Sübutlara əsaslanan kitabxana və informasiya təcrübəsi

Sübutlara əsaslanan kitabxana və informasiya təcrübəsi (, qısaca EBLIP) — kitabxana və informasiya sahəsində qəbul edilən qərarların elmi tədqiqatlar, praktik təcrübə və istifadəçi ehtiyacları əsasında verilməsinə yönəlmiş metodoloji yanaşma. Bu konsepsiya sübutlara əsaslanan tibbi modeldən ilham alaraq kitabxana fəaliyyətlərinə uyğunlaşdırılmışdır.

EBLIP-in əsas məqsədi kitabxanaçıların və informasiya mütəxəssislərinin qərarvermə prosesini sistemləşdirmək, bu qərarların mötəbər sübutlarla əsaslandırılmasını təmin etməkdir. Belə yanaşma xidmətlərin keyfiyyətinin yüksəlməsinə, istifadəçi məmnuniyyətinin artmasına və resursların daha səmərəli idarə olunmasına səbəb olur.

Sübutlara əsaslanan yanaşma kitabxana və informasiya xidmətlərinin daha şəffaf, ölçülə bilən və nəticə yönümlü şəkildə idarə olunmasına şərait yaradır. Bu metodoloji çərçivə həm qərarverici kitabxanaçılar üçün etibarlı dəstək mexanizmi, həm də istifadəçilər üçün daha uyğun və effektiv xidmət təminatı deməkdir. EBLIP, informasiya cəmiyyətində çevik, elmi əsaslı və istifadəçiyə yönəlmiş kitabxana fəaliyyətlərinin qurulması üçün müasir və dayanıqlı model kimi çıxış edir.

 Əsas mənbələri və qərarverici çərçivə 
Sübutlara əsaslanan kitabxana və informasiya təcrübəsi bir neçə əsas komponent üzərində qurulur. Bu yanaşmanın effektivliyi, qərarların elmi sübutlara, praktik təcrübəyə və istifadəçi ehtiyaclarına əsaslanması ilə şərtlənir. Ən önəmli mənbə kitabxana və informasiya elmləri sahəsində aparılmış empirik tədqiqatlar, qiymətləndirmə hesabatları və statistikalardır. Bu sübutlar kitabxanaçının real xidmət şəraitində qazandığı peşəkar təcrübə ilə birlikdə tətbiq edilir. Konkret istifadəçi qruplarının davranışları, dəyərləri və gözləntiləri də nəzərə alınaraq balanslı qərarlar verilir.

 Metodoloji mərhələlər 
Sübutlara əsaslanan yanaşmanın tətbiqi müəyyən mərhələlərlə həyata keçirilir. İlk olaraq, kitabxana fəaliyyəti çərçivəsində mövcud problem və ya qərarverici məsələ aydınlaşdırılır. Daha sonra, bu məsələ ilə bağlı aktual və uyğun elmi sübutlar toplanır. Toplanmış sübutlar obyektiv şəkildə dəyərləndirilir, etibarlılığı və praktikaya uyğunluğu təhlil edilir. Sübutlar praktik qərarlara çevrilərək real mühitə tətbiq olunur. Nəhayət, həyata keçirilmiş qərarların təsiri ölçülür, nəticələr qiymətləndirilir və gələcək təkmilləşdirmələr üçün əsas kimi istifadə olunur.

EBLIP çərçivəsində müxtəlif metodoloji yanaşmalardan istifadə edilir. Ən geniş yayılmış metodlardan biri sistemli ədəbiyyat icmallarına əsaslanaraq qərarvermədir. Təcrübəyə əsaslanan məlumat bazaları, istifadəçi araşdırmaları və sorğular da sübutların toplanmasında mühüm yer tutur. A/B testləri, xidmətlərin statistikasının analizi və performans göstəricilərinin izlənməsi qərarların obyektivliyini artırır. Bəzi kitabxanalarda isə "Return on Engagement" kimi qiymətləndirmə çərçivələri tətbiq olunaraq istifadəçi qarşılıqlı əlaqələrinin faydası ölçülür.Eldredge J.D. (2000). Evidence-based librarianship: an overview. Bulletin of the Medical Library Association, 88(4), pp. 289–302. 

