Macarıstan krallığı (1526–1867)

Macarıstan krallığı —  1526-cı il Mohaç döyüşündən sonra Habsburqların nəzarəti altında fəaliyyət göstərən və 1867-ci ildə Avstriya-Macarıstan ikili monarxiyasının yaranmasına qədər mövcud olmuş siyasi qurum.Adeleye, Gabriel G. (1999). World Dictionary of Foreign Expressions, Thomas J. Sienkewicz and James T. McDonough, Jr., Eds., Wauconda, Illinois: Bolchazy-Carducci Publishers, Inc. . Bu dövrdə Macarıstan torpaqları Osmanlı imperiyası və Habsburqlar arasında bölünmüşdü.Július Bartl, Slovak History: Chronology & Lexicon, Bolchazy-Carducci Publishers, 2002, p. 60 Habsburqların nəzarətində olan ərazi Kral Macarıstanı () adlanırdı və bu qurum nominal olaraq Macarıstan krallığının davamı sayılırdı.Katalin Péter, Beloved Children: History of Aristocratic Childhood in Hungary in the Early Modern Age, Central European University Press, 2001, p. 22Howell A. Lloyd, Glenn Burgess, European political thought 1450–1700: religion, law and philosophy, Yale University Press, 2007, pp. 177–189

Macarıstan krallığı (1526–1867) dövrü, macar xalqının siyasi və milli şüurunun formalaşması baxımından mühüm mərhələ olmuşdur.Lajos Besenyei, Géza Érszegi, Maurizio Pedrazza Gorlero, De bulla aurea Andreae II regis Hungariae, 1222, Valdonega, 1999, p. 222 Bu dövr ərzində Habsburqların mərkəzləşdirici siyasətinə qarşı müxtəlif hərəkatlar, Osmanlı təsirinə qarşı mübarizə və nəhayət, Avstriya–Macarıstan modelinə keçid, ölkənin gələcək siyasi xəritəsinin formalaşmasında əsas rol oynamışdır.Hajdú, Zoltán, DISCUSSION PAPERS No. 44, Carpathian Basin and the Development of the Hungarian Landscape Theory Until 1948 , CENTRE FOR REGIONAL STUDIES OF HUNGARIAN ACADEMY OF SCIENCES, p. 10

 Tarixi 
1526-cı ildə Osmanlı sultanı I Süleymanın ordusu ilə Macarıstan kralı II Layoş arasında baş verən Mohaç döyüşü Macarıstan krallığının parçalanmasına səbəb olmuşdur.Raphael Patai The Jews of Hungary: History, Culture, Psychology, Wayne State University Press, 1996, p. 153 II Layoş döyüşdə həlak olmuşdur və onun ölümündən sonra taxta iki iddiaçı çıxmışdır: Habsburqlardan I Ferdinand və Yanoş Zapolya. Bu münaqişə nəticəsində Macarıstan üç yerə bölünmüşdür:Peter F. Sugar, Péter Hanák, A History of Hungary, Indiana University Press, 1994, p. 91

 Kral Macarıstanı – Habsburqların nəzarətində olan ərazilər
 Osmanlı Macarıstanı – Osmanlıların birbaşa idarə etdiyi mərkəzi bölgələr
 Şərqi Macarıstan krallığı / Transilvaniya knyazlığı – Osmanlıya tabe vassal dövlət

 Kral Macarıstanı 
Kral Macarıstanı () — 1526–1867-ci illərdə Habsburq monarxiyası tərəfindən idarə olunan Macarıstan torpaqları.István Keul, Early Modern Religious Communities in East-Central Europe: Ethnic Diversity, Denominational Plurality, and Corporative Politics in the Principality of Transylvania (1526-1691), Brill, 2009, p. 253 Rəsmi olaraq Macarıstan krallığının davamı hesab edilirdi, lakin reallıqda Avstriya Habsburqlarının nəzarətində idi.István Keul, Early Modern Religious Communities in East-Central Europe: Ethnic Diversity, Denominational Plurality, and Corporative Politics in the Principality of Transylvania (1526–1691), BRILL, 2009, p. 40 Kral Macarıstanı Habsburq sülaləsinin üzvləri tərəfindən idarə olunurdu. Bu dövrdə Macarıstan formal olaraq ayrı bir krallıq olsa da, Avstriya monarxiyasının bir hissəsi kimi inzibati və hərbi cəhətdən mərkəzləşdirilmiş şəkildə idarə olunurdu. Macarıstan aristokratiyası bəzi muxtari hüquqlara malik idi, lakin Habsburqlar bu hüquqları tez-tez məhdudlaşdırırdılar. Kral Macarıstanı əsasən şimal və qərb Macarıstan torpaqlarını, yəni indiki Slovakiya, Burqenland, qərbi Macarıstan və Şimali Xorvatiya ərazilərini əhatə edirdi.István Keul, Early Modern Religious Communities in East-Central Europe: Ethnic Diversity, Denominational Plurality, and Corporative Politics in the Principality of Transylvania (1526–1691) 2009, pp. 61-255 Əraziyə daxil olan inzibati bölgələr Habsburq idarəetmə sisteminə uyğunlaşdırılmışdı.

