Türkiyə Konstitusiya dəyişikliyi referendumu (2017)

2017-ci il Türkiyə Konstitusiya dəyişikliyi referendumu — 16 aprel 2017-ci ildə keçirilmişdir.https://web.archive.org/web/20170210111517/http://www.yenisafak.com/gundem/referandum-16-nisanda-2610961 Seçicilər Türkiyə Konstitusiyasının 18 maddəsinə əlavələr və dəyişikliklər edilməsinə görə səs veriblər. Hakimiyyətdə olan Ədalət və İnkişaf Partiyasının (AK Partiya) və onun qurucularından biri olan Prezident Rəcəb Tayyib Ərdoğanın dəstəklədiyi ilə maddəyə dəyişikliklərlə bağlı uzun müddət davam edən müzakirələrdən sonra müxalifətdə olan Milliyyətçi Hərəkat Partiyasının (MHP) dəstəyi ilə referendum parlament tərəfindən qəbul edilib. Dəyişikliklər paketinə hazırkı parlament sisteminin ləğvi və onun prezident üsul-idarəsi ilə əvəzlənməsi, Baş nazir vəzifəsinin ləğvi, parlamentdəki deputatların sayının 550-dən 600-ə çatdırılması, habelə Hakimlər və Prokurorlar Ali Şurasının (HSYK) strukturunda dəyişikliklər daxildir.

 Tarixi 
Konstitusiya dəyişikliyi təklifi ilk dəfə 2011-ci il Türkiyədə parlament seçkilərindən dərhal sonra Ədalət və İnkişaf Partiyası tərəfindən açıqlanmışdır. Lakin parlamentdəki bütün partiyalardan ibarət konstitusiya komissiyası konsensusa gələ bilmədiyi üçün geri çağrıldı. Rəcəb Tayyib Ərdoğanın 2014-cü il prezident seçkilərində prezident olmasından sonra prezident üsul-idarəsinə keçidlə bağlı müzakirələr daha da sürətlənərək ön plana çıxdı və həm 2015-ci ilin iyununda, həm də 2015-ci ilin noyabrında keçirilən parlament seçkilərində Ak Partiyanın ən mühüm seçki siyasətlərindən biri oldu. 2016-cı ilin may ayında baş nazirliyi ləğv edəcək konstitusiya dəyişikliyi ilə bağlı Ərdoğanla fikir ayrılığı yaşayan Əhməd Davudoğlu vəzifəsindən istefa verdi və onun yerinə Binəli Yıldırım gəldi. Bir ay davam edən danışıqlardan sonra AK Partiya ilə MHP dekabr ayında təkliflə bağlı razılığa gəlib və beləliklə, təklifin referenduma çıxarılması üçün lazım olan parlament təsdiq prosesi başlayıb.

2017-ci il yanvarın 20-də 339 səslə, konstitusiyaya dəyişiklik təklifi parlament tərəfindən qəbul edildi və referendumun keçirilməsinə qərar verildi. Əsas müxalifət partiyası olan Cümhuriyyət Xalq Partiyası (CHP) səsvermə zamanı gizli səsvermənin keçirilməli olduğu zaman açıq səsvermə kimi müxtəlif pozuntuların olduğunu bəyan edib.

 Arxa planı 
Prezidentlik sistemi 2005-ci ildə Ədliyyə Naziri Cəmil Çiçək tərəfindən təklif edilmiş və Baş nazir Ərdoğan tərəfindən dəstəklənmişdir.https://web.archive.org/web/20151128170016/http://arsiv.ntv.com.tr/news/303471.asp Bundan sonra prezident üsul-idarəsinə keçid “Yeni konstitusiya” ilə bərabər Ədalət və İnkişaf Partiyasının liderləri tərəfindən dəfələrlə açıq şəkildə təklif olundu.

2016-cı ilin oktyabrında partiyanın sədr müavini Hayati Yazıcı dəyişikliyin referendum tarixinin 2017-ci ilin aprel ayında olacağını açıqlamışdır.https://web.archive.org/web/20161029180116/http://www.birgun.net/haber-detay/akp-den-baskanlik-aciklamasi-nisan-ayinda-referanduma-gidilebilir-132029.html 2016-cı ilin noyabrında AK Partiya təqdim etmək istədiyi sistemin Baş nazirlik sistemi deyil, Prezidentlik sistemi adlandırılacağını açıqladı.https://web.archive.org/web/20180709010254/https://www.sabah.com.tr/gundem/2016/11/16/baskanlik-degil-cumhurbaskanligi Bundan sonra media Baş nazir üsul-idarəsi adından imtina edərək Prezidentlik sistemi adından istifadə etməyə başladı.https://web.archive.org/web/20170206103643/http://www.sabah.com.tr/fotohaber/gundem/baskanlik-sistemi-nasil-olacak-iste-madde-madde-yeni-anayasa

 Konstitusiya dəyişikliyi 
.svg|thumb||AK Partiya konstitusiya dəyişikliyi təklifini TBMM sədri İsmail Kahramana təqdim edir, dekabr 2016.
.svg|thumb||Parlamentin Konstitusiya Komitəsi təklif olunan dəyişiklikləri araşdırır, dekabr 2016.

 İlk təkliflər 
10 dekabr 2016-cı ildə AK Partiya və MHP 21 maddəlik konstitusiya dəyişikliyi təklifini müzakirə etmək üçün bir araya gəldi və referendum üçün lazım olan parlament təsdiq prosesini davam etdirmək üçün millət vəkillərindən imza toplamağa başladı.

Komissiyanın müzakirələrindən sonra ləğv edilmiş üç maddə daxil olmaqla, bütün düzəliş təklifinin təfərrüatları aşağıda təqdim olunub:https://web.archive.org/web/20170129093834/http://www.diken.com.tr/21-maddelik-anayasa-metni-mecliste-guclu-yasama-guclu-yurutme-dedik/https://web.archive.org/web/20170224023645/https://www.evrensel.net/haber/303483/18-maddelik-anayasa-degisikligi-teklifinin-tam-metni

