Qazaxbəyli kurqanı

Qazaxbəyli Kurqanı — Azərbaycanın Qazax rayonunun Qazaxbəyli kəndi ərazisində yerləşən və Son Tunc – İlk Dəmir dövrünə aid olan ölkə əhəmiyyətli arxeoloji abidədir. Kurqan, bölgənin qədim tarixini və mədəniyyətini əks etdirən mühüm bir arxeoloji obyekt kimi tanınır.Qazaxbəyli kəndinin ərazisində, Qazax-Tbilisi şosse yolunun sağında, yoldan təxminən 5 metr aralı yerləşir. Qazaxbəyli kəndi yaxınlığında bir-birindən 250-300 m aralı
olan iki təbii təpələr var. Bu təpələr üstündə 1952-ci ildə erkən Dəmir dövrünə (e.ə. 8-6
əsrlər) aid olan yaşayış yeri və qəbiristanlıq aşkar olunmuşdur.
Təpələrin birində yerləşən böyük qəbiristanlıqda qəbirlər dördkünc şəkildə qazılmışdır. Ölülər, başları müxtəlif istiqamətlərə olmaqla, sağ və ya sol böyrü üstə dəfn edilmişdir. Skeletlərin bəzilərinin altından iri diametrli gil xeyrələr (qablar) tapılmışdır. Qəbirlərdən qara və boz rəngli gil qablar, kəsmə xətlərlə bəzədilmiş və cilalanmış gil bardaqlar, çölməklər, qablar, camlar, parçlar, tunc balta, tunc kəmər, nizə ucluğu, dəmir dəstəli tunc qılınc, dəmir xəncərlər və s. aşkar edilmişdir.
İkinci təpədə əldə edilən yerüstü arxeoloji materiallar qəbiristandakı tapıntılarla eynidir. 

 Yerləşmə 
Kurqan Qazax rayonunun Qazaxbəyli kəndi ərazisində, əsas yoldan təxminən 300–400 metr aralıda yerləşir. Abidənin hündürlüyü təqribən 6 metrə yaxındır. 

 Tarixi dövr 
Kurqan Son Tunc – İlk Dəmir dövrünə aiddir. Yerüstü materiallar və arxeoloji tapıntılar bu dövrə məxsus olduğunu təsdiqləyir.

 Əhəmiyyəti 
Qazaxbəyli Kurqanı ölkə əhəmiyyətli abidə kimi qeydə alınıb və Azərbaycan Respublikasının mühafizəsi altındadır. Abidə, Azərbaycanın arxeoloji irsi baxımından mühüm obyektlərdən biridir. Qazaxbəyli Kürqanı Şərqi Anadolu, Cənubi Qafqaz və Şimali Mesopotamiya mədəni dairələri arasında baş vermiş qarşılıqlı təsirləri öyrənmək üçün mühüm mənbədir. Tapıntılar göstərir ki, bu ərazi əhəmiyyətli karvan yollarının yaxınlığında yerləşmiş və müxtəlif mədəniyyətlərin kəsişmə nöqtəsində olmuşdur. 

Kürqanın tədqiqi həm də Azərbaycanda kurqan tipli dəfn abidələrinin yayılma arealı və inkişaf mərhələlərini anlamağa kömək edir. Buradakı bəzi dəfnlərdə istifadə olunan ritual elementləri erkən mifoloji inanclarla əlaqələndirmək mümkündür.

 Tədqiqatlar 
1950-ci illərdə arxeoloq C.Ə. Xəlilov tərəfindən aparılan tədqiqatlar nəticəsində kurqanın ərazisində qədim qəbiristanlıq aşkar edilmiş və bu barədə elmi məqalələr dərc olunmuşdur. 

 Hazırkı vəziyyəti 
2019-cu ildə yol tikintisi zamanı kurqan ərazisində təsadüfən aşkar edilən qəbirlər nəticəsində Qazax-Tovuz arxeoloji ekspedisiyası tərəfindən xilasetmə qazıntıları aparılmışdır. Bu qazıntılar abidənin daha dərindən öyrənilməsinə imkan yaratmışdır. :contentReference[oaicite:8]{index=8}
 İstinadlar 

Kateqoriya:Kurqanlar