Takşon

Takşon (; ) — X əsrin ortalarında Macarıstan knyazlığını idarə etmiş böyük knyazlardan biri. Takşon Macarların Karpat hövzəsinə köçündən sonrakı dövrdə Macarıstan dövlətçiliyinin formalaşmasında və Avropa ilə əlaqələrinin qurulmasında mühüm rol oynamışdır.Anonymus, Notary of King Béla: The Deeds of the Hungarians (ch. 55), p. 121.

 Həyatı və hakimiyyətə gəlişi
Takşon Böyük Macar knyazı Jolt () oğludur və 940-cı illərin əvvəllərində Macarıstan knyazlığının rəhbəri olmuşdur.Anonymus, Notary of King Béla: The Deeds of the Hungarians (ch. 57), p. 127.O, macarların əsas idarəetmə sisteminə uyğun olaraq knyaz ailəsindən gəlirdi və onun hakimiyyətə gəlməsi ənənəvi irsi qaydalara əsaslanırdı.Liudprand of Cremona: Retribution (ch. 5.33), p. 194. Mənbələrə görə, Takşonun anası bolqar mənşəli aristokrat qadın olmuşdur, bu da onun Balkan regionu ilə yaxın əlaqələrə malik olduğunu göstərir. Takşon X əsrin ortalarında, ehtimal ki, atası Joltun ölümündən sonra böyük knyaz olmuşdur. Onun hakimiyyətə gəlişi dövründə Macar tayfaları artıq Karpat hövzəsində məskunlaşmış və Avropada tanınan siyasi güc halına gəlmişdi.

Takşon dövründə Macarlar Şərqi Frankiya (indiki Almaniya), İtaliya və Balkan ölkələrinə hərbi yürüşlər etmişdir. Onun orduları 955-ci ildə Lex döyüşündə I Otto tərəfindən məğlub edildikdən sonra macarlar Avropada əvvəlki hərbi üstünlüklərini itirməyə başladılar. Lex məğlubiyyətindən sonra Takşon Şərqi Frankiya və digər Avropa dövlətləri ilə daha diplomatik siyasət yürütməyə başladı. O, gələcək Macarıstan krallarının Avropaya inteqrasiyasını təmin etmək üçün qərblə əlaqələri möhkəmləndirməyə çalışmışdır.

 Xarici köçkünlərin qəbul edilməsi 
Takşon dövründə Avropanın müxtəlif bölgələrindən, xüsusən də Almaniyadan və Balkanlardan Macar torpaqlarına köç edən yeni xalqlar məskunlaşmağa başladı. Onun xaricdən gətirdiyi mühacirlər Macar tayfalarının iqtisadi və mədəni inkişafına töhfə vermişdir. Takşonun hakimiyyəti dövründə Macarlar köçəri həyat tərzindən oturaq həyata keçməyə və feodal dövlət modelini formalaşdırmağa başlamışdılar. Onun dövründə Macarlar xristian dünyası ilə daha sıx təmasda oldular, lakin o özü rəsmi olaraq xristianlığı qəbul etmədi. O, oğlu Qezanı () xristianlarla əlaqələri möhkəmləndirmək üçün evləndirdi, bu da sonrakı Macarıstan krallarının xristianlaşmasına zəmin yaratdı.

 Vəfatı və hakimiyyətinin sonu 
Takşonun dövrü Macarıstan dövlətçiliyinin keçid dövrü hesab olunur. O, 972-ci ildə vəfat etmişdir və yerinə oğlu Qeza keçmişdir. Onun hakimiyyət dövrü macarların hərbi ekspansiya dövründən siyasi və diplomatik sabitliyə keçid dövrü kimi qiymətləndirilir. Takşonun siyasi irsi Macarıstan krallığının əsasının qoyulması və xristianlığın qəbuluna gedən yolun açılması olmuşdur. Takşon Macarıstan dövlətçiliyinin formalaşmasında mühüm rol oynamış, Avropada diplomatik əlaqələr qurmuş və Macar tayfalarını feodal sistemə inteqrasiya etməyə başlamışdır. Onun dövründə Macarıstan yürüşləri zəifləmiş, amma ölkənin Avropaya yaxınlaşması prosesi güclənmişdir. Onun siyasəti oğlu Qeza və nəvəsi Müqəddəs İştvan () tərəfindən davam etdirilmiş və nəticədə Macarıstan krallığı rəsmi olaraq xristian dövləti halına gəlmişdir.

 Ailəsi 

*Menumorutun həqiqi və ya uydurulmuş bir şəxs olması müasir alimlər tərəfindən müzakirə olunur.**Xəzər, Peçeneq və ya Volqa bolqar qadını***Kristo yazır ki, o, Kiyev Rus dövlətinin Rüriklər sülaləsinin üzvüdür.

 İstinadlar 

 Ədəbiyyat 

Anonymus, Notary of King Béla: The Deeds of the Hungarians (Edited, Translated and Annotated by Martyn Rady and László Veszprémy) (2010). In: Rady, Martyn; Veszprémy, László; Bak, János M. (2010); Anonymus and Master Roger; CEU Press; .
Liudprand of Cremona: Retribution and King Otto (2007). In: The Complete Works of Liudprand of Cremona (Translated by Paolo Squatriti); The Catholic University of Press; .

Kateqoriya:X əsrdə doğulanlar
Kateqoriya:Arpadlar