Aleksandra Qoryaçkina

Aleksandra Yuriyevna Qoryaçkina (; ) — Rusiya şahmatçısı, qrossmeyster (2018), qadınlar arasında qrossmeyster (2012). 2020-ci il Dünya Çempionatı iddiaçısı. Üçqat Rusiya çempionu (2015, 2017, 2020). 2023 Dünya Kubokunun qalibi, 2021-ci ilin finalçısı. O, qadınlar arasında FİDE dünya reytinqində 3-cü yerdədir (maksimum - 2611, tarixdə 4-cü nəticə).

Qoryaçkina şahmatçılar ailəsində anadan olub. Valideynlərinin reytinqi 2200-dən yuxarıdır, atası isə şahmat üzrə məşqçidir. O, 10 yaşadək, 14 yaşadək və 18 yaşadək qızlar arasında keçirilən yeniyetmələr arasında şahmat üzrə dünya çempionatında qalib gələrək tez bir zamanda şahmat vunderkindinə çevrilib. O, həm də ikiqat gənclər arasında dünya çempionudur. 13 yaşında Qoryaçkina Hou Yifan və Katerina Laqnodan sonra tarixdə üçüncü ən gənc qadın qrossmeyster olub. Daha sonra o, yeniyetmə kimi qrossmeyster titulunu qazanan beşinci qız idi (2018-ci ilin əvvəlində). Həmin ilin sonunda o, ilk dəfə olaraq dünyanın ən yaxşı 10-luğuna daxil olub və daha sonra 2019-cu il Qadın Namizədlər Turnirində qalib gələrək və 2020 Dünya Çempionatı matçına vəsiqə qazanaraq performans baxımından ilk üçlüyə yüksəlib. 2018-ci və 2020-ci illərdə Rusiya Çempionatı Ali Liqasının açıq yarışlarında o, 2713 və 2656 performans reytinqi ilə mümkün olan 9 xaldan 5½ xal, 2019-cu il Rusiya Komanda Çempionatı Ali Liqasında isə 2670 performansla 8 xaldan 6 xal toplayıb. O, həmçinin 2019-cu il Namizədlər Turnirində 14 baldan 9½ xalla birinci yeri tutaraq 2666 xalla əla nəticə göstərib.
 Həyatı 
220px|thumb|right|Aleksandra Qoryaçkina atası Yuri Qoryaçkinlə
Aleksandra Qoryaçkina 28 sentyabr 1998-ci ildə Orenburq vilayətinin Orsk şəhərində təcrübəli şahmatçı ailəsində anadan olub. Onun atası Yuri Qoryaçkin şahmat üzrə məşqçi və FİDE-nin rəsmi məşqçisidir, maksimum reytinqi 2395 olan FİDE Masteridir (FM). Qoryaçkinanın anası Larisa Matvienko, maksimum reytinqi 2210 olaraq Rusiya şahmat üzrə idman ustalığına namizəddir. Qoryaçkinanın Aleksandradan 12 yaş kiçik olan bacısı Oksana da şahmat oynayır.

Valideynlərinin uğurlarına baxmayaraq, Qoryaçkina əvvəlcə şahmatla maraqlanmırdı, əvəzinə daha aktiv idman növlərinə - rəqsə və stolüstü tennisə üstünlük verib. Lakin altı yaşından şahmata daha çox maraq göstərməyə başlayıb. Qızını bağçadan götürəndə atası onu axşam şahmat məktəbinə gətirir. Anasının dediyinə görə, Qoryaçkina tez-tez atasının fəaliyyətini kənardan izləyirdi. Atası onun ilk məşqçisi olub. 9 yaşında Qoryaçkina şahmatda anasını, az sonra isə atasını məğlub edə bilib. Yeniyetmələr arasında ilk dünya çempionatı titulundan sonra Qoryaçkina atası ilə birlikdə 2011-ci ildə Salexarda köçüb ki, o, atasının da məşqçi kimi işlədiyi Anatoli Karpovun Qütb Şahmat Məktəbində məşq edə bilsin. Təxminən bir ildən sonra anası və kiçik bacısı onlara qoşulmaq üçün Salexarda köçüb. Qütb Şahmat Məktəbində Qoryaçkina rusiyalı qrossmeyster Vladimir Belovla məşq etməyə başlayıb.

