CD4

Molekulyar biologiyada CD4  T-hüceyrə reseptoru (TCR) üçün birgə reseptor kimi xidmət edən bir qlikoproteindir. CD4 köməkçi T hüceyrələri, monositlər, makrofaqlar və dendritik hüceyrələr kimi immun hüceyrələrin səthində yerləşir. O, 1970-ci illərin sonlarında kəşf edilib və 1984-cü ildə CD4 adlandırılmadan əvvəl ilkin olaraq ley-3 və T4 (onunla reaksiya verən OKT4 monoklonal antikorundan sonra) kimi tanınıb. İnsanlarda CD4 proteini CD4 geni ilə şifrələnir.

CD4+ T köməkçi hüceyrələri insan immun sisteminin vacib hissəsi olan ağ qan hüceyrələridir . Onlara tez-tez CD4 hüceyrələri, T köməkçi hüceyrələr və ya T4 hüceyrələri deyilir. Onlar köməkçi hüceyrələr adlanır, çünki onların əsas rollarından biri CD8 öldürücü hüceyrələr də daxil olmaqla, digər növ immun hüceyrələrinə siqnal göndərmək və daha sonra yoluxucu hissəciyi məhv etməkdir. CD4 hüceyrələri tükənirsə, məsələn, müalicə olunmamış HİV infeksiyası zamanı və ya transplantasiyadan əvvəl immun supressiyadan sonra, orqanizm əks halda mübarizə apara biləcəyi geniş spektrli infeksiyalara qarşı həssas qalır.

 Strukturu 
Bir çox hüceyrə səthi reseptorları/markerləri kimi, CD4 də immunoqlobulinlər ailəsinin üzvüdür.

Hüceyrənin hüceyrədənkənar səthi dörd immunoqlobulin sahəsinə (D1 - D4 ) malikdir:

 D1 və D3 immunoqlobulin dəyişən (IgV) domenlərinə uyğun
 D2 və D4 immunoqlobulin sabit (IgC) domenlərinə uyğun

D1 immunoqlobulin dəyişən (IgV) sahəsi yunan açar motivində iki β vərəqdə yeddi β-teldən ibarət immunoqlobulinə bənzər β-sendviç qatını qəbul edir.

CD4, D1 domeni vasitəsilə ƏHK II sinif molekullarının β2 -domeni ilə qarşılıqlı əlaqədə olur. Səthində CD4 molekullarını əks etdirən T hüceyrələri ƏHK birinci sinif tərəfindən deyil, ƏHK II tərəfindən təqdim olunan antigenlər üçün spesifikdir. ƏHK birinci sinif Beta-2 mikroqlobulini ehtiva edir.

 Funksiyası 
CD4 T hüceyrə reseptorunun (TCR) müştərək reseptorudur və sonuncuya antigen təqdim edən hüceyrələrlə əlaqəni təmin edir. TCR kompleksi və CD4 antigen təqdim edən ƏHK 2-ci sinif molekulunun fərqli bölgələrinə bağlanır. CD4-ün hüceyrədənkənar D1 sahəsi ƏHK II sinifinin β2 bölgəsinə bağlanır. Bu siqnallar T hüceyrələrinin aktivləşdirilməsini təşviq etmək üçün transkripsiya faktorlarının aktivləşməsinə səbəb olur.

CD4 LAG-3 ilə sıx bağlıdır, və onlar birlikdə sitoplazmik quyruqlarında qorunmuş motivlərlə Lck-ni ( (Lck)) bağlamaq üçün təkamüllə qorunan sistem təşkil edirlər: CD4 Cys-X-Cys/His motivi və LAG-3 (imunit-əsaslı IM-in inhibitoru kimi) vasitəsilə motiv.

 Digər qarşılıqlı əlaqələr 
CD4-ün SPG21, və Koordinasiya olunmamış-119 (Unc-119) ilə qarşılıqlı əlaqədə olduğu göstərilmişdir.