 Təklif olunan dəyişikliyin təsviri Təklif №.  Maddə  Dəyişiklik 1  Maddə 9  Artıq müstəqil olduğu bildirilən məhkəmələr üçün  “qərəzsiz” ifadəsi əlavə edilib. 2  Maddə 75  Türkiyə Böyük Millət Məclisində yerlərin sayı 550-dən 600-ə qaldırılıb. 3  Maddə 76  Parlamentə seçilmək üçün yaş həddi 25-dən 18-ə endirilib, maddədəki “Məcburi hərbi xidmətini başa vurmayanlar” bölməsi çıxarılıb. O, “hərbi xidmətə aidiyyəti olanlar” ifadəsi ilə əvəz edilib və bildirilib ki, bu vəziyyətdə olan insanlar deputat ola bilməzlər. 4  Maddə 77  Parlament seçkilərinin müddəti dörd ildən beş ilə artırılıb. Parlament və prezident seçkilərinin beş ildən bir eyni gündə keçirilməsi qərara alınıb. (Komissiya tərəfindən çıxarılırdı)  Maddə 78  Hər hansı partiyanın seçki siyahısında olan bütün şəxslərə “ehtiyat deputat” statusu verilirdi və nəzərdə tutuldu ki, deputat vəfat edərsə və ya üzvlüyü ləğv edilərsə, həmin şəxsi ehtiyatda olan deputat əvəz edəcək. Bundan əlavə, seçkilərdə iştirak edən hər bir partiyanın namizədlərin sayının 5 % çoxu olmaqla, ən azı iki ehtiyat deputatlığa namizəd irəli sürməsi qərara alındı. Müstəqil namizədlərdən deputatlığa əvəzedici namizəd irəli sürmələri xahiş olunub. Müharibə şəraitində parlament və prezident seçkiləri keçirilə bilməsə, parlamentə seçkiləri bir il müddətinə təxirə salınmalı, mövcud vəziyyət dəyişməsə, yenidən təxirə salmaq hüququ verilməlidir. 5  Maddə 87  Parlamentin nazirlərə və hökumətə nəzarət etmək səlahiyyəti və Nazirlər Şurasına müəyyən məsələlər üzrə qanun qüvvəsi olan fərmanlar vermək hüququ vermək səlahiyyəti ləğv edildi. 5  Maddə 89  Prezidentin vetosunu aradan qaldırmaq üçün Parlament eyni qanun layihəsini mütləq səs çoxluğu ilə qəbul etməlidir (301). 6  Maddə 98  Parlament Araşdırmaları, Parlament Təhqiqatlarını, ümumi müzakirə və yazılı suallar ilə Kabineti və vitse-prezidenti təsbit edir. Araşdırılma ləğv edilir və Parlament təhqiqatı ilə əvəz olunur. Vitse-prezident 15 gün ərzində yazılı suallara cavab verməlidir. 7  Maddə 101  Bir şəxs prezidentliyə namizəd kimi iştirak etmək üçün əvvəlki parlament seçkilərində 5% və ya daha çox səs qazanmış bir və ya bir neçə partiyanın və 100.000 seçicinin dəstəyini tələb edir. Seçilmiş prezidentin artıq partiya üzvlüyünə xitam verməsi lazım deyil. 8  Maddə 104  Prezident nazirləri və vitse-prezidenti təyin etmək və vəzifədən azad etmək səlahiyyəti ilə həm dövlət başçısı, həm də hökumət başçısı olur. Prezident sərəncamlar verə bilər. Parlament prezidentin sərəncam verdiyi bir mövzuda qanun qəbul edərsə, parlament qanunu fərmanı ləğv edir. 9  Maddə 105  Prezidentin cinayət törətdiyinə görə dindirilməsi üçün parlamentdə deputatların ümumi sayının beşdə üçünün səsi tələb olunurdu. Həmçinin qərara alınıb ki, tam sayın üçdə ikisi prezidentin Ali Məhkəməyə getməsi üçün verilsin. 10  Maddə 106  Prezidentə bir və ya bir neçə köməkçi təyin etmək səlahiyyəti verildi. Kabinet boş qaldıqda, yeni seçki üçün 45 gün müddət verilir. Qərara alınıb ki, vitse-prezident yeni prezident seçilənə qədər prezident səlahiyyətlərini icra edəcək. Bildirilib ki, ümumi seçkilərə bir il və ya daha az vaxt qalıbsa, parlament seçkiləri prezident seçkiləri ilə yenilənə bilər, əgər ümumi seçkilərə bir ildən artıq vaxt qalırsa, seçilmiş prezident parlament seçkilərinə qədər səlahiyyətlərini icra edə bilər və bu qalan müddət prezidentlik səlahiyyətləri baxımından iki müddətdən biri sayılmayacaq. Qərara alınıb ki, sədr müavinləri və ya nazirlər tərəfindən törədildiyi iddia edilən cinayətlə bağlı parlament araşdırması deputatların ümumi sayının beşdə üçünün səsi ilə mümkün olsun, eyni şəxslərin Ali Məhkəməyə göndərilməsi üçün ümumi sayının üçdə ikisinin səsi tələb olunsun.  11  Maddə 116  Seçkiləri təzələmək hüququ prezidentin özünə və parlament üzvlərinin ümumi sayının beşdə üçünə verilib. Qərara alınıb ki, hər iki partiyanın vəzifə və səlahiyyətləri yeni prezident və parlament işə başlayana qədər davam etsin. Bildirilib ki, parlament prezidentin ikinci müddətində seçkilərin yenilənməsi barədə qərar qəbul edərsə, prezident yenidən namizədliyini irəli sürə bilər. 12  Maddə 119  Prezidentə fövqəladə vəziyyət elan etmək, parlamentə isə onu təsdiq etmək, uzatmaq və ya ləğv etmək səlahiyyəti verilib. Türkiyə Böyük Millət Məclisinin fövqəladə vəziyyəti müharibə istisna olmaqla, dörd aya qədər uzada biləcəyi, lakin dəfələrlə fövqəladə vəziyyət elan etmək səlahiyyətinin məhdudlaşdırılmadığı bildirilib. O da bildirilib ki, fövqəladə vəziyyət dövründə prezidentin verdiyi fərmanlar parlamentdə müzakirə olunaraq qərara alınacaq. (Komissiya tərəfindən çıxarıldı)  Maddə 123  Prezidentin yüksək vəzifəli dövlət məmurlarının təyinatı ilə bağlı prosedur və prinsipləri müəyyən etmək hüququ oldu. (Komissiya tərəfindən çıxarıldı)  Maddə 126  Prezident mərkəzi idarəetmə çərçivəsində dövlət qurum və təşkilatlarının yaradılmasını, vəzifələrini, səlahiyyət və məsuliyyətlərini tənzimləmək hüququ qazandı. 13  Maddə 125  Bildirilib ki, prezidentin bütün hərəkətləri məhkəmə baxışına açıqdır. 13  Maddə 142  İntizam məhkəmələrindən başqa hərbi məhkəmələrin yaradılması müharibə vəziyyəti olmadığı təqdirdə dayandırıldı. 13  Maddə 146  Hərbi məhkəmələr ləğv edildiyindən Konstitusiya Məhkəməsi üzvlərinin sayı 17-dən 15-ə dəyişdirildi. Bir üzv üçün “Hərbi Ali Apellyasiya Məhkəməsi”, bir üzv üçün “Yüksək Hərbi İnzibati Məhkəmə” ifadəsinin çıxarılması qərara alınıb. Konstitusiya Məhkəməsində prezidentin seçdiyi üzvlərin sayı 14-dən 12-yə endiyi halda, parlamentin hazırkı üç üzvünün təyinatında heç bir dəyişikliyin edilməməsinə qərar verildi. 14  Maddə 159  Hakimlər və Prokurorlar Ali Şurasının adı dəyişdirilərək “Hakimlər və Prokurorlar Şurası” adlandırılıb, üzvlərin sayı 22-dən 13-ə, palataların sayı isə üçdən ikiyə endirilib. İdarə Heyətinin dörd üzvünün prezident, yeddi üzvünün isə parlament tərəfindən təyin olunması qərara alınıb. Ədliyyə nazirinin və Ədliyyə Nazirliyi müşavirinin kollegiya üzvlərində dəyişiklik olmayıb. 15  Maddə 161  Qərara alınıb ki, prezident büdcə qanun layihəsini maliyyə ilinin başlanmasına 75 gün qalmış parlamentə təqdim etməlidir və parlament üzvləri büdcəyə xərclərin artırılması və ya gəlirlərinin azaldılması ilə bağlı təkliflər verə bilməzlər. Bildirilib ki, büdcə vaxtında qüvvəyə minə bilmədikdə, müvəqqəti büdcə qanunu qüvvəyə minəcək, müvəqqəti büdcə qanunu qəbul oluna bilmədikdə isə yeni büdcə qəbul edilənədək əvvəlki ilin büdcəsinin yenidən qiymətləndirmə dərəcəsinə uyğun olaraq artırılaraq həyata keçiriləcək. 16  Müxtəlif maddələr  Konstitusiyanın bəzi maddələrinə yuxarıda sadalanan maddələrə uyğun dəyişikliklər, xüsusən də hökumət səlahiyyətlərinin prezidentə verilməsi ilə bağlı dəyişikliklər edilib. 16  Maddə 123  Publik hüquqi şəxslərin fəaliyyətini tənzimləmək səlahiyyətində göstərilən “qanunla və ya qanunla birbaşa verilmiş səlahiyyət əsasında” ifadəsinin “qanunla və ya prezidentin sərəncamı ilə” ifadəsi ilə dəyişdirilməsi qərara alınıb. 17  Müxtəlif maddələr 21  Bildirilib ki, növbəti prezident və ümumi seçkilər 2019-cu il noyabrın 3-də keçiriləcək. Buna baxmayaraq əlavə edilib ki, parlament növbədənkənar seçkilərin keçirilməsinə qərar verərsə, hər iki seçki eyni gündə keçiriləcək. Qərara alınıb ki, Hakimlər və Prokurorlar Şurasının üzvləri bu qanun təsdiq edildikdən sonra otuz gün müddətində seçilsin və qanun qüvvəyə minən kimi hərbi məhkəmələr ləğv edilsin. 18  Müxtəlif maddələr Qərara alınıb ki, 2, 4 və 7-ci düzəlişlər yeni seçkilərdən sonra, müvəqqəti maddə istisna olmaqla, digər düzəlişlər isə yeni seçilmiş prezident and içdikdən sonra qüvvəyə minsin. Bildirilib ki, referendum təsdiqlənən kimi prezidentin bitərəf statusu başa çatacaq.

