İsveç xalq musiqisi

İsveç xalq musiqisi, XIX əsrin əvvəllərində İsveçdə başlamış folklor toplanma işlərinə əsaslanan bir musiqi janrıdır.Kaminsky 2005:33–41.İsveç xalq musiqisinin əsas aləti fideldir. İsveçə məxsus olan və yalnız bu ənənəyə aid olan başqa bir alət nikelharpadır. İsveç instrumental xalq musiqisinin böyük hissəsi rəqs musiqisidir, bu musiqi və rəqs növünün əsas forması polskadır.

İsveçdə vokal və instrumental ənənələr tarixən eyni melodiyaları paylaşmış, lakin ayrı-ayrı ifa edilmişdir.Jersild 1976:53–66. 1970-ci illərdə xalq musiqisində baş vermiş canlanmadan sonra vokalçılar və instrumentalistlər birlikdə xalq musiqisi ansamblları şəklində ifa etməyə başlamışlar.

 Tarixi inkişaf 
İsveç xalq musiqisinin toplanma tarixi 1811-ci ildə "Qotik Cəmiyyəti") adlı təşkilatın yaradılması ilə başladı. Bu cəmiyyət İsveçin 1809-cu ildə müasir konstitusiya monarxiyası kimi formalaşmasından qısa müddət sonra yaranmışdır."Sin främsta härd i Sverige fick de nya strömningarna i det välkända Götiska Förbundet, bildat 1811… mot bakgrund av Sveriges krigsnederlag mot Ryssland 1809 [The new currents had their primary manifestation in the well-known Gothic Society, formed in 1811… against the background of Sweden's military loss to Russia in 1809]" (Ternhag 1980:49); "De första utgåvorna av folkmusik [kom till] inom Götiska Förbundet [The first publications of folk music {came about} within The Gothic Society]" (Ivarsdotter-Johnson 1992:58). İsveç xalq melodiyasının ilk çap olunmuş transkripsiyası 1813-cü ildə onların jurnalı olan Idunada dərc edilmişdir. Qotik Cəmiyyətin üzvləri əsasən İsveç kəndlilərindən ən qədim xalq materiallarını toplamaqla maraqlanırdılar."Vad man ville visa fram var en 'nationalegendom' av 'svenska folkvisor från forntiden'… den ålderdomligaste av visgenrerna i Norden [What they wanted to show was a 'national treasure' of 'Swedish folk songs from ancient days'… the oldest of Nordic song genres]" (Ivarsdotter-Johnson 1992:59).

XIX əsrdə aparılan toplanma işləri bu modeli izləyirdi və toplanan musiqilər əsasən bədii musiqi təhsili almış ifaçılar üçün tərtib edilirdi.Kaminsky 2005:34–38.

1890-cı illərin əvvəllərində İsveçdə ilk dəfə xalq musiqiçiləri (spelmän) Skansen – Stokholmun açıq hava muzeyində xalq musiqisini ictimaiyyətə təqdim etdilər. İlk İsveç spelman müsabiqəsi 1906-cı ildə, ilk milli spelman toplantısı isə 1910-cu ildə keçirildi."Tävlingarna fortsatte fram till första världskriget, men med en avmattning redan efter riksspelmansstämman på Musikaliska akademien och Skansen sommaren 1910…. Stämmor senare börjar dyka upp parallelt med tävlingarna [The contests continued up until the first world war, but with a decline beginning already after the national folk musicians' gathering at the Musical academy and Skansen in the summer of 1910…. Gatherings later begin to pop up running parallel with the contests]" (Roempke 1980:269). Zaman keçdikcə bu müsabiqələr azalaraq daha qeyri-rəsmi görüşlərə çevrildi və bu, İsveç xalq musiqiçilərinin bir-biri ilə ünsiyyət qurması üçün əsas məkana çevrildi.

XX əsrin birinci yarısında instrumental xalq musiqisi hələ də əsasən solo ifa ənənəsinə əsaslanırdı. O dövrün ən məşhur ifaçıları Helsinqlənd bölgəsindən olan virtuoz fidelçilər idi.Roempke 1980:270.

1940-cı illərdə ilk spelmanslaq (həvəskar xalq musiqi qrupları) yaradıldı və bu qruplar əsasən Dalarna bölgəsinin musiqisi ilə bağlı idi. 1940-cı illərin sonlarında İsveç xalq musiqisinin ilk böyük səsyazma layihəsi başladıldı. Bu layihə çərçivəsində ən populyar səsyazmalar Dalarna spelmanslaq qruplarına aid idi və 1950-ci illərdə spelmanslaq ənənəsi bütün ölkəyə yayıldı.Ramsten 1992:71–72. 1960-cı illərin ortalarından etibarən İsveç xalq musiqisinin yenidən dirçəlişinin ilk əlamətləri müşahidə olunmağa başladı."Arnbergs insatser genom insamling av folkmusik… var förutsättningen för den nya folkmusikvåg som redan vid mitten av 60-talet var klart skönjbar [Arnberg's contributions through the collection of folk music… were prerequisite to the new folk music wave that was already clearly noticeable in the mid-60s]" (Ling 1980:40). Yan Yohanssonun "İsveçdə caz" albomu (1962 və 1964) bu canlanmaya təsir edən əsas əsərlərdən biri oldu. Hərəkat 1970-ci ildə Gerde festivalı ilə (İsveçin "Vudstok" cavabı) yeni bir dalğa qazandı.Ramsten 1992:79. 1960–70-ci illərdə rok və pop musiqiçiləri İsveç xalq musiqisini öz bəstələrinə uyğunlaşdırmağa başladılar. 1967-ci ildə Taqes qrupunun "Studio" albomu və 1968-ci ildə buraxılmış "Küçədə kor bir adam fidel çalır" və "Xəyal adası" sinqlları xalq və rok musiqisinin ilk qarışdırıldığı nümunələrdən idi.

 Müasir dövrdə İsveç xalq musiqisi 
Son illərdə İsveç xalq musiqisi yenidən subkultural bir adət halına gəlsə də, 1970-ci illərdəki canlanma bir sıra dəyişikliklərə səbəb oldu. Bu dəyişikliklər arasında: Yeni musiqi alətlərinin əlavə edilməsi – məsələn, saksofon, fleyta, qaval, gitara və mandolina. Bəzi köhnə alətlərin yenidən dirçəlişi – məsələn, İsveç qarmonu (baqpipe), Qol qarmonu və ya dairəvi yaylı çalğı aləti, Haryedalet fleytası.Kaminsky 2005:138–139, 141. Bu alətlərin daxil edilməsi İsveç xalq musiqisinin əvvəlki solo melodiyalı ənənəsindən ansambl musiqisinə keçidini təmin etdi.Kaminsky 2005:143–144. 1980-ci illərin əvvəllərində polska rəqsinin yenidən populyarlaşması musiqinin ifa edilməsi üçün yeni kontekstlər yaratdı. İsveç xalq musiqisi bütün təhsil sisteminə daxil edilib və musiqiçilər daha gənc yaşda peşəkarlaşmağa başlayıblar.Kaminsky 2005:67–68.

 İstinadlar 

Kateqoriya:İsveç musiqisi
Kateqoriya:Xalq musiqisi