İmprintinq

İmprintinq (  — iz buraxmaq, iz qoymaq, işarələmək) — etologiya və psixologiyada öyrənmənin spesifik forması; anadangəlmə davranış aktlarının formalaşması və ya korreksiyası zamanı obyektlərin xüsusiyyətlərinin yaddaşda konsolidasiyası. Onun obyektləri  valideyn (növün tipik xüsusiyyətlərinin daşıyıcısı kimi fəaliyyət göstərir), qardaş və bacılar, cinsi partnyorlar, qida obyektləri (yırtıcı heyvanlar da daxil olmaqla), daimi düşmənlər (düşmənin görünüşünün təsviri digər davranış şərtləri ilə birlikdə formalaşır, məsələn, valideynlərin xəbərdarlıq qışqırıqları), səciyyəvi yaşayış yeri xüsusiyyətləri (bizim doğum) ola bilər. İmprintinq həyatın ciddi şəkildə müəyyən bir dövründə (adətən uşaqlıq və yeniyetməlikdə) həyata keçirilir və onun nəticələri çox vaxt geridönməz olur.

İmprintinqin ən çox öyrənilmiş və göstərici forması yeni doğulmuş cücələrin və ya bala məməlilərin valideynlərini və bir-birini təkrarlayan “izləmə reaksiyasıdır ”.

 Tarixi 
Termini boz qazları öyrənərkən imprintinq fenomenini kəşf edən Konrad Lorenz təklif etmişdir.

 İmprintinq əlamətləri 
İmprintinq obyektlərinin xüsusiyyətlərinin təsbiti əsasən həyatın ilkin mərhələlərində, çox vaxt doğuşdan dərhal sonra baş verir və yalnız müəyyən, adətən çox məhdud bir dövrdə - "həssas" (və ya "kritik") dövrdə mümkündür. Bir qayda olaraq, çap etmənin nəticəsini daha da dəyişmək çox çətindir (çapın nəticələrinin "geri dönməzliyi").

Ənənəvi psixologiyada "imprintinq" termini müəyyən məlumatların yaddaşda möhkəmlənməsi mənasında istifadə olunur.

 ola bilər ki, kifayət qədər məhdud (həssas; kritik) müddət ərzində;
 çox tez həyata keçirilir (imprintinq obyekti ilə tək görüşün nəticələrinə əsasən);
 geridönməzliyi ilə xarakterizə olunur
 qida və ya digər möhkəmləndirmə olmadan baş verir.

 İnsanlarda imprintinq 
Nevroloq və psixoloq Timoti Liri insanlarda dörd əsas izi müəyyən etdi: şifahi, ərazi-emosional, semantik və sosial-seksual. Rəqəmsal mühitdə "ördək balası sindromu" ayrıca seçilir - insanın qarşılaşdığı interfeysin ilk versiyasına üstünlük verməsi ilə xarakterizə olunan koqnitiv təhrif, ardınca növbəti.

 İstinadlar 

Kateqoriya:Etologiya
Kateqoriya:Seksuallıq
Kateqoriya:Tədris
Kateqoriya:Təlim