 Parlamentin Konstitusiya Komissiyası 
AK Partiyanın 316 millət vəkili tərəfindən imzalandıqdan sonra 21 maddəlik konstitusiya dəyişikliyi təklifi Türkiyə Böyük Millət Məclisinin sədrinə göndərilib, daha sonra TBMM-in Konstitusiya Komissiyasında müzakirələrə başlanılıb.https://archive.today/20170414084315/https://www.aydinlik.com.tr/politika/2016-aralik/yeni-anayasa-teklifi-meclis-baskanligi-nda AK Partiya millət vəkili Mustafa Şəntopun rəhbərlik etdiyi komissiyanın işinə 2016-cı ilin dekabrında, nəzərdə tutulan tarixdən bir ay əvvəl başlanılıb.

25 nəfərlik TBMM Konstitusiya Komissiyasının məclisdəki yerlərinin sayına görə 15 üzv AK Partiyadan, 5 üzv CHP-dən, 3 üzv HDP-dən və 2 üzv isə MHP-dən idi. Dəyişiklik təklifini irəli sürən AK Partiya komissiyada çoxluğa malik olduğundan, mətbuatdakı tənqidçilər düzəliş paketinin müzakirələrindən demək olar ki, heç bir sürpriz gözləmirdilər.https://archive.today/20170414085419/http://www.amerikaninsesi.com/a/tbmm-anayasa-komisyonunda-gerilimli-gorusme/3651582.html İclaslar zamanı yaranan gərginlik səbəbindən deputatlar arasında vaxtaşırı fiziki davalar baş vermişdir.https://archive.today/20170414085804/http://www.sozcu.com.tr/2016/gundem/anayasa-komisyonunda-tartisma-1584254/

Parlamentin Konstitusiya Komitəsi təklif olunan hər hansı düzəlişləri parlamentin təsdiqinə təqdim etməzdən əvvəl dəyişdirmək və ya rədd etmək səlahiyyətinə malik idi. Komissiya bəzi tövsiyələrdə cüzi dəyişikliklər etdi, məsələn, Hakimlər və Prokurorlar Ali Şurasının üzvlərinin sayını birinci layihədəki 12-dən 13-ə dəyişdi.https://web.archive.org/web/20161229152549/https://tr.sputniknews.com/turkiye/201612281026533126-cumhurbaskani-kararname-yetkisi/ Təklif olunan 21 maddədən 3 maddənin çıxarılması, təklif olunan maddələrin sayının 18-ə endirilməsi qərara alınıb. Hər hansı səbəbdən mandatı boş qalan deputatın dəyişdirilməsini nəzərdə tutan “ehtiyat deputat” statusunu ehtiva edən beşinci təklif komissiyanın iş proseduru ilə bağlı müzakirələrlə müşayiət olunan dəyişiklik təklifindən çıxarılıb.https://archive.today/20170414121221/http://www.ntv.com.tr/turkiye/yedek-milletvekilligiiptal,61ptk2i0wU6sGCzlfHByYA AK Partiyadan olan millət vəkilləri parlamentdə yer almağa çalışan insanlar tərəfindən təhdid ediləcəyini və həyatlarının təhlükə altına düşəcəyini bildirdikdə düzəliş təklifdən çıxarıldı.https://web.archive.org/web/20161228153201/http://t24.com.tr/haber/yedek-milletvekilligi-iptal-oldu,379702 Beşinci maddə ilə yanaşı, prezidentə yüksək vəzifəli dövlət məmurlarının təyin edilməsi ilə bağlı prosedur və prinsipləri müəyyən etmək hüququ verən 14-cü maddə və dövlət başçısına mərkəzi administrasiyanın səlahiyyətləri daxilində dövlət qurum və təşkilatlarının yaradılmasını, vəzifələrini, səlahiyyət və məsuliyyətlərini tənzimləmək hüququ verən 15-ci maddə də rədd edildi.https://web.archive.org/web/20161229145903/http://www.birgun.net/haber-detay/anayasa-teklifi-degisti-21-maddeden-ikisi-iptal-141183.html

Dekabrın 30-da komissiya öz işini başa çatdırdı və nəticədə 21 düzəlişdən 3-ü təklifdən çıxarıldı.https://web.archive.org/web/20170114020013/http://www.bbc.com/turkce/haberler-turkiye-38465427

 Parlament səsverməsi 
Parlamentin Konstitusiya Komissiyasında müzakirələr başa çatdıqdan sonra 18 maddəlik dəyişiklik təklifi üçün parlamentdə səsvermə prosesi başlayıb. Təklifin referenduma çıxarılması üçün 330 səs, beşdə üç səs çoxluğu, bilavasitə həyata keçirilməsi üçün isə 367 səs, üçdə iki səs çoxluğu toplamalı idi. AK Partiya rəsmiləri səsvermədən əvvəl 367 səsi keçsə belə, dəyişikliklərin referendum olmadan həyata keçirilməyəcəyini bildirmişdilər.https://web.archive.org/web/20170202041457/http://www.aksam.com.tr/siyaset/basbakan-yildirim-baskanlik-teklifimizi-c2meclise-getirecegiz-c2/haber-556678

Parlament iki turda təklif olunan dəyişikliklərlə bağlı səsverməni başa çatdırıb. Birinci tur dəyişikliklərin yetərincə dəstək alıb-almayacağının göstəricisi hesab edilib və ümumi yığıncaqda bütün partiyalar çıxış edərək dəyişikliklərlə bağlı fikirlərini bildiriblər. İkinci turda isə tərəflər dəyişikliklə bağlı heç bir açıqlama verməyiblər. İkinci turun nəticəsi düzəliş təklifinin referenduma gedəcəyini və ya birbaşa həyata keçiriləcəyini müəyyən etmək üçün həlledici oldu. Bənd məsələsində eyni rəqəmlər qorunsa da, ikinci turda 330-dan az qəbul edilsəydi, düzəliş təklifi parlament tərəfindən qəbul edilməzdi.https://web.archive.org/web/20170202043133/http://www.gazetevan.com/anayasa-degisikliginde-surec-nasil-isleyecek-108461.html

