Panteon (Paris)

Panteon (Le Panthéon de Paris [pɑ̃.te.ɔ̃] ⓘ, qədim yunancadan: πάνθειον (pántheion), "bütün allahların məbədi") Pantheon definitions https://www.definitions.net/definition/pantheon 2020-05-13 — Fransanın Paris şəhərinin V rayonunda abidə. Latın Məhəlləsində (Quartier latın), Mont Sainte-Geneviève dağının üstündə, Panteon Meydanının mərkəzində yerləşir. Bina ilk olaraq kilsə kimi 1758-1790-cı illərdə Kral XV Lüdoviqin göstərişi ilə Jak Jermen Sufflonun layihəsi əsasında inşa edilmişdir. Burada Paris şəhərinin himayədarı sayılan Müqəddəs Jenevyevanın qalıqlarının saxlanılması nəzərdə tutulmuşdur. Nə Sufflo, nə də kral XV Lüdoviq kilsənin tamamlanmasını görməmişlər. Kilsə tamamlanan ərəfədə Fransa İnqilabı başlamışdır. 1791-ci ildə Fransa Milli Assambleyası Saint-Geneviève kilsəsinin görkəmli fransız vətəndaşlarının dəfni üçün məqbərəyə çevrilməsinə səs vermişdir. Belə ki, XVII əsrdən etibarən Roma şəhərindəki Panteon binası bu məqsədlə istifadə olunmuşdur. 

Panteonda ilk dəfn edilən şəxs Mirabo qrafı Onore Qabriel Riketi olmuşdur, lakin bir neçə ildən sonra onun qalıqları oradan çıxarılmışdır.

Baxmayaraq ki, memar Sufflonun qalıqları 1829-cu ildə buraya köçürülmüşdür, Panteon XIX əsrdə iki dəfə kilsənin istifadəsinə qaytarılmışdır və nəhayət 1881-ci ildə Üçüncü Fransa Respublikası zamanı binanın məqbərə kimi müstəsna istifadəsinə dair qərar qəbul edilmişdir. 

1885-ci ildə Viktor Hüqonun nəşinin Panteona köçürülməsi burada 50 il ərzində baş vermiş ilk dəfn hadisəsi olmuşdur. Panteonda aparılan ardıcıl dəyişikliklər nəticəsində frontondakı (üfüqi və iki maili karnizdən yaranan üçbucaq) heykəllər dəyişdirilmiş, günbəzin üstündə bəzən xaç, bəzən bayraq düzəldilmişdir, interyerdə daha tutqun və kədərli atmosfer yaratmaq üçün bəzi orijinal pəncərələr hörgü ilə bağlanmışdır.  Tales of Two Cities: Paris, London and the Birth of the Modern City. Jonathan Conlin. 2013. Atlantic Books. ISBN 978-1782390190 https://books.google.com/books?id=hG7yb-Z9dzUC&pg=PT165 Bu da öz növbəsində qotik kilsənin yüngüllük və parlaqlığını klassik prinsiplərlə birləşdirən Sufflonun orijinal cəhdlərini bir qədər sarsıtmışdır. Nineteenth Century Art: A Critical History. Stephen Eisenman, Thomas E.Crow. 2007. Pages 163. Thames & Hudson. ISBN 978-0500286500 https://books.google.com/books?id=yYQ0AQAAIAAJ Panteonun memarlığı Bramantenin üslubuna uyğun olan günbəzlə örtülərək neoklassizmin erkən nümunəsi hesab olunur.

1851-ci ildə Léon Fuko Panteon saatının kəfkirini tavandan asaraq onun sutkalıq hərəkətini nümayiş etdirmişdir. Həmin saatın surəti hazırda Panteonda nümayiş etdirilir. 

2021-ci ilin dekabr ayına olan məlumata görə, 81 nəfərin (75 kişi və 6 qadın) qalıqları Panteona köçürülmüşdür. http://www.theguardian.com/world/2021/aug/22/josephine-baker-to-become-first-black-woman-to-enter-frances-pantheon  Josephine Baker to become first Black woman to enter France's Pantheon. Agence France-Presse, August 22, 2021 Hazırda burada 83 nəfərin nəşi yer almışdır. Panteonda uyuyanların yarıdan çoxu İmperator Napoleonun hakimiyyəti dövründə dəfn olunanlardır.

 Tarixi 
 Yeri və əvvəlki tikili 
Panteonun yerləşdiyi ərazi Parisin tarixində böyük əhəmiyyət kəsb etmişdir. Vaxtılə bura bir sıra abidələrlə əhatə olunmuşdur. Burada, Sena çayının sol sahilində yüksək Lukotitsa təpəsində romalıların saldığı Lutesiya şəhərinin forumu yerləşmişdir. Bura, həmçinin 451-ci ildə hunların Parisə hücumu zamanı müqavimət göstərən Müqəddəs Jenevyevanın orijinal məqbərəsinin yeri olmuşdur. 508-ci ildə frankların kralı I Xlodviq bu yerdə kilsə tikdirmişdir və 511-ci ildə onun özü, 545-ci ildə siə həyat yoldaşı həmin kilsədə dəfn olunmuşlar. Kilsə ilk olaraq müqəddəs Pyotr və Pavelə həsr olunmuşdur, lakin sonradan Parisin himayədarı sayılan Müqəddəs Jenevyevanın adını daşımışdır. Bu ərazi orta əsrlərdə dini təhsil mərkəzi olan Müqəddəs Jenevyeva Abbatlığına aid olmuşdur. Jenevyevanın qalıqları kilsədə saxlanılmışdır və şəhərin başının üstünü təhlükə aldıqda təntənəli surətdə təşkil edilmiş yürüşlərə çıxarılaraq nümayiş etdirilmişdir. Lebeurre. 2000. P: 3

 Konstruksiyası 

1744-cü ildə bərk xəstələnmiş kral XV Lüdoviq vəd etmişdir ki, əgər sağalsa, bərbad vəziyyətdə olan Saint-Geneviève Abbatlığının kilsəsini Parisin himayədarının adına layiq olan daha möhtəşəm bir bina ilə əvəz edəcək. Kral sağalsa da, üstündən on il keçdikdən sonra  kilsənin yenidən qurulması və genişləndirilməsinə başlanılmışdır. 1755-ci ildə kralın ictimai işlər üzrə müşaviri markiz de Marinye Abel-Fransua Puasson memar Jak-Jermen Suffloya kilsənin layihəsini hazırlamağı tapşırmışdır. Sufflo 1731-1738-ci illərdə Romada klassik memarlıq üzrə təhsil almışdır. O, ilk işlərinin çoxunu Lion şəhərində həyata keçirmişdir. Saint-Geneviève kilsəsi onun həyatının başlıca işinə çevrilsə də, binanın tamamlanması onun vəfatından sonra baş vermişdir.  Moshe Sluhovsky. https://books.google.com/books?id=T71rv5GwI0QC&q=King+Louis+XV+1744+St+Genevieve&pg=PA142  Patroness of Paris: Rituals of Devotion in Early Modern France. Brill. 1998. ISBN 9004108513 
Kilsənin ilk layihəsi 1755-ci ildə tamamlanmışdır və şübhəsiz, memar İtaliyada təhsil aldığından, daha çox Bramantenin yaradıcılığından təsirlənmişdir. Kilsə bərabər uzunluqda olan dörd nefli yunan xaçından, kəsişmənin üzərində yerləşən monumental günbəzdən, korinf sütunlu klassik portikdən (binaya yapışıq sütunlu eyvan) və əsas fasadda üçbucaqlı frontonu olan peristildən (açıq yerin dövrəsində düzəldilmiş sütunlar, qaıereya) ibarət idi. Oudin. 1994. P: 479 Sonrakı illərdə kilsənin dizaynı beş dəfə dəyişdirilmişdir, tikiliyə narteks (adətən binanın qərbində yerləşən giriş hissəsi), xor və iki qüllə əlavə edilmişdir. Layihənin planı 1777-ci ildə tamamlanmışdır. Lebeurre. 2000. P:9

