Astara Mehraniləri

Astara Mehraniləri — Gilanın şimalında əsrlər boyu irsi hakimiyyətə malik olmuş talış mənşəli xüsusi bir sülalənin nümayəndələri olmuşlar. Ən azı XIII əsrdən etibarən Gilanın hakimiyyəti müəyyən dövrlərdə Astaralı Mehranilərin əlində idi. Bu sülalə XVIII əsrdə, Səfəvilərin süqutu ilə eyni dövrdə zəifləməyə başlayıb.

 Tarixi 
Astara Mehraniləri, Qafqaz Albaniyasındakı Mehranilər kimi, özlərini qədim Mehran nəslindən hesab edirdilər. Mehranilər qədim İranın yeddi məşhur ailəsindən biri sayılırdı.

Sülalənin meydana çıxma tarixi dəqiq məlum deyil. Bu nəsildən ilk tanınan hökmdar XIII əsrdə yaşamış Əsbar Məhəmməd Mehrani olmuşdur. Məlum dövrlərdə Gilan bölgəsinin İspahbadı titulunu daşıyan digər bir nümayəndə Əhməd Mehrani olmuşdur və o 1312-ci ildə vəfat etmişdir. Bu ərazidəki bütün hökmdarlar "İspahbad" ünvanı ilə tanınırdı. Qay Lestrencin fikrincə, bu titul "Espahbod" ailəsinin adından götürülmüşdür.

İslamdan öncə Mehranilər Mehrə sitayiş edən dinə bağlı olmuşlar. Sülalənin əsas idarəetmə mərkəzi Astarada yerləşirdi. Ən güclü dövrlərində onların hakimiyyəti Talış ərazilərini və Muğan düzünü də əhatə edirdi.

 Səfəvilərlə əlaqələr 
Şeyx Səfi və onun nəslinin Talış bölgəsində olması, yerli tayfaların Səfəvilərə rəğbətini artırmışdır. Onların Şirvanşahlara qarşı olan nifrəti də Səfəvilərə meyillənmələrində rol oynamışdır. Astaranın irsi hökmdarları olan Mehranilər, Şah İsmayılın üsyanına ciddi dəstək vermişlər.

Bu dövrdə Astaranın hökmdarı Sultan Məhəmməd Mehrani, eləcə də Murad xan Mehrani və onun oğulları Mehran xan və Qubad xan Şah İsmayıla qoşulmuş əsas sərkərdələr arasında olmuşlar. Murad xan həm Qaraqoyunlu hökmdarları ilə qohumluq əlaqəsinə malik idi, həm də onun həyat yoldaşı Şeyx Heydər Səfəvinin zövcələrindən birinin əmisi qızı idi. Bu qadın da Talış mənşəli idi və Mehranilər ailəsinə mənsub idi.

 Zəifləmə dövrü 
Mehranilər sülaləsi Əfşarlar dövründə tam zəifləmiş və bundan sonra Talış xanları Talış bölgəsində hakimiyyəti onların əlindən almışdır. Buna baxmayaraq, bu gün də Talışın müxtəlif bölgələrində yaşayan bəzi ailələr özlərini Mehranilər soyuna aid hesab edirlər.

 İstinadlar 

Kateqoriya:Talış tarixi
Kateqoriya:Səfəvi tarixi
Kateqoriya:İran tarixi
Kateqoriya:Azərbaycan tarixi