Meri Haas

Meri Haas(; ) — amerikalı dilçi, Şimali Amerikanın yerli dilləri, tay dili və tarixi dilçilik sahəsində ixtisaslaşmışdı. Haas Amerika Dilçilik Cəmiyyətinin prezidenti vəzifəsində çalışmışdı. Amerika İncəsənət və Elmlər Akademiyasının üzvü və Milli Elmlər Akademiyasının üzvü seçilmişdi.

Həyatı və təhsili
Haas İndiana ştatının Riçmond şəhərində anadan olmuşdur. O orta məktəbi və Earlham Kollecini Riçmondda bitirib.
1935-ci ildə 25 yaşında olarkən Yel Universitetində dilçilik üzrə doktorantura təhsilini tamamlamış və "Tunika Dilinin Qrammatikası" adlı dissertasiya yazmışdır.
1930-cu illərdə Haas Tunika dilinin son ana dili daşıyıcısı olan Sesostri Youçiqant ilə işləyərək geniş mətnlər və lüğətlər hazırlamışdır.
O, 1931-ci ildə həmkarı, dilçi Morris Svodeş ilə evlənmişdir. Onlar 1937-ci ildə boşandılar.

Karyera və tədqiqat
Dilçilik fəaliyyəti
Haas, Çikaqo Universitetində müqayisəli filologiya üzrə magistr təhsili alıb. O, daha sonra Yale Universitetinə gedəcəyi Edvard Sapirin rəhbərliyi altında çalışıb. O, yay aylarında müxtəlif dilləri öyrənərək dilçilik sahəsində sahə araşdırmaları üzrə uzunmüddətli karyerasına başlamışdır.

1931–1941-ci illər arasında Haas Vakaşan dil ailəsinə aid olan Nitinat (Ditidaht) dilini və əsasən Amerika Birləşmiş Ştatlarının cənub-şərqində danışılan bir sıra dilləri tədqiq edib: Tunika, Natçez, Krik dili, Koasati, Çoktaş, Alabama, Çeroki və Hiçiti.

Onun ilk elmi məqaləsi "O biri dünyaya səfər: Nitinat mətnləri" adlanırdı və Morris Svodeş ilə birlikdə yazılmış bu əsər 1933-cü ildə dərc edilmişdir.

Qısa müddət sonra Haas, Oklahoma ştatında Natçez dilinin son iki ana dili daşıyıcısı olan Vatt Sam və Nansi Raven ilə sahə araşdırmaları aparıb. Onun geniş, lakin nəşr olunmamış sahə qeydləri artıq ölü hesab edilən bu dil haqqında ən etibarlı mənbə kimi tanınır.

Haas Krik dili üzərində də geniş tədqiqat aparıb və bu dildə ətraflı mətnlər toplayan ilk müasir dilçi olub.  Onun Krik mətnləri ölümündən sonra Cak Martin, Marqaret Makkeyn Mauldin və Huanita Makqirt tərəfindən redaktə edilərək nəşr olunub.

Kaliforniya-Berkli Universitetində karyera
İkinci Dünya müharibəsi zamanı ABŞ hökuməti Cənub-Şərqi Asiya dillərinin öyrənilməsini və tədrisini müharibə səyləri üçün vacib hesab edirdi. Kaliforniya Universitetinin (Berkeley) Orduya Xüsusi Təlim Proqramı çərçivəsində Haas tay dili tədrisi üçün xüsusi bir proqram hazırladı.

Onun "Tay-İngilis Tələbə Lüğəti" (1964-cü ildə nəşr olunmuşdur) bu gün də istifadə edilməkdədir.

1948-ci ildə Kaliforniya Universitetinin (Berkeley) Şərq Dilləri Departamentində tay dili və dilçilik üzrə assistant professor vəzifəsinə təyin edildi. O, bu təyinatını Piter Boodbergə bağlayırdı və onu "qadın alimlərə yanaşmada dövründən irəlidə olan şəxs" kimi təsvir edirdi.