 Şahmatçı karyerası 
 Gənclər arasında ikiqat dünya çempionu 
250px|thumb|left|Aleksandra Qoryaçkina 2013-cü ildə Veyk-an-Zee turniridə
Qoryaçkina gənc yaşlarından şahmat üzrə gənclər və yeniyetmələr arasında dünya çempionatlarında uğur qazanıb, adətən bu turnirlərdə ən yüksək reytinqə malik oyunçulardan biri olub. O, Qızlar Çempionatında beş qızıl medal qazanıb: 2008-ci ildə U10 kateqoriyasında; 2011-ci ildə U14 kateqoriyasında; və 2012-ci ildə U18 kateqoriyasında; 2013-cü ildə 20 yaşa qədər yeniyetmələr arasında iki və 2013 və 2014-cü illərdə. O, həmçinin 2009-cu ildə 11 raunddan sonra Sarasadat Xademəlşəriyədən 1½ xal geridə qalaraq, 12 yaşadək kateqoriyada bürünc medal qazanıb. Qoryaçkina bu yarışlarda birinci yeri tutaraq 10 yaşadək qızlarvə 14 yaşadək qızlar arasında qızıl medal, 20 yaşadək qızlar arasında isə ikinci yeri tutub. O, həmçinin 18 yaşadək qızlar arasında olan turniri ikinci sıra tamamlayıb. Onun bu turnirlərdə ən yaxşı nəticəsi 2011-ci ildə 14 yaşadək şahmatçılar arasında keçirilən turnirdə olub və burada o, 9 xaldan 9 xal qazanıb. Turnir zamanı o, növbəti üç ən yaxşı oyunçunu, o cümlədən ikinci və bürünc mükafatçı Sarasadat Xademəlşəriyəni məğlub edib. O zaman Qoryaçkinanın reytinqi Sarasadat Xademəlşəriyənin 2215 reytinqi ilə müqayisədə 2313 idi. 2009-cu ildə 12 yaşadək kateqoriyada gümüş medal qazandıqdan sonra o, 2010-cu ildə 12 yaşadək kateqoriyada, 2011-ci ildə 14 yaşadək, və 2012-ci ildə 18 yaşadək gənclər arasında ardıcıl üç il qızıl medal qazanıb.

Qoryaçkina ilk dəfə 2009-cu ilin yanvarında on yaşında ikən 2008-ci ildə 18 yaşadək şahmatçılar arasında Rusiya çempionatında qalib gəldikdən sonra 60 reytinq xalı toplayaraq FİDE reytinqində xalını 2000-ə yüksəldib. Onun reytinqdəki ən böyük illik sıçrayışı 2045-ci yerdən 2333-cü yerə olub. O, bir ilə təxminən 300 bal yığıb. Bu o, on iki yaşında olan zaman 2011-ci ildə baş verib.

Qoryachkina 2013-cü və 2014-cü illərdə 2400 reytinqini qoruyub saxlayıb, 2014-cü ilin dekabrında isə 2441-ə çatıb. 2013-cü ilin yanvarında o, Veyk-an-Zee turnirində 3½/13 nəticə ilə dünyanın aparıcı illik şahmat turnirlərindən biri olan üçüncü səviyyəli açıq dairəvi sistem turnirində iştirak edib. O, 19 yaşadək oğlanlar arasında Rusiya çempionatının açıq bölməsində yarışmaq qərarına gəlib və 6½/9 hesabı ilə ikinci yeri tutub. Rusiya Qadınlar Çempionatının Böyük Liqasında ikinci yeri tutaraq, o, ilk dəfə Rusiya Qadınlar Çempionatının super finalına yüksəlib.

