Bazar sosializmi

Bazar sosializmi — istehsal vasitələrinin ictimai mülkiyyətə və ya kollektiv mülkiyyətə əsaslandığı, lakin iqtisadi fəaliyyətin bazar mexanizmləri ilə tənzimləndiyi iqtisadi sistem.  Bu modeldə müəssisələr ictimai və ya kooperativ şəkildə idarə olunur və məhsul və xidmətlərin paylanması bazar vasitəsilə həyata keçirilir.

 Tarixi 
Bazar sosializmi ideyası XX əsrin əvvəllərində kapitalist bazar mexanizmləri ilə sosialist ictimai mülkiyyət anlayışını birləşdirmək istəyən nəzəriyyəçilər tərəfindən irəli sürülmüşdür. Xüsusilə Oskar Lanqe və Abba Lerner kimi iqtisadçılar bazar sosializminin həm səmərəli, həm də ədalətli iqtisadi sistem ola biləcəyini müdafiə edirdilər. 1930-cu illərdə Bazar sosializmi mübahisəsi zamanı Lange ilə Lüdviq fon Mizes və Fridrix fon Hayek arasında ciddi müzakirələr baş verdi. Mizes və Hayek planlı iqtisadiyyatın bazar siqnallarını və qiymət mexanizmini təhrif etdiyini müdafiə etsə də, Lanqe bazarın dövlət müəssisələri tərəfindən simulyasiya oluna biləcəyini göstərməyə çalışdı. İkinci Dünya müharibəsindən sonra bazar sosializmi praktiki olaraq ən çox Yuqoslaviyada tətbiq olunmuşdur. İosip Broz Titonun rəhbərliyi altında formalaşan “özünüidarəetməli sosializm” modeli kooperativlərə və işçi özünüidarəsinə əsaslanırdı, lakin bazar qiymətləri vasitəsilə resurs bölgüsü qorunurdu. Daha sonra Macarıstan, Polşa və Çexoslovakiya kimi bəzi Şərqi Avropa ölkələrində də oxşar mexanizmlər sınaqdan keçirilmişdir.

 Siyasi ideologiyalarla əlaqəsi 
Bazar sosializmi müxtəlif siyasi ideologiyalarla fərqli formada əlaqələndirilə bilər:
 Sosial-demokratiya – bazar sosializmi çox vaxt sosial-demokrat hökumətlər tərəfindən dəstəklənən modellə uyğun gəlir. Bu yanaşmada dövlət bazar iqtisadiyyatını qəbul edir, lakin güclü sosial müdafiə və yenidən bölüşdürmə mexanizmləri ilə onu balanslaşdırır.
 Demokratik sosializm – demokratik sosialistlər bazar sosializmini mülkiyyətin demokratik formaları və işçilərin öz müəssisələri üzərində nəzarəti ilə birləşdirirlər. Onlar dövlət müdaxiləsini və əmək hüquqlarının qorunmasını vacib sayırlar.
 Marksizm – ənənəvi marksist yanaşma bazar mexanizmini kapitalizmin bir hissəsi kimi qəbul edir və tamamilə ləğv edilməsini nəzərdə tutur. Buna görə də marksistlər bazar sosializmini tez-tez yarı yolda qalmış və qeyri-müəyyən bir sistem kimi tənqid edirlər. (3rd edition; the passage about flat taxation was altered by the author in this edition, which is acknowledged in this online edition's footnote 8. This sentence replaced in the 3rd ed. a sentence of the original: "It is partial taxation, which is a mild form of robbery".
 Anarxo-sosializm və libertar sosializm – bu ideologiyalar mərkəzləşdirilmiş dövlət müdaxiləsinə qarşı çıxdıqları üçün, bəzən kooperativ bazarların qeyri-mərkəzləşdirilmiş formada fəaliyyət göstərməsini dəstəkləyən bazar sosializmi variantlarına açıq yanaşırlar.
 Ekoloji sosializm – ekoloji sosialistlər bazar mexanizminin təbiətə verdiyi zərəri tənqid etsələr də, bəziləri idarə olunan və ətraf mühitlə uyğunlaşdırılmış bazar sosializmini keçid modeli kimi qəbul edirlər.

 Həmçinin bax 
 Sosializm
 Planlı iqtisadiyyat
 Kooperativlər
 Yuqoslaviya iqtisadi modeli

 İstinadlar 

 Ədəbiyyat 

 Alejandro Agafonow (2012). "The Austrian Dehomogenization Debate, or the Possibility of a Hayekian Planner," Review of Political Economy, Vol. 24, No. 02.
 Chartier, Gary; Johnson, Charles W. (2011). Markets Not Capitalism: Individualist Anarchism Against Bosses, Inequality, Corporate Power, and Structural Poverty. Brooklyn, NY:Minor Compositions/Autonomedia
 Bertell Ollman ed. (1998). Market Socialism: the Debate Among Socialists, with other contributions by James Lawler, Hillel Ticktin and David Schewikart. Preview.







 Xarici keçidlər 


Kateqoriya:İqtisadi sistemlər
Kateqoriya:Sosializm
Kateqoriya:Alternativ iqtisadi modellər
Kateqoriya:Müqayisəli iqtisadi sistemlər