Kainatın Böyük Memarı

"Kainatın Böyük Memarı" (ing. Great Architect of the Universe, qısaca G. A. O. T. U.) termini metafiziki və fəlsəfi anlayış olub, çox vaxt ilahi bir varlıq, ali yaradıcı və ya kainatın ali nizamlı təbiəti kimi izah edilir. Bu anlayış çoxsaylı dünya dini və fəlsəfi cərəyanlarında mütəxəssislər tərəfindən araşdırılmış, xüsusilə də masonluq kimi qapalı cəmiyyətlərdə özəl bir yer tutmuşdur. Möhtəşəm memar və ya böyük memar, İntellektual Faal anlayışı qnostisizm və digər dini və fəlsəfi sistemlərdə də görünür.

 Tarixi 
Kainatın (Böyük) Memarı, Tanrı anlayışı olaraq, Xristianlıqda dəfələrlə özünə yer tapmışdır. Kainatın memarı kimi Allahın nümunələrinə bir çox orta əsr İncillərində rast gəlmək olar və Tanrının memarla müqayisəsi xristian apoloqları və müəllimləri tərəfindən istifadə edilmişdir.1536-cı ildə yazdığı Xristian Dininin İnstitutları (Latın: Institutio Christianae dinis) əsərində Jean Calvin dəfələrlə Xristian Tanrısına "Kainatın Memarı" kimi istinad edir. Eyni zamanda o, əsərində 19-cu məzmurun təfsirində xristian Tanrısını "Böyük Memar", "Kainatın Memarı" kimi təsvir edir.

"Kainatın Böyük Memarı" ifadəsi Avropa fəlsəfəsində əsasən Renessans dövründə geniş şəkildə istifadə olunmağa başlasa da, onun ideya kökləri qədim sivilizasiyalara qədər gedib çıxır. Antik Yunanıstanda Platon və Aristotel kimi filosoflar kainatı ali bir nizamla idarə olunan sistem kimi təsvir edirdilər. Platon "Demiurq" anlayışını irəli sürərək, kainatı mükəmməl bir riyazi quruluşa malik olan ilahi bir varlıq tərəfindən yaradılmış bir əsər kimi təsəvvür edirdi.

Orta əsrlərdə xristian teologiyası və islam fəlsəfəsi bu anlayışı inkişaf etdirdi. Xüsusilə, Tomas Akvinas və İbn Sinanın əsərlərində Tanrı kainatın ali memarı və mükəmməl nizamlayıcısı kimi təsvir edilir. XVI–XVII əsrlərdə Avropada elmi inqilab baş verdikcə, "Böyük Kainat Memarı" anlayışı elmi və riyazi dünyagörüşlə uzlaşdırılaraq, kainatın Tanrı tərəfindən mükəmməl qanunlarla idarə edildiyi fikri irəli sürüldü.

 Masonluqda Kainatın Böyük Memarı 
Mason tarixçiləri iddia edirlər ki, "GAOTU mason qısaltması uzun müddətdir Kainatın Böyük Memarı, yəni Tanrı üçün alleqorik ad kimi istifadə olunur". Ceyms Andersonun 1723-cü ildə yazdığı "Konstitusiyalar Kitabı "nda bu ad və abbreviaturanın mason ənənəsinə necə girdiyi açıqlanmış və bu izah aşağıda verilmişdir. Həmçinin, Anderson, bir Kalvinist olaraq, çox güman ki, bu termini öz dövründə Kalvinin istifadəsindən götürmüşdür. Masonluqda "Böyük Kainat Memarı" termini xüsusi bir məna daşıyır və təşkilatın fəlsəfi əsaslarını təşkil edən anlayışlardan biridir. Masonluq universalist bir yanaşma sərgilədiyi üçün bu konsepsiya, tək bir dini inancı vurğulamaq əvəzinə, bütün inanclara açıq olan ümumi bir ali varlıq anlayışını təmsil edir.

Mason mənbələrinə görə, "Kainatın Böyük Memarı" Tanrının kainatı qurucu və nizamlayıcı bir varlıq kimi təsvir edilməsi deməkdir. Bu, masonluğun rasionalist və elmi əsaslara söykənən yanaşması ilə də üst-üstə düşür. Bəzi mənbələrdə bu konsepsiya deist baxışla əlaqələndirilir, yəni Tanrı kainatı yaradıb, onu dəyişməz qanunlarla təchiz edib və daha sonra ona müdaxilə etmədən idarə edilməsinə şərait yaradıb. Masonluqda "Kainatın Böyük Memarı"nın konkret bir dinə aid edilməməsi təşkilatın dünyəvi və universal xarakterini qorumasına imkan verir. Bütün mason lojalarında bu anlayış qəbul edilir və üzvlərdən hər hansı bir dini məzhəbi qəbul etmələri tələb olunmur.

 Fəlsəfə və dində Kainatın Böyük Memarı 

 "Böyük Kainat Memarı" anlayışı müxtəlif dini və fəlsəfi sistemlərdə fərqli formalarda izah edilir: 
 Xristianlıq: Xristian teologiyasında Tanrı yaradıcı və ali hakimiyyət sahibi kimi təsvir edilir.
 İslam: İslam fəlsəfəsində və xüsusilə sufizmdə kainatı yaradan ali varlıq anlayışı mühüm yer tutur.
 Deizm: Deist dünyagörüşlərində "Böyük Kainat Memarı" anlayışı mühüm yer tutur.
 Hinduizm və Buddizm: Hindu fəlsəfəsində kainatın bir ali qüvvə və ya Brahman tərəfindən yaradıldığı fikri üstünlük təşkil edir.

 Digər 
Elmi yanaşma baxımından, "Böyük Kainat Memarı" anlayışı bəzi fiziklər və kosmoloqlar tərəfindən kainatın mürəkkəb riyazi və fiziki qanunlarla idarə olunması ideyası ilə əlaqələndirilir.

 Albert Eynşteyn və Stiven Hokinq kimi alimlər kainatın mürəkkəb riyazi qanunlara uyğun işlədiyini və sanki müəyyən bir nizamla yaradıldığını qeyd edirdilər.
 İsaak Nyuton kainatın ilahi və mükəmməl bir qanunauyğunluqla işlədiyini və bunun Tanrının bir göstəricisi olduğunu düşünürdü.
 Fiziki Konstansiyalar: Kainatın yaşaması üçün vacib olan fundamental fiziki konstantlar (məsələn, qravitasiya sabiti, işıq sürəti) elə bir dəqiqliklə müəyyən edilib ki, bu bəzi elm adamlarını "Ali bir dizayner" anlayışına gətirib çıxarır.

Kainatın Böyük Memarı anlayışı Martinizmdə də özünü göstərir. Martinist doktrinasında Böyük Memarın varlığına inam mütləq ibadət edilmir. Martinistlərin onu bu adla çağırması mümkün olsa da, ona sitayiş etmək mümkün deyil.

 Həmçinin baxın 
Masonluq

Fəlsəfə

Din

 Mənbə 

Kateqoriya:Monoteist dinlər
Kateqoriya:Qnostisizm
Kateqoriya:Tanrı konsepsiyaları
Kateqoriya:Xristianlıqda tanrı