 Gənc Qrossmeyster, ikiqat Rusiya Çempionu 
250px|thumb|right|Aleksandra Qoryaçkina (ortada) 2017 Rusiya Qadınlar Çempionatının Superfinalının qalibinin mükafatları ilə
Aleksandra Qoryaçkina 2015-ci ilin ikinci yarısında 2500 xalla FİDE reytinqinin zirvəsində idi və ilk dəfə 2016-cı ilin yanvarında 17 yaşında bu uğura imza atıb. O, 2015-ci il Avropa Fərdi Çempionatında üçüncü və sonuncu Beynəlxalq Masters normasını qazanıb və ardıcıl iki il 6½/11 xalla ən yaxşı nəticəsini göstərib.

Qoryaçkina 2015-ci ildə Qadınlar arasında Şahmat üzrə Dünya Çempionatının pley-off mərhələsində debüt edib və burada o, ikinci raundda üçüncü yeri tutan Anna Muzıçuk tərəfindən mübarizədən kənarlaşdırılıb.[48] 2015-ci ildə onun iki ən yaxşı nəticəsi ilin sonunda Rusiyada Qadınlar arasında Rusiya Çempionu olub və ikinci dəfə Rusiya Qadınlar Kubokunu qazanıb. O, Arktika Dairəsindən kənarda qalan ilk qrossmeysterdir.[58] O, 19 yaş 5 ayda Qrossmeyster titulu qazanan beşinci ən gənc qadın olub. Yeni qrossmeyster kimi o, avqust ayında Rusiya Çempionatının Ali Liqasına daxil olaraq, 5½/9 xalla 26 xal və 2600-dən yuxarı olan rəqiblərə qarşı 2713 performans göstərərək növbəti reytinq sıçrayışını edib. Reytinqindəki artım onu ilk dəfə qadınlar arasında ilk onluğa daxil edib. Lakin o, ardıcıl üçüncü dəfə qadınlar arasında şahmat üzrə dünya çempionatının ikinci turunda məğlub olub və Rusiya qadın çempionatında üçüncü yeri tutub.

 Dünya Çempionatına namizədlər turnirində 
240px|thumb|left|2020-ci il Rusiya Çempionatının Superfinalının qadınlar və açıq bölmələrinin qalibləri Aleksandra Qoryaçkina və Yan Nepomnyaşşiy
2019-cu ilin əvvəlində Qoryaçkina bir neçə ay ərzində itirdiyi reytinq xallarının əksəriyyətini geri qaytarıb. Ən maraqlısı odur ki, o, mart ayında 2019-cu il Avropa Fərdi Şahmat Çempionatında 6½/11 xal qazanaraq, həmin vaxt 2701 reytinq xalı olan Rauf Məmmədovu məğlub edib. Daha sonra o, son iki onillikdə istifadə edilən nokaut formatının aradan qaldırılması səbəbindən yenidən dirçələn qadınların Namizədlər Turnirində böyük bir irəliləyiş edib.[65] Qoryaçkina böyük xal yarımlıq fərqlə turnirin qalibi olub. O, 9½/14 xal toplayıb və on iki raunddan sonra 9 xal və 2½ xal fərqi sayəsində qalan iki raundda qalib gəlib. 2666 reytinq xalı ilə o, yalnız Hou İfan və qadınlar arasında şahmat üzrə dünya çempionu Tszyuy Ventszyundan geridə qalaraq reytinqdə üçüncü yerə yüksəlib. O, həmçinin Dünya Çempionatında Tszyuy Ventszyun ilə mübarizə aparmaq hüququ qazanıb.