Binanın təməli 1758-ci ildə qoyulmuşdur, lakin maliyyə çətinlikləri baxımından iş çox ləng getmişdir. Sufflo 1780-ci ildə vəfat etmişdir və onun işini tələbəsi Jan-Batist Rondelet davam etdirmişdir. Sainte-Geneviève Abbatlığının yenidən qurulması nəhayət, 1790-cı ildə, Fransız İnqilabının başlanmasından sonra tamamlanmışdır. 

Binanın uzunluğu 110 metr, eni 84 metr və hündürlüyü 83 metrdir. Tikilinin altında eyni ölçüdə sərdabə (qrot) yerləşir. Binanın tavanı silindr formasında olan bir neçə qübbə və eninə düzəldilmiş tağlar vasitəsilə ayrı-ayrı sütunlar üzərində dayanır. Böyük günbəz dörd nəhəng sütuna söykənən parusların (pandativ) üzərində dayanır. O dövrdə layihəni tənqid edən bir sıra mütəxəssislər sütunların belə böyük günbəzi daşıya bilməyəcəyini iddia etdiklərindən, Sufflo daş konstruksiyanı müasir dəmir-beton binaların prototipi olan dəmir çubuqlarla gücləndirmişdir. XXI əsrdə dəmir çubuqlar xarab olmuş və onları əvəz etmək üçün 2010-2020-ci illərdə binada böyük bərpa işləri həyata keçirilmişdir. Lebeurre. 2000. Pages: 9–10 

Günbəz əslində bir-birinin içində quraşdrılmış üç günbəzdən ibarətdir. Birincisi, ən alçaq günbəz rozetlərlə örtülmüş tavana malikdir və düz mərkəzdə açılır. Bu günbəzdən baxdıqda Antuan Qros tərəfindən işlənilmiş “Sainte Genevieve Apofeozu” adlı freska ilə bəzədilmiş ikinci günbəz görünür. Qıraqdan görünən ən kənar günbəz daşdan tikilmişdir və dəmir bəndlərlə bərkidilmişdir, həmçinin o dövrdə Fransada geniş yayılmış dülgərlərin istifadə etdikləri materiallarla yox, qurğuşun üzlüklə örtülmüşdür. Divarların içərisində gizlədilmiş kontrforslar (divarı, günbəzi saxlayan ağır dayaqlar) günbəzin əlavə dəstəyini təmin edir. Lebeurre. 2000. Pages: 12–13
 İnqlab - "Millətin Məbədi" 

1789-cu ildə Fransız İnqilabı ərəfəsində Saint-Geneviève kilsəsi demək olar tamamlanmışdır, onun yalnız daxili bəzək işləri yarımçıq qalmışdır. 1790-cı ildə Markiz de Villette kilsəni Romadakı Panteon nümunəsinə əsaslanaraq azadlıq məbədinə çevirməyi təklif etmişdir: “Gəlin, burada böyük adamlarımızın heykəllərini ucaldaq və onların küllərini sərdabədəki yeraltı dərinliklərdə basdıraq”. Bu ideya rəsmi olaraq 2 aprel 1791-ci ildə Milli Məclisinin sədri Konte de Mirabonun vəfatından sonra qəbul edilmişdir. 1791-ci il aprelin 19-da Məclis qərar çıxarmışdır ki, “bu, dini kilsə millətin məbədi, burada dəfn olunan böyük insanların məzarları isə azadlıq qurbangahı olacaq”. Məbədin girişinin üzərindəki mətn yenilənmişdir: “Qədirbilən xalq böyük adamlarını şərəfləndirir”. Bəyannamənin təsdiq edildiyi gün kilsədə Mirabonun dəfn mərasimi keçirilmişdir. Lebeurre. 2000. P:16
Volterin nəşi 1791-ci il iyulun 11-də Panteona gətirilib təntənəli şəkildə dəfn edilmişdir. Ardınca bir neçə inqilabçının, o cümlədən Mirabonu əvəz edən Jan-Pol Maratın və filosof Jan-Jak Russonun qalıqları burada dəfn edilmişdir. İnqilab zamanı sürətli hakimiyyət dəyişikliyi baş verdiyindən, Panteonda dəfn olunan ilk adamlardan ikisi, Mirabo və Jan Pol Marat xalqın düşmənləri elan edildiklərindən, onların qalıqları məbəddən çıxarılmışdır. Nəhayət, Fransa Konvensiyasının yeni hökuməti 1795-ci ilin fevralında qərar vermişdir ki, on ildən az müddətdə vəfat etmiş heç bir şəxs Panteonda dəfn edilə biməz. 

Kilsə məqbərəyə çevrildikdən az müddət sonra Assambleya interyeri daha qaranlıq və təntənəli etmək üçün nəzərdə tutulmuş memarlıq dəyişikliklərini təsdiqləmişdir. Memar Kartmer de Kensi işığın həcmini azaltmaq üçün aşağı pəncərələri kərpiclə hördürmüş, yuxarı pəncərələri isə mat şüşə ilə örtmüşdür. Fasadı bəzəyən əşyaların çoxunu çıxartmışlar. Bəzəkli divar fənərlərini və zəngləri fasaddan götürmüşlər. 1791-ci ildə bütün dini frizlər (haşiyələr) və heykəllər məhv edilmiş, onları vətənpərvərlik mövzusunda düzəldilmiş heykəllər və freskalar əvəz etmişdir. Lebeurre. 2000. P:17

 Məbəddən kilsəyə və kilsədən məbədə qayıdış (1806-1830) 
Napoleon Bonapart 1801-ci ildə Birinci Konsul seçilərkən Roma Papası Konkordat ilə sənəd imzalayaraq Panteon da daxil olmaqla, keçmiş kilsələrin hamısının bərpasına razılıq vermişdir. O dövrdə Panteon Notr-Dam Kafedral kilsəsinin yurisdiksiyasında olub. Burada mühüm hadisələr, həmçinin Napoleonun Austerlitsdəki qələbəsi qeyd olunmuşdur. Bununla belə, kilsənin sərdabəsi, yeraltı məzarlığı məşhur fransızların dəfn olunduğu yer kimi rəsmən qorunub saxlanılmışdır. Sərdabəyə yeni giriş Şərq eyvanı tərəfdən düzəldilmişdir. (1809-1811). Günbəzin içini bəzəmək rəssam Antoine-Jean Grosa həvalə olunmuşdur. O, kilsənin dünyəvi və dini aspektlərini birləşdirərək burada mələklər tərəfindən cənnətə qaldırılmış “Müqəddəs Jenevyevanın Apofeozu”nu, Fransanın böyük hökmdarları I Xlodviqdən tutmuş Böyük Karla, Napoleona və Jozefinaya kimi təsvir etmişdir.

