Tam xeyirxahlıq

Tam xeyirxahlıq () — maksimal xeyirxahlığa malik olma xüsusiyyətidir. Bəzi filosoflar, məsələn Epikür, şər problemi nəticəsində bir tanrının bu xüsusiyyəti eyni zamanda hər şeyi bilmə (omniscience) və hər şeyə qadirlik (omnipotence) ilə birlikdə nümayiş etdirməsinin qeyri-mümkün və ya ən azı ehtimal baxımından zəif olduğunu iddia etmişlər. Bununla belə, Alvin Plantinqa kimi bəzi filosoflar bu xüsusiyyətlərin birgə mövcudluğunun mümkünlüyünü müdafiə edirlər.

 Etimologiyası 
Omnibenevolence sözü latınca “hamısı” mənasını verən omni- prefiksindən və müvafiq olaraq “yaxşı” və “iradə” mənalarını ifadə edən bene və volens sözlərindən törəmişdir. Beləliklə, termin “tam xeyir iradə” mənasını verir.

 İstifadəsi 
Termin formaca omniscience və omnipotence terminlərinə uyğun qurulmuşdur və adətən “tam xeyirxah, hər şeyi bilən, hər şeyə qadir” bir tanrı anlayışını ifadə etmək üçün onlarla birlikdə işlədilir. Filosoflar və ilahiyyatçılar daha çox “tamamilə yaxşı” kimi ifadələrdənBu ifadə bir çox nüfuzlu ensiklopediya və lüğət məqalələrində istifadə olunur, məsələn:

  və ya sadəcə “xeyirxahlıq” terminindən istifadə edirlər. “Omnibenevolence” sözü “yaxşılıq” anlayışının necə başa düşülməsindən asılı olaraq tam ədalətli, hər kəsi sevən, tam mərhəmətli və ya bir sıra digər keyfiyyətləri ifadə edə bilər. Bu səbəbdən “omnibenevolent” bir varlığın necə davranacağı barədə ümumi razılaşma yoxdur.

Oxford English Dictionary-yə görə, termin ingilis dilində ilk dəfə 1679-cu ildə qeydə alınmışdır. Katolik Kilsəsinin bu termini nə liturgiyada, nə də Katexizmdə istifadə etdiyi görünmür. Xüsusilə Müqəddəs Tomas Akvinalı Summa Theologica əsərində izah edirdi ki, Tanrı kainatın ümumi nizamı üçün daha böyük xeyir naminə fiziki dünyada şəri dolayı yolla istəyə bilər.

Müasir dövrdə bu termini işlədənlər arasında Corc Smit də vardır; o, 1980-ci ildə nəşr olunmuş Atheism: The Case Against God kitabında ilahi atributların bir-biri ilə uyğunsuz olduğunu iddia edirdi. Bununla yanaşı, termin ilahi atributların tutarlılığını müdafiə edən müəlliflər tərəfindən də istifadə olunur; bunlara, o cümlədən, Jonathan Kvanviqin The Problem of Hell (1993) əsəri, eləcə də Coşua Hoffman və Qeri Rozenkrantsın The Divine Attributes (2002) kitabı daxildir.

Termin bəzi tanınmış Roma Katolik xadimləri tərəfindən də istifadə edilmişdir; məsələn, yepiskop Robert Barron 2011-ci ildə nəşr olunan Catholicism: A Journey to the Heart of the Faith kitabında bu anlayışa yer verir.

 Fəlsəfi baxışlar 
Tam xeyirxah və sonsuz mərhəmətli tanrı anlayışı ateist mövqedən müəyyən etirazlar doğurmuşdur; bunlara şər problemi və Cəhənnəm problemi daxildir. Bu problemlərə verilən cavablar teodisiyalar adlanır və ya ilahinin ümumi tutarlılığını müdafiə edən (məsələn, Svinbernin Providence and the Problem of Evil əsəri kimi), ya da konkret bir problemi hədəfləyən (məsələn, Çarlz Seymurun A Theodicy of Hell əsəri kimi) ola bilər.

Pandeizm tərəfdarları iddia edirlər ki, xeyirxahlıq (xüsusən də omnibenevolensiya) Kainatımızın hər hansı bir xüsusiyyətini izah etmək üçün zəruri deyil; çünki mənəvi baxımdan neytral olan və Kainatımızı indiki şəkildə yarada biləcək qədər güclü bir tanrı tərif etibarilə bunu edə bilərdi. Vilyam C. Leyn hesab edirdi ki, pandeizm bu yolla şərdən irəli gələn sübut arqumentindən yayınma imkanı yaradır: 2010-cu ildə Leyn belə yazırdı:

 Dini baxışlar 
Teoloji əsaslandırma Tanrının öz-özünə mövcudluq xüsusiyyətindən qaynaqlanır: ilahiyyatçıların Tanrıya aid etdikləri, asılı olmayan və öz-özünü təmin edən varoluş tərzindən. Çünki əgər Tanrı əxlaqi baxımdan mükəmməl olmasaydı, yəni yalnız böyük, lakin məhdud xeyirxahlığa malik bir varlıq olsaydı, onun mövcudluğu kontingentlik elementi daşıyardı; çünki həmişə daha böyük xeyirxahlığa malik bir varlıq təsəvvür edilə bilərdi. Buna görə də tam xeyirxahlıq mükəmməl varlıq ilahiyyatı üçün zəruri hesab olunur.

Vesli ənənəsində olan ilahiyyatçılar (bax: Tomas Cey Oord) tam xeyirxahlığı Tanrının əsas atributu hesab edirlər. Bəzi hiper-kalvinist şərhlər isə tam xeyirxahlığı rədd edir. Məsələn, Vestboro Baptist Kilsəsi bu mövqeyi ilə məşhurdur.

Xristian apologeti Vilyam Leyn Kreyq iddia edir ki, İslam tam xeyirxahlıq ideyasını qəbul etmir.

 Müqəddəs İncildə 
 Müqəddəs Ruhun doqquz bəhrəsi arasında “xeyirxahlıq” da sadalanır. Bu, Tanrının atributlarından biri hesab olunur.

 belə deyir: “Rəbb səbirli və mərhəmətdə boldur, günahı və üsyanı bağışlayandır; lakin günahkarı əsla təmizə çıxarmır, ataların günahını üçüncü və dördüncü nəslə qədər övladların üzərinə gətirir.”

 Qeydlər 

 İstinadlar 

 Əlavə ədəbiyyat 
 Basinger, David. "In what sense must God be omnibenevolent?"  International Journal for Philosophy of Religion, Vol. 14, No. 1 (March 1983), pp. 3–15.
 Bruch, George Bosworth. Early Medieval Philosophy, King's Crown, 1951. pp. 73–77.
 Flemming, Arthur.  "Omnibenevolence and evil". Ethics, Vol. 96, No. 2 (Jan. 1986), pp. 261–281.
 Oord, Thomas Jay. The Nature of Love: A Theology (2010) 
 Oppy, Graham. "Ontological Arguments and Belief in God" (Cambridge University Press) (1995), pp. 171–172.
 George H. Smith Atheism: The Case Against God,(Skeptic's Bookshelf) Prometheus Books (June 1980).  
 Wierenga, Edward. "Intrinsic maxima and omnibenevolence."  International Journal for Philosophy of Religion, Vol. 10, No. 1 (March 1984), pp. 41–50.

 Xarici keçidlər 
 The Goodness of God
 Notes on God's Omnibenevolence

Kateqoriya:Tanrı konsepsiyaları
Kateqoriya:Xeyir və şər
Kateqoriya:Din fəlsəfəsi