İkiqat hermenevtika

İkiqat hermenevtika () — sosiologiya və elmin fəlsəfəsi sahəsində istifadə olunan konsepsiya.Dodig-crnkovic, G., & Burgin, M., eds., Philosophy And Methodology Of Information: The Study of Information in the Transdisciplinary Perspective (Singapore: World Scientific, 2019), p. 221 . Bu anlayış sosial elmlərlə təbiət elmləri arasındakı fərqləri izah etmək üçün irəli sürülmüşdür. Onun əsas ideyası ondan ibarətdir ki, sosial tədqiqatlarda tədqiqat obyektləri — insanlar və onların fəaliyyətləri — artıq dünyanı müəyyən şəkildə anlamış və izah etmiş varlıqlardır. Beləliklə, sosial tədqiqatçılar bu ilkin izahları təhlil etməli və onların mənasını ikinci dəfə şərh etməlidirlər.Giddens, A., Social Theory and Modern Sociology (Cambridge: Polity Press, 1987), pp. 20–21.

 Tarixi 
İkiqat hermenevtika anlayışı XX əsrin ikinci yarısında Entoni Giddens tərəfindən sistemləşdirilmiş və sosioloji nəzəriyyənin əsas komponentlərindən biri kimi təqdim edilmişdir.Howard Richards, Understanding the Global Economy (Thousand Oaks: Peace Education Books, 2004), p. 309. Giddensin 1984-cü ildə nəşr olunan The Constitution of Society (Cəmiyyətin quruluşu) adlı əsərində bu anlayış geniş şəkildə izah olunur. Lakin bu anlayışın fəlsəfi kökləri daha qədimdir. Hermenevtika ilkin olaraq qədim yunan dövründə yaranmış və Platon və Aristotelin yazılarında mətnlərin şərhi ilə bağlı müzakirələrdə müşahidə olunur. Orta əsrlərdə və xüsusilə təfsir elmi sahəsində dini mətnlərin izahı məqsədilə istifadə olunmuşdur. Yeni dövrdə Fridrix Şleyermaxer, Vilhelm Diltey və daha sonra Martin Haydegger və Hans-Georg Qadamer kimi filosoflar hermenevtikanın fəlsəfi əsaslarını genişləndirmişlər.Weinert, F., Copernicus, Darwin, and Freud: Revolutions in the History and Philosophy of Science (Hoboken, New Jersey: Wiley-Blackwell, 2009), p. 228 .

Hans-Georg Qadamerin "Həqiqət və Metod" (Wahrheit und Methode) əsərində hermenevtika yalnız mətn təfsiri deyil, ümumilikdə insan təcrübəsinin başa düşülməsi prosesi kimi təqdim olunur. Bu fikirlər Entoni Giddensə təsir etmiş və o, hermenevtikanı sosial elmlərə tətbiq edərək "ikiqat hermenevtika" anlayışını formalaşdırmışdır.Dimitri Ginev, Hermeneutic Realism: Reality Within Scientific Inquiry (Berlin/Heidelberg: Springer Science+Business Media, 2016), p. 148 .

 Əsas xüsusiyyətlər 
İkiqat hermenevtikanın sosial elmlər üçün əsas fərqləndirici xüsusiyyətləri aşağıdakılardır:Tucker, K. H., Jr., Anthony Giddens and Modern Social Theory (London, Thousand Oaks & New Delhi: SAGE Publishing, 1998), p. 59 .

 Reflektivlik — insanlar öz sosial reallıqlarını başa düşür və bu barədə düşünürlər; tədqiqatçılar isə bu reflektiv prosesi yenidən şərh edirlər.Zimmermann, J., Hermeneutics: A Very Short Introduction (Oxford: Oxford University Press, 2015), p. 21 .
 Təfsir səviyyələrinin çoxluğu — ilk səviyyədə sosial aktorlar öz fəaliyyətlərini izah edir, ikinci səviyyədə isə tədqiqatçılar bu izahları analiz edərək nəzəri qənaətlərə gəlirlər.
 Dinamik obyekt — insan davranışları və anlamları zamanla dəyişə bilər, bu isə tədqiqatın nəticələrinin kontekstə bağlı olmasına səbəb olur.

 Metodoloji əhəmiyyəti 
İkiqat hermenevtika pozitivist metodologiyalardan fərqli olaraq, sosial elmlərdə obyektivliyin sadə müşahidə ilə mümkün olmadığını vurğulayır. Burada əsas məqsəd hadisələri səbəb-nəticə əlaqəsi ilə deyil, iştirakçıların dünyanı necə anladığını araşdırmaqla izah etməkdir. Bu konsepsiya fənlərarası yanaşmalar, etnoqrafiya, interpretativ sosiologiya və fəlsəfi fenomenologiya üçün də əsas nəzəri baza rolunu oynayır.Giddens, New Rules of Sociological Method: A Positive Critique of Interpretative Sociologies, 2nd ed. (Stanford, California: Stanford University Press, 1993), p. 9 .

 Tənqidi 
Bəzi alimlər ikiqat hermenevtikanı metodoloji qeyri-müəyyənlikdə ittiham edirlər.Giddens, The Constitution of Society (Cambridge:  Polity, 1984), p. 20. Onların fikrincə, çoxsaylı interpretasiya səviyyələri elmi təkrarolunmazlıq və obyektivlik prinsiplərini zəiflədir. Bundan əlavə, sosial aktorların izahları ilə tədqiqatçının izahı arasında sərhədin bulanıq olması elmi nəticələrin subyektiv xarakter daşımasına səbəb ola bilər. Digər tənqidlər isə göstərir ki, sosial elmlərdə bu cür təfsir yanaşması həddən artıq humanist xarakter daşıyır və struktur amillərin rolunu azaldır. Yenə də tərəfdarları bu anlayışın sosial reallığın mürəkkəbliyini və insan fəaliyyətinin çoxqatlı anlamını nəzərə almaqda mühüm rol oynadığını qeyd edirlər.

 Həmçinin bax 
 Hermenevtika
 Sosial konstruktivizm
 Elmin fəlsəfəsi
 Etnoqrafik metod
 Pozitivizm

 İstinadlar 

Ədəbiyyat
 Giddens, A., & Pierson, C., Conversations with Anthony Giddens (Cambridge: Polity Press; Oxford: Blackwell Publishers, 1998), .

Kateqoriya:Fəlsəfi terminlər
Kateqoriya:Elmin fəlsəfəsi
Kateqoriya:Sosioloji nəzəriyyələr