Napoleonun hakimiyyəti dövründə qırx bir görkəmli fransız vətəndaşının qalıqları məbəddə yerləşdirilmişdir. Bunlar əsasən hərbi zabitlər, senatorlar və imperiyanın digər yüksək rütbəli məmurları idilər. Eyni zamanda, tədqiqatçı Louis-Antoine de Bougainville və Napoleonun şəxsi rəssamı olmuş Jak-Lui Davidin müəllimi rəssam Cozef-Marie Vien burada dəfn olunmuşlar. Lebeurre. 2000. Pages:26–27

Napoleonun süqutundan sonra Burbonların yenidən hakimiyyətə gəlməsi zamanı 1816-cı ildə Fransa kralı XVIII Lüdoviq bütün Panteonu yeraltı məzarlıq daxil olmaqla katolik kilsəsinə qaytarmışdır. Kilsə yenidən kral XVIII Lüdoviqin iştirakı ilə rəsmi olaraq təqdis olunmuşdur. Təqdis mərasimi inqilab zamanı ləğv edilmişdir. 

Frontondakı (qapı və pəncərələrin üstündəki bəzəklər) heykəllər Jan-Giyom Muattanın düzəltdiyi "Qəhrəmanlıq və vətəndaşlıq fəzilətlərini taclandıran Vətən" adlanırdı. Onları David d'Anjerin hazırladığı dini heykəllərlə əvəz etmişlər. İnqilab zamanı Müqəddəs Jenevyevanın qalıqları dağıdılmışdır, lakin sonradan onlardan bir neçəsi tapılaraq kilsəyə qaytarılmışdır (hazırda yaxınlıqdakı Saint-Etienne-du-Mont kilsəsində saxlanılır). 1822-ci ildə Fransua Jerara günbəzin parusunda “Ədalət, Ölüm, Vətən və Şöhrət”i təmsil edən yeni əsərlər yaratmaq tapşırılmışdır. Jan-Antuan Qrosa isə daxili günbəzdəki freskada təsvir olunmuş Napoleonu XVIII Lüdoviqlə əvəz etmək, həmçinin XVI Lüdoviq və Mariya Antuanettanın fiqurlarını yenidən rəngləmək tapşırılmışdır. Qübbənin yeni versiyasını 1824-cü ildə X Karl təntənəli surətdə təqdim etmişdir. Qəbirlərin yerləşdiyi sərdabəyə gəlincə, onlar, kilidlənmiş və ziyarətçilər üçün bağlanmışdır. Lebeurre. 2000. Pages: 26–29

 I Lui Filipp, İkinci Respublika və III Napoleonun dövründə (1830-1871) 
1830-cu il Fransa inqilabı nəticəsində I Lui Filip taxta çıxmışdır. O, inqilabi dəyərlərə rəğbətini ifadə edərək 26 avqust 1830-cu ildə kilsəni yenidən Panteon kimi təqdis etmişdir. Bununla belə, məbəd ictimaiyyət üçün qapalı qalmış və buraya yeni qalıqlar əlavə edilməmişdir. Yeganə dəyişiklik əsas frontonda edilmişdir, burada parlaq xaç yerləşdirilmişdir. David d'Anjer dini heykəlləri yenidən dizayn edərək "Millət ona bəxş olunan azadlıq vasitəsilə tarix böyük insanların, mülki və hərbçilərin adlarını yazarkən onlara taclar paylayır" adlı vətənpərvər əsər yaratmışdır.

Lui Filip 1848-ci ildə devrilmişdir və onun yerinə inqilabi ideyaları dəyərləndirən İkinci Fransa Respublikasının seçdiyi hökumət gəlmişdir. Yeni hökumət Panteonu "İnsanlıq məbədi" adlandırmış və onu bütün sahələrdə bəşəriyyətin tərəqqisini qeyd edən altmış yeni freska ilə bəzəməyi təklif etmişdir. 1851-ci ildə astronom Léon Fucault tərəfindən Yerin fırlanmasını təsvir edən “Fuko kəfkiri” günbəzin altından asılmışdır, lakin həmin ilin dekabrında kilsənin şikayətindən sonra onu yığışdırmışlar.

İmperatorun qardaşı oğlu Lui Napoleon 1848-ci ilin dekabrında Fransanın prezidenti seçilmişdir və 1852-ci ildə dövlət çevrilişi edərək özünü İmperator elan etmişdir. Panteon "Milli Bazilika" statusu alaraq kilsəyə qaytarılmışdır. Müqəddəs Jenevyevanın qalıqları kilsəyə qaytarılmış və onun həyatından bəhs edən iki ədəd heykəltəraşlıq qrupu əlavə olunmuşdur. Məbədin sərdabəsi isə bağlı qalmışdır.

 Üçüncü Respublika dövründə (1871-1939) 

Bazilikaya 1870-ci il Fransa-Prussiya Müharibəsi zamanı almanların açdığı atəş zamanı zədə dəymişdir. Bina 1871-ci ilin mayında Paris Kommunasının qısa hakimiyyəti dövründə Kommuna əsgərləri ilə Fransa ordusu arasında gedən döyüşlər zamanı daha çox ziyan görmüşdür. Bina Üçüncü Respublikanın ilk illərində mühafizəkar hökumət dövründə kilsə kimi fəaliyyət göstərsə də, onun daxili divarları boş qalmışdır. 1874-cü ildən başlayaraq binanın daxili divarları Fransa tarixini kilsənin tarixi ilə birləşdirən yeni freskalar və heykəltəraşlıq qrupları ilə yenidən bəzədilmişdir. Püvi de Şavann və Alkesandr Kabanel, eləcə də Antuan-Avqust-Ernest Eber kimi məşhur rəssamlar kapellanın sərdabəsinin altındakı apsidada (xristian kilsələrində günbəzli, yarım dairəvi və ya çoxbucaqlı olan sunak otağı)“İsa Məsih mələyə Fransa xalqının taleyini göstərir” adlı mozaika yaratmışlar. Lebeurre. 2000. Pages:33–35