Qadınlar arasında Dünya Çempionatı matçı 2020-ci ilin yanvarında baş tutub, birinci hissə Çində, ikinci hissə isə Rusiyada baş tutub. Çində Tszyuy Ventszyun və Qoryaçkina ağlarla oynadıqlarə oyunda qalib gəliblər. Rusiyaya qayıdarkən Qoryaçkina səkkizinci oyunda önə keçib, Tszyuy ard-arda iki oyunda qalib gəlib, bu ikinci oyunda qaralarla oynayan üçün yeganə qələbə olub. Bununla belə, Qoryaçkina sonuncu klassik oyunda qalib gələrək matçı dörd sürətli tay-breyk seriyasına çevirib. Qoryaçkina qara fiqurlarla tay-breykdə ilk oyunda qalib gəlmək üçün yaxşı şansları çevirə bilmədikdən sonra Ventszyun ağ fiqurlarla üçüncü oyunu qazanıb. Qalan üç taybreykin heç-heçə bitməsi ilə Ventszyun görüşdə qalib gəlib və qadınlar arasında dünya çempionluğunu qoruyub.

+Qadınlar arasında Şahmat üzrə Dünya Çempionatı 2020 Reytinq Klassik Oyunlar Sürətli taybreyklər Xallar 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 Р1 Р2 Р3 Р4  Tszyuy Ventszyun 2584 ½ ½ ½ 1 0 ½ ½ 0 1 1 ½ 0 ½ ½ 1 ½ 6 (2½) Aleksandra Qoryaçkina  2578 ½ ½ ½ 0 1 ½ ½ 1 0 0 ½ 1 ½ ½ 0 ½ 6 (1½)

Dünya çempionatı oyunundan əvvəl Qoryaçkina 2019-21 FİDE Qadınlar Qran Prisinin ilk iki oyununu keçirib. Sentyabrda Skolkovoda keçirilən ilk matçda o, yalnız Koneru Humpiyə uduzaraq ikinci yeri tutub. Dekabr ayında Monakoda keçirdiyi növbəti matçda o, Koneru və Aleksandra Kostenyuk ilə birgə birinci olub və son turda Koneruya məğlub olduğu üçün açıq şəkildə birincilik şansını əldən verib. Dünya Çempionatı matçından sonra o, mart ayında Lozannada üçüncü görüşdə yenə birinci olub. Bu dəfə tay-brek kriteriyalarına görə qalib gələn Nana Dzaqnidze onu üstələyib.

İki birləşmiş birinci yer və bir ikinci yerlə Qoryaçkina yekunda ümumi Qran Pri titulunu qazanıb və COVID-19 pandemiyası səbəbindən üç tədbirin sonuncusunu qaçıran Konerunu 100 xaldan çox qabaqlayıb. Qoryaçkina pandemiya səbəbindən oktyabr ayına qədər bir dəfə də olsun reytinq matçı keçirməyib və o zaman karyerasının ən yaxşı reytinqi olan 2582 reytinqini qoruyub. O, Rusiya Premyer Liqasında oynamağa davam edib, burada 2018-ci ildəki nəticəsini 5½/9 xal və 2656 reytinq xalı ilə bərabərləşdirib və ilk dəfə qadınların reytinqində ikinci yeri tutub. Qoryaçkina üçüncü Rusiya Qadınlar Çempionatının Superfinalında qalib gələrək, Polina Şuvalovanı Armageddonda tay-breykdə Uayt ilə 8/11 ilə birinci bitirdikdən sonra məğlub edərək ili başa vurub.

2021-ci ilin iyun/iyul aylarında Qoryaçkina Rusiya Açıq Çempionatının Ali Liqasında iştirak edərkən 6,5/9 xal toplayıb. Bu nəticə ilə o, 74-cü Rusiya Çempionatının Superfinalına yüksəlib.

2023-cü ilin avqustunda Qoryaçkina Nurgül Səlimovanı məğlub edərək Qadınlar arasında Şahmat üzrə Dünya Kubokunun finalını qazanıb.

