Qəhrəmannamə

300px|thumb|right|Sehrli at
Qəhrəmannamə — mifoloji-tarixi qəhrəmanlıq dastanı. XVII əsrə aid, azərbaycandilli versiyası katib Molla Kəlbiələddin İrəvani tərəfindən köçürülmüşdür, Firdovsinin "Şahnamə"sindəki hökmdarlar və bu dövrün savaşları təsvir edilmişdir.

 Tarixi və xüsusiyyətləri 

 B-1506 əlyazması 
"Qəhrəmannamə" əsəri Katib Molla Kəlbiələddin İrəvaninin xətti ilə köçürülmüşdür. Katibin soyadı əsərin İrəvanda köçürüldüyünü deməyə imkan verir. Əlyazmanın cildi vərəqlərdən balacadır və blokdan qopmuşdur. Bu, onu deməyə imkan verir ki, əlyazma cildi qoparılaraq başqa cildlə əvəz edilib. Əlyazma kitablarında gözəl cildlərin qoparılmasına rast gəlinir. Əsər 1695-ci ildə köçürülmüşdür, əlyazma nömrəsi B-1506-dır. Əsər maili yazılmış bu sözlərlə bitir:
Bunu yazdım yadigar olmaqçün,
Oxuyanlar bir dua qılmaqçün.
Təmam oldu əlhəmdüllah bu dastan,
Sanasan tazə güldür gülüstan.

Dastan qədim Azərbaycan və İran-Turan əfsanələri haqqındadır. B-1506 nömrəli nüsxə dastanın AMEA Əlyazmalar İnstitutundakı ən qədim nüsxəsidir. Ş. Cəmşidova görə dastanın Daşkənd və London nüsxələri də mövcuddur. Əsərin əsas qəhrəmanı "Qəhrəman" adlanır. Dastanın məzmunu İslamdan əvvəlki dövrə aiddir, tarixi-mifoloji xarakter daşıyır. Əsərdə qədim dövr, Firdovsinin "Şahnamə"sindəki hökmdarlar və bu dövrün savaşları təsvir edilir.

 Müasir əlifba ilə çapı və öyrənilməsi 
Dastanın nüsxəsi ilə ilk dəfə Şamil Cəmşidov tanış olmuş, 1984-cü ildə "Bakı" qəzetində "Qəhrəmannamə dastanı" adlı məqalə yazmışdır. 2023-cü ildə "Qəhrəmannamə" əsəri kitab halında, ərəb qrafikasından müasir Azərbaycan əlifbasına transfoneliterasiya edilərək çap edilmişdir. Əsərin təhlili, məzmunu və fotofaksimilesinə kitabda yer verilmişdir. Kitab "Kitabi-Dədə Qorqud" dastanını və "Qəhrəmannamə"ni tədqiq etmiş Şamil Cəmşidovun xatirəsinə ithaf olunmuşdur. Kitabın müəllifi Türkdilli əlyazmaların tədqiqi şöbəsinin aparıcı elmi işçisi Aybəniz Rəhimovadır.

 İstinadlar 

 Ədəbiyyat 
 Əli Məmmədbağıroğlu. XVII əsr Azərbaycan əlyazma kitabı (paleoqrafiya və mətnşünaslıq məsələləri). Bakı: "Elm və təhsil", 2018, 204 səh

 Əlavə ədəbiyyat 
 Azeroğlu, N., & Azizpour, R. (2026). İran Yazılı Türk Edebiyatında Efsanevi Hayvan Motifleri; Kahramân-nâme Örneği. Türk Folklor Araştırmaları Derneği Dergisi(372), 135–152. https://doi.org/10.61620/tfa.106

Kateqoriya:Əlyazmalar