Türkiyə Böyük Millət Məclisində ümumi yer sayı 550 olan səsvermədə 537 deputat iştirak edib. Xalqların Demokratik Partiyasının (HDP) 11 deputatı səsvermədə iştirak etməyiblər. Saxlanılan deputatlar daxili nizamnaməyə zidd olduqlarını bildirərək konstitusiya danışıqlarının dayandırılmasını tələb ediblər, qalan 48 HDP-li deputat səsverməni boykot edib.https://archive.today/20170414171218/http://www.diken.com.tr/tutuklu-hdp-vekillerinden-itiraz-anayasa-gorusmeleri-ic-tuzuge-aykiri-durdurun/ Türkiyə Böyük Millət Məclisinin sədri İsmail Kahraman xəstəxanada olduğu üçün səs verə bilməyib, müvəqqəti sədrlik edən Əhməd Aydın isə parlament sədrlərinin səsvermədə iştirak etməməsi qaydasına görə səs verə bilməyib.https://web.archive.org/web/20170202041552/http://www.aksam.com.tr/siyaset/meclis-baskani-yeniden-yogun-bakima-alindi/haber-584341https://web.archive.org/web/20170202215621/http://www.bbc.com/turkce/haberler-turkiye-38568757

Ümumilikdə səsvermədə 315-i AK Partiyadan, 133-ü CHP-dən, 48-i HDP-dən və 39-u MHP-dən olmaqla 537 deputat iştirak edə bilərdi. Bundan əlavə, iki müstəqil nümayəndə var idi. MHP-li 6 millət vəkili düzəliş təklifinin əleyhinə olduqlarını və açıq şəkildə 'Xeyr' deyəcəklərini bildirdikdə, 'Bəli' səslərinin israf edilmədən 348 olacağı təxmin edilirdi.https://web.archive.org/web/20170122201016/http://www.hurriyet.com.tr/mhpli-yusuf-halacoglundan-istifa-aciklamasi-40341806 CHP-nin 133 millət vəkili və iki müstəqil millət vəkili səsvermədə "Xeyr" deyə səs verəcəklərini açıqlayıblar. HDP səsverməni boykot etdi.

Səslərin partiya xəttinə görə nəzəri bölgüsü PartiyaLiderPartiya mövqeyiÜmumi millət vəkilləriSəs vermək hüququ olanlarBəliXeyirQrafik təsviri  AK Parti  Ədalət və İnkişaf Partiyası Binəli Yıldırım  Bəli 317 315 315 0 340px  CHP  Cümhuriyyət Xalq Partiyası Kemal Kılıçdaroğlu  Xeyir 133 133 0 133  MHP  Milliyətçi Hərəkat Partiyası Dövlət Baxçalı  Bəli 39 39 33 6  HDP  Xalqların Demokratik Partiyası Səlahəddin Dəmirtaş / Serpil Kamalbay  Xeyir 59 48 Boykot edənlər   Bitərəf siyasətçilər   Xeyir  2 2 0 2  Total 550 537 348 141  Referendum

Parlamentdə səsvermə yanvarın 9-da başlayıb, səsvermənin birinci turu yanvarın 15-də başa çatıb. Dəyişikliyə qarşı çıxan millət vəkilləri tələsiklik kimi qiymətləndirdikləri bu vəziyyəti eyni gündə birdən çox maddənin fasiləsiz səsə qoyulmasına işarə edərək tənqid ediblər.https://web.archive.org/web/20170203042036/http://www.sozcu.com.tr/2017/gundem/deniz-baykaldan-tbmmde-tarihi-konusma-1612847/ Səsvermələr pozuntuların müzakirəsi ilə yadda qaldı. CHP-li millət vəkilləri, AK Partiya rəhbərliyinin qanunla icazə verilməsə də, hansı səsdən istifadə edəcəkləri bəlli olmayan millət vəkillərini 'Bəli' səsinə məcbur etmək üçün açıq səsvermə tələb etdiyini bildirib və səsvermə zamanı açıq səs verən AK Partiya millət vəkillərinin foto və videolarını çəkiblər.https://web.archive.org/web/20170202064720/http://www.birgun.net/haber-detay/tuncay-ozkan-beni-akp-li-zanneden-bir-milletvekili-acik-oy-vermemi-istedi-142785.htmlhttps://archive.today/20170415164823/https://tr.sputniknews.com/bidebunudinle/201701101026712149-akparti-orhan-deligiz-anayasa-oylamasi-acik-oy/ AK Partiya millət vəkilləri onları açıq şəkildə səsvermə zamanı lentə alan insanlara reaksiya verib və buna görə də iqtidarla müxalifət millət vəkilləri arasında şifahi müzakirələr bəzən davaya çevrilib.https://archive.today/20170415165809/http://www.sozcu.com.tr/2017/gundem/saglik-bakani-recep-akdag-acik-oy-kullandi-1613271/

Yanvarın 20-də səsvermənin ikinci turu başa çatıb və təklifin bütün maddələri parlament tərəfindən qəbul edilib. Təsdiq edilmiş düzəlişin qüvvəyə minməsi üçün yekun səsvermə 339 səslə, referendumun 330 səs həddini keçərək qəbul edildi, lakin birbaşa qüvvəyə minməsi üçün tələb olunan 367 səsdən aşağı oldu.https://web.archive.org/web/20170129104132/http://www.bbc.com/turkce/haberler-turkiye-38678209

 Maddələr üzrə səsvermə 

TəklifMəsələBirinci turİkinci turNəticələrDeputat fəallığıBəliXeyirDigərMillət vəkillərin fəallığıBəliXeyirDigərSəsvermə prosesinə başlamaq üçün vəsatət48033813431Məhkəmə hakimiyyətinin neytrallığı484347132548634514012Millət vəkillərinin sayını 550-dən 600-ə çatdırılması480343133348534213943Millət vəkilliyinə namizəd olmaq hüququ485341139548634213764Hər beş ildən bir həm parlament, həm də prezident seçkiləri486343139448634213865Parlamentin səlahiyyətləri və vəzifələri3543437448634214046Parlamentin audit orqanları483343137348534213857Prezidentin seçilməsi48234013664843401368 8  Prezidentin səlahiyyətləri  481  340  135  6  483  339  138  6  9  Prezidentin cəza məsuliyyəti  485  343  137  5  483  341  137  5   10  Vitse-prezident və nazirliklər  483  343  135  5  481  340  136  5   11  Seçkilərin yenilənməsi  483  341  134  8  481  342  135  4   12  Fövqəladə vəziyyət  482  344  133  5  484  342  138  4   13  Hərbi məhkəmələrin ləğvi  482  343  133  6  484  343  136  5   14  Hakimlər və Prokurorlar Ali Şurası  483  341  133  9  487  342  139  6   15  Büdcə tənzimlənməsi  483  341  134  8  486  342  141  3   16  Digər maddələrin uyğunlaşdırılması  482  341  134  7  486  342  141  3   17  Yeni sistemə keçid üçün müvəqqəti maddə  484  342  135  7  485  341  139  5   18  Prezident partiya üzvü ola bilər &   481  344  131  6  488  343  142  3   Bütün təklif üzrə səsvermə sayı (referendum üçün 330 səs, birbaşa icraya 367 səs) 488  339  142  7  

