Saksayuaman

Saksayuaman () — Perunun Kusko şəhərinə yaxın yerləşən və İnk imperiyası dövrünə aid tarixi abidə. Hazırda abidə arxeoloji kompleksdir. Bu qədim qala, həm memarlıq həm də mühəndislik baxımından böyük əhəmiyyət kəsb edir. İnk mədəniyyətinin zəkasını və gücünü təcəssüm etdirən Saksayuaman yalnız Cənubi Amerikada deyil, dünya tarixində də mühüm bir yerə malikdir. Şəhər İnk imperiyasının mərkəzi olan Kusko şəhərinin müdafiəsi üçün inşa edilmişdir və bu kompleksin inşasında istifadə olunan böyük daşlar və tikinti üsulları bu günə qədər tədqiqatçılar üçün maraq mövzusudur. Ərazi dəniz səviyyəsindən 3701 metr yüksəklikdə yerləşir.Espinoza Soriano, Waldemar. La etnohistoria andina // Investigaciones sociales. — III. — № 4. — 1999. — P. 127.Pedro Sarmiento de Gamboa. Historia de los Incas. — Madrid: Miraguano, Polifemo, 2007, p.136.de Murúa. Historia general del Perú, origen y descendencia de los lncas. — Madrid, 1962. — P. 68—69.Biblioteca de autores españoles. Tomo 184. Relaciones geográficas de Indias: Perú. Tomo 2. — Madrid: Ediciones Atlas, 1965. — P. 4Cabello Valboa, Miguel. Miscelánea antártica. Una historia del Perú antiguo. — Lima: Universidad nacional mayor de San Marcos. UNMSM, Instituto de etnología, 1951. — P. 337.Colección de libros y documentos referentes à la historia de América. Tomo IV. Pedro Gutiérrez de Santa Clara. Historia de las guerras civiles del Perú (1544—1548) y de otros sucesos de las Indias. Tomo tercero. — Madrid: Libreria general de Victoriano Suárez, 1905. — P. 435.Alonso Ramos Gavilán. Historia de Nuestra Señora de Copacabana. — La Paz: Academía Boliviana de la Historia, 1976. — P. 16.

1983-cü ildə Kusko Saksayuamanla birlikdə beynəlxalq səviyyədə tanınması və qorunması üçün UNESCO-nun Ümumdünya irsi siyahısına daxil edilmişdir. Arxeoloji ərazi hazırda turist məkanıdır.

 Tarixi 
Saksayuamanın tikintisi təxminən XV əsrin sonlarına, İnk imparatoru Paçaçutinin dövrünə gedib çıxır. İnk imperiyası dövründə Saksayuaman yalnız hərbi  qala olmaqla yanaşı, eyni zamanda dini və mədəni bir əhəmiyyətdə daşıyırdı. Şəhər kompleksinin inşasında İnk mühəndisləri və işçiləri böyük daşları çox yüksək dəqiqliklə yerləşdirmişlər. Bu daşlar 100 tondan çox çəkiyə malik olan və heç bir yapışqan maddə istifadə edilmədən, sadəcə daşların forma və ağırlığı ilə yerində sıx yerləşdirilən strukturlardır. Saksayuaman daşları təbii ki, çox möhkəm və böyük ölçülərdədir. Onların yerli ərazilərdə tapılmadığı və başqa yerlərdən gətirildiyi güman edilir. Bu tikilinin inşasında istifadə edilən texnologiya, İnk mədəniyyətinin mühəndislik sahəsindəki inkişafını göstərir. Daşların bir-birinə necə sıx yerləşdirildiyi və heç bir boşluq qalmadığı, bu abidənin inşasının nə qədər əhəmiyyətli olduğunu ortaya qoyur.

Kompleks daşların həndəsi düzülüşü və forması ilə diqqət çəkir. Kompleksin əsas elementlərindən biri, üçqat böyük daş divarlardan ibarət olan qala duvarlarıdır. Hər bir divar, çox böyük və ağır daş bloklardan düzəldilmişdir və bunlar, təbii ki, heç bir kipləşdirici materialla birləşdirilməmişdir. Bu daşlar, zamanla baş verən yeraltı hərəkətlərə və təbii şəraitə qarşı olduqca davamlıdır."Chronicles of Peru Part II Pedro Cieza de León 1553 Ch.51 p.161-5 (Translated and Published posthumously) Translated by Clements R. Markham 1883"
Ən məşhur xüsusiyyətlərdən biri, daşların incə və mürəkkəb şəkildə birləşdirilməsidir. Hər bir daş o qədər dəqiqliklə kəsilmiş və yerləşdirilmişdir ki, onların arasında heç bir boşluq yaranmamışdır. Bu daşların bu qədər düzgün və sabit olmasının səbəbi, İnka mühəndislərinin qeyri-adi incə işçilik və texniki bacarıqlarına əsaslanır.

Saksayuaman sadəcə hərbi kompleks deyil, həm də İnk mədəniyyəti üçün dini və mədəni bir mərkəz idi. Burada müxtəlif dini mərasimlər və festivallar keçirilirdi. Saksayuaman İnk imperiyasının gücünün və birliyinin simvolu idi və hökmdarlar burada toplanaraq ölkəni idarə edirdilər. 

İspan işğalçılarının Kusko şəhərini 1533-cü ildə fəth etməsindən sonra bu əhəmiyyətli kompleksin çox hissəsi dağıdıldı. Lakin onun qalıqları dövrümüzə qədər gəlib çıxıb.Инка Гарсиласо де ла Вега. История государства инков / Пер. со староисп. — Л.: «Наука», Ленинградское отделение, 1974. — 747 с. — С. 496—498. — (Серия «Литературные памятники»).

 Qalereya 

 İstinadlar 

 Ədəbiyyat 
 Инка Гарсиласо де ла Вега. История государства инков / Пер. со староисп. — Л.: «Наука», Ленинградское отделение, 1974. — 747 с. — С. 445, 489—498. — (Серия «Литературные памятники»).
 Хаген В. фон. Ацтеки, майя, инки. Великие царства древней Америки / Пер. с англ. — М.: Центрполиграф, 2008. — 539 с. — С. 461—463. — ISBN 978-5-9524-3839-2. 
 Хемминг Д. Завоевание империи инков. Проклятие исчезнувшей цивилизации / Пер. с англ. — М.: Центрполиграф, 2003. — 558 с. — С. 123, 200—207. — ISBN 5-9524-0200-3.
 Hildebrando Fuentes. El Cusco y sus Ruinas. Tanahuantinsuyoc kapacllacta. — Lima, 1905.

 Xarici keçidlər 

 BBC Article New Discoveries at Sacsayhuamán
 World's Greatest Riddles Mystery of Sacsayhuamán