Afrika leyləyi

Afrika leyləyi və yaxud Marabu leyləyi () — Afrika qitəsinin subtropik və tropik bölgələrində yaşayan, böyük ölçüsü və fərqli görünüşü ilə seçilən quş növü. Bu quşlar Leyləklər fəsiləsinə (Ciconiidae) aiddir. Afrika leyləklərinə daha çox savannalarda, bataqlıq ərazilərdə və açıq sahələrdə rast gəlinir. Onlar həm ətyeyən, həm də leşlə qidalanan quşlar arasında yer alır. Maraqlı görünüşü və ekoloji rolu ilə bu növ Afrikanın fauna aləmində xüsusi əhəmiyyət daşıyır.
 Taksonomiya 
 Aləm: Animalia
 Şöbə: Chordata
 Sinif: Aves
 Dəstə: Ciconiiformes
 Fəsilə: Ciconiidae
 Cins: Leptoptilos
 Növ: Leptoptilos crumenifer
Afrika leyləyi Leptoptilos cinsinə aid üç növdən biridir. Digər iki növ isə Asiyada yaşayan Böyük Adjutant (Leptoptilos dubius) və Kiçik Adjutant (Leptoptilos javanicus) quşlarıdır.
 Fiziki xüsusiyyətləri 
290px|thumb|right|Biir dəstə Afrika leyləyi
 Bədəni: Afrika leyləyinin hündürlüyü 120-150 sm arasında dəyişir, qanad açılımı isə 2,6-3,2 metrə qədər çatır. Bu qanad açılımı onların dünyanın ən iri uçan quşlarından biri olmasının səbəbidir. Başları tüksüz və çılpaq olur, qırmızımtıl-boz rəngdədir. Bu xüsusiyyət onların leşlə qidalanarkən gigiyenik olmasına kömək edir. Boyunlarının altından sallanan böyük hava kisəsi (gular kisəsi) diqqəti çəkir.
 Çəkisi: Bu quşların çəkisi 4-8 kq arasında dəyişir. Erkəklər adətən dişilərdən daha böyük olur.
 Lələkləri: Qarın hissəsi ağ, qanadları və kürəyi isə tünd boz və ya qara rəngdədir.
 Dimdik: Uzun və güclü dimdikləri var ki, bu da onların leşləri parçalamaqda üstünlüyünü artırır.

 Yayılma və yaşayış mühiti 
Afrika qitəsinin Sahara səhrasından cənubda yerləşən bölgələr:
 Açıq savannalar
 Bataqlıq ərazilər
 Çay və göl sahilləri
 İnsan məskunlaşmalarına yaxın ərazilər
Bu quşlar su mənbələrinə yaxın ərazilərdə daha çox müşahidə edilir. İnsanların atdığı tullantılar və məişət zibilləri də onların əsas cəlbedici məkanlarından biridir.

 Qidalanması 
290px|thumb|right|Afrika leyləyi
 Leşlər: Əsasən heyvan qalıqları ilə qidalanırlar. Tüksüz başları və güclü dimdikləri leşlərin parçalanmasını asanlaşdırır.
 Həşəratlar: Böcəklər, termitlər və digər həşəratlarla qidalanırlar.
 Kiçik heyvanlar: Kiçik məməlilər, sürünənlər, qurbağalar və balıqlar da qida siyahısındadır.
 Məişət tullantıları: Qidalanma zamanı məişət tullantılarından da istifadə edirlər.Stevenson, Terry and Fanshawe, John (2001). Field Guide to the Birds of East Africa: Kenya, Tanzania, Uganda, Rwanda, Burundi. Elsevier Science, 

 Çoxalması və yuvalaması 
Afrika leyləklərinin çoxalma dövrü yaşadıqları ərazilərdən asılı olaraq fərqli vaxtlarda baş verir. Onların çoxalma xüsusiyyətləri:
 Yuvalama: Yuvalarını əsasən hündür ağaclarda və ya qayalarda qururlar. 
 Yumurta: Dişi quş adətən 2-3 yumurta qoyur. Yumurtaların inkubasiya dövrü təxminən 30 gün çəkir.
 Bala baxımı: Bala quşlar valideynləri tərəfindən uzun müddət qidalanır. Valideynlər dimdiklərində gətirdikləri yeməyi balalarına verir.Carwardine, Animal Records (Natural History Museum). Sterling (2008), 

 Davranışı və əsas xüsusiyyətləri 
 Sosiallıq: Afrika leyləkləri çox vaxt böyük qruplar şəklində yaşayır.
 Uçuş: Onlar güclü qanadları sayəsində uzun müddət havada qala bilirlər. Səmada uçarkən qanadlarını geniş açıb süzmək onların ən çox rast gəlinən davranışıdır.
 Səs çıxarma: Afrika leyləkləri sakit quşlardır, lakin cütləşmə dövründə xüsusi səslər çıxara bilirlər.

 Ekoloji rolu 
Marabu leyləkləri ekosistem üçün mühüm əhəmiyyət kəsb edir. Onlar təmizləyici rol oynayaraq, leşləri yeyir və ətraf mühitdə gigiyenanı təmin edirlər. Bu, xəstəliklərin yayılmasının qarşısını almağa kömək edir.
 Təhlükələr və mühafizə statusu 
Afrika leyləkləri hal-hazırda IUCN tərəfindən "ən az narahatlıq doğuran" növ kimi təsnif edilir. Lakin onların populyasiyasına bəzi amillər mənfi təsir göstərir:
 Meşələrin qırılması: Onların yuva qurduğu ağacların kəsilməsi təhlükə yaradır.
 Çirklənmə: İnsan tullantılarının və zəhərli kimyəvi maddələrin artması bu quşların sağlamlığına təsir edir.
 Ovçuluq: Bəzi bölgələrdə onların lələkləri və bədən hissələri üçün ovlanması müşahidə edilir.

 Maraqlı faktlar 
 Afrika leyləkləri tez-tez "ölüm quşu" və ya "leylək ağası" adlandırılır. Bu ad onların leşlərlə qidalanma vərdişləri ilə əlaqədardır.
 Onların hava kisələri cütləşmə dövründə xüsusi olaraq şişirilir və cəlbedici görünüş yaradır.
 Qanadlarının genişliyi onları quru və isti iqlim şəraitində uzun məsafələr qət etməkdə ideal edir.
 Qalereya 

 İstinadlar 

 Ədəbiyyat 









 Xarici keçidlər 

 Marabou Stork – The Atlas of Southern African Birds


Kateqoriya:Əlifba sırasına görə heyvanlar
Kateqoriya:Leyləklər
Kateqoriya:Təhlükədə olmayan növlər
Kateqoriya:Afrika quşları
Kateqoriya:1831-ci ildə təsvir edilən heyvanlar
Kateqoriya:Qırmızı kitaba görə az qayğı tələb edən növlər