 Kampaniyası 

2017-ci ildə Türkiyədə keçiriləcək konstitusiya dəyişikliyi referendumunun təşviqat kampaniyası təklifi parlament tərəfindən təsdiqləndikdən dərhal sonra başlayıb. Bununla belə, davam edən fövqəladə vəziyyət şəraitində referendumun keçirilə biləcəyi ilə bağlı mübahisələr yarandı. Hökumət referendumdan əvvəl fövqəladə vəziyyətin aradan qaldırılacağını bəyan etsə də, bu baş verməyib. Bundan əlavə,  mitinqlərdə təhlükəsizliyin təmin edilməsi ilə bağlı narahatlıqlar yaranıb.https://web.archive.org/web/20170123200616/http://www.bbc.com/turkce/haberler-dunya-38705456

Kampaniyalar çərçivəsində təklifin tərəfdarı və AK Partiyanın qurucularından biri olan prezident Ərdoğanın qırx şəhərdə “hə” səsi toplamaq üçün mitinqlər keçirəcəyi və mitinqlərin əsas mesajının CHP-nin arqumentinə cavab olaraq hazırlanan “Rejim deyil, sistem dəyişir” olacağı açıqlandı.https://web.archive.org/web/20170204004551/http://www.hurriyet.com.tr/erdogan-40-ilde-evet-mitingi-yapacak-40350240 Bildirilib ki, Ərdoğanla yanaşı, AK Partiya sədri və baş nazir Binəli Yıldırım da seçiciləri konstitusiya dəyişikliyini təsdiqləmək üçün mitinqlər keçirəcək.https://web.archive.org/web/20170204004318/http://www.diken.com.tr/basbakan-yildirim-duyurdu-akpnin-referandum-kampanyasi-7-subatta-basliyor/ Dəyişiklik təklifinin digər tərəfdarı olan MHP sədri Baxçalının açıq havada mitinqlər yerinə qapalı toplantılar keçirəcəyi öyrənilib.

"Xeyr" səsi üçün mitinqlər keçirəcək əsas müxalifət partiyası olan CHP, mitinqlərdə partiya bayrağı əvəzinə yalnız Türkiyə bayrağının istifadə ediləcəyini açıqlayıb. Sədr Kamal Kılıçdaroğlu “təbliğat şərtlərinin bərabər olması lazım olduğuna” işarə edərək, “yox” deyənlərin senzuraya məruz qalacağını iddia edib.https://web.archive.org/web/20170123200616/http://www.bbc.com/turkce/haberler-dunya-38705456 BBC Türkcədən Türey Köse bildirib ki, referendum kampaniyası zamanı CHP "MHP bazasına çatmaq və bu bazanın narahatlığını "yox"a çevirmək üçün HDP ilə bir araya gəlməkdən qaçacaq".https://web.archive.org/web/20170123200616/http://www.bbc.com/turkce/haberler-dunya-38705456
2017-ci ilin yanvar ayından etibarən referendumda “yox” səsinə çalışan insanlara qarşı hücumlar, təhdidlər və həbslər qeydə alınıb.https://web.archive.org/web/20170203150406/http://haber.sol.org.tr/toplum/hayir-afisi-asan-universitelilere-once-gozalti-sonra-para-cezasi-184463 

2017-ci ilin aprel ayından etibarən referendumda “hə” səsi üçün çalışan insanlara silahlı və fiziki hücumlar, təhdid ifadələri qeydə alınıb.https://web.archive.org/web/20170416220820/http://www.star.com.tr/guncel/ak-partili-baskana-silahli-saldiri-haber-1208225/ AK Partiyanın Beşiktaşda konstitusiya dəyişikliyi referendum fəaliyyətləri çərçivəsində qurduğu çadıra hücum edilmişdir.https://web.archive.org/web/20170414082019/http://www.sabah.com.tr/gundem/2017/04/01/besiktasta-evet-cadirina-saldiri Hücumlardan sonra gunahkarlar polis tərəfindən saxlanılıb.https://web.archive.org/web/20170414085303/http://www.ensonhaber.com/izmirde-evet-mitingine-gidenlere-cirkin-saldiri-2017-04-09.html

 Tənqidlər 
230px|thumb|right|CHP-in sədr müavini Özgür Özəl partiyasının dəyişiklik təklifinin əleyhinə olduğunu açıqlayıb.
230px|thumb|right|MHP millət vəkilləri Özcan Yeniçeri, Ümit Özdağ və Y. Halaçoğlu konstitusiya dəyişikliyinə qarşı olduqlarını açıqlayırlar.
Konstitusiya dəyişikliyi təklifi müxalifət partiyaları və qeyri-hökumət təşkilatları tərəfindən sərt reaksiyalara məruz qalıb, xüsusən də hakimiyyət bölgüsü prinsipi, hökumətin yoxlanılırlığı və parlamentin şübhəliliyi aradan qaldırılıb. Kamal Gözlər və İbrahim Kaboğlu kimi konstitusiya professorları qeyd etdilər ki, dəyişikliklər parlamenti demək olar ki, tamamilə gücsüz edəcək və qanunvericilik, icra və məhkəmə səlahiyyətləri prezidentin ixtiyarına keçəcək.https://web.archive.org/web/20161227124645/https://t24.com.tr/haber/prof-kemal-gozler-elveda-kuvvetler-ayriligi-elveda-anayasa,379175https://web.archive.org/web/20170202052341/http://www.cumhuriyet.com.tr/haber/siyaset/651187/Prof._Dr._Kaboglu__Padisahin_bile_partisi_yoktu.html

4 dekabr 2016-cı ildə Atatürkçü Düşüncə Dərnəyi, Birləşmiş İctimai İş Konfederasiyası və Müasir Həyatı Dəstəkləmə Dərnəyinin konstitusiya dəyişikliyinə qarşı Ankarada keçirəcəyi mitinq Ankara valiliyi tərəfindən qadağan edildi. Bunun ardınca adıçəkilən birləşmələrin yürüşündə prezident üsul-idarəsinin dünyəvi və demokratik hüquqi dəyərləri təhdid etdiyini bildirən düzəliş təklifinin ləğvi çağırışı səslənib.https://web.archive.org/web/20170203042034/http://www.sozcu.com.tr/2016/gundem/baskanlik-sistemine-karsi-binler-anitkabire-akin-etti-1546474/

Dəyişiklik təklifi uzun müddət AKP-nin konstitusiya planlarını tənqid edən ana müxalifət partiyası olan CHP-dən ilkin olaraq müxtəlif reaksiyalara səbəb olub. Təklifin ictimaiyyətə açıqlanaraq dekabrın 10-da parlamentə təqdim edilməsindən sonra baş nazir Binəli Yıldırım təklifin 5 maddəsinin CHP tərəfindən təsdiqləndiyini açıqlayıb.https://web.archive.org/web/20170202072733/http://www.karar.com/guncel-haberler/yildirimdan-teklifin-tbmmye-sunulmasi-sonrasi-ilk-aciklama-21-maddenin-18i-esas-madde-333976 CHP-in sədr müavini Levent Gök, dəyişikliklərin ölkədə "140 illik parlament sisteminə və demokratiyaya ağır zərbə vuracağını" bildirib.https://archive.today/20170416021056/http://www.hurriyet.com.tr/chpden-anayasa-teklifine-iliskin-ilk-aciklama-40303012 Partiyanın digər sədr müavini Özgür Özəl isə təklifin “rejim dəyişikliyi” olduğunu bildirərək, bunun nazirlərin parlamentdə sorğu-sual olunmasını mümkünsüz etdiyini və parlamenti gücsüz etdiyini qeyd edib.https://web.archive.org/web/20170416081642/http://www.cumhuriyet.com.tr/video/video_haber/649071/CHP_li_Ozgur_Ozel_den_baskanlik_karsiti__kefenli_hodri_meydan__konusmasi.html

