Matteo Riççi

Matteo Riççi (; ) — italyan yezuit missioneri, riyaziyyatçı, astronom və müəllif. Riççi Qərb elmi biliklərini və xristian təlimini Ming dövrü Çinə gətirən əsas fiqurlardan biri olmuş, Çin və Avropa arasında mədəni və intellektual dialoqun formalaşmasına mühüm təsir göstərmişdir.

 Qısa xülasə 
Riççi 1571-ci ildə Yezuitlər Təriqətinə qoşulmuş, 1582-ci ildə Makau vasitəsilə Çinə daxil olmuş və illər ərzində Pekinə qədər irəliləyərək yerli ziyalılarla əlaqə qurmuşdur. O, Çində Konfutsi təlimi ilə dialoqa girmiş, Avropa elmini – riyaziyyat, astronomiya və xəritəçiliyi – Çin alimlərinə tanıtmışdır. Onun ən məşhur əsərlərindən biri 1602-ci il tarixli Kunyu Wanguo Quantu dünya xəritəsidir — Çin dilində hazırlanmış Qərb-tərzli xəritələrdən ən erkən nümunələrdən biridir.

 Erkən həyatı və təhsili 
Matteo Riççi 1552-ci ildə Macerata şəhərində anadan olub. Gənc yaşlarından təhsilə yönəlmiş, əvvəlcə hüquq təhsili almış, daha sonra Roma Kollegiyasında (Collegio Romano) riyaziyyat, astronomiya və klassik təhsil almışdır; burada xüsusilə Christopher Clavius və digər riyaziyyatçıların təsiri altında formalaşmışdır.

 Çinə səfəri və məskunlaşması 
Riççi 1582-ci ildə Makaoya gəlmiş, oradan Çinin daxili bölgələrinə səfərlər etmişdir. O, Çin dilini və klassik konfutsi mədəniyyətini dərindən öyrənərək ziyalı çevrələrə daxil ola bilmiş, uzun müddətli missioner fəaliyyəti üçün şərait yaratmışdır. Riççi Pekinə ilk dəfə 1601-ci ildə yaxınlaşmış və Ming imperatorluğunun ziyalısı olan yerli elita ilə əlaqələr qurmuşdur; Pekində vəfat edənə qədər orada qalaraq elmi və dini fəaliyyətlə məşğul olmuşdur.

 Kunyu Wanguo Quantu (1602) 
Riççi-nin ən məşhur elmi materiallarından biri 1602-ci ildə hazırlanmış Kunyu Wanguo Quantu dünya xəritəsidir. Bu xəritə Çin dilində hazırlanmış Qərb-tərzli xəritələrdən biridir və Amerikaların Çin kartoqrafiyasında ilk dəfə görünməsi ilə də diqqət çəkir. Onun nüsxələri Vatikanda, Yaponiyada, Avropada və Library of Congress/J. Ford Bell kitabxanasında qorunur.

 Euklid və riyazi tərcümələr 
Riççi və onun həmkarları Avropa riyaziyyatını çin dilinə köçürmək üçün iş görmüş, Euklidin Elementlərinin çin dilində ilk versiyalarının ortaya çıxmasında iştirak etmişlər. Bu proses daha sonra Çin riyaziyyatının inkişafına təsir göstərmişdir.

 Ədəbi irs və əsas əsərləri 
Riççi-nin əsərləri həm Avropada, həm də Çində çap olunub, Əsas əsərlərindən bəziləri:
 De Christiana expeditione apud Sinas (Riççinin xatirələri və Trigault tərəfindən tərtib edilmiş toplu əsər).
 On Friendship: One Hundred Maxims for a Chinese Prince. (Dostluq haqqında yüz aforizm).
 Kunyu Wanguo Quantu (1602) — dünya xəritəsi.

 Ölümü və dəfni 
Matteo Riççi 11 may 1610-cu ildə Pekində vəfat etmişdir. O, imperator icazəsi ilə Pekində dəfn edilmiş nadir Qərb missionerlərindən biridir; bu, onun Çində qazandığı yüksək hörmətin göstəricisi hesab edilir.

 İstinadlar 

Kateqoriya:İtalyan riyaziyyatçılar
Kateqoriya:XVI əsr alimləri