Bakeneko

Bakeneko (, "pişiyə dəyişən") — sehrli qabiliyyətlərə malik olan və yapon mifologiyasında yokay (ruh, iblis) hesab edilən pişik növüdür. Yaponiya folklorunda ən məşhur üç heyvan-şəklini dəyişən varlıqdan (bakemono) biri hesab olunur. Digərləri isə kitsune (tülkü) və tanukidir (yenot it).

 Mənşəyi 
Yapon mifologiyasında pişiklərin yokay kimi qəbul edilməsinin bir neçə səbəbi var:1994、125–127。2005、156–161。

 Göz bəbəklərinin günün saatına görə formalarını dəyişməsi,
 Tükünün sürtünmə zamanı qığılcım yaratması (statik elektrik),
 Bəzən qan yalaması,
 Səssiz hərəkət etməsi,
 Həm evcil, həm də vəhşi xüsusiyyətlərə malik olması,
 Digər ev heyvanlarından (məsələn, itlərdən) fərqli olaraq idarəolunmaz xarakterə malik olması,
 Kəskin dırnaqları və dişləri,
 Gecə aktivliyi, yüksək sürəti və çevikliyi.

Başqa heyvanlar da yokay olaraq qəbul edilir. Məsələn, ilanlar qisasçılığı, tülkülər (kitsune) qadın forması ala bilmələri və bake-danuki insanlar yeyə bilməsi ilə məşhurdur. Lakin pişiklərin insanlarla birgə yaşaması və sirli xarakteri onların mif və əfsanələrdə daha çox yer almasına səbəb olmuşdur.

Bakeneko ilə bağlı məşhur inanclardan biri onların çıraq yağını yalamasıdır. Edo dövrünə aid Vakan Sansay Zue ensiklopediyasında pişiyin çıraq yağını yalamasının qəribə hadisələrin baş verəcəyinə işarə olduğu qeyd edilir. O dövrdə lampalarda ucuz balıq yağı (məsələn, sardina yağı) istifadə edildiyi üçün pişiklərin bu yağa həvəs göstərməsi normal idi. Pişiklərin protein və yağ ehtiyacını ödəyə bilməməsi də onların lampaya yaxınlaşmasının əsas səbəbi olmuşdur. Ayaq üstə duraraq lampanı yalayan pişiklərin sifətinin işıqda qorxunc görünməsi onların yokay kimi qəbul edilməsinə səbəb olmuşdur.

Edo dövründə pişiklərin sirli aurası fahişəxanalarda çalışan qadınlarla müqayisə olunurdu. Bu da kusadzosi və digər ədəbiyyat növlərində məşhur olan bakeneko yūjo (bakeneko fahişə) obrazının yaranmasına səbəb olmuşdur.1991、359–360。

 Xalq əfsanələri 
Nekomata kimi, bakeneko da yaşlanan pişiklərin çevrilməsi ilə bağlı inanclarla əlaqəlidir. Yaponiya üzrə fərqli bölgələrdə belə əfsanələr mövcuddur. İbaraki və Naqano prefekturalarında 12 il, Okinavanın Kuniqami bölgəsində 13 il yaşayan pişiklər bakenekoya çevrilir. Hiroşima prefekturasının Yamaqata bölgəsində 7 ildən çox saxlanılan pişik sahibini öldürür. Bu səbəbdən bəzi yerlərdə insanlar pişiklərini neçə il saxlayacaqlarını əvvəlcədən müəyyən edirdilər. Digər əfsanələrə görə, insanlar tərəfindən qəddarcasına öldürülən pişiklər bakenekoya çevrilərək sahibinə lənət oxuyur. Yəni bakeneko yalnız yaşlı pişiklər deyil, həm də intiqam üçün yaranan ruhlar ola bilər.

 Bakenekonun sehrli gücləri 
Bakenekoya aid edilən müxtəlif güclər vardır:

 İnsan formasına çevrilmək,
 Başına dəsmal qoyaraq rəqs etmək,
 İnsan kimi danışmaq,
 İnsanları lənətləmək,
 Ölüləri idarə etmək,
 İnsanlara qəsd etmək,
 Dağlarda gizlənərək canavarları özünə tabe etdirib səyahətçilərə hücum etmək.

Maraqlı nümunələrdən biri Aji adasında (Miyaqi prefekturası) və Oki adalarında (Şimane prefekturası) qeydə alınmışdır. Burada bir əfsanəyə görə, pişik insan formasına düşərək sumo ilə məşğul olmaq istəmişdir.

İnsan dilində danışan pişiklərlə bağlı inancların bir səbəbi də pişiklərin miyovlamasını insan sözlərinə bənzətmək ola bilər. 1992-ci ildə Yomiuri qəzetində bu mövzuda məqalə dərc olunmuşdur. Məqalədə bildirilirdi ki, insanlar pişiyin danışdığını düşündükləri zaman, ikinci dəfə diqqətlə dinlədikdə bunun sadəcə təsadüfi səslənən miyovlama olduğunu anlayırdılar. Edo dövründə (1603–1867) uzun quyruqlu pişiklərin sehrbazlıq etdiyi düşünülürdü. Bu səbəbdən uzun quyruqlu pişiklər bəyənilmirdi və quyruqları kəsilirdi. Tədqiqatçılar hesab edirlər ki, məhz bu adətə görə bu gün Yaponiya pişiklərinin quyruqları qısadır.

 Oxşar inanc və əfsanələr 
Pişiklərin qeyri-adi hadisələrə səbəb olması ilə bağlı inanclar təkcə Yaponiyaya aid deyil. Məsələn, Çinin Çjetszyan əyalətinin Jinhua bölgəsində inanılır ki, insan tərəfindən 3 il saxlanılan pişik sahibini sehrləməyə başlayır. Xüsusilə ağ quyruqlu pişiklərin bu qabiliyyətə malik olduğu düşünülür və buna görə də insanlar onları evdə saxlamaqdan çəkinirdilər. Bu inanca görə, pişiklərin sehrli gücü Ayın enerjisini udmalarından qaynaqlanır. Əgər bir pişik Aya baxırdısa, onun quyruğunun olub-olmamasından asılı olmayaraq, dərhal öldürülməli olduğu düşünülürdü.

 İstinadlar 

 Ədəbiyyat 












 。





 Kiej'e, Nikolas. Japanese Grotesqueries. C. E. Tuttle Co., 1973.
 Kaii-Yōkai Denshō Database (KYDD). Online bibliographical database of supernatural folklore published by the International Research Center for Japanese Studies.
 Morgan S. H. (2000). "Bake-neko"

 Xarici keçidlər 
 Bakeneko – The Changing Cat at hyakumonogatari.com
 Cat Demons

Kateqoriya:Yaponiyada pişiklər
Kateqoriya:Qadın mifoloji varlıqlar
Kateqoriya:Yokay