Qazax rayonunun tarix-memarlıq abidələrinin siyahısı

Qazax rayonu — Azərbaycan Respublikasının şimal-qərbində yerləşən inzibati-ərazi vahidi.

Rayon ərazisində ilk insan məskənlərinin tarixi eradan əvvələ bir neçə min il əvvələ, daş dövrünə qədər uzanır. Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 2001-ci ilin 2 avqust tarixli Qərarı ilə Qazax rayonunda yerləşən 112 arxeoloji və memarlıq abidəsi qeydiyyata alınmışdır. Bunlardan 3-ü dünya əhəmiyyətli, 51-i ölkə əhəmiyyətli, 58-i isə yerli əhəmiyyətli abidədir. Siyahıdakı abidələrin 45-i memarlıq, 56-sı arxeoloji, 6-sı bağ-park monumental, 5-i dekorativ-tətbiqi sənət nümunələridir. Onlardan 1-i (İnventar № 4503) 11 may 2018-ci ildə siyahıdan çıxarılmışdır.

 Siyahı 

 Dünya əhəmiyyətli daşınmaz tarix və mədəniyyət abidələri 
№İnventar №AdıAid olduğu dövrMəlumatKoordinatlarYeriŞəkilİstinadlarMemarlıq abidələri17Sınıq körpüXII əsrAzərbaycan Respublikası ilə Gürcüstan Respublikası arasında, Xram çayının üzərində salınmışdır. Körpünün dəqiq tikilmə tarixi bəlli deyil. Tədqiqatçıların bir çoxu, o cümlədən, ingilis tarixçisi Poup və sənətşünaslıq doktoru L. Bretanitski körpünün tarixini XI–XII əsrə aid edirlər. Bəzi tarixçilər körpünün daha qədim dövrlərdə tikildiyini irəli sürürlər. Sınıq körpü üslub xüsusiyyətlərinə görə Xudafərin körpüləri ilə oxşardır. Buna görə də Sınıq körpünü eyni məktəbə və təqribən eyni zamana (XII əsrə) aid edirlər. Mütəxəssislər körpünün memarlıq üslubu və tikinti texnikasının Azərbaycan memarlığına məxsus olduğunu qeyd edirlər.

Qədim karvan yolunun üstündə olan bu körpü el arasında körpünün bel hissəsinin sınıq olmasına görə belə adlandırıldığı bildirilir. Rusiya Azərbaycanı işğal etdikdən sonra 1801-ci ildə Qazax sultanlığı Rusiyaya birləşdirilib və həmin vaxtdan Rusiya imperatorluğunun sənədlərində "Sınıq körpü" "Qırmızı körpü" kimi adlandırılmağa başlanıb.

1973-cü ildə körpünün dayaqlarında dəmir-beton konstruksiya ilə möhkəmləndirmə işləri aparılıb. Dünya əhəmiyyətli memarlıq abidəsi olan körpünün tam bərpa layihəsi hazırlanıb və 2018–2020-ci illərdə bərpa işləri həyata keçirilib.Qazax rayonu, İkinci Şıxlı kəndiframeless|200x200pxArxeoloji abidələr224Damcılı mağara düşərgəsiPaleolit dövrüMağara həm arxeoloji, həm də təbiət abidəsi hesab edilir.
Avey dağının cənub-şərqində yerləşən Damcılı mağarası Paleolit dövrünə aiddir. Mağara yarımdairəvi şəkildədir və qabaq hissəsi açıqdır. Əhəng qayalığının altındadır. Təbii çatlardan süzülən su damcılarına görə "Damcılı mağara" adlanır. Ərazidə ilk dəfə 1953–1957-ci illərdə arxeoloji qazıntı aparılıb, Avey dağında Daş dövrünə aid olan qədim insanların yaşadıqları 30-a yaxın mağara və iki minə yaxın alət tapılıb. Daş dövrü adamlarının müxtəlif cinsli daşlardan alətləri və ovladıqları heyvanların yarı yandırılmış sümüklərinin qalıqları, ocaq külləri, kömür qırıntıları və s. Damcılı mağarada təxminən 80–100 min il bundan əvvəl neandertal tipli ibtidai insanların burada məskən saldıqlarını sübut edən əyani dəlillərdir.

