Viqilantizm

Viqilantizm — bəzi təşkilatların, şəxslərin və ya qrupların hüquqi səlahiyyətə malik olmadıqları halda, özləri tərəfindən cinayət kimi qəbul edilən hallara müdaxilə edərək tədqiqat aparmaq, cəzalandırmaq və hətta icraetmə (edam) kimi hərəkətlər törətməsini ifadə edən anlayış.

Viqilanti — qanunsuz şəkildə hərəkət edən və ya bu fəaliyyətlərdə iştirak edən, rəsmi vəzifəsi olmadığı halda ictimai təhlükəsizliyi və cəzalandırıcı ədaləti öz üzərinə götürən şəxsdir.

Rəsmi ədalət sisteminin hələ formalaşmadığı və ya ilkin polis təşkilatının geniş yayılmış cinayətkarlıq qarşısında aciz qaldığı regionlarda, vətəndaşların cinayətlə mübarizə aparmaq və nizamsızlığın hökm sürdüyü yerlərdə qayda-qanun yaratmaq məqsədilə bir araya gəlməsi geniş yayılmış bir hal idi. Qeyri-rəsmi şəkildə təşkil olunan və vəziyyətdən özlərinə vəzifə çıxaran bu qruplar, institusional ədalət sisteminin mövcud olmadığı boşluğu doldurmağa çalışdıqları zaman edam kimi hallar baş vermişdir.

 Etimologiya 

Vigilantism və vigilante ethos (əxlaqi qanunsuzluq) terminləri ingilis dilində işlənməyə başlamazdan əvvəl də mövcud idi. Qaranlıq dövr və Orta əsrlərdə aristokratik xüsusi müharibə və ya qan davası ənənəsi ilə müasir qanunsuzluq fəlsəfəsi arasında konseptual və psixoloji paralellər mövcuddur.

Türkcə ədəbiyyatda aparılan bəzi tədqiqatlar zamanı vigilantism termini "cəmiyyət keşikçiliyi" və ya "ihkak-ı hak" kimi ifadələrlə tərcümə olunmuşdur. Lakin termin üçün birbaşa türkcə qarşılıq tapmağın olduqca çətin olduğuna diqqət çəkilən bir tədqiqatda, türkcə tələffüzə müvafiq olaraq viqilantizm formasından istifadə edilmiş və bu fəaliyyətləri həyata keçirən şəxs üçün viqilanti termini işlədilmişdir. Bu yanaşma müxtəlif digər tədqiqatlarda da davam etdirilmişdir.

 İstinadlar 

 Əlavə ədəbiyyat siyahısı 

 Bateson, Regina. "The politics of vigilantism." Comparative Political Studies 54.6 (2021): 923-955. online

 Bjørgo, Tore, and Miroslav Mareš, eds. Vigilantism against Migrants and Minorities (Routledge, 2019), 19 essays by experts on Europe and North America.

Comfort Ero, "Vigilantes, Civil Defense Forces and Militia Groups: The other side of the privatization of security in Africa," Conflict Trends (June 2000): 25–29.

 Culberson, William C. Vigilantism: Political history of private power in America (Greenwood, 1990).
 Faris, Stephen. "Nigeria's Vigilante Justice," Mother Jones (April 25, 2002)  online
Huggins, Martha K. editor, Vigilantism and the State in Modern Latin America: Essays on Extralegal Violence, Praeger/Greenwood, 1991.

 Johnston, Les. "What is vigilantism?." British Journal of Criminology 36.2 (1996): 220-236. https://doi.org/10.1093/oxfordjournals.bjc.a014083

 Kantor, Ana, and Mariam Persson. "Understanding vigilantism." in Informal security providers and Security Sector Reform in Liberia (Stockholm: Folke Bernadotte Akademin, 2010). online
 Kowalewski, David. "Vigilantism." in International handbook of violence research (Springer Netherlands, 2003). 339-349.



 Moncada, Eduardo. "Varieties of vigilantism: Conceptual discord, meaning and strategies." Global Crime 18.4 (2017): 403-423. online
 Pratten, David. "The politics of protection: perspectives on vigilantism in Nigeria." Africa 78.1 (2008): 1-15. online
 Rosenbaum, H. Jon, and Peter C. Sederberg, eds. Vigilante politics (U of Pennsylvania Press, 1976), essays by experts on USA , Africa and Ireland. online
 Rosenbaum, H. Jon, and Peter C. Sederberg. "Vigilantism: An analysis of establishment violence." Comparative Politics 6.4 (1974): 541-570. online

 Xarici keçidlər 

Tom O'Connor,  "Vigilantism, Vigilante Justice, and Victim Self-help"

EyeWitness to History, "Vigilante Justice, 1851".

Kateqoriya:Viqilantlar
Kateqoriya:Hüquq-mühafizə
Kateqoriya:Qisas
Kateqoriya:İspan dilində sözlər və ifadələr
Kateqoriya:Hüquq sistemindən sui-istifadə