Avey Dövlət Tarix-Mədəniyyət Qoruğu

"Avey" Dövlət Tarix-Mədəniyyət Qoruğu — 1989-cu il 22 fevral tarixində Azərbaycan Nazirlər Sovetinin 99 nömrəli qərarı ilə Qazax rayonunda yaradılmış tarix-memarlıq qoruğu.

 Tarixi 

 Filialları 
Avey Dövlət Tarix-Mədəniyyət Qoruğunun sahəsi 3613 hektardır. Qoruğun 3 filialı mövcuddur.

 Əskipara filialı 
Qazax rayonunun Yuxarı Əskipara kəndindədir. Qoruğun ən geniş əraziyə malik filialı olub 2783 ha ərazini əhatə edir. Filial ərazisində V-VII əsrlərə aid alban məbədi, XII əsrə aid yeraltı su kəməri, qüllə, türbə, Qatır körpüsü, Kazım körpüsü, Qulucanlı körpüsü, Koroğlu qülləsi və qədim hamam qalıqları, XIV əsrdə salınan yeraltı yol, XVI əsrdə inşa edilən Şəhərgah qalası kimi abidələr mövcud olmuşdur. Kənd 8 iyun 1992-ci il tarixdə Ermənistan ordusu tərəfindən işğal edildikdən sonra bütün tarixi mədəniyyət abidələri dağıdılaraq yandırılıb.

 Damcılı filialı 
Qazax rayonunun Daş Salahlı kəndinin ərazisindədir. Filialın nəzdinə 800 ha sahə ayrılmışdır. Damcılı filialının ərazisinə dünya əhəmiyyətli arxeoloji abidə olan Damcılı mağara düşərgəsi və digər abidələr daxildir. Ərazidə ilk dəfə 1953–1957-ci illərdə arxeoloji qazıntılar aparılıb. Bu tədqiqatın nəticəsində Avey dağında daş dövrünə aid 30-a yaxın mağara və iki minə yaxın alət aşkar olunub. 2015-ci ilin yayında imzalanmış memorandum sənədinə əsasən yaponiyalı və azərbaycanlı mütəxəssislər bu ərazilərdə arxeoloji tədqiqat işləri aparmağa başlamışdırlar.

 Göyəzən filialı 
Qazax rayonunun Abbasbəyli kəndindədir. Sahəsi 30 ha olan filial Göyəzən dağının ərazini təşkil edir. Göyəzən dağının ətəklərində orta əsrlərə aid yeddi bürclü qala divarı və dördkünc bina qalıqları, həmçinin bir neçə mağara aşkar olunub. Dağın şimalında isə bir alban qalasının qalıqları tapılmışdır.

 Qoruğa daxil olan abidələr 
Avey Dövlət Tarix-Mədəniyyət Qoruğunun ərazisində 56 abidə qeydiyyata alınmışdır. Bu abidələrdən 1-i dünya, 33-ü ölkə, 22-si isə yerli əhəmiyyətlidir. Onların 15-i memarlıq, 36-sı arxeoloji, 5-i dekorativ tətbiqi-sənət nümunəsidir. Abidələrdən 13-ü sərhəd zolağında, 14-ü isə işğal altındadır.

Qoruq ərazisində yerləşən 18 müxtəlif tarixi abidənin adı isə qeydiyyata alınması üçün Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət Nazirliyinə təqdim olunmuşdur. Həmin abidələrdən 2-si işğal altındadır.

 Siyahı 
Bu siyahıda Avey Dövlət Tarix-Mədəniyyət Qoruğunun tabeliyində olan abidələrin adları və inventar nömrələri verilmişdir:

