Mayan döyüşü

Mayan döyüşü— 1578-1590-cı illər Osmanlı-Səfəvi müharibəsi zamanı baş vermiş döyüş.

Özdəmiroğlu Osman Paşanın komandanlığı altında Osmanlı ordusu tərəfindən Təbrizin alınmasından sonra (25 sentyabr 1585), Cığalızadə Yusif Sənan Paşanın komandanlığı ilə qışlamaq üçün Şərqi Anadoluya qayıdarkən (Osman Paşanın ölümündən sonra komandanlığı öz üzərinə götürmüş) Həsən Mirzə komandirliyindəki Səfəvi ordusuna qarşı 30-31 oktyabr 1585-ci ildə baş vermiş döyüşdə qalib gəldi.
 Döyüş öncəsi 
Özdəmiroğlu Osman Paşanın komandanlığı altında olan Osmanlı ordusu 21 sentyabr 1585-ci ildə Alvar döyüşündə Səfəvi ordusunun ön hissəsini məğlub etdi, daha sonra 23-25 sentyabr 1585-ci il tarixləri arasında keçmiş Səfəvi paytaxtı Təbrizi mühasirəyə alaraq ələ keçirdi.

Təbriz qalasının sentyabrın 29-da başlanan tikintisi oktyabrın 14-də başa çatdı. Özdəmiroğlu Osman Paşa, Səfəvilərin Təbrizə olan hücumunun qarşısını almaq məqsədilə göndərdiyi Cığalızadə Yusif Sənan Paşanın komandanlığındakı qüvvələr 16 və 24 oktyabr tarixlərində Səfəvi ordusunu bölgədən uzaqlaşdırmağa müvəffəq olmadı. Nəticədə, Osmanlı ordusu Səfəvilərin əks hücumlarından qorunmaq üçün Təbrizdə bir qarnizon yaradarq, qışlamaq üçün Şərqi Anadoluya çəkildi. Tripoli əyalətinin keçmiş valisi Hadım Cəfər Paşa təqribən 20-30 min qoşunla Təbrizdə qaldı və Osmanlı ordusu Təbrizdən qışlaqlara çəkilmək üçün ayrılarkən Həmzə Mirzənin komandanlığı altında olan Səfəvi ordusu yenidən hücuma keçdi."Osmanlı-İran Siyasi Münasebetleri-I 1578-1590", Bekir Kütükoğlu, İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Yayınları, İstanbul (1962), s.159 28 oktyabr 1585-ci ildə baş verən Şənbi-Qazan döyüşündə Osmanlı ordusu Səfəviləri məğlub etdi."Harimi’nin Zafernâme ve Gonca’sına Göre Özdemiroğlu Osman Paşa", Rahîmîzade İbrahim Harîmî Çavuş, (Haz. Mustafa Karanfil), İstanbul Üniversitesi (1998), s.106

 Döyüş 
Bu qələbədən sonra bir müddət ağır xəstə olan Özdəmiroğlu Osman Paşa oktyabrın 30-da vəfat etdi. Komandirliyi üzərinə götürən Cığalızadə Sənan Paşa orduda hər hansı bir iğtişaşın yaranmaması üçün Osman Paşanın ölümünü əsgərlərdən gizlətdi. Bundan əlavə, Səfəvi ordusunun növbəti basqın planlaşdırdığı xəbərini alan ordu yürüşünü davam etdirdi."Habeşistan’dan Kafkasya’ya Bir Osmanlı Paşası: Özdemiroğlu Osman 
Paşa", Çetin Sungur, Hacettepe Üniversitesi (2012), s.139

Oktyabrın 30-dan 31-nə keçən gecə Osmanlı ordusu Mayana çatdıqda Səfəvi ordusu gözlənildiyi kimi Osmanlı ordusuna növbəti gecə basqını həyata keçirdi. Osmanlı ordusuna sağ cinahdan hücum edən Səfəvi ordusu, eyni zamanda osmanlıların gəldiyi yolu bataqlığa çevirməyə çalışırdı.

Səfəvi ordusu sağda İsmayıl Qulu xan, solda Toxmaq xan, mərkəzdə Həmzə Mirzə olmaqla hücuma keçdi. Səfəvilər ilk olaraq Diyarbəkir, Qaraman və Anadolu vilayətlərindən gələn qoşunlarla sağ cinahdan uğurlu hücuma keçdilər və Osmanlı cinahını geri itələməyə müvəffəq oldular.

Buna cavab olaraq yeniçərilər və Qapıqulu süvarilərinin zirehli və sipahi hissələri Səfəvi ordusunun mərkəzinə doğru əks hücum edərək, onların sağ cinaha təzyiqini dəf edə bildilər. Sarsılmış Səfəvi ordusu geri çəkildi, ordunun bir hissəsi isə Osmanlı ordusunu tələyə salmaq üçün hazırladıqları bataqlıqda batdı. Məhv olmaq təhlükəsi ilə üzləşən Səfəvi qüvvələri Ustaclu Pir Qeyb Sultanın komandanlığı altında olan qoşunların gəlişi ilə fəlakətdən xilas oldu. Həmzə Mirzə də Osmanlı qüvvələrinin əks hücumu zamanı verdiyi ağır itkilər səbəbi ilə döyüş meydanından geri çəkildi.Osmanlı-Safevî Mücadelesinde Askerî Harekât Alanı ve Muharebeler (1578-1590)", Turgay Koçak, İstanbul 29 Mayıs Üniversitesi (2016), s.72-73

 Döyüş sonrası 
Mayan döyüşündə Cığalızadə Yusif Sənan Paşanın (komandirliyi Osman Paşadan götürmüşdü) qələbəsindən sonra Səfəvi ordusunun hücum və ya basqın gücü tamamilə qırıldı. Odur ki, Osmanlı ordusu geri qayıdarkən təqib və basqın təhlükəsi olmadan qışlaqlara dağılaraq əvvəlcə Van, sonra Bitlisə çatdı. 1585-ci ilin noyabrında Səfəvi ordusu Təbriz ətrafında məskunlaşaraq təxminən on ay davam edəcək blokadaya başladı.Acem Serhaddinde Cafer Paşalar: Tebriz ve Şirvan Eyaletlerinin Muhafazası (1583-1591)", Emirhan Özçelik, Fatih Sultan Mehmet Üniversitesi, İlmî Araştırmalar İnsan ve Toplum Bilimleri Dergisi, Sayı: 18, İstanbul (2021), s. 171

 İstinadlar 

Kateqoriya:Azərbaycan tarixi
Kateqoriya:İran tarixi
Kateqoriya:1580-ci illərdəki münaqişələr
Kateqoriya:Osmanlı imperiyasının döyüşləri
Kateqoriya:Səfəvilər
Kateqoriya:Səfəvi–Osmanlı müharibələri
Kateqoriya:Təbriz tarixi