 Xəstəlik 

 İİV infeksiyası 
İİV-1 host T-hüceyrələrinə daxil olmaq üçün CD4-dən istifadə edir və buna gp120 kimi tanınan zülal vasitəsilə nail olur. CD4-ə bağlanma, İİV-1-in ana hüceyrədə ifadə olunan ko-reseptora bağlanmasına imkan verən gp120 konformasiyasında dəyişiklik yaradır. Bu ko-reseptorlar kemokin reseptorları CCR5 və ya CXCR4- dür. Başqa bir viral zülalda ( gp41 ) struktur dəyişikliyindən sonra İİV virusun xarici membranının hüceyrə membranı ilə birləşməsinə imkan verən ana hüceyrəyə füzyon peptidi daxil edir.

 İİV patologiyası 
İİV infeksiyası CD4 ifadə edən T hüceyrələrinin sayının tədricən azalmasına gətirib çıxarır. Tibb mütəxəssisləri HİV infeksiyası zamanı müalicəyə nə vaxt başlanacağına qərar vermək üçün CD4 sayına istinad edirlər. Lakin son tibbi təlimatlar İİV diaqnozu qoyulan kimi CD4 hüceyrələrinin sayından asılı olmadan müalicəni tövsiyə edirlər. CD4 sayı CD4 ifadə edən T hüceyrələrinin sayını ölçür. CD4 göstəriciləri birbaşa İİV testi olmasa da, (məsələn, onlar viral DNT-nin və ya İİV-ə qarşı spesifik anticisimlərin mövcudluğunu yoxlamırlar) onlar xəstənin immun sistemini qiymətləndirmək üçün istifadə olunur.

ABŞ-nin Səhiyyə və Sosial Xidmətlər Departamentinin biotibb və ictimai sağlamlıq sahələrində əsas tədqiqatlar aparan agentliyi olan Milli Sağlamlıq İnstitutları CD4 sayından asılı olmayaraq hər hansı HİV-müsbət şəxslərin müalicəsini tövsiyə edir. CD4 hüceyrələri üçün normal dəyərlər 500-1200 hüceyrə/ mm3 təşkil edir. Xəstələr tez-tez CD4 sayı Avropada mikrolitrdə 350 hüceyrə səviyyəsinə çatdıqda, lakin ABŞ-da adətən təxminən 500/μL olduqda müalicə olunur; mikrolitrdə 200-dən az hüceyrəsi olan insanlar QİÇS ilə müəyyən edilmiş xəstəliklərə yoluxma riski ilə xarakterizə olunurlar. Tibb mütəxəssisləri müalicənin effektivliyini müəyyən etmək üçün CD4 testlərinə də müraciət edirlər.

Viral yük testi CD4 sayından daha çox terapiyanın effektivliyi haqqında məlumat verir. İİV müalicəsinin ilk 2 ili ərzində CD4 sayı hər 3-6 aydan bir aparıla bilər. Əgər xəstənin virus yükü 2 ildən sonra aşkar edilmirsə, o zaman CD4 sayları ardıcıl olaraq 500/ mm3- dən yuxarı olarsa, müalicə lazım olmaya bilər. Əgər say 300-500/ mm3 səviyyəsində qalırsa, o zaman testlər hər il edilə bilər. 

 Digər xəstəliklər 
CD4 köməkçi T hüceyrələrindən əmələ gələn əksər neoplazmalarda ifadə olunmağa davam edir. Buna görə də periferik T hüceyrə limfomasının əksər formalarını və əlaqəli bədxassəli şərtləri müəyyən etmək üçün toxuma biopsiyası nümunələrində CD4 immunohistokimyasından istifadə etmək mümkündür. Antigen həmçinin vitiliqo və I tip diabet kimi bir sıra autoimmün xəstəliklərlə də əlaqələndirilmişdir.

T-hüceyrələri otoinflamatuar xəstəliklərdə böyük rol oynayır. Dərmanın effektivliyini yoxlayarkən və ya xəstəlikləri öyrənərkən T-hüceyrələrinin miqdarını ölçmək faydalıdır. CD4+, CD8+ və CD3+ T-hüceyrə markerləri ilə təzə dondurulmuş toxuma üzərində (T-hüceyrəsində müxtəlif markerləri ləkələyir – fərqli nəticələr verir).

 İstinadlar 

 Xarici keçidlər 

 Mouse CD Antigen Chart
 Human CD Antigen Chart
 Human Immunodeficiency Virus Glycoprotein 120

Kateqoriya:İmmunologiya
Kateqoriya:Hüceyrələr
Kateqoriya:Hüceyrə anatomiyası