 Komanda yarışları 
 Gənclərin yarışında 
Qoryaçkinanın yeniyetmələrdən ibarət komandası ilə ilk uğuru 2012-ci ildə 18 yaşadək futbolçulardan ibarət komandalar arasında Avropa çempionatında Rusiya komandasına 3/3 xal toplayaraq qızıl medal qazanması ilə baş verib. 2014-cü il U16 Şahmat Olimpiadasında David Paravyandan sonra ikinci lövhədə çıxış edib. Turnirdə Rusiya Hindistandan sonra ikinci olub və gümüş medal qazanıb. Fərdi hesabda Qoryaçkina ikinci lövhədə dördüncü olub və qızlar arasında qızıl medal qazanıb. O, həmçinin yeddinci raundda Cəmil Can Əli Mərəndi ilə oyunda şahı rəqibin topu və atı tərəfindən təhlükə zamanı əlverişli gediş və qaralar ilə oyununa görə "Brilliant Play" mükafatı alıb.
 Beynəlxalq görüşlərdə 
250px|thumb|left|Aleksandra Qoryaçkina 2016 Şahmat Olimpiadasında
Qoryaçkina Avropa Komanda Çempionatında, Dünya Komanda Çempionatında və Şahmat Olimpiadasında qadınların yarışlarında Rusiyanı təmsil edib. O, 2013 Avropa Komanda Şahmat Çempionatında qadınlardan ibarət milli komandanın heyətində ehtiyat heyətində debüt edib və 2½/5 xal toplayaraq millisinə Ukraynadan sonra gümüş medal qazandırıb. Onun növbəti əsas komanda yarışı 2015-ci il Qadınların Dünya Komanda Çempionatı olub, burada o, 5/7 xal toplayıb və ilk dördlükdə gümüş medal qazanıb. Rusiya da yarışda Gürcüstan komandasından geri qalaraq gümüş medal qazanıb. Həmin ilin sonunda o, Avropa Qadınlar Komandası Çempionatında üçüncü lövhədə oynayıb və həm fərdi, həm də komanda qızıl medalları qazanıb.

Qoryaçkina 2016-cı ildə Şahmat Olimpiadasında üçüncü lövhədə debüt edib. Lakin bu yarışda o, yaxşı nəticələr göstərə bilməyib. Aleksandra 2328 göstərici ilə 9 baldan 4,5 bal toplayıb və nəticədə ruslar mükafat qazanan kateqoriyadan kənarda qalıblar. 2017-ci ildə keçirilən ikinci Dünya Komanda Çempionatında Qoryaçkina Aleksandra Kostenyuk, Katerina Laqno və Valentina Quninadan sonra dördüncü lövhədə oynayaraq komandası ilə ilk qızılını qazanıb. O, dördüncü gedişdə bürünc medal qazanıb. Həmin ilin sonunda Rusiya Avropa Komanda Çempionatında daha bir qızıl medal qazanıb, bu dəfə də Qoryaçkina yenidən dördüncü lövhədə oynayıb.

2018 Şahmat Olimpiadasında Rusiya komandası ardıcıl ikinci dəfə dördüncü yeri tutub. Lakin bu dəfə Qoryaçkina ikinci lövhədə yalnız A.Kostenyukdan geri qalaraq bürünc medal qazanıb. 2019 Dünya Komanda Çempionatında Rusiya Çindən olan rəqiblərinə məğlub olaraq gümüş medal qazanıb. İkinci yeri tutmasına baxmayaraq, Rusiya növbəti yarışda ardıcıl üçüncü Avropa Komanda Çempionatını qazanıb. Qoryaçkina fərdi reytinqdə beşinci yeri tutaraq ilk dəfə Rusiya millisində birinci lövhədə oynayıb.