1881-ci ildə Saint-Geneviève kilsəsinin yenidən məqbərəyə çevrilməsi haqqında fərman qəbul edilmişdir. Bundan sonra Viktor Hüqo uzun sürən fasilədən sonra yeraltı məzarlıqda, sərdabədə dəfn edilən şəxs olmuşdur. Sonrakı hökumətlər yazıçı Emil Zolya (1908) və Birinci Dünya Müharibəsindən sonra Fransa sosialist hərəkatının liderləri, o cümlədən Léon Qambetta (1920) və Jan Jaures (1924) daxil olmaqla ədəbiyyat xadimlərinin dəfn edilməsi təsdiqlənmişdir. Üçüncü Respublika hökuməti də qərar vermişdir ki, bina “Fransanın qızıl dövrünü və böyük adamlarını” təmsil edən heykəllərlə bəzədilsin. Bu dövrün əsas əsərlərinə Fransa İnqilabına həsr olunmuş Milli Assambleyanın heykəltəraşlıq qrupu, Jan-Antuan İnqabert tərəfindən Panteonda dəfn edilmiş ilk şəxsin, qraf Mirabonun heykəli (1889-1920) və apsisdə düzəldilmiş iki vətənpərvərlik freskası aiddir. Bunlar Eduard Detaylın "Respublika ordusunu şöhrətə aparan Qələbə" və Mari-Dezire-Hektor d'Espuinin "Şairlərin, filosofların, alimlərin və döyüşçülərin müşayiəti ilə məbədə daxil olan Şöhrət" (1906) freskalarıdır. Lebeurre. 2000. P:36

 1945-ci ildən bu günə kimi  

İkinci Dünya Müharibəsindən sonra qısamüddətli Dördüncü Respublika zamanı (1948-1958) iki tanınmış fizikaçı alim Panteonda dəfn olunmuşdur - Pol Lanqevin və Jan Perrin. Abolisionist hərəkatının ( Amerika Birləşmiş Ştatlarında və Latın Amerikasında XVIII–XIX əsrlərdə zənci köləliyinin ləğvi uğrunda ictimai hərəkat ) lideri Viktor Şelşer, Azad Fransa hərəkatının ilk liderlərindən biri və müstəmləkə administratoru Feliks Ebue, həmçinin Brayl şriftinin yaradıcısı Lui Brayl 1952-ci ildə Panteonda dəfn olunmuşlar. 

Beşinci Respublika dövründə Prezident Şarl de Qolun Panteonda dəfn etdirdiyi ilk şəxs Müqavimət lideri sayılan Jan Mulen olmuşdur. Burada son illərdə dəfn edilmiş müasir şəxsiyyətlər arasında İnsan Hüquqları Haqqında Ümumi Bəyannaməni hazırlayan, "Nobel" Sülh Mükafatı laureatı Rene Kasseni (1987) və Avropa İttifaqının sələfi olan Avropa Kömür və Polad Birliyi təşkilatının yaradılmasında başlıca rol oynamış Jan Monneni (1988) misal göstərmək olar. Jan Monne anadan olmasının 100-cü ildönümü ərəfəsində burada dəfn edilmişdir. Nobel mükafatı laureatları, fizika və kimyaçılar Mari Küri və Pyer Küri (1995) cütlükləri, yazıçı və Mədəniyyət naziri olmuş Andre Malraux (1996), hüquqşünas və siyasətçi Simona Vayl (2018), Lebeurre. 2000. Pages: 58–59Josephine Baker (2021) Panteonda dəfn edilmişlər. https://apnews.com/article/josephine-baker-pantheon-france-38c5389c6a5f555c3b7e13b9eeb41984  Black artist Josephine Baker honored at France's Pantheon. November 30, 2021.

2024-cü ildə isə İkinci Dünya Müharibəsi zamanı Fransa müqavimət hərəkatının ən tanınmış nümayəndəsi Misak Manuşyan və onun həyat yoldaşı Meline Manuşyan Panteonda dəfn edilmişlər.  https://www.lemonde.fr/en/france/article/2023/06/18/armenian-resistance-fighter-missak-manouchian-joins-france-s-pantheon-greats_6033488_7.html 

 Memarlıq və İncəsənət nümunəsi kimi
Günbəz

Günbəzin son layihəsi 1777-ci ildə qəbul edilmişdir və 1790-cı ildə tamamlanmışdır. O, Romadakı Müqəddəs Pyotr Bazilikasının və Londondakı Müqəddəs Pavel Kafedral kilsəsinin günbəzləri ilə rəqabət aparmaq üçün hazırlanmışdır. Parisdəki “Les Invalides”in taxta çərçivəli günbəzindən fərqli olaraq, buradakı tamamilə daşdan hazırlanmışdır. O, əslində biri digərinin içərisində olan üç günbəzdən ibarətdir, aşağıdan görünən boyalı tavan ikinci günbəzin üzərində yerləşir. Dünyanın ən hündür günbəzi sayılan Müqəddəs Pyotr kilsəsinin günbəzi (136,57 metr (448,1 fut)) ilə müqayisədə bunun hündürlüyü 83 metrdir (272 fut).

Günbəzin üstü xaçla örtülmüşdür. Bununla belə, əvvəllər günbəzin yuxarı hissəsində Müqəddəs Jenevyevanın heykəlinin yerləşəcəyi nəzərdə tutulmuşdur. 1790-cı ildə günbəzin başında müvəqqəti olaraq xaç quraşdırılmışdır. 1791-ci ildə kilsə məqbərəyə çevrildikdən sonra xaçın yerinə Şöhrəti simvolizə edən heykəl qoyulması planlaşdırılmışdır, lakin sonradan bu layihədən imtina edilmişdir. 1830-1851-ci illərdə xaçın yerinə bayraq qoyulmuşdur. Lui Napoleon Bonapart binanı kilsənin istifadəsinə qaytardıqdan sonra xaç bərpa edilmişdir. 1871-ci ildə Paris Kommunası zamanı xaç qırmızı bayraqla əvəz olunmuşdur. Sonradan xaç yenidən bərpa edilmişdir.

Aşağıdan  günbəzə baxdıqda, transeptlə günbəzin altındakı kəsişmədə, ən aşağıda yerləşən günbəzdə Jan-Antuan Qrosun çəkdiyi "Müqəddəs Jenevyevanın Apofeozu" (1811-34) tablosunu görmək mümkündür. Mərkəzdəki üçbucaq nura qərq olaraq Üçlüyü simvolizə edir. İvrit əlifbasının hərfləri ilə yazılmış söz Allahın adını tərənnüm edir. Rəsmdə tam şəkildə görünən yeganə personaj qayalıq bir yerdə oturmuş Müqəddəs Jenevyevanın özüdür. Monarxiyanın bərpası zamanı yaradılan tablonun ətrafında əks olunmuş təsvirlər kilsənin müdafiəsində mühüm rol oynamış Fransa krallarını təmsil edir. Müqəddəs Jenevyevanın solunda xristianlığı qəbul etmiş ilk kral Xlodviqin yanında bir qrup adam təsvir ounub. İkinci qrup isə ilk universitetlərin banisi Böyük Karla həsr olunub. Üçüncü qrup Fransanın kralı IX Lüdoviqə və onun Müqəddəs Torpaqdan gətirdiyi və Sen Şapel kilsəsində qorunan Tikanlı Taca həsr edilmişdir. Sonuncu qrup isə kilsədə sonuncu bərpa işlərini apartdıran kral XVIII Lüdoviqə və onun qardaşı qızına, hansı ki, buludlar arasında təsvir olunmuş qurbanlar, kral XVI Lüdoviqə və onun həyat yoldaşı Mariya Antuanettaya baxdığı həsr olunmuşdur. Bu səhnədə təsvir edilmiş mələklər XVIII Lüdoviqin Fransa İnqilabından sonra kilsəni bərpa etmək üçün imzaladığı Xartiyanı (sənəd) daşıyırlar. Lebeurre. 2000. P: 56 