 Osmanlılarla münaqişələr və azadlıq hərəkatları 
Habsburqlar və Osmanlılar arasında Macarıstan uğrunda bir neçə müharibə baş vermişdir. 1683–1699-cu illərdə Osmanlıya qarşı Müqəddəs İttifaq müharibəsi nəticəsində Habsburqlar Osmanlı Macaristanının əksər hissəsini ələ keçirdilər. 1699-cu il Karlovitsa sülhü ilə Osmanlılar Macarıstanın böyük hissəsini Avstriyaya vermişdir. 1703–1711-ci illərdə knyaz II Ferens Rakoçi Habsburq hökmranlığına qarşı böyük bir azadlıq hərəkatına rəhbərlik etmişdir. Bu üsyan Habsburqlar tərəfindən yatırılmışdır, lakin Macar xalqının muxtariyyət arzularını gücləndirmişdir. XIX əsrdə Macarıstanda milli özünüdərk və muxtariyyət uğrunda mübarizə güclənmişdir. 1848-ci il inqilabı zamanı Layoş Koşut və digər liderlər Habsburq hökmranlığına qarşı silahlı mübarizə başlamışdılar.Dr. István Kenyeres: The Financial Administrative Reforms and Revenues of Ferdinand I in Hungary, English summary at p- 92 Link1:   Link2:  Qısa müddətə Macarıstan müstəqilliyini elan etsə də, 1849-cu ildə Habsburq və Rus ordusu tərəfindən bu hərəkat yatırılmışdır.

1867-ci ildə Avstriya imperiyası daxilində siyasi böhrandan sonra Habsburq sülaləsi ilə macar aristokratiyası arasında Avstriya–Macarıstan razılaşması () imzalanmışdır. Bununla Macarıstan krallığı Avstriya ilə bərabər hüquqlu ikinci dövlət olaraq Avstriya–Macarıstan ikili monarxiyasının tərkibinə daxil olmuşdur.Richard C. Frucht, Eastern Europe: an introduction to the people, lands, and culture / edited by Richard Frucht, Volume 1, ABC-CLIO, 2005, p. 348 

 Demoqrafiyası 
Macarıstanlı statistik Elek Fenyeşe görə Macarıstan krallığının etnik qrupları(in Hungarian) Elek Fényes, Magyarország' statistikája, Pest : Trattner-Kérolyi Tulajdona, 1842 (page 33).Saytəq. 1840Faiz Macarlar (o cümlədən qaraçılar (75.107),(in Hungarian) Elek Fényes, Magyarország' statistikája, Pest : Trattner-Kérolyi Tulajdona, 1842 (page 34). çünki onlar macarca danışırlar)37.36 % Slavyanlar (Slovaklar, Rusinlər, Bolqarlar, Serblər, Xorvatlar, və s.)33.62 % Valaxiyalılar17.1 % Almanlar (Transilvaniya saksonları, Dunay şvabiyalıları, və s.)9.89 % Yəhudilər1.89 % Fransızlar (əsasən Lotaringiya və Elzasdan)(in French) Louis-Emile Hecht, Les colonies lorraines et alsaciennes en Hongrie, Nancy : Berger-Levrault et Cie, 1879.0.05 % Yunanlar0.04 % Albanlar 0.01 %Cəmi100 %

 İstinadlar 

 Xarici keçidlər 


Kateqoriya:Macarıstan tarixi