MHP partiya rəhbərliyi, xüsusilə Dövlət Baxçalı konstitusiya dəyişikliyi təklifini açıq şəkildə dəstəkləsə də, həm konstitusiya dəyişikliyinin özü, həm də partiyanın bu təkliflə bağlı Ədalət və İnkişaf Partiyası ilə danışıqları partiya əsasının böyük əksəriyyəti, idealistlər tərəfindən mənfi qarşılanıb.https://archive.today/20170416084335/http://www.yenicaggazetesi.com.tr/yeni-anayasa-teklifi-ulkuculeri-ayaga-kaldirdi-152555h.htm

Çətinliklər yaşadığı mübahisəli situasiyalarda AK Partiyaya dəstək olan həm digər partiyalar, həm də öz içindən tənqidlərə məruz qalan MHP də partiyanı iki yerə bölən konstitusiya dəyişikliyi təklifini dəstəkləyib.https://web.archive.org/web/20170202041917/http://www.yeniasya.com.tr/politika/meral-aksener-mhp-yi-akp-nin-ve-sarayin-arka-bahcesi-yaptirmayacagiz_397080 Oktyabrın 24-də MHP-nin 39 millət vəkilindən 5-i bəyanat verərək partiyalarının mövqeyinin əksinə olaraq konstitusiya dəyişikliyinə qarşı olduqlarını bəyan ediblər.https://archive.today/20170416085458/http://www.ntv.com.tr/turkiye/mhpli-5-milletvekili-baskanlik-teklifine-hayir-diyecek,kYMnwxBvGEaajwVqNBFFJA Dövlət Baxçalının sədrlik uğrunda rəqibi olan və bu təklifə qarşı olduğunu bildirən Ümit Özdağ noyabrda partiyadan xaric edilib.https://archive.today/20170416104314/http://www.haberturk.com/gundem/haber/1324638-mhpden-ihrac-edilen-umit-ozdag-konustu

Dekabrın 21-də CHP və HDP-nin parlamentə təqdim etdiyi dəyişiklik təklifinin mövcud konstitusiyaya zidd olduğunu bildirən təkliflər rədd edilib.https://archive.today/20170417003125/https://tr.sputniknews.com/turkiye/201612211026421091-chp-hdp-anayasa/

 Siyasi partiyaların qərarları 

+Seçim PartiyaLiderSiyasi mövqeRef. Partiyalar son ümumi seçkilərə qatılıb Bəli  Ak Parti  Ədalət və İnkişaf Partiyası Binəli Yıldırım Sağçı   MHP  Milliyətçi Hərəkat Partiyası (partiya icraçısı) Dövlət Baxçalı İfrat sağçı   BBP  Böyük Birlik Partiyası (partiya icraçısı) Mustafa Destici İfrat sağçı  Xeyir  CHP  Cümhuriyyət Xalq Partiyası Kamal Kılıçdaroğlu Sol mərkəzçi   MHP  Milliyətçi Hərəkat Partiyası (partiyadaxili müxalifət) Dövlət Baxçalı İfrat sağçı   XDP  Xalqların Demokratik Partiyası Səlahəddin Dəmirtaş, Figen Yüksekdağ Solçu   Səadət  Səadət Partiyası Təməl Karamollaoğlu İfrat sağçı   BBP  Böyük Birlik Partiyası (partiyadaxili müxalifət) Mustafa Destici İfrat sağçı   Vətən  Vətən Partiyası Doğu Pərinçək İfrat solçu   HAK-PAR  Haqq və Azadlıqlar Partiyası Rəfik Karakoç Sol mərkəzci   XAP  Xalq Azadlıq Partiyası Nurullah Ankut İfrat solçu   DP  Demokrat Partiyası  Gültəkin Uysal Sağ mərkəzçi   KP  Kommunist Partiyası Özlem Şen Abay İfrat solçu   DSP  Demokratik Sol Partiya  Öndər Aksakal Sol mərkəzçi   LDP  Liberal Demokrat Partiyası Gültekin Tırpancı Mərkəzçi   MP  Millət Partiyası Aykut Edibali Sağçı   DYP  Doğru Yol Partiyası Çetin Özaçıkgöz Sağ mərkəzçi   BTP  Bağımsız Türkiyə Partiyası (Müstəqil Türkiyə Partiyası) Heydər Baş Sağçı 

+ Digər partiyalarSeçim PariyaLiderSiyasi mövqeRef. Bəli  Yeni Dünya  Yeni Dünya Partiyası Emanullah Gündüz Sağ mərkəzçi   HÜDA PAR  Hürr Dava Partiyası Zəkəriyə Yapıcıoğlu Sağ mərkəzçi  Şərti olaraq bəli  Osmanlı  Osmanlı Partiyası İbrahim Ünye Sağ mərkəzçi  Xeyir  TSİP  Türkiyə Sosialist İşçi Partiyası Turgut Koçak İfrat solçu   TKP  Türkiyə Kommunist Partiyası Hüseyin Karabulut İfrat solçu   ÖDP  Azadlıq və Həmrəylik Partiyası Kollektiv rəhbərlik Solçular   EMEP  Əmək Partiyası  Selma Gürkan Solçu   DSİP  İnqilabçı Sosialist Fəhlə Partiyası Meltem Oral və Şenol Karakaş İfrat solçu   YP  Yurt Partiyası Sadettin Tantan Sağ mərkəzçi   AYP  Ayyıldız Partiyasi (Ayulduz) Serap Gülhan Sol mərkəzçi   EHP  Fəhlə Hərəkatı Partiyası Sibel Uzun İfrat solçu   İKP  Əmək Qardaşlıq Partiyası Mehmet Şadi Ozansü İfrat solçu   DBP  Demokratik Bölgələr Partiyası Əminə Ayna Solçu   HEPAR  Haqq və Bərabərlik Partiyası Yücel Savaş Üçüncü görüş   ESP  Məzlumların Sosialist Partiyası Çiçək Otlu İfrat solçu   TİKP  Türkiyə İşçilər Kəndlilər Partiyası İsmail Durna İfrat solçu   ANAP  Ana Vətən Partiyası İbrahim Çələbi Sağ mərkəzçi   Dev-Parti  İnqilabçı Xalq Partiyası Cəlal Özcan İfrat solçu   1920 TKP  Sosialist Azadlıq Partiyası Şener Ataş İfrat solçu   Yeşil Sol  Xalqların Bərabərlik və Demokratiya Partiyası Eylem Tuncaelli, Naci Sönmez Solçu   TİVEP  Türkiyə İşsizlər və İşçilər Partiyası Rıfat Dərya Sercan Solçu   SYKP  Sosialist Yenidənqurma Partiyası Tülay Hatimoğulları Oruç, Əhməd Kaya İfrat solçu   KP  Qadınlar Partiyası Bənal Yazgan Solçu   TURAN  Böyük Turan Hərəkatı Partiyası Varol Esen İfrat sağçı   HHP  Hüquq və Sülh Partiyası Gürsəl Yıldız Mərkəzçi   HTKP  Türkiyə Xalq Kommunist Partiyası Əmrə Yağan Mərkəzçi   CİHAP  Cihan Partiyası Kürşad Əmrə Öğretmek Mərkəzçi   Anayol  Anayol Partiyası Zafer Maden Sağçı   TÜHAP  Türkiyə Xalq Partiyası Mehmet Çətin Mərkəzçi   MMP  Milli Mübarizə Partiyası Əhməd Kaya Solçu   ASP  AS Partiyası Cavit Kayıkcı Sağçı   İDP  Fəhlə Demokratiya Partiyası Oktay Çelik İfrat solçu   TKH  Türkiyə Kommunist Hərəkatı Partiyası Erkan Pınarbaşı İfrat solçu   Devrimci  Birləşmiş İnqilab Partiyası Ufuk Göllü Solçu   AP  Ədalət Partiyası Vecdet Öz Sağ mərkəzçi   TBP  Türkiyə Birlik Partiyası Hüseyin Ekici Solçu   SEP  Sosialist Fəhlə Partiyası Günəş Gümüş Solçu   EYP  Universal Yol Partiyası Metin Gülər Solçu   Büyük  Böyük Türkiyə Partiyası Tevfik Diker Sağçılıq   DGP  Demokratik Gənc Partiyası Erkin Çözeli Mərkəzçi 