2015-ci ildə Mədəniyyət və Turizm Nazirliyinin təşəbbüsü ilə Yaponiyanın Tokio Universitetinin mütəxəssisləri Avey dağı ətəklərində kəşfiyyat xarakterli axtarış aparmaq üçün memorandum imzalanıb. Yaponiyalı və yerli arxeoloqların birgə işlədiyi ərazinin 4 metr dərinliyində Orta əsrlərə, Tunc dövrünün sonuna aid, daha dərində isə Neolit dövrünə aid qalıqlar – ocaq yerləri, fauna nümunələri (sümüklər), təxminən yarım metr dərində lal təbəqədən aşağıda isə Orta Paleolit dövrünün son mərhələsini əks etdirən qəlpə, nüvə tullantıları və alət nümunələri əldə olunub.Qazax rayonu, Daş Salahlı kəndiframeless|267x267px332Baba Dərviş yaşayış yeri (3 abidə)Tunc dövrüAğstafaçay vadisinin dağ silsiləsi ilə birləşdiyi yerdə mövcud olan təpələrin üstündə salınmışdır. Ümumilikdə, Baba Dərviş yaşayış yeri silsilə təşkil edən 5 təpədən ibarətdir.
1958–1962-ci və 1966-cı illərdə burada arxeoloji qazıntılar aparılmış, müxtəlif tarixi dövrlərə aid tapıntılar əldə olunmuşdur. Arxeoloji materiallara əsəsən bu məskən e.ə. III minilliyin başlanğıcında mövcud olmuş, burada məskunlaşan insanlar çoxsaylı maddi-mədəniyyət nümunələri yaratmışlar. Həmin dövrə aid gildən düzəldilmiş insan, keçi, öküz və başqa heyvanların fiqurları, təkər modelləri və s. aşkar olunmuşdur.

Baba Dərviş ərazisində aparılan qazıntılar zamanı bir neçə yaşayış tikililəri üzə çıxarılmışdır. Xronoloji baxımından bu tikililər e.ə. XII–VII əsrlərə aid olaraq Azərbaycanın Xocalı-Gədəbəy arxeoloji mədəniyyəti abidələri ilə uyğunluq təşkil edir. Yaşayış yerində 600 m² sahədə aparılan qazıntılar zamanı aşkar edilən mədəni qatlarının ən qədimi yarımqazma tipli evlərlə xarakterizə olunan Eneolit təbəqəsidir. Bundan üstdə yerləşən Kür-Araz təbəqəsinin qalınlığı 50–60 sm-dir. Bu təbəqə kül qatları, çiy kərpic parçaları, suvanmış çuxur qalıqları, çay daşları və s. maddi-mədəniyyət qalıqlarından ibarətdir. Təbəqədə təsərrüfat məqsədi üçün istifadə olunmuş 25 çuxura rast gəlinmişdir. Bəzi çuxurların divarları çiy kərpic parçaları ilə bərkidilərək suvanmışdır. Təsərrüfat çuxurlarının içərisindən gil qab parçaları, məişət əşyaları, heyvan sümükləri və yanmış taxıl qalıqları aşkar edilmişdir. Çuxurların əksəriyyəti aşağıya doğru genişlənən quyu formasındadır. Onların ən irisinin yuxarıdan diametri 1,15m, altdan diametri isə 2,5m-dir. Bu çuxurlar taxıl ehtiyatı saxlamaq üçün nəzərdə tutulduğu düşünülür. Bu qədər böyük təsərrüfat quyusunun yaşayış binalarının olmadığı kiçik bir ərazidə qeydə alınması, abidənin bu hissəsindən taxıl ehtiyatlarının saxlanması üçün ümumi anbar kimi istifadə edildiyini göstərir. Yaşayış yerində məişət tullantılarının doldurulduğu çuxurlara və ocaqlara da rast gəlinmişdir. Ocaqlar silindirik-dairəvi formalı olub, divarları odun təsirindən qızarmış və bişmişdir. Onların birinin içərisindən heyvan sümükləri, öküz fiquru, naxışlanmış gil qab tapılmışdır. Ehtimal olunur ki, bu ocaqdan müəyyən ayinlərin icrası üçün istifadə olunmuşdur.

1966-cı ildə katakomba tipli qəbir aşkar edilmişdir. Burada cənazə ilə birlikdə gil qablar, ağac cam, dəmir bıçaq, ağacdan olan toxuculuq dəzgahın hissəsi, sümük mil və tunc iynələr tapılmışdır.