 Ölkə daxili yarışlarda iştirak 
Qoryaçkina həm də Rusiya komanda çempionatında öz bölgəsini, Yamalo-Nenets Muxtar Dairəsini təmsil edib. 2013-cü ildən 2015-ci ilə qədər onun komandası yaxşı nəticələr göstərməyib. Komanda 2014-cü və 2015-ci illərdə sonuncu yeri tutub. Qoryaçkina bu illərin hər birində üçüncü lövhədə oynayıb və 2015-ci ildə 2638 reytinq göstəricisi ilə yaxşı çıxış edib. O, yalnız növbəti il Beloreçensk olan yüksək səviyyəli qadın turnirində oynayıb və onun komandası doqquz komanda arasında altıncı yeri tutub. Qoryaçkina daha sonra 2019-cu il Komanda Çempionatının Böyük Liqasında Yamalo-Nenets Muxtar Dairəsini təmsil edib və burada 2670 reytinq xalı ilə 6/8 nəticə göstərib. Bu da komandaya Premyer Liqaya qayıtmağa imkan verib.
 Tarixi nailiyyətləri 
Qoryaçkina şahmat tarixində ən yüksək reytinqə malik dördüncü qadındır və 2021-ci ilin avqustunda FİDE-də karyerasında ən yüksək reytinqinə 2611-ə çatıb. Reytinq sırasına görə ondan daha yüksək yer tutan yeganə qadınlar Yudit Polqar, Hou İfan və Koneru Humpidir. O, həm də şahmat tarixinin ən yüksək reytinqli rusiyalı qadın şahmatçıdır. O, 2580 reytinq xalına malik Nadejda və Tatyana Kosintseva bacılarını qabaqlayır.
 Oyun tərzi 
Qoryaçkina ağ fiqurlarla 1.d4 (Queen's Pawn Opening) oynamağa üstünlük verir və bu açılışı öz oyunlarının yarıdan çoxunda istifadə edir. 1.d4 gedişi ilə onun ən çox yayılmış birinci gedişi Vəzir Qambitinə qarşıdır (1.d4 d5 2.c4 e6) və "Katalan" birinci gedişidir (1.d4 Nf6 2.c4 e6 3.g3). Qara fiqurlarla 1.d4 gedişinə qarşı Qoryaçkina ən çox Slavyan müdafiəsindən istifadə edir (1.d4 d5 2.c4 c6), 1.e4 gedişinə qarşı isə adətən Caro-Kann Müdafiəsi (1.e4 c6) ilə cavab verir.

 Maraqları 
Turnirlərlə yanaşı, Qoryaçkina şahmatın tədrisində də fəal iştirak edir. O, Salexarddakı atasının şahmat məktəbində kitabxanaçı köməkçisi kimi işləyir və həmçinin ustad dərsləri verir. Discord vasitəsilə onlayn dərs də keçir. O  şəxsən dərs desə də, ingilis dili bacarıqlarını təkmilləşdirmək üçün platformada fəal olmağa davam edir. Qoryaçkina kosmetologiya və klassik musiqi ilə maraqlanır.
 Məşhur oyunları 
Cəmil Can Əli Mərəndi (2423) - Aleksandra Qoryaçkina (2441), Dünya Gənclər Şahmat Olimpiadası 2014 (16 yaşadək): 7-ci tur; Slavyan müdafiəsi, 0-1. Oyunu Mixail Marin belə şərh edib: "Bu oyundakı kombinasiya tam uğurlu olmasa da, biz onu Qaraların ambisiyasına və cəsarəti üçün parlaq oyuna görə mükafatlandırmaq qərarına gəldik."

 İstinadlar 

 Ədəbiyyat 


 Xarici keçidlər 
 Aleksandra Goryachkina chess games at 365Chess.com

Kateqoriya:Rusiya şahmatçıları
Kateqoriya:Qadın şahmat qrosmeysterləri
Kateqoriya:Şahmat qrosmeysterləri