Günbəzi saxlayan dörd parus və ya tağ Fransua Jerarın eyni dövrə aid olan “Şöhrət”, “Ölüm”, “Xalq” və “Ədalət”i (1821-37) təsvir edən rəsmləri ilə bəzədilmişdir.
Fasad, peristil və giriş

Kilsənin Şərq tərəfdəki fasadı və peristili yunan məbədi nümunəsində korinf sütunları və David d'Angers tərəfindən 1837-ci ildə tamamlanmış pediment heykəli ilə bəzədilmişdir. Əvvəlki pedimentdə təsvir olunmuş dini motivlərlə əvəz edilən bu pedimentdəki heykəl "Tarix böyük insanların, mülki və hərbçilərin adlarını yazarkən millət ona bəxş olunan azadlıq vasitəsilə onlara taclar paylayır" adlanır. Solda Russo, Volter, Lafayet və Bişa daxil olmaqla görkəmli elm adamları, filosoflar və dövlət xadimlərinin simaları yer alıb. Sağda Napoleon Bonapart, eləcə də silahlı qüvvələrin bütün növlərinin əsgərləri və Politexnik Məktəbinin uniformasında olan tələbələr təsvir olunublar.  Lebeurre. 2000. Pages:43–45 Aşağıda belə bir yazı var: "Müqəddəs millətdən olan böyük adamlara" ("Aux grands hommes la patrie reconnaissante"). Bu yazı 1791-ci ildə Panteon yaradılarkən əlavə edilmişdir. Monarxiyanın bərpası zamanı onu sökmüşlər və 1830-cu ildə yenidən bərpa etmişlər. 

Peristilin altında beş heykəltəraşlıq barelyef yer alıb.  İnqilab zamanı istifadəyə verilmiş əsas qapıların üstündə yerləşdirilmiş iki ədəd relyef binanın iki başlıca məqsədini simvollaşdırır. Bunlar solda “Xalq Maarifi” və sağdakı “Vətənpərvərlik” relyefləridir.

Binanın fasadında əvvəllər böyük pəncərələr olmuşdur, lakin kilsə binası məqbərəyə çevrildikdən sonra içərini daha qaranlıq və təmtəraqlı etmək üçün onlar kərpiclə hörülmüşlər.

Narteks (vestibül) və neflər (mərkəzi dəhliz) 

Qərb nefinin əsas bəzəyi narteksdən başlayan Müqəddəs Denis və Parisin himayədarı sayılan Müqəddəs Jenevyevanın həyatından bəhs edən bir sıra rəsmlər, həmçinin Püvi de Şavanın, Aleksandr Kabanelin, Jül Ejen Lenepvenin və XIX əsrin digər görkəmli tarixi rəssamları tərəfindən çəkilmiş Saint Geneviève haqqında daha geniş rəsmlərdir. Cənub və şimal neflərindəki rəsmlər Fransanın xristian qəhrəmanlarına həsr olunmuş bu seriyanı davam etdirir, o cümlədən Böyük Karlın, Xlodviqin, IX Lüdoviqin və Jana d'Arkın həyatından bəhs edən səhnələr yer almışdır. 1906-1922-ci illərdə Panteonda Ogüst Rodenin məşhur əsəri "Mütəfəkkir" adlanan heykəli olmuşdur.

Fukonun kəfkirli saatı

1851-ci ildə fizikaçı Léon Foucault (Leon Fuko) mərkəzi günbəzin altında 67 metrlik (220 fut) kəfkirli saat düzəldərək Yerin fırlanmasını nümayiş etdirmişdir. Kəfkirin orijinal sferası 1995-ci ildən İncəsənət və Sənətkarlıq Muzeyinin bərpası zamanı müvəqqəti olaraq Panteonda nümayiş etdirilmişdir. Orijinal kəfkir sonradan İncəsənət və Sənətkarlıq Muzeyinə qaytarılmış və bir nüsxəsi hazırda Panteonda nümayiş etdirilir. http://itotd.com/articles/362/foucaults-pendulum/  Foucault's Pendulum: Interesting Thing of the Day. Itotd.com 2004-11-08. 1920-ci ildən o, Fransa Mədəniyyət Nazirliyi tərəfindən tarixi abidə kimi siyahıya alınmışdır. Base Mérimée. PA00088420. Ancienne église Sainte-Geneviève, devenue Le Panthéon
 Kriptdə dəfn olunanlar

Panteonun məbədində dəfn olunma ciddi şəkildə məhdudlaşdırılmışdır. Burada yalnız Parlamentin aktı ilə təsdiqlənmiş "Milli Qəhrəmanlara" icazə verilir. Buna bənzər yüksək mükafatlar “Les Invalides”də Napoleon, Türenn və Voban kimi tarixi hərbi liderlərə verilmişdir.

Nekropolda dəfn edilənlər arasında Volter, Russo, Viktor Hüqo, Emil Zolya, Jan Mulen, Lui Brayl, Jan Jaures və memar Sufflo da vardır. 1907-ci ildə burada Marselen Bertlo həyat yoldaşı Madam Sofi Bertlo ilə birlikdə dəfn edilmişlər. Mariya Küri göstərdiyi xidmətə görə ilk qadın olaraq 1995-ci ildə Panteonda dəfn edilmişdir. Fransız Müqavimət hərəkatının qəhrəmanlarından olan Geneviève de Gaulle-Anthonioz və Germaine Tillon 2015-ci ildə burada dəfn edilmişlər. Angelique Chrisafis. https://www.theguardian.com/world/2015/may/27/french-president-hollande-honours-female-resistance-heroes-in-pantheon France president Francois Hollande adds resistance heroines to Panthéon. World news. Newspaper The Guardian. 1970-01-01. Simona Vayl və onun həyat yoldaşı Antuan Vayl 2018-ci ildə burada dəfn edilmişlər. https://www.theguardian.com/world/2018/jun/30/simone-veil-funeral-paris-pantheon  France pays tribute to Simone Veil with hero's burial in the Panthéon. Willsher Kim. 2018-06-30. The Guardian. 