 Nəticələr 
.svg|thumb||Vilayətlər üzrə Bəli səslərinin nisbəti
.svg|thumb||Vilayətlər üzrə Xeyir səslərinin nisbəti

ŞəhərQeydiyyata alınmış seçicilərSəs verənlərin sayıEtibarlı səslərEtibarsız səslərBəliXeyir (%)XeyirXeyir (%)İştirak nisbəti (%)Adana 1.511.884 1.302.341 1.281.208 21.133 536.265 41,85 745.021 58,15 86,14Adıyaman  391.115 336.098 329.957 6.141 230.434 69,83 99.567 30,17 85,93Afyonkarahisar 501.742 446.104 435.854 10.250 281.377 64,58 154.317 35,42 88,91Ağrı  293.340 208.469 202.528 5.941 87.145 43,06 115.224 56,94 71,07Aksaray  261.232 220.403 215.746 4.657 162.795 75,57 52.623 24,43 84,37Amasya  242.873 219.528 215.727 3.801 121.217 56,29 94.136 43,71 90,39Ankara  3.860.847 3.467.364 3.415.697 51.667 1.669.047 48,87 1.746.320 51,13 89,81Antalya  1.639.364 1.429.278 1.403.836 25.442 574.644 40,94 828.862 59,06 87,18Ardahan  67.650 54.178 52.984 1.194 23.460 44,36 29.420 55,64 80,09Artvin  128.132 108.868 106.478 2.390 49.982 46,95 56.483 53,05 84,97Aydın  795.526 699.772 686.887 12.885 245.431 35,74 441.276 64,26 87,96Balıkəsir  919.852 824.390 810.339 14.051 368.817 45,53 441.157 54,47 89,62Bartın   144.930 124.867 120.904 3.963 67.739 56,03 53.160 43,97 86,16Batman  329.509 273.462 264.515 8.947 96.424 36,48 167.917 63,52 82,99Bayburt  57.071 46.772 46.060 712 37.620 81,67 8.446 18,33 81,95Bilecik  151.865 137.448 134.821 2.627 65.897 48,89 68.895 51,11 90,51Bingöl  175.142 137.171 132.260 4.911 95.959 72,67 36.087 27,33 78,32Bitlis  194.243 152.573 148.022 4.551 87.871 59,36 60.163 40,64 78,55Bolu  221.967 197.371 193.847 3.524 120.733 62,29 73.101 37,71 88,92Burdur  194.288 173.499 169.001 4.498 87.393 51,73 81.556 48,27 89,3Bursa 2.109.773 1.885.058 1.856.692 28.366 987.667 53,21 868.610 46,79 89,35Çanaqqala  398.024 359.839 353.965 5.874 139.995 39,55 213.940 60,45 90,41Çankırı 130.649 110.757 108.740 2.017 79.872 73,46 28.856 26,54 84,77Çorum  387.151 346.172 340.208 5.964 219.394 64,5 120.814 35,5 89,42Denizli 736.208 664.554 651.182 13.372 289.876 44,53 361.109 55,47 90,27Diyarbakır 992.819 801.500 776.822 24.678 251.995 32,42 524.827 67,58 80,73Düzcə 262.542 236.676 232.598 4.078 163.955 70,55 68.427 29,45 90,15Ədirnə  308.502 272.510 267.420 5.090 78.877 29,50 188.469 70,50 88,33Elazığ  406.636 342.529 335.394 7.135 240.773 71,82 94.449 28,18 84,23Ərzincan 154.333 135.686 133.719 1.967 80.908 60,50 52.816 39,50 87,92Erzurum 484.753 410.871 403.596 7.275 300.545 74,50 102.869 25,50 84,76Eskişehir 636.858 567.634 558.617 9.017 236.807 42,43 321.273 57,57 89,13Gaziantep 1.180.938 982.983 967.090 15.893 603.894 62,44 363.198 37,56 83,24Giresun  327.882 271.898 266.896 5.002 164.575 61,69 102.219 38,31 82,93Gümüşxanə  101.312 74.105 72.651 1.454 54.601 75,16 18.050 24,84  73,15Hakkâri  162.006 131.017 126.793 4.224 40.940 32,35 85.630 67,65 80,87Hatay 1.018.200 892.478 879.383 13.095 401.057 45,64 477.724 54,36 87,65Iğdır  117.904 90.461 88.553 1.908 30.844 34,86 57.629 65,14 76,72Isparta  310.003 271.693 265.726 5.967 148.868 56,04 116.775 43,96 87,64İstanbul  10.529.030 9.340.205 9.207.590 132.615 4.479.747 48,65 4.727.761 51,35 88,71İzmir  3.179.748 2.832.920 2.790.403 42.517 870.860 31,22 1.918.700 68,78 89,09Kahramanmaraş 719.927 629.154 619.744 9.410 458.093 73,95 161.386 26,05 87,39Karabük  173.150 150.064 146.615 3.449 89.042 60,73 57.574 39,27 86,67Karaman  171.482 151.676 147.675 4.001 94.247 63,85 53.370 36,15 88,45Kars  181.880 141.812 139.109 2.703 70.893 50,99 68.131 49,01 77,97Kastamonu  278.876 232.890 227.608 5.282 147.567 64,84 80.013 35,16 83,51Kayseri 932.483 834.477 822.636 11.841 557.172 67,75  265.203 32,25 89,49Kilis  81.705 70.583 69.373 1.210 44.513 64,13 24.895 35,87 86,39Kırıkkale  197.697 169.078 166.262 2.816 103.614 62,44 62.335 37,56 85,52Kırklareli   270.019 242.929 239.126 3.803 68.553 28,67 170.568 71,33 89,97Kırşəhər  163.309 138.471 135.883 2.588 72.362 53,30 63.389 46,70 84,79Kocaeli 1.301.355 1.166.946 1.147.261 19.685 650.174 56,69 496.716 43,31 89,67Konya 1.475.597 1.298.525 1.274.212 24.313 928.516 72,88 345.598 27,12 88Kütahya  421.028 379.510 371.589 7.921 261.242 70,29 110.410 29,71 90,14Malatya 543.742 471.869 465.177 6.692 323.631 69,57 141.537 30,43 86,78Manisa 1.031.668 933.101 914.008 19.093 417.267 45,67 496.458 54,33 90,45Mardin 455.288 374.330 365.386 8.944 149.558 40,96 215.581 59,04 82,22Mersin 1.247.662 1.096.490 1.077.359 19.131 387.627 35,99 689.508 64,01 87,88Muğla 691.124 611.470 601.091 10.379 184.520 30,73 415.901 69,27 88,47Muş  225.416 177.955 172.684 5.271 87.314 50,56 85.370 49,44 78,95Nevşehir  207.762 182.270 179.211 3.059 117.548 65,59 61.663 34,41 87,73Niğdə  236.211 201.836 201.836 4.268 118.150 59,82 79.344 40,18 85,45Ordu  549.249 454.428 444.872 9.556 275.344 61,90 169.481 38,10 82,74Osmaniyyə  350.988 299.183 293.778 5.405 169.652 57,81 123.811 42,19 85,24Rizə  245.097 208.495 205.186 3.309 155.030 75,56 50.157 24,44 85,07Sakarya 690.429 616.766 606.975 9.791 412.849 68,08 193.588 31,92 89,33Samsun 941.614 812.278 798.235 14.043 507.267 63,56 290.837 36,44 86,26Şanlıurfa 1.029.644 861.730 845.908 15.822 599.092 70,82 246.812 29,18 83,69Siirt  176.845 147.212 142.486 4.726 68.242 47,93 74.143 52,07 83,24Sinop  155.463 130.162 126.975 3.187 73.488 57,90 53.437 42,10 83,73Şırnak  255.760 214.666 207.089 7.577 58.828 28,41 148.213 71,59 83,93Sivas  433.325 374.007 368.134 5.873 262.506 71,30 105.683 28,70 86,31Tekirdağ 710.364 632.095 622.595 9.500 242.627 38,98 379.809 61,02 88,98Tokat  417.661 365.070 359.023 6.047 226.999 63,27 131.772 36,73 87,41Trabzon 568.504 484.270 475.989 8.281 316.298 66,47 159.573 33,53 85,18Tunceli  60.801 50.912 50.337 575 9.844 19,58 40.429 80,42 83,74Uşak  262.877 237.260 232.316 4.944 109.270 47,04 123.017 52,96 90,26Van 619.947 468.593 453.159 15.434 193.584 42,72 259.575 57,28 75,59Yalova  172.160 147.039 144.637 2.402 71,59 49,73 72.708 50,27 85,41Yozgat  295.051 246.192 242.249 3.943 179.543 74,24 62.291 25,76 83,44Zonguldak  447.774 387.640 377.314 10.326 186.077 49,33 191.099 50,67 86,57Ölkə üzrə nəticələr 58.366.647 49.799.163 48.934.116 865.047 25.157.025 51,41 23.777.091 48,59 85,32

