətməyə başladı. Anası uşaqlara qarşı mehriban deyildi. Onları aldığı travmadan qorumaq üçün Meri uşaqlara möhkəm dostluq qurmağı və bədii ədəbiyyat oxumağı qadağan etdi. Gilman gəncliyinin çox hissəsini Rod-Aylend ştatının Providens şəhərində keçirdi. Şarlotta əsasən kişi dostlar seçirdi və öz ləqəbindən utanmırdı, "erkek oğlan". O, yeddi müxtəlif dövlət məktəbində oxumuş və Evdə Təhsili Təşviq Cəmiyyətinin müxbiri olmuşdur, lakin 15 yaşında məzun olmuşdur. Onun təbii zəkası və biliyinin genişliyi müəllimlərini həmişə heyran edirdi, lakin o, yoxsul şagird olduğu üçün ondan məyus olurdu. Şarlottanın sevimli mövzusu "təbiət fəlsəfəsi" və xüsusən də sonradan "fizika" kimi tanınacaq mövzu idi. 1878-ci ildə 18 yaşında Şarlotta atasının maddi dəstəyi ilə, Dizayn Məktəbində təhsil kursuna yazıldı və sonradan ticarət kartları rəssamı kimi özünü göstərdi. O, pedaqoq idi və başqalarını bədii yaradıcılıqlarını genişləndirməyə təşviq edirdi.

1932-ci ilin yanvarında Şarlotta sağalmaz döş xərçəngi diaqnozu qoyuldu. Ölümcül xəstələr üçün evtanaziyanın tərəfdarı olan Şarlotta 1935-ci il avqustun 17-də həddindən artıq dozada xloroform qəbul edərək intihar etdi. Öz tərcümeyi-halında və intihar qeydində Şarlotta "xloroformu xərçəngdən seçdiyini" və tez və sakit şəkildə öldüyünü yazırdı.
 Yaradıcılığı 
Gilman cinsiyyət fərqlərinin sosial konstruksiyalar olduğunu irəli sürmüşdür. Onun fikrincə, qadınların və kişilərin sosial və iqtisadi həyatdakı fərqli yerləri yalnız bioloji fərqlərdən deyil, eyni zamanda sosial normativlərdən və mədəniyyətin tələblərindən yaranır. O, qadınların daha çox ailə içində bağlanmalarına və yoxsulluğa düşmələrinə səbəb olan bu strukturları tənqid etmişdir.Knight, Diaries, 408. 

Gilman qadınların iqtisadi müstəqilliklərini qazanmaları üçün toplumda ciddi dəyişikliklər edilməsi lazım olduğunu müdafiə edirdi. Onun ən tanınmış nəzəriyyələrindən biri "ekonomik müstəqillik" məsələsi idi. O, qadınların iş gücünə daxil olmaları və karyera imkanlarına sahib olmaları ilə sosial həyatın daha bərabər və ədalətli olacağına inanırdı. Bu yanaşma, feminist iqtisadi nəzəriyyə sahəsində əsas təməl fikirlərdən birini təşkil edirdi.

O, evlilik və ailə strukturlarının qadınlar üçün necə boğucu olduğunu tənqid etmişdir. Onun ən məşhur əsərlərindən biri olan “The Yellow Wallpaper” (1892), qadınların evlilikdə və ailə içindəki dar şərtlərdən dolayı yaşadığı psixoloji və emosional sıxıntıları göstərir. Əsərdə, qadının öz istəkləri ilə qarşılaşan maneələr və "evə bağlanma" ilə əlaqəli çəkdiyi zəhmət psixoloji şəkildə təsvir edilir. Bu əsər, psixoloji sağlamlıq, cinsiyyətçilik və sosial təzyiqlər mövzularında dərin bir tədqiqat olaraq qəbul edilir.

Gilman feminist hərəkatın öncülərindən biri olaraq, qadınların hüquqları və gender bərabərliyi məsələsində çoxsaylı yazılar və məqalələr dərc etmişdir. Onun ən məşhur sosial nəzəriyyələrindən biri, "toplumun qadınlar üzərindəki sosial təzyiqinin" kəskin şəkildə azaldılmasının vacibliyini vurğulamaqdır. Gilman, qadınların iş həyatına daxil olmalarının onların özünə olan inamlarını artıracağını və sosial olaraq daha bərabər mühitlər yaradacağını düşünürdü.

Əsərləri

 "The Yellow Wallpaper" (1892) – bu əsər qadınların evliliklərindəki və cəmiyyətin normativlərindəki basqılar və təzyiqlər nəticəsində yaşadıqları psixoloji bozulmalarını təhlil edir. Əsər qadınların psixoloji sağlamlıq məsələlərinə diqqət çəkərək, evin və evliliyin boğucu təsirini göstərir.
 "Women and Economics" (1898) – Gilman bu əsərində qadınların iqtisadi müstəqilliyini necə əldə etmələri və bu müstəqilliyin necə sosial dəyişikliklərə yol açacağına dair fikir yürüdür. O, iqtisadi bərabərliyin gender bərabərliyi üçün əsas olduğunu vurğulamışdır.
 "Herland" (1915) – bu utopik roman qadınların cəmiyyətdə özbaşına qurduğu bir dövlətin hekayəsini izah edir. Gilman burada qadınların özlərini inkişaf etdirmələri və cəmiyyətdə liderlik etmələri məsələlərinə dair irəliləyişli bir vizyon təqdim edir.
 İstinadlar 

 Ədəbiyyat 








 Xarici keçidlər 

 Charlotte Perkins Gilman Society


 The Feminist Press
 Essays by Charlotte Perkins Gilman at Quotidiana.org
 "A Guide for Research Materials"
 "Charlotte Perkins Gilman: Domestic Goddess"
 Suffrage Songs and Verses
 The Yellow Wallpaper, Suspense, CBS radio, 1948
 Two short radio episodes of Gilman's writing, "California Colors" and "Matriatism" from California Legacy Project.

Kateqoriya:ABŞ-nin qadın şairləri