1814-cü ildə Volterin qalıqlarının dini fanatiklər tərəfindən oğurlanaraq poliqona atıldığına dair geniş xəbərlər yayıldığından, 1897-ci ildə onun tabutunu açmaq məcburiyyətində qalmışlar və böyük mütəfəkkirin qalıqlarının orada olduğu təsdiqlənmişdir. https://books.google.com/books?id=aWyAAwAAQBAJ&q=The+widely+repeated+story+that+the+remains+of+Voltaire+were+stolen+by+religious+fanatics+in+1814+and+thrown+into+a+garbage+heap+is+false.+Such+rumours+resulted+in+the+coffin+being+opened+in+1897%2C+which+confirmed+that+his+remains+were+still+present&pg=PA114 Candide. Voltaire. 1976. Lulu.com. ISBN 978-1105311604

30 noyabr 2002-ci ildə Respublika Qvardiyasının altı əsgəri “Üç muşketyor” və digər məşhur romanların müəllifi Aleksandr Dümanın (1802-1870) tabutunu təntənəli yürüşlə Panteona gətirmişlər. Müşketyorların "Un pour tous, tous pour un" ("Biri hamı üçün, hamı biri üçün") şüarı yazılmış mavi məxmər parçaya bükülmüş ədibin qalıqları ilkin dəfn olunduğu yerdən, Fransanın Ena departamentindəki Villers-Kotterets qəbiristanlığından köçürülmüşdür. Prezident Jak Şirak çıxışında haqsızlığın aradan qaldırılacağını və Fransanın ən böyük yazıçılarından birinə öz haqqının veriləcəyini bildirmişdir.
2007-ci ilin yanvarında Prezident Jak Şirak İsraildə “Yad Vaşem” tərəfindən təsdiq olunmuş “Millətlər Arasında Ən Yaxşı İnsan” kimi tanınan 2600-dən çox insanın şərəfinə Panteonda xatirə lövhəsi açmışdır. Bu insanların köməyi olmasaydı, əks halda minlərlə Fransa yəhudisi ölüm düşərgələrinə deportasiya olunaraq məhv ediləcəkdilər. Panteona ehtiram əlaməti olaraq bu lövhədə çox vaxt yardım göstərmək üçün öz həyatlarını riskə atmış adi insanların səyi sayəsində ölkənin yəhudi əhalisinin təxminən dörddə üçünün müharibədən sağ çıxması faktı vurğulanır. Lövhədə deyilir:

