Gəncə döyüşü (1588)

Gəncə döyüşü — 1578-1590-cı illərdə baş vermiş Osmanlı-Səfəvi müharibəsi zamanı, 29 sentyabr 1588-ci ildə baş vermiş döyüş.

Qazi Cəfər Paşanın komandanlığı ilə Osmanlı ordusu 1588-ci il sentyabrın 29-da Gəncənin cənubunda Ziyadoğlu Məhməd xanın (keçmiş Gəncə valisi) komandanlıq etdiyi Səfəvi ordusunu məğlubiyyətə uğratdı. Səfəvi ordusu bu döyüşdə böyük itki verdi.
 Döyüş öncəsi 
1578-1590-cı illər Osmanlı-Səfəvi müharibəsi zamanı türk ordusu 1578-ci ildə Şərqi Gürcüstan və Şirvanı ələ keçirmiş, 1583-cü ildə Məşəl savaşında qazanılan qələbə ilə Səfəvi ordusunu bu bölgələrdən çıxarmış, 1585-ci ildə Təbrizi ələ keçirərək cənubda yeni cəbhə açmışdır.

Sərdar Fərhad Paşanın komandanlığı ilə türk ordusu bu iki cəbhə arasında qalan Gəncəni tutmağı qarşısına məqsəd qoymuşdu. 1588-ci il iyulun 25-də Qarsa çatan ordu avqustun 10-da Gəncə üzərinə yürüş edərək irəliləməyə başladı. Şəhəri boşaldan Səfəvilər, Araz çayının cənubuna çəkildilər. Sentyabrın 3-də döyüşmədən Gəncəyə"Büyük Osmanlı Tarihi", Joseph von Hammer, c.7, s.147  daxil olan Sərdar Fərhad Paşa oktyabrın 9-dək orada qala tikintisinə başlayır.
 Döyüş 
Cavab olaraq, Gəncənin Səfəvi valisi Ziyadoğlu Məhməd xan Çuxursəd valisi Toxmaq xan Ustaclı ilə birləşib, 30.000 Səfəvi əsgərini öz komandanlığı altına toplayaraq əks hücuma hazırlaşdı. Səfəvilər Araz çayını keçərək Arazbar şəhərinə gəldilər. 

Bu təhlükəyə cavab olaraq Sərdar Fərhad Paşa, Şirvan bəylərbəyi Qazi Cəfər Paşanın komandanlığı altında bir korpusu Səfəvilərə qarşı göndərdi. Sentyabrın 29-da baş verən döyüşdə Səfəvi ordusu ağır məğlubiyyətə uğradı, ordunun yarısı həlak oldu (döyüş zamanı və geri çəkilərkən Araz çayında boğularaq)."Türkiye Tarihi", Yılmaz Öztuna, Hayat Yayınları, İstanbul (1965), c.8, s.10

 Döyüş sonrası 
Bu qələbə Qazi Cəfər Paşanın son hərbi uğuru oldu. Ordusunun başında Gəncəyə qayıdan Cəfər Paşa 1588-ci il oktyabrın 2-də vəfat etdikdən sonra, qalanın daxilində tikilmiş məscid qəbiristanlığında dəfn edildi."Acem Serhaddinde Cafer Paşalar: Tebriz ve Şirvan Eyaletlerinin Muhafazası (1583-1591)", Emirhan Özçelik, FSM İlmî Araştırmalar İnsan ve Toplum Bilimleri Dergisi, 18 (2021), Güz, s.163-164

Qalanın tikintisi 1588-ci il oktyabrın 9-da başa çatdı və türk ordusu qalada bir qarnizon qoyaraq oktyabrın 15-də Gəncəni tərk etdi. Tiflis qalasını möhkəmləndirdikdən sonra ordu noyabrın 8-də qışlamaq üçün Ərzuruma çatdı.

Şah Abbasın sülh təklifi Ərzurumda olarkən gəldi. 1589-cu il oktyabrın 14-də Şah Abbasın elçisi Heydər Mirzənin Həsənqalaya gəlməsi ilə müzakirələr başlandı və 21 mart 1590-cı ildə Fərhad Paşa müqaviləsi (İstanbul sülh müqaviləsi) ilə danışıqlar yekunlaşdı.

 İstinadlar 

Kateqoriya:Azərbaycan tarixi
Kateqoriya:İran tarixi
Kateqoriya:1580-ci illərdəki münaqişələr
Kateqoriya:Osmanlı imperiyasının döyüşləri
Kateqoriya:Səfəvilər
Kateqoriya:Səfəvi–Osmanlı müharibələri