Böyük Teodorix

Böyük Teodorix (, , , , , ; ) — Ostqot krallığının hökmdarlarından biri, 454-526-cı illərdə hökmranlıq etmiş və Avropada Ostqotlar dövrünün ən əhəmiyyətli şəxsiyyətlərindən biri olmuşdur. O, Ostqotları İtaliyanın böyük hissəsində birləşdirərək güclü bir dövlət qurmuş və Roma imperiyasının mirasını davam etdirmək üçün bir çox siyasi və mədəni islahatlar həyata keçirmişdir.

 Həyatı 
Teodorix, 454-cü ildə doğulmuşdur. O, Ostqot qəbiləsinin rəhbəri olan Teodorixin oğludur. Ostqotlar, V əsrin əvvəllərində Hun imperiyasının parçalanmasından sonra İtaliya və Qərbi Avropanın müxtəlif bölgələrinə yayılmağa başlamışdılar.  Teodorixin həyatında ən əhəmiyyətli hadisələrdən biri, 471-ci ildə, 17 yaşında, Qərbi Roma imperatoru Avitus tərəfindən Ostqotların Roma imperiyası ilə ittifaq bağlamağa məcbur edilməsidir. Teodorix, Ostqotların krallığını qurmaq üçün böyük mübarizələr aparmışdır.

 Hakimiyyətə gəlişi 
493-cü ildə  Qərbi Roma imperatorluğunun sonuncu imperatoru Romlus Avqustusu devirmiş və İtaliyaya Ostqotlar hakimiyyətini gətirmişdir. Bu hadisə, həmçinin, Qərbi Roma imperatorluğunun rəsmi olaraq sona çatmasını qeyd etmişdir. Teodorix Roma və İtaliya torpaqlarında öz hökmdarlığını qurmadan əvvəl, o, İtaliya üzərində Roma imperiyasının mirasını davam etdirmək məqsədini güdərək güclü bir hərbi strateji plan qurmuşdur.

Teodorixin hakimiyyəti dövründə İtaliya, Ostqotların mərkəzi olmuşdur, amma Teodorix həm də Roma imperiyasının köklərinə çox hörmətlə yanaşmışdır. Onun siyasətində, həm Roma mədəniyyətini qorumaq, həm də Ostqotların müstəqilliyini və gücünü saxlamaq məqsədini izləmək önəmlidir. Teodorix dövründə Ravenna şəhəri, Ostqot mədəniyyətinin mərkəzinə çevrilmişdir. O, həmçinin Roma imperiyasının mirasını qorumağa çalışan bir hökmdar idi və qədim Roma abidələrinin bərpasına diqqət yetirmişdir. Ravenna şəhərindəki Teodorix Mavzoleyi və Sant'Apollinare Nuovo Bazilikası bu dövrün ən mühüm memarlıq nümunələrindəndir. Teodorix, katolik xristianlığının inkişafına mane olmadan, dini tolerantlıq siyasəti izləyirdi. O, katoliklər və arianlar arasında din baxımından balans yaratmağa çalışırdı. Onun özü arian xristianı olsa da, həm katoliklərə, həm də digər dini icmalara sərbəst ibadət etməyə icazə vermişdir.

Teodorix, Roma imperiyasının hüquq sistemini qoruyub saxlayaraq Ostqotların öz qayda-qanunlarını tətbiq etməyə çalışdı. O, Teodorix Kodeksi () adlı qanunlar toplusu hazırladı ki, bu da həm Ostqotların, həm də yerli əhalinin hüquqlarını nizamlayan mühüm bir sənəd olmuşdur.

 Hərbi fəaliyyətləri 
Teodorixin ən mühüm hərbi uğurlarından biri, 507-ci ildə Franklar krallığına qarşı aparılan döyüşlərdir. Bu döyüşdə  Franklar krallığının lideri I Klodvikə qarşı qalib gəlmişdir. Teodorixin Franklar üzərindəki qələbəsi, onun Avropada daha geniş əraziyə sahib olmasını təmin etdi. O, həmçinin, Visiqotlar və digər qerman xalqları ilə də mübarizələr aparmışdır. Teodorix, həmçinin, Bizans imperiyası ilə qarşıdurmalarda iştirak etmişdir. Bizans imperatoru I Yustinian tərəfindən hədələnən Ostqotlar, Bizansın İtaliya üzərində iddialarını rədd edərək, öz müstəqilliklərini qorumağa çalışmışdır.

 Vəfatı və irsi 
Teodorix 526-cı ildə vəfat etmişdir. Onun ölümündən sonra Ostqot krallığı ziddiyyətlər və daxili çəkişmələr səbəbindən zəifləməyə başlamışdır. Oğlu Atalarik, Teodorixin yerinə taxta çıxsa da, onun hakimiyyəti stabil olmayıb. Atalarikin zəif rəhbərliyi, Ostqot krallığının Bizans imperiyası tərəfindən 535-554-cü illərdə işğalına gətirib çıxarmışdır. Teodorix, həm Roma imperiyasının mirasını yaşadaraq, həm də Ostqot xalqının öz müstəqil dövlətini qurmasına imkan verərək Avropanın tarixinə mühüm bir şəxsiyyət olaraq daxil olmuşdur. O, həm döyüşçü, həm də siyasətçi olaraq, əhəmiyyətli bir lider olmuş və Avropanın qərb hissəsindəki qlobal güclərin mübarizələrində öz yerini tapmışdır. Onun hakimiyyəti dövründə İtaliya, mədəniyyət, memarlıq və iqtisadi inkişaf baxımından əhəmiyyətli dərəcədə inkişaf etmişdir. Teodorixin mirası həm də onun Roma imperiyasının mədəniyyətini və hüquq sistemini qorumağa çalışması ilə yanaşı, dini tolerantlıq siyasəti ilə də qeyd olunur. Onun dövründə Ostqotlar, həm Roma, həm də Qərbi Avropa mədəniyyətlərinin birləşməsinə uğurla rəhbərlik etmişdir.

 İstinadlar 

 Ədəbiyyat 




























Əlavə ədəbiyyat
 Andreas Goltz, Barbar – König – Tyrann. Das Bild Theoderichs des Großen in der Überlieferung des 5. bis 9. Jahrhunderts (Berlin: de Gruyter 2008) (Millenium-Studien zu Kultur und Geschichte des ersten Jahrtausends n. Chr., 12).






 Theodoric the Great at MiddleAges.net
 Theodoric the Goth, 1897, by Thomas Hodgkin, from Project Gutenberg