İrəvan qeyri-nizami süvari alayı

İrəvan qeyri-nizami süvari alayı — Rusiya imperator ordusunun qeyri-müntəzəm süvari hərbi birləşməsi olub, XIX əsrdə Cənubi Qafqaz ərazisində formalaşdırılmışdır. Bu Alay sərhədlərin qorunması, kəşfiyyat və Qafqaz cəbhəsində döyüş əməliyyatlarında iştirak üçün yaradılmış yerli hərbi birləşmələr sisteminin bir hissəsi idi.

 Yaranma tarixi 
Bu Alay İrəvan və Naxçıvan xanlıqlarının Rusiya imperiyasına birləşdirilməsindən sonra, 1826–1828 illər Rus–Qacar müharibəsinin nəticəsi olaraq yaradılmışdır. Bu təşəbbüs Cənubi Qafqazın müsəlman əhalisinin İmperiya ordusuna sıraətetdirmə siyasətinin bir hissəsi idi. Həmin Alay əsasən yerli zadəganlar və kənd əhalisi arasından könüllülərdən formalaşdırılıb.

 Etnik tərkib 
Alayın şəxsi heyəti aşağıdakı etnik qruplardan ibarət olub:

 Azərbaycan türkləri — əsas döyüşçü qüvvə, əksəriyyəti İrəvan və Naxçıvan xanlıalqrından;
 Kürdlər — sərhəd bölgələrində ayrı-ayrı yüzlüklər şəklində iştirak edirdilər;
 Yerli müsəlman zadəganlar — tez-tez zabit vəzifələrində xidmət edirdilər.

 Təşkilat və struktur 
Alay qeyri-müntəzəm statusa malik idi, yəni daimi ştat strukturu yox idi və yüzlüklər əsasında formalaşdırılırdı. Hər yüzlük təxminən 100 süvaridən ibarət olurdu. Komandanlıq imperiyaya sadiq yerli zadəganlar arasından təyin edilən zabitlər tərəfindən həyata keçirilirdi. Tanınmış komandirlər arasında İsmayıl xan Naxçıvanski xüsusi rol oynayırdı.

 Hərbi iştirak 
Bu Alay bir sıra hərbi kampaniyalarda iştirak etmişdir:

 Rusiya–Osmanlı müharibəsi (1877–1878) — general-leytenant Arşak Ter-Qukasyanın komandanlığı altında İrəvan dəstəsinin tərkibində. Bu Alay Bəyazid, Dramdağ döyüşü, İnca-su və Dəvəboynu döyüşlərində iştirak etmişdir.
 Bəyazidin müdafiəsi (1829) — Alayın döyüşçüləri şəhərin müdafiəsində mühüm rol oynamış və qəhrəmanlıq göstərmişdir.

 Dil xüsusiyyətləri 
Etnik tərkib nəzərə alınaraq, bu Alayda Azərbaycan dilində təlimatlar istifadə olunub, komandanlıqla şəxsi heyət arasında səmərəli ünsiyyəti təmin edilib, bu məqsədlə Alaya azərbaycanca sərbəst danışan zabitlər təhkim olunub.

 Əhəmiyyəti 
İrəvan qeyri-müntəzəm süvari Alayı yerli hərbi ənənələrin Rusiya imperiyasının strukturuna uğurla inteqrasiya (sıraətetmə) nümunəsi olarqaq, İmperiyanın cənub sərhədlərinin təhlükəsizliyinin təmin edilməsində və müsəlman əhalinin mərkəzi hakimiyyətə sadiqliyinin möhkəmləndirilməsində mühüm rol oynayıb.

 Həmçinin bax 

 Rusiya–Osmanlı müharibəsi (1877–1878)
 İsmayıl xan Naxçıvanski
 Kəngərli süvariləri
 Tatar süvari alayı
 Zaqafqaziya atlı-müsəlman alayı

 İstinadlar 

Kateqoriya:Rusiya İmperiyasında azərbaycanlılardan ibarət qoşunlar
Kateqoriya:Azərbaycanlıların hərbi birləşmələri