1953-cü ildə UC-Berkli Dilçilik Departamentinin qurucu üzvlərindən biri oldu. O, uzun illər bu departamentin rəhbəri və 1953–1977-ci illərdə Berkeleydə Kaliforniya Yerli Dilləri Araşdırma Layihəsinin direktoru olmuşdur.

Haas, 1977-ci ildə Berkeleydən təqaüdə çıxdı və 1984-cü ildə Berkeley Fellov seçildi.

Meri Haas 17 may 1996-cı ildə, 86 yaşında, Kaliforniyanın Berkeley şəhərindəki evində vəfat etdi.

Tədrisdə rolu
Haas dilçilik tədrisinə və dilçinin dil tədrisindəki roluna olan bağlılığı ilə tanınırdı. Onun tələbəsi Karl Teeter, Haas haqqında yazdığı nekroloqda qeyd etmişdi ki, o, Edvard Sapir və Franz Boas birlikdə götürüldüyündən daha çox Amerikanist dilçi yetişdirmişdir. Haas, 100-dən çox doktorant tələbənin Amerikanist dilçilik sahəsində sahə araşdırmalarına rəhbərlik etmişdir.

O, Kaliforniya Yerli Dilləri Araşdırma Layihəsinin qurucusu və direktoru kimi 50-yə yaxın dissertasiyanın elmi rəhbəri olmuşdur. Onun yetirmələri arasında gələcəkdə dilçilik sahəsində nüfuz qazanmış bir çox alim var idi. Bunlara Uilliam Brayt (Karok), Uilliam Şipley (Maidu), Robert Osvalt (Kashaya), Karl Teeter (Wiyot), Katerine Kallaqan (Penutian), Marqaret Lanqdon (Diegueño), Salli Maklendon (Şərqi Pomo), Viktor Qolla (Hupa), Mark Okrand (Mutsun), Kennet Vistler (Proto-Wintun), Douqlas Parks (Pawnee və Arikara) və Uilliam Yakobsen (Washo) daxildir.

Mükafatları və fəxri fərmanları
1963-cü ildə Haas Amerika Dilçilik Cəmiyyətinin prezidenti vəzifəsində çalışdı. 1964-cü ildə Quggenheim təqaüdü aldı. 1974-cü ildə Amerika İncəsənət və Elmlər Akademiyasının üzvü seçildi  və 1978-ci ildə Milli Elmlər Akademiyasına üzv seçildi. 1975-ci ildə Şimal-Qərb Universiteti, 1976-cı ildə Çikaqo Universiteti, 1980-ci ildə Earlham Kolleci və Ohio Dövlət Universiteti ona fəxri doktorluq dərəcəsi verdi.

Görkəmli tələbələri
Haas bir çox tanınmış dilçini yetişdirmişdir, bunlar arasında aşağıdakı şəxslər var:

 Ceyms Matisoff
 Marqaret Lenqdon
 Terrens Kaufman
 Entoni C. Vudberi
 Uilyam Brayt
 Uilyam Foli
 Con Bois
 Vik Miller
 Uilyam Şipli
 Karl Titer
 Uilyam Stertevant
 Mark Okrand

Seçilmiş nəşrləri
 The Thai system of writing, 1943. American Council of Learned Societies.
 Spoken Thai, 1945 [co-authored with Heng R. Subhanka]. Linguistic Society of America.
 Thai reader, 1945, Berkeley.
 Tunica texts, 1950. University of California publications in linguistics, 6.1. Berkeley: University of California Press. 173pp.
 Thai vocabulary, 1955. American Council of Learned Societies. 
 The prehistory of languages, 1960. Mouton. [Reprint 2018] 
 Thai-English student's dictionary, 1964. Stanford University Press. 
 Language, culture, and history : essays, 1978. Stanford University Press. 
 Creek (Muskogee) texts, 2015. [co-authored with James H. Hill]. University of California Press. 

 İstinadlar