Vergi islahatı

Vergi islahatı — dövlətin vergi sistemində həyata keçirdiyi dəyişikliklər və yeniliklər toplusu. Bu islahatlar vergi qanunvericiliyinin təkmilləşdirilməsi, vergi dərəcələrinin dəyişdirilməsi, yeni vergilərin tətbiqi və ya mövcud vergilərin ləğvi, habelə inzibati idarəetmənin sadələşdirilməsi məqsədi daşıyır. Vergi islahatları adətən iqtisadi sabitliyi təmin etmək, dövlət büdcəsinin gəlirlərini artırmaq və ya vergi ödəyicilərinin üzərinə düşən yükü azaltmaq üçün aparılır.

Vergi islahatlarının əsas məqsədləri bunlardır:Quesnay, François. Tableau Économique. 1758. Translated and discussed in: Meek, Ronald L. The Economics of Physiocracy: Essays and Translations. Cambridge, MA: Harvard University Press, 1962.

 vergi ədalətinin təmin olunması
 büdcə gəlirlərinin artırılması
 kölgə iqtisadiyyatının azaldılması
 vergi inzibatçılığının sadələşdirilməsi
 sahibkarlıq fəaliyyətinin stimullaşdırılması
 xarici investisiyaların cəlb edilməsi

 Tarixi 
Vergi islahatları qədim dövrlərdən bəri dövlət idarəçiliyinin mühüm elementi olub.Kaplan, Steven L. Bread, Politics and Political Economy in the Reign of Louis XV. The Hague: Martinus Nijhoff, 1976. Antik Romada torpaq və mülkiyyət vergilərinin dəyişdirilməsi, orta əsrlərdə Avropada kral hakimiyyətinin maliyyələşdirilməsi üçün yeni vergilərin tətbiqi bu prosesin nümunələridir.Meek, Ronald L. The Economics of Physiocracy: Essays and Translations. Cambridge, MA: Harvard University Press, 1962.Spengler, Joseph J. "Physiocracy and French Pre-Revolutionary Taxation." Journal of Political Economy, vol. 49, no. 4 (1941): 517–545.Vardi, Liana. The Physiocrats and the World of the Enlightenment. Cambridge: Cambridge University Press, 2012. Müasir dövrdə isə vergi islahatları əsasən iqtisadi böhran, inflyasiya, beynəlxalq inteqrasiya və ya struktur dəyişikliklər fonunda həyata keçirilir. XX əsrdə ABŞ, Böyük Britaniya, Almaniya, Yaponiya kimi ölkələrdə böyük vergi islahatları aparılmışdır.

Vergi islahatları müxtəlif modellərlə həyata keçirilə bilər:

 Proqressiv vergi modeli – gəlirlərin artmasına uyğun olaraq vergi dərəcələrinin yüksəlməsi.
 Sabit vergi modeli – bütün gəlir qruplarına eyni vergi dərəcəsinin tətbiqi.
 Sadələşdirilmiş vergi sistemi – kiçik və orta sahibkarlar üçün sadə hesablama üsulları.
 Dolayı vergilərin gücləndirilməsi – ƏDV, aksizlər və gömrük rüsumları vasitəsilə gəlirlərin artırılması.

 Beynəlxalq təcrübə 
 ABŞ – 1986-cı il vergi islahatı ilə gəlir vergisi dərəcələri sadələşdirildi.
 Rusiya – 2001-ci ildə sabit gəlir vergisi sistemi tətbiq edildi.
 Çin – 1994-cü ildən etibarən vergi islahatları nəticəsində dövlət gəlirləri əhəmiyyətli dərəcədə artdı.
 Avropa İttifaqı – harmonizasiya siyasəti çərçivəsində üzv ölkələrdə ƏDV sistemi vahidləşdirilmişdir.

 Azərbaycanda 
Azərbaycan müstəqillik əldə etdikdən sonra vergi sistemində köklü islahatlar həyata keçirilib. 1992-ci ildə ilk müstəqil vergi sistemi yaradılmışdır. 2001-ci ildə qəbul edilən Vergi Məcəlləsi müasir vergi inzibatçılığına keçidi təmin edilmişdir. 2016–2019-cu illərdə isə aparılan islahatlar elektron vergi xidmətlərinin geniş tətbiqinə şərait yaratdı.

 Həmçinin bax 
 Vergi
 Vergi sistemi
 Sabit vergi
 Maliyyə siyasəti

 İstinadlar 

 Ədəbiyyat 
 Rao, S. (2014). Tax reform: Topic guide. Birmingham, UK: GSDRC, University of Birmingham.
 Anderson, J. E. (2005). Fiscal Reform and its Firm-Level Effects in Eastern Europe and Central Asia, William Davidson Institute Working Papers Series wp800, William Davidson Institute at the University of Michigan.


 Xarici keçidlər 
The Tax Gap collected news and commentary at The Guardian
Tax Evasion (international) at The New York Times

Kateqoriya:Vergilər