Şübhə

Şübhə () — zehinin və ya şüurun iki və ya daha çox ziddiyyətli fikir, iddia və ya inam arasında tərəddüd etdiyi psixi vəziyyət. Şübhə fərdin və ya cəmiyyətin məlumat, fakt, hadisə və ya qərarla bağlı qeyri-müəyyənlik hiss etməsini əks etdirir. Şübhə həm fərdi səviyyədə emosional vəziyyət kimi, həm də epistemologiya, din, fəlsəfə və psixologiya sahələrində analitik kateqoriya kimi araşdırılır.

Şübhə bəzən inamsızlıqla, bəzən isə kritik düşüncə ilə eyniləşdirilir. Şübhə vəziyyətində fərd hansısa informasiyanın doğruluğuna tam əmin olmur və ya alternativ versiyaların da mümkün ola biləcəyini düşünür. Bu vəziyyət tez-tez qərarvermə, təhlil, tədqiqat və ya əxlaqi dilemmalarla bağlı ortaya çıxır.

Şübhə müxtəlif formalarda təsnif oluna bilər:

 Koqnitiv şübhə – biliyə və ya məlumatın doğruluğuna şübhə.
 Əxlaqi şübhə – düzgün davranış və ya qərarın seçimi ilə bağlı tərəddüd.
 Dini şübhə – ilahi varlıq, müqəddəs kitablar və dini prinsiplərlə bağlı qeyri-müəyyənlik.
 Özünə şübhə – fərdin öz qabiliyyətlərinə və ya qərarlarına inamsızlığı.

 Emosional və psixoloji tərəfləri 
Şübhə emosional qeyri-müəyyənlik, narahatlıq, təlaş və təxirə salma davranışı ilə müşayiət oluna bilər. Şübhə, xüsusilə əhəmiyyətli qərarların verilməsi zamanı qorxu və təhlükə hissi ilə əlaqəli ola bilər. Koqnitiv dissonans vəziyyətində fərdlər tez-tez şübhə hissini yaşayır və bu zaman mövcud inamları ilə yeni məlumatlar arasında ziddiyyət hiss edirlər.Concluding Unscientific Postscript to Philosophical Fragments, ed. by Howard V. Hong and Edna H. Hong, v. 1, Princeton University Press, 1992, pp. 21–57

 Fəlsəfədə 
Fəlsəfi skeptisizmdə şübhə mərkəzi anlayışlardan biridir. Bu istiqamət bilik və həqiqət anlayışlarını sorğulamağa əsaslanır. Rene Dekart öz məşhur “Mən düşünürəmsə, deməli varam” () ifadəsini məhz ümumi şübhə kontekstində irəli sürmüşdür. Onun metodik şübhə yanaşması fəlsəfi bilik əldə etməyin ilkin mərhələsi hesab olunur.Soren Kierkegaard's Journals and Papers, trans. Hong and Malantschuk, p. 399.

Şübhə dini düşüncədə həm imanın zəifləməsi, həm də imanın güclənməsi üçün fürsət kimi dəyərləndirilir. İslam və xristianlıqda şübhə bəzən günah və ya zəiflik kimi yozulsa da, bəzi mistik və təfəkkür məktəblərində o, təfəkkür və mənəvi inkişafın bir mərhələsi kimi qiymətləndirilir.

Sosial psixologiya baxımından şübhə informasiyanın manipulyasiyası, dezinformasiya, nəticəsiz debatlar və qarmaqarışıq sosial reallıqların bir nəticəsi kimi meydana çıxa bilər. Cəmiyyətlərdə şübhənin səviyyəsi yüksək olduqda ictimai etimad azalır və sosial parçalanma dərinləşir.

 Həmçinin bax 
 Skeptisizm
 Bilik
 Qərarvermə
 Tənqidi rasionalizm
 Fallibilizm
 Koqnitiv dissonans
 Metodik şübhə

 İstinadlar 

 Ədəbiyyat 
 Berger, Peter L. and Zijderveld, Anton (2009). In Praise of Doubt: How to Have Convictions Without Becoming a Fanatic. New York: HarperOne. . A book by two eminent sociologists, one American and the other Dutch.
  This book traces the role of doubt through human history, all over the world, particularly regarding religion.
 Hein, David (Winter 2006). "Faith and Doubt in Rose Macaulay's The Towers of Trebizond". Anglican Theological Review 88 (1): 47–68. .