Yollar və ölkələr kitabı (İbn Hövqəl)

Kitab əl-məsalik vəl-məmalik (; ) və ya Yer kürəsinin təsviri kitabı () — İbn Hövqəlin (X əsr) coğrafi əsəridir. Ərəb xilafətinin və ətraf ölkələrin orta əsrlər tarixinə dair qiymətli mənbə sayılır.

 Əsər 
İbn Hövqəlin əsəri əl-İstəxrinin yollar və ölkələr kitabının genişləndirilmiş variantıdır. Burada karluklar, oğuzlar, kimaklar, qırğızlar, tokuz-oğuzlar, xəzərlər və digər türk tayfaları haqqında tarixi-etnoqrafik məlumatlar, onların hamısının eyni dildə danışdıqları barədə linqvistik məlumatlar verilir. Cənubi Qazaxıstanın İspidzhab, Taraz, Sauran, Syutkent, Farab, Kardar və digər şəhərləri, Sırdərya hövzəsi, Semirechye, həmçinin Xəzər və Aral dənizləri, Volqa və Sırdərya çayları təsvir edilmişdir. Taraz — müsəlmanlar və türklər üçün ticarət mərkəzi kimi təsvir edilir. Karlukların mülklərinin daha uzaqlardan başladığı qeyd edilir. Əsərin məzmunu, verilən məlumatlar və "Sürətül-ərd"in ("Yer üzü") coğrafi xəritələri türk boylarının yayılması haqqında tam təsəvvür yaradır. Xəritədə Taraz şəhəri və ona yaxın yaşayış məntəqələri göstərilmişdir.

 İstinadlar 
Kateqoriya:Tarixi mənbələr