 Tətbiq sahələri 
Sübutlara əsaslanan yanaşma kitabxanaların müxtəlif sahələrində geniş şəkildə tətbiq oluna bilər. Akademik kitabxanalarda istifadəçi xidmətlərinin təkmilləşdirilməsi, elektron resursların effektiv idarə olunması bu yanaşmanın ən çox istifadə edildiyi istiqamətlərdəndir. İctimai kitabxanalarda isə istifadəçi ehtiyaclarının düzgün qiymətləndirilməsi və onların maraqlarına cavab verən proqramların planlaşdırılması üçün EBLIP metodu faydalıdır. Həmçinin informasiya-kommunikasiya texnologiyaları sahəsindəki qərarların əsaslandırılması və peşəkar inkişaf üçün strategiyaların qurulması da sübutlara əsaslanan təcrübəyə söykənə bilər.Booth, A. & Brice, A. (Eds.) (2004). Evidence-Based Practice for Information Professionals: A Handbook. London: Facet Publishing

 Çətinliklər və institusional maneələr 
Sübutlara əsaslanan təcrübənin tətbiqində bir sıra çətinliklər müşahidə olunur. Ən ciddi problemlərdən biri kitabxana sahəsində yetərli miqdarda empirik tədqiqatın olmamasıdır. Bu isə bəzi qərarların sübuta əsaslandırılmasını çətinləşdirir. Həmçinin, bütün kitabxanaçıların elmi tədqiqat nəticələrini başa düşmək və tətbiq etmək bacarığı olmaya bilər. Təşkilati səviyyədə mədəni müqavimət, dəyişikliklərə qarşı çıxış və resurs çatışmazlığı da EBLIP-in effektiv tətbiqinə əngəl yarada bilər.Burrows, S.C. & Tylman, V. (1999). Evaluating medical student searches of MEDLINE for evidence-based information: process and application of results. Bulletin of the Medical Library Association, 87(4), pp. 471–476

 Beynəlxalq təcrübə 
Dünyada bir sıra təşkilatlar və qurumlar EBLIP yanaşmasının inkişafı üçün mühüm təşəbbüslər həyata keçirirlər. Evidence Based Library and Information Practice Journal bu sahədə nəşr olunan ixtisaslaşmış elmi jurnaldır. Kanadada fəaliyyət göstərən Centre for Evidence Based Library and Information Practice (C-EBLIP) isə araşdırma və təlim proqramları ilə bu sahədə beynəlxalq nüfuza malikdir. Eyni zamanda IFLA və CILIP kimi beynəlxalq təşkilatlar sübutlara əsaslanan kitabxana təcrübəsini təşviq edən fəaliyyətlər həyata keçirirlər.Dalrymple, Prudence W. (2010) Evidence-Based Practice, Encyclopedia of Library and Information Sciences, Third Edition, Vol. III, 1790-1796

 İstinadlar 

 Ədəbiyyat 
 Eldredge J. (2002). Cohort studies in health sciences librarianship. Journal of the Medical Library Association, 90(4), pp. 380–392.
 Kloda, LA; Koufogiannakis, D. & Mallan, K. (2011). Transferring evidence into practice: what evidence summaries of library and information studies research tell practitioners. Information Research, 2011, V 16, N1 (MAR), Article Number: 465.

 Lewis, S. (2011). Evidence based library and information practice in Australia: defining skills and knowledge. Health Information and Libraries Journal, 2011, V 28, N2 (JUN), pp. 152–155.
 Urquhart, C. (2010). Systematic reviewing, meta-analysis and meta-synthesis for evidence-based library and information science. Information Research, 15(3,S), Article Number: colis708.

Kateqoriya:Kitabxana və informasiya elmi
Kateqoriya:Sübutlara əsaslanan təcrübələr
Kateqoriya:Elmi metod
Kateqoriya:İnformasiya idarəetməsi
Kateqoriya:İnformasiya elmi