Mətn faylı

thumb
Mətn faylı (bəzən textfile kimi yazılır; köhnə alternativ adı flat filedir) elektron mətnin sətirlər ardıcıllığı şəklində strukturlaşdırıldığı kompüter faylı növüdür. Mətn faylı kompüter fayl sistemi daxilində saxlanılan məlumat formasında mövcuddur və adətən sadə mətn məlumatlarının ötürülməsi və saxlanılması üçün istifadə olunur.

Simvollar idarəetmə simvolları (məsələn, sətir sonu və səhifə keçidi) vasitəsilə strukturlaşdırıla bilər. 
İnformasiya texnologiyaları baxımından mətn — əlifba hərflərindən, rəqəm işarələrindən və digər simvollardan (məsələn, xüsusi simvollar) ibarət olub mətn faylı şəklində saxlanılan məlumat toplusudur.

Mətn faylının qarşılığı binər fayldır. Texniki baxımdan mətn faylları da binar formada saxlanılır, lakin bu anlayışlar bir-birinə əks terminlər kimi istifadə olunur. Əsas fərq binar məzmunun şərh edilmə üsulundadır: mətn faylında məzmun müəyyən bir simvol dəstinə aid simvolların ardıcıl sırası kimi interpretasiya olunur, binar faylda isə məzmunun istənilən başqa formada şərhi mümkündür. Bu səbəbdən, mətn faylları binar fayllardan fərqli olaraq xüsusi proqram təminatı olmadan oxuna bilər və sadə bir mətn redaktoru ilə — məsələn, Notepad (Windows sistemlərində) və ya vi və Nano (Unix əsaslı sistemlərdə) — baxıla və redaktə edilə bilər.

 Mətn fayllarının istifadəsi 

Mətn fayllarının ilkin və ən sadə istifadəsi saxlanılan mətnin birbaşa informasiya kimi ötürülməsidir (ing. plain text). Bununla yanaşı, əvvəlcədən müəyyən edilmiş formal quruluşa əsaslanaraq mətn faylları daha mürəkkəb məlumatların ötürülməsi üçün də istifadə oluna bilər. Bu halda fayl adətən istifadəçi tərəfindən birbaşa oxunmaq üçün deyil, müəyyən bir proqram tərəfindən emal olunmaq və ya sistem administratoru tərəfindən saxlanılmaq üçün nəzərdə tutulur.

 XML 
XML (Extensible Markup Language) bir meta-fayl formatıdır və faylın strukturunun hansı formatda təsvir ediləcəyini müəyyən edir. XML qəsdən mətn formatı kimi hazırlanmışdır və həm insanlar, həm də kompüterlər üçün oxunaqlı olması, eləcə də XML məlumatlarının sistemlərarası problemsiz mübadiləsini təmin etməsi məqsədi daşıyır. OpenDocument (OpenOffice.org) və Office Open XML (Microsoft Word-un yeni versiyaları; fayl uzantısı .docx ilə tanınır) formatları XML əsaslıdır və saxlanılan fayllar texniki baxımdan mətn faylları hesab olunur. Lakin bu cür faylların birbaşa redaktəsi zamanı görünən “mətn” sənədin faktiki mətn məzmunu deyil, onun meta-səviyyədə təsviridir.

 Digər fayl formatları 

XML formatları ilə yanaşı, əsasən daha köhnə, lakin kifayət qədər geniş yayılmış bir sıra nişanlama dilləri mövcuddur. Bu dillər tez-tez istifadə olunur və adətən mətn faylı formasında saxlanılır.

Fayl formatı faylın aidiyyəti, funksiyası və sinfi kimi xüsusiyyətlərini müəyyən edir (məsələn, əməliyyat sistemi faylı və ya video faylı və s.). Faylın hansı formatda saxlanıldığını onun fayl adının uzantısından müəyyən etmək olar (məsələn, .exe — icra olunan kompüter proqramı üçün, .wmv isə Windows Metafile formatı üçün).

Mətn faylları üçün ən mühüm fayl formatları aşağıdakılardır:

 Fayl formatıUzantı Mətn faylı *.txt Microsoft Word *.doc Office Open XML *.docx və digər Microsoft Access *.acc Microsoft PowerPoint *.ppt və digər OpenDocument *.odt və digər Apple Pages *.pages Portable Document Format *.pdf Rich Text Format *.rtf Microsoft Excel *.xls və digər Extensible Markup Language *.xml

 HTML — World Wide Web üçün məzmunun tərtib edilməsində istifadə olunan dildir və struktur baxımından XML ilə oxşarlıq göstərir.
 Rich Text Format (RTF) — fərqli platformalarda çalışan mətn emalı proqramları arasında formatlaşdırılmış mətn mübadiləsi üçün nəzərdə tutulmuş dildir.
 TeX və LaTeX — mətnin tərtibatı üçün xüsusi dildən istifadə edən bir mətn yığma sistemidir və məlumatlar mətn fayllarında kodlaşdırılır.
 PostScript — peşəkar çap formatlaşdırılmasını təmin edən və mətn faylı şəklində saxlanılan fayl formatıdır. Daxilindəki qrafiklərə aid binar məlumatlar onaltılıq rəqəmlər şəklində mətnə çevrilir. Bir çox printer bu formatı birbaşa interpretasiya edə bildiyi üçün, çoxlu sayda mətn prosessoru və masaüstü nəşriyyat proqramı çıxış nəticələrini PostScript formatında yaradır. Bununla belə, PostScript bəzi sahələrdə PDF tərəfindən əvəz olunur.

 İstinadlar 

Kateqoriya:Fayl formatları
Kateqoriya:İnformasiya texnologiyaları