Hod döyüşü

Hod döyüşü () —  1282-ci ildə Macarıstanda baş vermiş mühüm hərbi qarşıdurma. Döyüş Macarıstanın tarixində əhəmiyyətli bir yerə malikdir və xüsusilə Macarıstanın krallığı ilə Polovtsilərin (Kumanların) qarşılaşması ilə əlaqədardır. Döyüşün baş verməsi və onun nəticələri, həm Macarıstanın daxili siyasətində, həm də Avropada monqol işğalına qarşı mübarizədə mühüm rol oynamışdır.

 Tarixi 
1282-ci il Macarıstanda və Avropada gərgin dövr olmuşdur. Macarıstanın kralı IV Laslo, öz dövründə çoxsaylı daxili və xarici təzyiqlərlə qarşı-qarşıya idi. Simon of Kéza: The Deeds of the Hungarians (Edited and translated by László Veszprémy and Frank Schaer with a study by Jenő Szűcs) (1999). CEU Press. IV Laslo anasının təsiri altında "Laslo Kuman" adı ilə tanınırdı və xüsusən Kumanlarla bağlı siyasətləri ilə məşhur olmuşdur. IV Laslo Macarıstanın dinə və ənənələrə bağlı olan aristokratik təbəqəsi ilə ciddi mübahisələrə girir, xüsusilə Kumanların xristianlığı qəbul etməsini tələb edən papalığın qanunlarını pozurdu. Bu dövrdə, Polovtsilərin (Kumanların) Macarıstanda geniş yer tutması və onlar arasında bəzi üsyanlar baş verməsi, monqol qoşunlarının təzyiqləri ilə əlaqədar vəziyyəti daha da gərginləşdirirdi. Polovtsilərin, Macarıstanda zəif vəziyyətdə olan IV Lasloya qarşı üsyanları və sonradan Noğay xanla əlaqə quraraq Macarıstanın zəifliyindən istifadə etmələri, monqol işğalının başlamasında təkan olmuşdur.
200px|thumb|left|IV Laslo
1282-ci ildə, Polovtsilərin (Kumanların) Macarıstanda etdiyi üsyanın ardınca, Macarıstan və Polovtsilərin orduları arasında döyüş baş vermişdir. Bu döyüş, xüsusən də Macarıstanın krallığının müdafiəçiləri ilə Polovtsilərin döyüşçüləri arasında olmuşdur. Döyüş, Hod gölü yaxınlığında, Macarıstanın cənub-qərbində yerləşən ərazidə baş vermişdir. Tarixi mənbələrə görə, döyüşün əsas səbəbi Polovtsilərin Macarıstanın siyasi və sosial strukturunda artan təsirindən yaranan narazılıq idi. Polovtsilərin rəhbərliyi, həmçinin IV Laslonun xarici siyasətini və Macarıstanın mənbələrini zəiflədən fəaliyyətlərini tənqid edirdi. Hod döyüşü, əsasən Macarıstanın krallığı ilə Polovtsilərin döyüşçüləri arasında baş tutmuşdu. Hər iki tərəf mübarizəyə çıxmış, amma nəticədə Macarıstanın qüvvələri Polovtsiləri məğlub edərək, döyüşün qələbəsini qazanmışdılar. Macarıstanın döyüşçüləri, xüsusilə zəif vəziyyətdə olan kral IV Laslonun rəhbərliyi altında döyüşmüşdülər və bu döyüş, onun siyasi mövqeyini bir az da gücləndirmişdir.

 Döyüşün əhəmiyyəti 
 Polovtsilərin məğlubiyyəti 
Hod döyüşü, Polovtsilərin Macarıstana qarşı mübarizələrində mühüm məğlubiyyət idi. Polovtsilərin Macarıstanda güclənməsinə qarşı aparılan mübarizə, krallığın daxili siyasətində ciddi dəyişikliklərə səbəb olmuşdur. IV Laslo və Macarıstanın digər liderləri, Polovtsilərin ölkənin daxilindəki sosial və siyasi struktura olan təsirlərini məhdudlaşdırdılar. Macarıstanın gələcəkdə monqol işğalına qarşı daha birləşmiş və güclü bir müdafiə təşkil etməsinə imkan yaratmışdır. IV Laslo üçün Hod döyüşünün qələbəsi, həm də daxili müxalifətlərə qarşı daha güclü bir mövqe qazanmasına kömək etmişdir. O, Polovtsilərin üsyanını yatırmaqla, Macarıstanın digər qüvvələrinə qarşı daha çox hakimiyyət qazanmışdır və onların qarşısını almaq üçün daha sərt siyasətlər tətbiq etməyə başlamışdır. Bu, onun kral mövqeyini möhkəmləndirmiş və Macarıstanın gələcək müharibələrdə daha sabit bir dövlət olaraq fəaliyyət göstərməsini təmin etmişdir.

 Monqol işğalı 
Hod döyüşünün başqa bir əhəmiyyəti, monqol işğalının qarşısını almağa çalışan Macarıstanın mübarizəsinin davamıdır. Bu döyüş, Macarıstanın içindəki problemlərlə yanaşı, gələcəkdəki monqol işğalına qarşı müqavimətini də gücləndirdi. Polovtsilərin məğlubiyyəti, monqol qoşunlarının Macarıstana qarşı böyük bir təzyiq göstərməyə başlamasından əvvəlki bir dövrə təsadüf edir. Macarıstanın mövcud rəhbərliyi, ölkəni birləşdirərək gələcəkdə monqol işğalına qarşı güclü müdafiə hazırlıqlarına başlamağa çalışdı. Döyüş həm də Macarıstanın daxili siyasətində mühüm dəyişikliklərə yol açmışdır. IV Laslonun Polovtsilərə qarşı mübarizəsi, Macarıstanın aristokratik təbəqəsi ilə bağlı münasibətləri daha da gərginləşdirdi. Bu, gələcəkdə Macarıstanın digər xarici qüvvələrlə mübarizəsi üçün zəruri olan birliyə doğru gedən  addım olmuşdur. IV Laslonun məğlubiyyətdən sonra gələcək təcrübələri, Macarıstanın siyasi və hərbi strukturlarının inkişafında mühüm rol oynamışdır.

 İstinadlar 

 Ədəbiyyat