 Xarici ölkələrin nəticələri 

ÖlkəQeydə alınmış seçicilərSəs verənlərin sayıKeçərli səslərKeçməyən səslərBəliBəli (%)XeyirXeyir (%)İştirak nisbəti (%)Albaniya153%41,80213 %58,20Əlcəzair356%43,00472 %57,00Avstraliya5.960%41,828.290 %58,18Avstriya38.215%73,23 13.972%26,77Azerbaycan1.024%38,311.649 %61,69Bəhreyn69%13,56440 %86,44Belçika54.083%74,9818.044%25,02Bosniya və Herseqovina750%61,83463%38,17Bolqarıstan365%28,65909 %71,35Kanada3.247%27,928.384 %72,08Çin213%23,77683 %76,23Çexiya73%12,54509 %87,46Danimarka6.604%60,634.288%39,37Misir259%59,00180%41,00Finlandiya558%28,451.403 %71,55Fransa91.266%64,8549.475%35,15Gürcistan285%40,66416 %59,34Almanya412.149%63,07241.353%36,93Yunanıstan176%22,62602 %77,38Macarıstan232%25,75669 %74,25İran121%45,32146 %54,68İraq119%34,59225 %65,41İrlandiya173%19,93695 %80,07İsrail284%43,43370 %56,57İtalya2.135%37,943.492 %62,06Yaponiya416%36,11736 %63,89İordaniya349%75,87111%24,13Qazaxıstan636%41,41900 %58,59Kosova404%57,14303%42,86Kuveyt191%23,38626 %76,62Qırğızıstan499%57,36371%42,64Livan1.058%93,8869%6,12Lüksemburq5.987%62,863.538%37,14Şimali Makedoniya618%57,97448%42,03Niderland82.672%70,9433.871%29,06Yeni Zelandiya32%17,68149 %82,32Şimali Kipr Türk Respublikası19.225%45,1823.324 %54,82Norveç2.193%57,201.641%42,80Oman138%24,04436 %75,96Polşa302%25,61877 %74,39Qətər241%18,891.035 %81,11Romanya824%44,641.022 %55,36Rusya833%26,022.368 %73,98Səudiyyə Ərəbistanı4.475%55,063.653%44,94Sinqapur284%44,31357 %55,69Cənubi Afrika Respublikası126%36,84216 %63,16İspanya172%13,321.119 %86,68Sudan240%65,93124%34,07İsveç4.367%47,094.902 %52,91İsveçrə19.181%38,0831.193 %61,92Tayland27%12,92182 %87,02Türkmənistan510%43,74656 %56,26Ukrayna341%35.74613 %64,26Birləşmiş Ərəb Əmirlikləri395%13,312.572 %86,69Birləşmiş Krallıq7.177%20,2628.247 %79,79ABŞ5.296%16,2027.397 %83,80Özbəkistan169%53,65146%46,35Nəticə52.961%54,1744.816%45,83Xaricdə nəticə831.208%59,09575.365%40,91

 Reaksiyalar 

  — Almaniya kansleri Angela Merkel və xarici işlər naziri Ziqmar Qabriel birgə bəyanatlarında bildiriblər ki, Almaniya hökuməti türk cəmiyyətində yaranan dərin parçalanma səbəbindən Türkiyə hökumətindən ölkənin bütün siyasi və sosial təbəqələri ilə hörmətə əsaslanan dialoqa getməsini gözləyir. Onlar federal hökumətin qeyri-rəsmi nəticələrinı nəzərə aldığını və türk xalqının konstitusiya ilə bağlı qərarına hörmət edildiyini qeyd edib.https://web.archive.org/web/20170422133438/http://www.ntv.com.tr/galeri/dunya/dunyaliderlerinden-referandum-degerlendirmeleri,HUwsRGjEi0W_pfSU-jje3g
  — Prezident Donald Tramp prezident Rəcəb Tayyib Ərdoğana zəng edərək onu referendumun nəticəsi münasibətilə təbrik edib.https://web.archive.org/web/20170420000235/http://www.amerikaninsesi.com/a/amerika-disisleri-bakanligi-gozlemcilerin-endieleri-not-edildi/3813410.html
  — Prezident İlham Əliyev Ərdoğanı təbrik edən ilk xarici siyasətçi olub. O, prezident Ərdoğana zəng edərək referendumun “Bəli” qələbəsi münasibətilə təbrik edib və konstitusiya dəyişikliyi ilə bağlı ona uğurlar arzulayıb.https://web.archive.org/web/20170422140711/http://m.haberturk.com/dunya/haber/1463775-erdogani-tebrik-eden-ilk-lider-aliyev-oldu

 İstinadlar 

 Xarici keçidlər 
 Elgün İbrahimzadə, 2017-Cİ İL TÜRKİYƏ CÜMHURİYYƏTİNDƏ KONSTİTUSİYA DƏYİŞİKLİKLƏRİNİN PREZİDENTLİK SİSTEMİNƏ TƏSİRİ: PREZİDENTLİK SİSTEMİNƏ KEÇİD, "History of Science" jurnalı (ISSN: 2790-0029), 2025. №5, sıra: 23. səh.191-212
 Yüksek Seçim Kurulu resmî sitesi
 [http://www.cnnturk.com/referandum-2017 Canlı Referandum Sonuçları 

Kateqoriya:2017-ci ildə referendumlar
Kateqoriya:Türkiyə hökuməti
Kateqoriya:Türkiyənin dövlət quruluşu
Kateqoriya:2017-ci ildə Türkiyə
Kateqoriya:Türkiyə konstitusiyası