Saule

Saule (, )— Günəş tanrıçası, Litva və Latış mifologiyalarında ümumi Baltik Günəş ilahəsi. Litva və latış dillərində "Saulė" sözü həmçinin Günəşin ümumi adı kimi istifadə olunur və protobalt köklü Sauliā > Saulē formasından yaranmışdır.Baltic etymology

 Təsviri 
Saule ən qüdrətli ilahələrdən biridir, Günəşin özü olan tanrıça kimi qəbul edilir və Yerdəki bütün həyatın varlığına cavabdehdir. O, xüsusilə yetimlər və bədbəxt insanlar üçün himayədar sayılır. Litva və latış dillərində "pasaulis" və "pasaule" sözləri "Günəşin altındakı yer" mənasını verir və bu, dünyanı ifadə etmək üçün istifadə olunur.

Saulenin adı Litva mifologiyası haqqında ən qədim yazılı mənbələrdən birində qeyd olunmuşdur. 1261-ci ildə slavyan dilində tərcümə edilən "Xronika"da bir dəmirçi – Telavelis Günəşi düzəldib göyə tullayır. Xristian missioneri İeronim Praqa (1369–1440) üç il Litvanı xristianlaşdırmağa çalışıb və sonradan Saulenin oğurlanması haqqında bir mif nəql edib. Güclü bir kral onu qüllədə saxlamış, lakin Zodiak (Signa Zodiaci) adlı qüvvə onu nəhəng bir çəkiclə xilas etmişdir. İeronim iddia edirdi ki, o, şəxsən həmin çəkici görüb və yerli əhali ona sitayiş edirdi.

 Ailəsi 
250px|thumb|right|Yanis Rozentals tərəfindən təqribən 1912-ci ildə Saulenin qızlarını təsvir edən rəsm ("Saules meitas").
Saule və Menu/Miness (Ay) ər-arvad idilər. Menu Auşrineyə (Səhər ulduzu/Venera) aşiq oldu və ona görə Perkunas (göy gurultusu tanrısı) onu cəzalandırdı. Bu cəza haqqında müxtəlif versiyalar mövcuddur:

Bir versiyaya görə, Menu iki hissəyə bölünmüşdür və hər ay bu cəza təkrarlanır. Başqa bir mifə görə, Saule və Menu boşandılar, amma hər ikisi qızları – Yer (Žemina) ilə görüşmək istəyirdilər. Buna görə Günəş gündüz, Ay isə gecə görünür. Üçüncü mifə əsasən, ya Dievas (ali tanrı), ya da Saule Menuya cəza olaraq üzünü eybəcərləşdirmişdir. Digər miflərdə Auşrine həm Saulenin qızı, həm də qulluqçusu kimi təsvir edilir. O, hər səhər Günəş üçün ocaq qalayır və onu yeni bir səfərə hazırlayır. Axşam ulduzu Vakarinə isə Saulenin yatağını hazırlayır. Litva mifologiyasında Saule digər planetlərin anası sayılır:

 İndraja (Yupiter)
 Selia (Saturn)
 Žiezdrė (Mars)
 Vaivora (Merkuri)

 Bayramlar 
Saulenin bayramı yay gündönümündə qeyd edilirdi. Litvalıların "Rasos" bayramı (xristianlıq dövründə "Şv. Yonas" bayramına çevrilmişdir) və latışların "Līgo" (xristianlıqdan sonra "Jāņi") festivalları Günəşə həsr olunmuşdur. Bu bayramlarda çələng hörmək, sehrli qıjı çiçəyi axtarmaq, tonqallar yandırmaq, alov ətrafında rəqs etmək və üzərindən tullanmaq ənənələri vardı. Qış gündönümü də Saulenin qayıdışı kimi qeyd edilirdi. Litvalıların "Kučios" və latışların "Ziemassvētki" bayramları sonradan Milada (Milad bayramına) çevrildi.Andrews, Tamra. Dictionary of Nature Myths: Legends of the Earth, Sea, and Sky. Oxford University Press. 1998. p. 169.  Ekinokslarda da Saule ilə bağlı mərasimlər keçirilirdi. Latış xalq mahnılarında Saule və qızları qızıl saplardan toxunmuş şallar geyinir və qızılı ayaqqabı geyinir. O, həmçinin gümüş, qızıl və ya ipək paltar, parlaq tac taxmış şəkildə təsvir edilir. Bəzi miflərdə Saule səhərlər "qırmızı" (sārta) və ya "qırmızı ağacın üstündə" olaraq təsvir edilir. O, qızılı alətlər və paltar daşıyır:Vaitkevičienė, Daiva. Ugnies metaforos: Lietuvių ir latvių mitologijos studija. Vilnius: Lietuvių literatūros ir tautosakos institutas. 2001. pp. 36–37, 174–175. 

 qızıl ayaqqabılar
 şərf
 kəmər və qızıl qayıq (gecə səyahətləri üçün)

Digər miflərdə isə o, qızıl üzüklər, qızıl lentlər, qızıl tac taxır.Vaitkevičienė, Daiva. Ugnies metaforos: Lietuvių ir latvių mitologijos studija. Vilnius: Lietuvių literatūros ir tautosakos institutas. 2001. p. 22.  Litva ənənəsində Günəş "qızıl təkər" və ya "qızıl dairə" kimi təsvir edilir və gün batarkən dağdan yuvarlanır.Ralston, William Ralston Shedden. The songs of the Russian people, as illustrative of Slavonic mythology and Russian social life. London: Ellis & Green. 1872. p. 242.

 İstinadlar 

 Biblioqrafiya 





 Ədəbiyyat