Lüsifer effekti

"Lüsifer effekti. Yaxşı adamlar niyə yaramaza çevirilir" () — tanınmış amerikalı psixoloq Filip Zimbardo tərəfindən yazılmış və 2007-ci ildə nəşr olunmuş psixoloji əsər. Kitab insan davranışının dəyişkənliyini, xüsusilə də insanların necə və hansı şəraitdə mənfi davranışlara və zorakılığa meyilli olduqlarını araşdırır. Əsər adını Bibliyadakı Lüsifer fiqurundan götürərək, yaxşı və təmiz niyyətli bir varlığın zamanla necə “şər”ə çevrilə biləcəyini simvolizə edir.

"Lüsifer effekti" psixologiya, sosiologiya və etik tədqiqatlar sahəsində geniş müzakirələrə səbəb olmuşdur. Zimbardo bu kitabda sadəcə tədqiqatçı kimi deyil, həm də cəmiyyətə mənəvi və hüquqi öhdəlikləri xatırladan bir müəllif kimi çıxış edir. Kitab həm elmi dairələrdə, həm də geniş oxucu kütləsi arasında rezonans doğurmuşdur.

 Məzmunu 
Zimbardo bu əsərində, xüsusilə də məşhur Stenford həbsxana eksperimenti əsasında, insanların müəyyən situasiyalarda – xüsusilə güc, hakimiyyət və itaət kontekstlərində – mənəvi kompaslarını itirə biləcəyini göstərir. Kitabda müəllif “sistemin gücü”, “rol oyunu” və “deindividualizasiya” kimi anlayışlarla şərin yaranma mexanizmini izah edir.

Kitabın əsas ideyası ondan ibarətdir ki, “pislik” yalnız az sayda psixopat və ya əxlaqı pozulmuş fərdlərin deyil, həm də normal və sıravi insanların davranışından qaynaqlana bilər, əgər onları bu cür hərəkətlərə sövq edən sosial və institusional mühit varsa.

Kitab üç əsas hissədən ibarətdir:

 Eksperimentin detallarının təqdimatı — Stenford həbsxana eksperimentinin gedişi, nəticələri və müəllifin şəxsi refleksiyası.
 Tarixi və müasir hadisələrin analizi — Əbu-Qreyb həbsxanasındakı işgəncələr kimi real həyatda baş vermiş hadisələrlə eksperiment nəticələri arasında paralellər.
 Fəaliyyətə çağırış və profilaktika — Sistemli şərin qarşısını almaq üçün fərdi və ictimai təşəbbüslər.

 Tənqidi 
Kitab bir çox psixoloq və etik şərhçi tərəfindən yüksək qiymətləndirilmişdir. Bəzi tənqidçilər isə hesab edirlər ki, Zimbardonun təqdimatı bəzən dramatik elementlərə meyillidir və etik aspektlər tam ədalətli təqdim olunmayıb. Bununla belə, “Lüsifer effekti” insan təbiətinin qaranlıq tərəflərini anlamağa çalışan əsərlər arasında klassik sayılır.

 Həmçinin bax 
 Stenford həbsxana eksperimenti
 Filip Zimbardo
 Əbu-Qreyb işgəncə qalmaqalı
 Sosial psixologiya

 İstinadlar 

 Əlavə ədəbiyyat 


 Xarici keçidlər 




Kateqoriya:Random House kitabları