Mehmed Hamdi Arpaq

Mehmed Hamdi bəy və ya sonradan Mehmed Hamdi Arpaq (; ) — Osmanlı imperiyasının son illərində və Türkiyə Cümhuriyyətinin ilk çeyrək əsrində fəaliyyət göstərən türk diplomat.Şimşir, Bilâl N. (1996). Bizim Diplomatlar, Ankara: Bilgi YayıneviŞimşir, Bilal N. (2006). “Cumhuriyetin İlk Çeyrek Yüzyılında Türk Diplomatik Temsilcilikleri ve Temsilcileri”, Atatürk Araştırma Merkezi Dergisi, XXII (64, 65, 66). 15-89

 Həyatı 
1880-ci ildə Ərzincanın Kəmax nahiyyəsində Həsən Asım bəy və Münəvvər xanımın ailəsində dünyaya gəldi. Mosul və İstanbul vilayətlərində tamamladığı orta təhsilinin ardından indiki İstanbul Universiteti olan Darülfununda təbiət elmləri üzrə ali təhsil aldı. 3 oktyabr 1904-cü ildə buradan məzun oldu və ardından eyni universitetin hüquq fakültəsinə daxil oldu. 7 sentyabr 1909-cu ildə buradan məzun olaraq ayrıldı. Fransız, ərəb və ingilis dillərini öyrəndi.

Dövlət məmurluğu Duyun-i Umumiyədə başlayan Həmdi bəy dövrün daxili işlər nazirliyində əhalinin köçürülməsi üzrə yaradılan komissiyada xidmət etdi. Nafiə nazirliyində sayım məmuru və müdür müavini kimi çalışdı. Birinci Dünya Müharibəsinin ardından 14 mart 1919-cu ildə rus işğalından azad edilən vilayətlərin yenidən bərpası üçün qurulan komissiyaya üzv seçildi.Efiloğlu, Ahmet, (2011). “20 Mayıs 1920 Tarihli Raporu’na Göre Aşair ve Muhaci rin Müdüriyet-i Umumiyesi ve Faaliyetleri”, İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Güney-Doğu Avrupa Araştırmaları Dergisi, 19. 111-180

1921-ci ildə toplanan İkinci London konfransına göndərilən heyətdə yer aldı. İlk iclası 11 avqust 1923-cü ildə baş tutan Türkiyə Böyük Millət Məclisinin ikinci dönəmində Ərzincan millət vəkili seçildi.TBMM Albümü, 1. Cilt, 1920-1950, II. Yasama Dönemi 1923-1927, (2010). Ankara: TBMM Basın ve Halkla İlişkiler Müdürlüğü Yayınları Həmin il Lozanna sülhünə əsasən Türkiyə və Yunanıstan arasında baş tutacaq olan əhali mübadiləsi üzrə yaradılan komissiyaya üzv seçildi.Atnur, İbrahim Ethem, (1991). Tehcirden Dönen Rum ve Ermenilerin İskânı Mese lesi, Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Erzurum: Atatürk Üniversitesi Ata türk İlkeleri ve İnkılâp Tarihi EnstitüsüAtnur, İbrahim Ethem, (1994). “Osmanlı Hükümetleri ve Tehcir Edilen Rum ve Er menilerin Yeniden İskânı Meselesi” Ankara Üniversitesi Türk İnkılap Tarihi Enstitüsü Atatürk Yolu Dergisi, 4 (14). 121-139Çapa, Mesut, (1988). “Lozan’da Öngörülen Türk Ahâlî Mübâdelesinin Uygulanma sında Türkiye Kızılay (Hîlâl-i Ahmer) Cemiyeti’nin Katkıları” Ankara Üni versitesi Türk İnkılap Tarihi Enstitüsü Atatürk Yolu Dergisi, I (2). 241-256Güner, Zekâi, (2012). “Türkiye-Yunanistan Nüfus Mübadelesinde Türkiye Cumhu riyeti Devleti’nin İskân Politikası”, 38. ICANAS (Uluslararası Asya ve Kuzey Afrika Çalışmaları Kongresi), (10-15.09.2007 Ankara-Türkiye), Bildiriler, Tarih ve Medeniyet Tarihi- III, Ankara. 1453-1466

Ancaq çox keçmədən millət vəkilliyindən könüllü şəkildə istehfa verdiTürk Parlamento Tarihi, TBMM-II. Dönem, 1923-1927, III. Cilt, (1995). Ankara: Türkiye Büyük Millet Meclisi (TBMM) Basımevi Müdürlüğü Yayınları və 1925-ci ildə Vyana səfirliyinə, 1934-cü ildə isə Berlin səfirliyinə təyin olundu.Çalık, Ramazan, (2002). “Türk-Alman İlişkileri (1923-1945)”, Türkler-16, 818-822 Berlin səfirliyi dövründə bir neçə dəfə Adolf Hitlerlə görüşən Həmdi bəy həmin il çıxan Soyad Qanunu ilə Arpaq soyadını aldı.Koçak, Cemil, (1991). Türk-Alman İlişkileri (1923-1939), TTK Yayınları, Ankara 1939-cu ildə təqaüdə ayrıldı və məskunlaşdığı Ankarada bir müddət naşir olaraq fəaliyyət göstərdi. Nəşr etdirdiyi "Diqqət" adlı qəzet 1946-cı ilədək fəaliyyətini davam etdirdi. Ardından "Qüdrət" adlı qəzet nəşriyyatına başlayan Hamdi Arpaq bu qəzetdə nəşr olunan bir məqalə səbəbilə məhkəməyə verildi.

Təqaüdə çıxmasına baxmayaraq uzun illər Cümhuriyyət Xalq Partiyası və Demokrat Partiyası üçün çalışdı.Duman, Önder, (2016). “Cumhuriyet Halk Partisi’nin Parti Marşı Arayışı (1935 1947)”, History Studies, 8 (2). 1-13 2 iyun 1955-ci ildə Ankarada vəfat etdi. Cənazəsi İstanbul Üsküdardakı Nəqqaşbaba məzarlığına dəfn olundu.

1909-cu ildə evləndiyi Əminə xanımdan Fatma adlı bir qızı olduğu bilinir.

 Mənbə 

 Ədəbiyyat 

 İskân-ı Aşâir ve Muhacirîn Umûm Müdürlüğünden Berlin Büyükelçiliğine Mehmet Hamdi (Arpağ) Bey. Mevlüt Yüksel. Atatürk Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Dergisi. Sy 64, iyun 2020

 İstinadlar