Yeji Neyman

Yeji Neyman (; ) — polyak-amerikalı statistik, statistik hipotez testlərinin riyazi əsaslarının müəlliflərindən biri. Neyman, XX əsr statistik elminin formalaşmasında həlledici rol oynamış, eksperimental dizayn, ehtimal nəzəriyyəsi və nümunə seçmə üzrə əsaslı töhfələr vermişdir.

 Bioqrafiyası 
Neyman 1894-cü ildə o dövrdə Rusiya imperiyasına aid olan Benderı şəhərində anadan olmuşdur. O, əvvəlcə Xarkov Universitetində riyaziyyat üzrə təhsil almış, daha sonra Polşaya qayıdaraq Varşava Universitetində elmi fəaliyyətini davam etdirmişdir. Doktorluq işini 1924-cü ildə məşhur statistik tədqiqatçı Tadeuş Banaxeviçin rəhbərliyi altında tamamlamışdır.

Neymanın elmi irsi əsasən statistik hipotez testləri, etibarlılıq intervalları və nümunə seçmə nəzəriyyəsi ilə bağlıdır. O, 1930-cu illərdə britaniyalı statistik Eqon Pirson ilə birlikdə məşhur Neyman–Pirson lemmasını inkişaf etdirmişdir. Bu nəticə statistik testlərdə sıfır və alternativ hipotezlər arasında seçim üçün optimal testlərin qurulmasında fundamental rol oynayır. Bu yanaşma, Ronald Fişerin təqdim etdiyi p-dəyəri əsaslı test yanaşmasından fərqli olaraq, qərarvermə və səhv növlərinin (tip I və tip II səhvləri) nəzərə alındığı daha sistemli model təqdim edir.

Neyman həmçinin etibarlılıq intervalları anlayışının əsasını qoymuşdur. Bu yanaşma statistik parametrlərin müəyyən əminliklə hansı intervalda yerləşdiyini göstərmək məqsədi daşıyır və bu gün elmi məqalələrdə geniş şəkildə tətbiq olunur.Neyman, Jerzy. 1923 [1990]. “On the Application of Probability Theory to Agricultural Experiments. Essay on Principles. Section 9.” Statistical Science 5 (4): 465–472. Trans. Dorota Dabrowska and Terence P. Speed.

1938-ci ildə Neyman ABŞ-a köçmüş və Kaliforniya Universitetinin Berkli kampusunda Statistikada Tədqiqat Laboratoriyasını qurmuşdur. O, burada statistik təhsil və tədqiqatların inkişafında aparıcı rol oynamışdır. Onun rəhbərliyi altında Berkeley statistik məktəbi formalaşmış və bir çox tanınmış statistiklərin yetişməsinə zəmin yaratmışdır.

Yeji Neyman statistik metodları yalnız nəzəri səviyyədə deyil, tətbiqi sahələrdə də inkişaf etdirmişdir. O, xüsusilə kənd təsərrüfatı sınaqları, nüvə fizikasında ölçmə qeyri-müəyyənlikləri, əhali siyahıyaalması və nümunə seçmə modelləri kimi sahələrdə tədqiqatlar aparmışdır. II Dünya müharibəsi dövründə Neyman ABŞ Müdafiə Nazirliyi üçün statistik proqnoz modelləri üzərində işləmişdir.

Neymanın yanaşmaları müasir statistik nəzəriyyənin əsaslarını təşkil edir. Onun Neyman–Pirson nəzəriyyəsi, etibarlılıq intervalları və qərar nəzəriyyəsinə verdiyi töhfələr statistik metodların riyazi əsaslı və ciddi formada qurulmasına imkan yaratmışdır. Onun işləri bu gün tibbi tədqiqatlardan tutmuş sosial elmlərə qədər geniş sahələrdə tətbiq olunur.

 İstinadlar 

 Ədəbiyyat 

 Fisher, Ronald "Statistical methods and scientific induction" Journal of the Royal Statistical Society, Series B 17 (1955), 69–78. (criticism of statistical theories of Jerzy Neyman and Abraham Wald)
  (reply to Fisher 1955)
 Reid, Constance, Jerzy Neyman—From Life, Springer Verlag, (1982), .

 Xarici keçidlər 

 ASA biographical article by Chin Long Chiang
 Biography of Jerzy Neyman from the Institute for Operations Research and the Management Sciences

Kateqoriya:Statistika
Kateqoriya:Riyaziyyatçılar
Kateqoriya:Amerika alimləri
Kateqoriya:Polyak alimlər