İshaq Sükuti

İshaq Sükuti (, ; ) — kürdəsilli Osmanlı inqilabçısı, yazıçısı və həkimi.

 Həyatı 

İshak Sükuti Osmanlı imperiyasının Diyarbəkir şəhərində kasıb kürd ailəsində anadan olmuşdur.Meşrutiyet uğrunda öldüğü içün Meşrutiyetle yadnamı dirilen bir ölü “San Remo’da İshak Sükûtî”, 1, 15 Teşrin-i evvel 1325, pp. 14-15. TDV İslam Ensiklopediyasına gorə, o, türkmənşəli idi. Kuleli Hərbi Tibb Məktəbini bitirdikdən sonra 1887-ci ildə Heydərpaşada yerləşən Gülhanə Hərbi Tibb Akademiyasına daxil olmuşdur. O, İbrahim Temo, Mehmed Rəşid və həmkürd Abdullah Cövdət ilə birlikdə Osmanlı sultanı II Əbdülhəmidin mütləq hakimiyyətini devirməyə həsr olunmuş İttihadı-Osmani Cəmiyyəti adlı mütərəqqi gizli təşkilat yaratmış, bu təşkilat sonradan İttihad və Tərəqqi Cəmiyyəti (İTC) kimi tanınmışdır. Təhsilini başa vurduqdan sonra həkim olmuşdur. Heydərpaşa xəstəxanasında çalışan zaman II Əbdülhəmid idarəçiliyinə qarşı çıxmışdır. 1896-cı ildə Osmanlı hökuməti İTC üzvlərinin sultanı devirmək planını aşkar etmiş və Sükuti də daxil olmaqla çoxu Tripolitaniyaya sürgün edilmişdir. Oradan qaçmış və İsveçrənin Cenevrə şəhərinə getmişdir. Abdullah Cevdet ilə birlikdə Cenevrədə İTC-nin "Osmanlı Gazetesi" adlı qəzetini buraxmış, bəzən erməni ziyalısı Tiqran Zaven tərəfindən kömək almışdılar. Sükuti nəşrə anonim məqalələrlə töhfə vermiş və "Osmanlı" qəzeti onun maliyyə yardımı ilə nəşr olunmuşdur.

9 fevral 1902-ci il tarixində Sanremoda vərəm səbəbilə vəfat etmişdir. Ölümündən yeddi il sonra, 1909-cu ildə Rza Nur Avropaya getmiş, onun məzarını açdırtmış və nəşini İstanbula gətirmişdir. Sükuti Divanyoluda yerləşən Sultan II Mahmud türbəsinin həyətində dəfn edilmişdir.Başbakanlık Osmanlı Arşivleri. BEO, 1379/103359, 3644/273233. Onun ölümü İTC təşkilatının köhnə nüvəsinə mənsub qalan üzvlərə, xüsusilə digər yeni fraksiyalara daxil olmayanlara ciddi təsir göstərmişdir. Həyatı boyu Sükutinin rəhbərliyi və yardımı köhnə İTC üzvlərinin fəaliyyətini mümkün etmişdir. Üzvlər bu reallığı qəbul edərək ölümünə kədərlənmişlər. Sükuti köhnə İTC üzvləri arasında yüksək hörmət qazanmışdır. Yeni İTC qrupunun lideri Əhməd Rza "Mechveret Supplement Français"da qısa nekroloq qeydi yazmışdır. Rza köhnə İTC fraksiyasına aşağı baxır və Sükutiyə hörmət etmədiyini açıq bildirmişdir. Sükutinin ölümündən sonra köhnə İTC təşkilatının üzvləri üçün əlavə problem yaranmışdır. Həyatı boyu bir neçə il təşkilatın arxivçisi olmuş və İTC-nin təşkilati və daxili məsələlərinə aid çoxsaylı sənədlər toplamışdır. Ölümündən sonra sultan Osmanlı diplomatlarına həmin sənədləri ələ keçirməyi əmr etmiş və onlar saraya köçürülmüşdür. Bu hadisə Osmanlı kəşfiyyatının həssas məlumatlara sahib olması ilə köhnə İTC fraksiyasına zərbə vurmuşdur.

 İstinadlar 

Kateqoriya:Kürd siyasətçilər
Kateqoriya:Kürd inqilabçılar
Kateqoriya:İttihad və Tərəqqi üzvləri