 Dəfn olunmuşlar və adları əbədiləşdirilmişlər 
+№AdYaşadığı illər Dəfn olunduğu ilFotoQeydlər1Onore Qabriel Riketi1749-17911791thumb|İnqlabçı, 4 aprel 1791-ci ildə Panteonda ilk dəfn olunmuş şəxs. 1794-cü ilin 25 noyabrında qəbri açılmış və adsız məzarda dəfn edilmişdir. Onun qalıqları indiyə kimi tapılmamışdır   2Volter1694-17781791thumb|Yazıçı, filosof3Nikolya Jozef Boreper1740-17921792Hərbçi, zabit. Qalıqları sonradan itmişdir4Lui Mişel le Peletye de Sen-Farjo1760-17931793Qətlə yetirilmiş deputat. Ailəsinin xahişi ilə 14 fevral 1795-ci ildə sümükləri Panteondakı məzardan çıxarılaraq aparılmışdır5Oqüst Mari Anri Piko de Dampyer 1756-17931793Hərbçi, zabit. Qalıqları sonradan itmişdir 6Jan Pol Marat1743-17931794Siyasətçi. Qalıqları Panteondan çıxarılmışdır 7Jan-Jak Russo1712-17781794thumb|Yazıçı və filosof 8Fransuz Deni Tronşe1726-18061806thumb|Siyasətçi və hüquqşünas. Qəbri Panteonda V Sərdabədə yerləşir 9 Klod–Lui Petye1749-18061806thumb|Siyasətçi.  V Sərdabə10 Jan-Etyen-Mari Portalis1746-18071807thumb|Siyasətçi. V Sərdabə11Lui-Pyer-Pantaleon Renye 1759-18071807thumb|Siyasətçi. V Sərdabə12 Lui-Jozef-Şarl-Amabl d’Alber, Lyüin hersoqu 1748-18071807Siyasətçi. Ailəsinin xahişi ilə qalıqları 1862-ci ildə Panteondan çıxarılmışdır13 Jan-Batist-Pyer Bevyer1723-18071807thumb|Siyasətçi.  V Sərdabə14 Fransua Bartelemi, Begino qrafı1747-18081808thumb|Zabit. V Sərdabə15Pyer Jan Jorj Kabanis 1757-18081808thumb|Alim və filosof. V Sərdabə16 Qabrile-Lui, markiz de Kolenkur1741-18081808thumb|Zabit. V Sərdabə17Jan-Frederik Perreqo 1744-1808Bankir. IV Sərdabə18 Antuan-Sezar de Şuazel, Praslen hersoqu1756-18081808thumb|Hərbçi zabit və siyasətçi. V Sərdabə19 Jan-Pyer Firmen Maler1761-18081808thumb|Zabit. Ürəyi V Sərdabədə qabda saxlanılır20 Jan Batist Papen, qraf Sen-Kristo1756-18091809thumb|Siyasətçi və hüquqşünas. V Sərdabə 21Jozef-Mari Vyen1716-18091809Rəssam. III Sərdabə22 Pyer Qarnye de Labuasyer1755-18091809Zabit. III Sərdabə23 Jan Pyer, qraf Ser1746-18091809Siyasətçi. Ürəyi III Sərdabədə qabda saxlanılır24 Cirolamo Luidci Duratsso1739-18091809thumb|Siyasətçi. Ürəyi V Sərdabədə qabda saxlanılır25 Jüstyen Bonaventura Morar de Qalles1761-18091809Hərbçi. Ürəyi III Sərdabədə qabda saxlanılır26 Emanuel Krete de Şampmol1747-18091809Siyasətçi. III Sərdabə27 Kardinal Covanni Batista Kaprara1733-18101810Keşiş. III Sərdabə. Ürəyi 1810-cu ildə Milan kilsəsində basdırılmışdır. 1861-ci ildə ailəsinin xahişi ilə qalıqları Panteondan çıxarılmışdır. Qalıqları 1861-ci ilin 22 avqustunda Parisdən Romaya aparılmışdır. 28  Lui Şarl Vensan Leblon de Sent-İler1766-18091810Hərbçi, zabit. III Sərdabə29 Jan- Batist Treyar1742-18101810Vəkil. III Sərdabə 30Jan Lann de Montebello1769-18091810thumb|Hərbçi, zabit. XXII Sərdabədə dəfn olunmuşdur31 Şarl Pyer Klare de Flerye1738-18101810Siyasətçi. III Sərdabə32 Lui Antuan de Buqenvil1729-18111811thumb|Dənizçi, naviqator. III Sərdabə33 Kardinal Şarl Erskin de Kelli1739-18111811Keşiş. III Sərdabə34 Aleksandr-Antuan Yuro de Senarmon1769-18111811Zabit. Ürəyi II Sərdabədə qabda saxlanılır35 Kardinal İppolito Antonio Vinçetti Mareri1738-18111811Keşiş. III Sərdabə. 1861-ci ildə qalıqları Panteondan çıxarılaraq İtaliyaya, Rieti şəhərinə aparılmış və ailə məzarlığında dəfn edilmişdir36 Nikola Mari Sonji de Kurbon1761-18111811Zabit. III Sərdabə37 Mişel Ordener, I qraf Ordener1755-18111811Zabit. II Sərdabə38 Jan Mari Pyer Dorsen1773-18121812Zabit. II Sərdabə39 Yan Villem de Vinter 1761-18121812Zabit. IV Sərdabə. Sonradan qalıqları  çıxarılaraq Niderlanda, Kampeneyə (Overeysel) aparılmışdır.40 Qiasint-Yuq-Timoleon de Kosse, qraf de Brissak 1746-18131813Zabit. II Sərdabə41 Jan İqnas Jakmino, qraf de Xam1758-18131813Vəkil. II Sərdabə42Jozef-Lui Laqranj 1736-18131813thumb|Riyaziyyatçı. II Sərdabə43 Jan Russo1738-18131813Siyasətçi. II Sərdabə44 Jüstin de-Viri1737-18131813Siyasətçi. II Sərdabə 45Frederik Anri Valter1761-18131814Zabit. IV Sərdabə 
46 Jan-Nikolya Demenye1751-18141814Siyasətçi. II Sərdabə47 Jan-Lui-Ebenezer Reynye1771-18141814Zabit. IV Sərdabə48 Klod Ambruaz Renye de Massa di Karrara1746-18141814Siyasətçi və hüquqşünas. II Sərdabə49Antuan-Jan-Mari Tevenar1733-18151815Zabit. II Sərdabə 50Klod-Jüst-Aleksandr Leqran1762-18151815Zabit. II Sərdabə51 Jak-Jermen Suflo1713-17801829Panteonun girişində dəfn olunub52 Viktor Hüqo1802-18851885thumb|Yazıçı. XXIV Sərdabə53 Lazar Karno1753-18231889thumb|Siyasətçi və alim. XXIII Sərdabə. Fransa inqlabının 100 illiyi ərəfəsində qalıqları Panteona gətirilib dəfn edilmişdir54 Jan-Batist Boden1811-18511889Siyasətçi və həkim. XXIII Sərdabə. Fransa inqlabının 100 illiyi ərəfəsində qalıqları Panteona gətirilib dəfn edilmişdir 55Teofil Korre de la Tur d̰’Overn1743-18001889Hərbçi. XXIII Sərdabə. Fransa inqlabının 100 illiyi ərəfəsində qalıqları Panteona gətirilib dəfn edilmişdir56Fransua Severen Marso 1769-17961889thumb|Ordu zabiti. Külü XXIII Sərdabədə qabda saxlanılır. Külünü Almaniyanın Koblens şəhərindən Fransa inqlabının 100 illiyi ərəfəsində Panteona gətirmişlər. 57Mari Fransua Sadi Karno 1837-18941894Fransanın Prezidenti. XXIII Sərdabə. Qətlə yetiriləndən sonra Panteonda dəfn olunub58 Marselen Bertelo1827-19071907thumb|Alim. XXV Sərdabə. Həyat yoldaşı ilə bir yerdə dəfn olunub, çünki ondan ayrı dəfn edilməsinin əleyhinə olub.59Sofi Bertelo  1837-19071907thumb|Marsellena Bertelonun həyat yoldaşı. XXV Sərdabə. Panteonda dəfn olunan ilk qadındır 60Emil Zolya1840-19021908thumb|Yazıçı. XXIV Sərdabə. Qalıqları Monmantr qəbiristanlığından Panteona gətirilmişdir. 
61 Leon Qambetta1838-18821920thumb|Siyasətçi. Ürəyi Panteonun pilləkənindəki divarda qabda saxlanılır62 Jan Jores1859-19141924thumb|Siyasətçi. XXVI Sərdabə. Qalıqları qətlindən 10 il sonra Panteona gətirilmişdir 63Penleve1863-19331933thumb|Riyaziyyatçı və siyasətçi. XXV Sərdabə 64Lanjeven1872-19461948thumb|Alim. XXV Sərdabə. Jan Perenlə eyni gündə nəşi Panteona gətirilmişdir 65Perren1870-19421948thumb|Alim, Nobel mükafatı Laureatı. XXV Sərdabə. Pol Lanjevenlə eyni gündə nəşi Panteona gətirilmişdir 66Viktor Şelxer 1804-18931949Abolisionist. XXVI Sərdabə. Feliks Ebue ilə eyni gündə nəşi Panteona gətirilmişdir. Məzarı əvvəllər Per-Laşez qəbiristanlığında olmuşdur. Atası ilə eyni yerdə dəfn olunmaq istədiyindən atasının da qəbri sonradan Panteona köçürülmüşdür. 67Mark Şelxer 1766-18321949Viktor Şelxerin atası. XXVI Sərdabə. Məzarı əvvəllər Per-Laşez qəbiristanlığında olmuşdur  68Feliks Ebue1884-19441949thumb|Siyasətçi. XXVI Sərdabə 69Lui Brayl1809-18521952thumb|Müəllim. XXV Sərdabə. Vəfatının 100 illiyində məzarı Panteona köçürülmüşdür. 70Jan Mulen1899-19431964thumb|Müqavimət hərəkatının iştirakçısı. VI Sərdabə. Nəşi 1964-cü ilin 19 dekabrında Per-Laşez qəbiristanlığından Panteona köçürülmüşdür. 71Antuan de Sent-Eqzüperi1900-19441967thumb|Yazıçı. Aralıq dənizi üzərində Marsel yaxınlığında it döyüşündən sonra hava qəzası zamanı həlak olduğundan və cəsədi tapılmadığından 1967-ci ilin noyabr ayında Panteonda adına xatirə lövhəsi yerləşdirilmişdir 72 Rene Kassen1887-19761987thumb|İnsan hüquqları müdafiəçisi, Nobel Mükafatı Laureatı. VI Sərdabə. Anadan olmasının 100 illiyi münasibətilə nəşi Monparnas qəbiristanlığından Panteona gətirilmişdir  73Jan Monne 1888-19791988thumb|İqtisadçı. VI Sərdabə. Anadan olmasının 100 illiyi münasibətilə qəbri Panteona köçürülmüşdür74 Abbat Anri Qrequar1750-18311989thumb|Keşiş. VII Sərdabə. Fransa inqlabının 200 illiyi münasibətilə qəbri Panteona köçürülmüşdür 75Qaspar Monj1746-18181989thumb|Riyaziyyatçı. VII Sərdabə. Fransa inqlabının 200 illiyi münasibətilə qəbri Panteona köçürülmüşdür 76Nikola de Kondorse1743-17941989thumb|Siyasətçi. VII Sərdabə. Fransa inqlabının 200 illiyi münasibətilə Panteonda dəfn edilmişdir, lakin qəbri boşdur, çünki qalıqları itmişdir 77Pyer Küri 1859-19061995thumb|Alim, Nobel Mükafatı Laureatı. VIII Sərdabə. Qəbri 1995-ci ildə həyat yoldaşı Mari Küri ilə birlikdə Panteona köçürülmüşdür  78Mariya Sklovodskaya-Küri1867-19341995thumb|İki dəfə Kimya üzrə Nobel Mükafatı Laureatı adına layiq görülmüşdür (1903 və 1911). VIII Sərdabə. Panteonda dəfn olunan ikinci qadındır, lakin göstərdiyi xidmətə görə burada dəfn olunan ilk qadındır 79Andre Malro1901-19761996thumb|Yazıçı və siyasətçi. VI Sərdabə. Vəfatının 20 illiyində, 1996-cı ilin 23 noyabrında Veryer-le-Byüsson (Esson) qəbiristanlığından məzarı Panteona köçürülmüşdür 80Tussen-Luvertyür1743-18031998thumb|Lui Delqreslə bir gündə Panteonda adına xatirə lövhəsi vurulmuşdur 81Lui Delqres1766-18021998thumb|Siyasətçi. Tussen–Luvertyürlə bir gündə Panteonda adına lövhə vurulmuşdur82 Aleksandr Düma1802-18702002thumb|Yazıçı. XXIV Sərdabə. Vəfatından 132 il sonra məzarı Panteona köçürülmüşdür 83Eme Sezar1913-20082011thumb|Yazıçı və siyasətçi. 6 aprel 2011-ci ildə Panteonda adına xatirə lövhəsi vurulmuşdur, qəbri Martinikadadır84 Jan Zey 1904-19442015thumb|Siyasətçi. IX Sərdabə. Alyedə (Molle) qətlə yetirildikdən sonra 1948-ci ildə Orleanda dəfn olunmuşdur85 Pyer Brossolet1903-19442015thumb|Jurnalist. Müqavimət hərəkatının üzvü. IX Sərdabə. Məzarı 2015-ci ilin 27 mayında Per-Laşez qəbiristanlığından Panteona köçürülmüşdür 86Jermen Tillion 1907-20082015thumb|Müqavimət hərəkatının üzvü, etnoloq. IX Sərdabə. Panteonda onun qalıqlarının yerində məzarından götürülmüş torpaq yerləşir, çünki ailəsi mərhumun sümüklərini vermək istəməyib 87Jenevyeva de Qoll-Antonioz1920-20022015thumb|Müqavimətçi. IX Sərdabə. Panteonda onun simvolik qəbri yerləşir. Burada onun qalıqlarının yerinə məzarından götürülmüş torpaq tökülmüşdür, çünki ailəsi mərhumun sümüklərini vermək istəməyib88Simona Veyl1927-20172018Siyasətçi, Holokostu yaşamış qadın. VI Sərdabə. 2017-ci ildə vəfat etdikdən sonra Monparnas qəbiristanlığında dəfn olunsa da, sonradan məzarı həyat yoldaşı ilə birlikdə Panteona köçürülmüşdür 89Antuan Veyl1926-20132018Simona Veylin həyat yoldaşı. VI Sərdabə. Məzarı Monparnas qəbiristanlığından Panteona köçürülmüşdür90Moris Jenevua1890-19802020thumb|Yazıçı. XIII Sərdabə. 1980-ci ildə vəfat etdikdən sonra Passi qəbiristanlığında dəfn olunmuşdur. Sonradan məzarı Panteona köçürülmüşdür91Jozefina Beyker1906-19752021thumb|İnsan hüquqları üzrə mübarizə aparmış aktrisa. XIII Sərdabə. Panteondakı qəbri simvolikdir. Kenotafda onun doğulduğu yerdən, Missuri ştatı, torpaq yerləşdirilmişdir. Həmçinin, onun Monakodakı qəbrindən torpaq yerləşdirilmişdir.  92Misak Manuşyan1906-19442024thumb|İkinci Dünya müharibəzi zamanı faşistlərə qarşı müqavimət göstərmiş təşkilatın yaradıcısı. XIII Sərdabə. 21 fevral 2024 tarixində həyat yoldaşı ilə birlikdə Panteonda dəfn olunmuşdur93Meline Manuşyan1913-19892024thumb|Müqavimət hərəkatının üzvü. Misak Manuşyanın həyat yoldaşı. XIII Sərdabə

