Coan Klark

Coan Elizabet Louter Myurrey, (qızlıq soyadı Klark; ) — ingilis kriptoanalitik və numizmat; İkinci Dünya Müharibəsi zamanı Bleçli Parkda kodları sındıran ingilis kriptoanalitiki və numizmat olmuşdur. O, şəxsi şöhrət arzusunda olmasa da, almanların məxfi rabitəsini deşifrə edən Eniqma layihəsindəki rolu ona bir sıra mükafatlar və fəxri adlar qazandırmışdır. 1946-cı ildə Britaniya İmperiyası Ordeninin üzvü adına layiq görülmüşdür."No. 37412". The London Gazette (Supplement). 28 December 1945. səh. 290.

 Həyatının erkən dövrü və təhsili 
Coan Elizabet Louter Klark 24 iyun 1917-ci ildə İngiltərənin London şəhərinin Vest Norvud bölgəsində anadan olmuşdur. Doroti (Fulford) və keşiş Uilyam Kemp Louter Klarkın ailəsində böyümüşdür. Onun üç qardaşı və bir bacısı var idi.

O, Cənubi Londonda Dalviç Qızlar Liseyində təhsil almış və 1936-cı ildə Kembric Universitetinin Nyunhem Kollecinə təqaüdlə qəbul olunmuşdur. Universitetdə riyaziyyat üzrə oxuyarkən riyaziyyatçı Qordon Uelçmən onun istedadının fərqinə varmış və akademik rəhbəri olmuşdur.

Klark riyaziyyat üzrə ikiqat birinci dərəcəli nəticə əldə etmiş və Vrangler (Kembricdə riyaziyyat üzrə yüksək nəticə göstərən tələbə) adını almışdır. O, Filippa Fosett mükafatı və Helen Qladstoun təqaüdü ilə təltif olunmuşdur. Lakin, Kenbric Universiteti 1948-ci ilə qədər yalnız kişilərə rəsmi diplom verdiyi üçün Klark tam ali dərəcə ilə məzun ola bilməmişdir.

 Karyerası 
İkinci Dünya Müharibəsinin başlamasından əvvəl Qordon Uelçmən və üç digər aparıcı riyaziyyatçı Böyük Britaniyanın Dövlət Kod və Şifrə Məktəbinə cəlb olunmuşdu. Onların məqsədi Alman Eniqma Kodunu sındırmaq idi. Eniqma cihazı almanların mesajlarını şifrələmək üçün istifadə edilirdi və sındırılması qeyri-mümkün hesab olunurdu. İyun 1940-cı ildə Uelçman, Klarka "maraqlı bir iş" təklifi edərək onu Bletçli Parka dəvət etdi. O, 17 iyun 1940-cı ildə işə başladı və ilk olaraq "Qızlar" adlanan qadınlar qrupunda katibə işləri ilə məşğul oldu. Klark, Bletçli Parkda yalnız bir başqa qadın kriptoanalitikin olduğunu qeyd etmişdir. Daha sonra Klark Alan Turinq ilə birlikdə Hut 8 bölməsində çalışdı. O, Turinq tərəfindən yaradılmış Banburismus adlı kriptoanalitik prosesdə yeganə qadın mütəxəssis oldu. Bu metod, kodların açılması üçün bombes (elektromexaniki cihazların) istifadəsini azaltmağa kömək edirdi. Klarka dil biliyi olmadığı halda "Linqvist Dərəcəsi" verilmişdi ki, bu da onun iş yükünü və əhəmiyyətini tanımaq üçün edilmişdi.

1941-ci ildə almanların dəniz şifrələrini açmaq üçün istifadə olunan cihazlar və kodlar ələ keçirildi. Bu məlumat əldə edilməmişdən əvvəl, alman sualtı gəmiləri mart-iyun 1941-ci illər arasında ayda 282,000 ton müttəfiq gəmilərini batırmışdı. Klark və komandası bu rəqəmi noyabr ayına qədər 62,000 tona endirməyi bacardı. 1944-cü ildə o, Hut 8-in müavini vəzifəsinə yüksəldi, lakin qadın olduğu üçün daha yüksək vəzifəyə keçidi məhdudlaşdırıldı və kişilərdən daha az maaş aldı (həftədə cəmi 2 funt sterlinq).Good, Irving John, (1993) p. 157.

 Turinq ilə münasibətləri 
link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:JOAN_CLARKE_1917%E2%80%931996_Code-breaker_lived_here.jpg|thumb|275x275px|Coan Klark üçün İngilis irsi mavi lövhəsi
Klark və Turinq çox yaxın dost idilər və Turinqin ömrünün sonuna qədər bu dostluq davam etdi. Onlar oxşar maraqlara sahib idilər və çox vaxtlarını birlikdə keçirirdilər. 1941-ci ilin əvvəllərində Turinq Klarka evlilik təklifi etdi və onu ailəsi ilə tanış etdi. Lakin o, bir müddət sonra Klarka homoseksual olduğunu etiraf etdi. Klark bu xəbəri təəccüblə qarşılamadı. Daha sonra Uelsdə birlikdə tətil etdikdən sonra Turinq nişanı ləğv etməyə qərar verdi və cütlük ayrıldı. Klark sonralar müsahibələrində Turinqin homoseksual olduğunu əvvəldən şübhələndiyini etiraf etmişdi.

 Müharibədən sonra 
Coan Klark 1946-cı ildə Britaniya Ordusu Ordeni ilə təltif olundu.  Müharibədən sonra Böyük Britaniyanın Hökumət Rabitə Qərargahında işləməyə başladı.

1947-ci ildə o, zabit Con Kennedi Ronald Myurrey ilə tanış oldu və 26 iyul 1952-ci ildə evləndilər. Onlar Şotlandiyanın Kreyl şəhərində yaşadılar. 1962-ci ildə yenidən Böyük Britaniyanın Hökumət Rabitə Qərargahında işləməyə başladılar və Klark 1977-ci ildə 60 yaşında təqaüdə çıxdı.

Əri 1986-cı ildə vəfat etdikdən sonra, Klark Oksfordşirdəki Hedinqton bölgəsinə köçdü və numizmatika sahəsində tədqiqatlarını davam etdirdi. Falkland Müharibəsi (1982) zamanı Argentinanın Santa Fe sualtı gəmisinin izini tapmaq üçün Böyük Britaniyanın Hökumət Rabitə Qərargahının işinə dəstək verdiyi güman edilir.

 Numizmatik maraqları 
Klark, həyat yoldaşı sayəsində 16-17-ci əsr Şotlandiya sikkələri ilə maraqlanmağa başladı. O, Şotlandiya kralı III Ceyms və IV Ceyms dövründə dövriyyədə olan qızıl unicorn və ağır qroat sikkələrinin ardıcıllığını müəyyən etdi. 1986-cı ildə Britaniya Numizmatika Cəmiyyəti tərəfindən Sanford Saltus Qızıl Medalı ilə təltif olundu.

 Ölümü 
4 sentyabr 1996-cı ildə Hedinqton Kuorridə Larkfilds 7 ünvanında yerləşən evində vəfat etdi.

 İstinadlar