 Dünya əhəmiyyətli 
 Damcılı mağara düşərgəsi — İnventar № 24

 Ölkə əhəmiyyətli 
 Yuxarı Əskipara kəndində məbəd ― İnventar № 281
 Daş Salahlı kəndində alban məbədi ― İnventar № 283
 Tağlarbəyli yaşayış yeri ― İnventar № 1234
 Daş Salahlı kəndində yataq yeri yaşayış məskəni ― İnventar № 1235
 Börgün ağzı yaşayış yeri ― İnventar № 1240
 Daş Salahlı kurqanı ― İnventar № 1241
 Qanlı təpə yaşayış yeri ― İnventar № 1242
 Göl yeri yaşayış məskəni ― İnventar № 1244
 Boz təpə yaşayış yeri ― İnventar № 1245
 Bərgin ağzı kurqanları ― İnventar № 1246
 Daşlı çökək yaşayış yeri ― İnventar № 1247
 Daşlı çökək kurqanları ― İnventar № 1248
 Yovşanlı təpə kurqanları ― İnventar № 1249
 Ağ dərə kurqanları ― İnventar № 1250
 Daş Salahlı kəndində kurqanlar (3 ədəd) ― İnventar № 1251
 Çoban Qurban oğlu kurqanı ― İnventar № 1252
 Daş Salahlı kəndində kurqanlar ― İnventar № 1253
 Daş Salahlı kəndində təbii süni mağaralar (10-a qədər) ― İnventar № 1254
 Daş Salahlı kəndində su hovuzu (anbarı) ― İnventar № 1255
 Xalxal şəhərinin yeri ― İnventar № 1256
 Narın qalası ― İnventar № 1257
 Alban bütpərəst məbədi ― İnventar № 1258
 Qaya kasavarı yalaqlar ― İnventar № 1259
 Daş su anbarı (2 ədəd) ― İnventar № 1260
 Su hovuzu ― İnventar № 1261
 Yel dəyirmanının tikilisinin qalığı ― İnventar № 1262
 Qollu qaya qalaçası ― İnventar № 1263
 Rza Çal yaşayış yeri və qəbiristanlığı ― İnventar № 1264
 Alban qəbiristanlığı ― İnventar № 1265
 Damcılı mağarası ― İnventar № 1266
 Koroğlu mağarası ― İnventar № 1267
 Yeraltı yol ― İnventar № 1278
 Yeraltı su kəməri ― İnventar № 1279

 Yerli əhəmiyyətli 
 Damcılı bulağı ― İnventar № 4511
 Yuxarı Əskipara kəndində qüllə ― İnventar № 4518
 Qatır körpüsü ― İnventar № 4519
 Qızıl Hacılı körpüsü ― İnventar № 4520
 Kazım körpüsü ― İnventar № 4521
 Qulucanlı körpüsü ― İnventar № 4522
 Yuxarı Əskipara kəndində hamam qalıqları ― İnventar № 4523
 Koroğlu qalası ― İnventar № 4524
 Yuxarı Əskipara kəndində türbə ― İnventar № 4525
 Yuxarı Əskipara kəndində dəyirman ― İnventar № 4532
 Yuxarı Əskipara kəndində alban məbədi ― İnventar № 4533
 Göyəzən qalası ― İnventar № 4534
 Nəsib Ağa körpüsü ― İnventar № 4539
 Daş Salahlı kəndində bağça qəbiristanlığı ― İnventar № 5849
 Haqverdi Ağa körpüsü ― İnventar № 5850
 Qədir körpüsü ― İnventar № 5851
 Şəhərgah ― İnventar № 5852
 Daş Salahlı kəndində daş qoç fiquru ― İnventar № 6160
 Daş Salahlı kəndində daş qoç fiquru ― İnventar № 6161
 Daş Salahlı kəndində sənduqə ― İnventar № 6162
 Daş Salahlı kəndində sənduqə ― İnventar № 6163
 Daş Salahlı kəndində sənduqə ― İnventar № 6164
 Abbasbəyli kənd qəbiristanlığı (1 sənduqə, ərəb əlifbalı qəbirlər)
 Tağlarbəyli kənd qəbiristanlığı (1 sənduqə)
 Tağlarbəyli kənd qəbiristanlığı (pir)
 Tağlarbəyli kənd qəbiristanlığı (at fiquru)
 Alpout kənd qəbiristanlığı (at fiquru)
 Göyəzən dağında bəzəkli başdaşı
 Şəkər qala məbəd kompleksi
 Məmməd Koxa bulağı
 Safa bulağı
 Kor bulaq
 Qocamanlı bulağı
 Cəfər bulağı

 Həmçinin bax 

 Qazax rayonunun tarix-memarlıq abidələrinin siyahısı
 Avey dağı
 Avey

 İstinadlar 

 Xarici keçidlər 


Kateqoriya:1989-cu ildə Azərbaycanda yarananlar
Kateqoriya:Azərbaycan qoruqları
Kateqoriya:Qazax abidələri
Kateqoriya:Qazax rayonunun abidələri