Filip Zimbardo

Filip Zimbardo (; ) —  amerikalı sosial psixoloq, tədqiqatçı, müəllif və psixologiya sahəsində ictimaiyyətə təsir göstərmiş məşhur alim. O, xüsusilə 1971-ci ildə həyata keçirdiyi məşhur Stenford həbsxana eksperimenti ilə tanınır. Zimbardo həm akademik fəaliyyətində, həm də kütləvi maarifləndirmə sahəsində psixologiyanın cəmiyyətə təsirini göstərməyə çalışmışdır.

 Bioqrafiyası 
Filip Zimbardo 1933-cü ildə ABŞ-ın Nyu-York şəhərində, İtalyan əsilli bir ailədə anadan olmuşdur. Uşaqlığı Nyu-Yorkun yoxsul Bronks bölgəsində keçmişdir. O, bu dövrdə sosial mühitin fərdi inkişaf və davranış üzərindəki təsirinə şəxsən şahid olmuşdur. Zimbardo Bruklin Kollecində bakalavr dərəcəsi almış və daha sonra Yel Universitetində psixologiya üzrə magistratura və doktorantura təhsili almışdır. 1959-cu ildə psixologiya üzrə fəlsəfə doktoru (PhD) adını qazanmışdır. Zimbardo psixologiya sahəsində müxtəlif universitetlərdə dərs demişdir, lakin onun ən uzunmüddətli akademik fəaliyyəti Stenford Universiteti ilə bağlı olmuşdur. O, burada uzun illər sosial psixologiya üzrə professor və tədqiqatçı kimi çalışmışdır.

O, sosial rollar, konformizm, itaətkarlıq, aqressiya, zaman təcrübəsi və əxlaqi məsuliyyət kimi mövzularda aparıcı tədqiqatlar aparmışdır. Zimbardonun elmi üslubu eksperimental yanaşma ilə real sosial problemlərin öyrənilməsinə əsaslanmışdır.

1971-ci ildə Filip Zimbardo rəhbərliyində keçirilmiş Stenford həbsxana eksperimenti sosial psixologiyada dönüş nöqtəsi hesab olunur. Bu eksperimentdə universitet tələbələri təsadüfi şəkildə "mühafizəçi" və "məhbus" rollarına bölünmüş və saxta bir həbsxana mühiti yaradılmışdır. Qısa müddət ərzində iştirakçılar rollara psixoloji cəhətdən uyğunlaşaraq həddindən artıq davranışlar sərgiləmiş və eksperiment yalnız altı gün sonra etik səbəblərlə dayandırılmışdır. Bu tədqiqat insan davranışının situasiyadan asılı olaraq necə dəyişə biləcəyini göstərmiş, həmçinin sosial rolların güclü psixoloji təsirini vurğulamışdır. Eksperiment psixologiyada etik standartların formalaşmasına və ictimai müzakirələrin yaranmasına səbəb olmuşdur.

Zimbardo 2003-cü ildə Lüsifer effekti () adlı kitabını nəşr etmişdir. Bu kitabda o, pisliyin psixoloji əsaslarını və normal insanların necə amansız davranışlar sərgiləyə biləcəyini izah etmişdir. Kitabda həm Stanford eksperimentinə, həm də Əbu-Qreyb həbsxanasında baş vermiş işgəncələrə geniş yer ayrılmışdır.

Zimbardo həmçinin Qəhrəmanlıq təsəvvürü layihəsi () adlı təşəbbüsə rəhbərlik edir. Bu layihə insanların gündəlik həyatda sosial ədalətsizliyə qarşı qəhrəmancasına davranışlar sərgiləməsini təşviq edir.

Filip Zimbardo psixologiyanın geniş kütlələrə çatdırılması istiqamətində mühüm fəaliyyət göstərmişdir. O, 1990-cı illərdə ABŞ-da məşhur olan “Discovering Psychology” adlı televiziya kursunun aparıcısı olmuş və psixologiyanın əsas anlayışlarını geniş auditoriyaya çatdırmışdır.

Onun apardığı araşdırmalar və çıxışlar TED platformasında, sənədli filmlərdə və universitet proqramlarında geniş şəkildə təqdim olunur.

Filip Zimbardo psixologiya sahəsindəki töhfələrinə görə bir çox mükafat və fəxri adlara layiq görülmüşdür. O, həmçinin Amerika Psixologiya Assosiasiyasının prezidenti olmuş və etik tədqiqat prinsiplərinin formalaşmasında rolu ilə tanınmışdır.

Filip Zimbardo 2024-cü il oktyabrın 14-də San Fransiskodakı evində, 91 yaşında vəfat edib.

 Əsərləri 





















 Həmçinin bax 
 Sosial psixoloqların siyahısı

 İstinadlar 

 Mənbə 
  At Researchgate.

 Xarici keçidlər 

 Zimbardo's official website
 The Shyness Clinic
 Curriculum Vitae
 The Heroic Imagination Project
 Discovering Psychology
 Stanford Prison Experiment
 Shyness Institute | Dr. Lynne Henderson | Shyness
 International Time Perspectives Network
 Philip G. Zimbardo (Social Psychology Network profile)
 Philip G. Zimbardo Papers (Stanford University Archives)



 Philip Zimbardo on the Lucifer Effect, in two parts
 "Critical Situations: The Evolution of a Situational Psychologist – A Conversation with Philip Zimbardo" (), Ideas Roadshow, 2016
 The Shy Break Free at Chicago Tribune
 Facing fears helps shyness, experts say