 Ədəbiyyat 
 Antoine-Laurent-Thomas Vaudoyer. Projet de restauration des piliers du dôme du Panthéon français. Imprimerie de P. Didot l'aîné. Paris. Pluviôse An VI. Pages 12. https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bd6t5381020g

 Charles Ouin-Lacroix, Histoire de l'église Sainte-Geneviève, patronne de Paris et de la France, ancien Panthéon français, 1852, Paris, Sagnier & Bray, 152 pages. 

 Eugène Viollet Le Duc - Edgar Quinet, Les Églises de Paris - Le Panthéon, 1883, Paris, Marpon & Flammarion, 294 pages. https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k6469743s 

 Mona Ozouf, « Le Panthéon », dans Les lieux de mémoire, t. I : La République, Gallimard, Paris, 1984.

 François Macé de Lépinay. Peintures et sculptures du Panthéon, Éditions du Patrimoine, 1997.

 Jean-Claude Bonnet, Naissance du Panthéon. Essai sur le culte des grands hommes, Fayard, 1998.

 Sous la direction d'Olivier Le Naire, Entrez au Panthéon ! À la redécouverte de notre histoire, éditions Omnibus, 2015.

 Édouard Leduc, Dictionnaire du Panthéon de Paris, Éditions Publibook, 2013.

 Bruno Fuligni, L'Affreux du Panthéon, Gallimard, Paris, 2018. ISBN 9782710379041

 Maurice Ricolleau, Histoire du Panthéon. De l'église Sainte-Geneviève au mausolée des grands hommes, éditions Beauchesne, Paris, 2019.

 Jean-François Boudet (dir.), « La panthéonisation des Grands Hommes (et des Grandes femmes) », in Les rites et usages funéraires : essais d’anthropologie juridique, Aix-Marseille, PUAM, coll. droits & religions, 2019, p.123-144.

 Lebeurre Alexia. The Pantheon: Temple of the Nation. Éditions du Patrimoine. Paris. 2000. ISBN 978-2858223435 https://archive.org/details/pantheontempleof0000lebe

 Oudin Bernard. Dictionnaire des Architectes. Seghers, 1994. ISBN 2232103986

 Gilks, David (2024). Quatremère de Quincy: Art and Politics during the French Revolution. Oxford University Press. ISBN 978-0198745563
 Xarici keçidlər 
 Panthéon at Centre des Monuments Nationaux

 Panthéon – current photographs and of the years 1900

 Panthéon ou église Sainte-Geneviève? Les ambiguïtés d'un monument, Denis Bocquet, MA Thesis, Sorbonne University 1992

 İstinadlar 

Kateqoriya:Parisdə dəfn olunanlar
Kateqoriya:Parisin görməli yerləri
Kateqoriya:Parisdə turizm