Aparılan tədqiqatlar göstərir ki, Baba Dərviş sakinləri oturaq həyat sürmüş və əsasən əkinçiliklə məşğul olmuşdular. Onların təsərrüfatlarında maldarlıq da mühüm rol oynamışdır. Xırdabuynuzlu heyvanların maldarlıqda üstünlük təşkil etdiyini göstərir. İribuynuzlu heyvanlar isə əkinçilikdə və nəqliyyatda qoşqu qüvvəsi kimi istifadə olunmuşdur. Toxuculuq, dulusçuluq yerli sakinlərin əsas məşğuliyyətindən olmuşdur.Qazax rayonu, Dəmirçilər kəndi, Ağstafaçayın sol sahilindəframeless|267x267px

 Ölkə əhəmiyyətli daşınmaz tarix və mədəniyyət abidələri 
№İnventar №AdıAid olduğu dövrMəlumatKoordinatlarYeriŞəkilİstinadlarMemarlıq abidələri1281Əskipara monastırıV-VIII əsrlərQazax rayonu, Yuxarı Əskipara kəndi2282Didivan qülləsiVI-VII əsrlərAbidə İrəvandan Qazaxa səmtlənən qədim karvan yolunun kənarında Didivan dağının zirvəsində yerləşir. İnşasında iri qaya parçalarından istifadə olunmuşdur. Qüllənin altında gizli keçid olduğu və bu yol ilə müəyyən istiqamətə gedib-gəlməyin mümkünlüyü düşünülür.
Abidənin adı linqvistikaya istinadən müxtəlif cür izah olunur. Bir yanaşmaya əsasən abidənin adının səslənmə forması "Dədəban"dır. "Dədəban" sözü "dədə evi" mənasını daşıyır. Belə ki, qüllə XX əsrin ortalarınadək el arasında ziyarətgah kimi istifadə olunub. Bu ehtimal da onun adının necə formalaşmasının müəyyən olunmasında xüsusi əhəmiyyətə malikdir. Digər bir versiyaya görə isə "didivan" sözü fars mənşəli olub, "gözətçi məntəqəsi" anlamına gəlir. Didivan qülləsi el arasında "Koroğlu qalası" da adlandırılır.
Ehtimallara görə e.ə. I minillikdə inşa olunmuş bu gözətçi qülləsi Avey dağındakı Alban məbədi ilə birlikdə ərazinin müdafiə sistemini təşkil edib. Qabarıq konusvari formada olduğu üçün bəzən bu abidəni yel dəyirmanına da bənzədirlər. Lakin qüllənin daxili konstruksiyası belə bir tipoloji qurğu xüsusiyyətinin olmadığını aydın formada əks etdirir.

İndiyədək abidədə bərpa işləri aparılmayıb. Qüllə və ətrafında olan kompleksin bərpası və abadlaşdırılması üçün onu əhatə etmiş mühafizə divarlarının trayektoriyasına uyğun olaraq konservasiya layihə cizgiləri hazırlanıb.Qazax rayonu, Xanlıqlar kəndindən 6 km məsafədəframeless|200x200px3283Alban məbədi (Avey monastırı)VII əsrQafqaz Albaniyası dövrünə aid olan məbəd Avey dağının cənub zirvəsinin ən uca nöqtəsində yerləşir, hazırda "Avey" Dövlət Tarix-Mədəniyyət Qoruğu tərəfindən mühafizə edilir.
Məbəd əvvəllər aya sitayiş etmiş bütpərəstlər tərəfindən inşa edilib və "Ay məbədi" adlandırılıb. Bunu mütəxəssislər tərəfindən arxeoloji qazıntılar zamanı tapılan küplərin üzərində əks edilmiş ay, aya sitayiş edən insan şəkillərinə əsasən söyləmək mümkündür.

Məbəd kompleksi iki tikilidən – birincisi şimal-cənub istiqamətində yerləşən düzbucaq formalı əsas böyük abidə və ikinci kiçik yardımçı tikilidən ibarətdir. Əsas tikili ikipilləli özül üzərində, qədim ay məbədinin üzərində inşa edilib. Daha doğrusu, bütpərəst məbədi xristianlığın qəbulu ilə dövrün dini tələblərinə uyğun olaraq sökülərək onun yerində xristian məbədi tikilib.

Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 02 avqust 2001-ci il tarixli 132 nömrəli Qərarı ilə təsdiq edilmiş siyahıda abidənin aid olduğu dövr VII əsr qeyd olunsa da abidənin daxili quruluşu, onun oxşar abidələrlə müqayisəsi, buradan əldə edilmiş arxeoloji materialların təhlili onun VI əsrdə inşa olunduğunu deməyə əsas verir.Qazax rayonu, Daş Salahlı kəndi, Avey dağının dəniz səviyyəsindən 922 metr hündürlüyündəframeless|200x200pxBağ-park, monumental və xatirə abidələri4481Şəhər bağıXIX əsrQazax şəhərinin mərkəzindəArxeoloji abidələr51232Sarıtəpə yaşayış yeriSon tunc – ilk dəmir dövrüQazax şəhərinin qərb qurtaracağında, kərpic zavodunun həyətində aşkar edilmişdir. 1956–1958-ci illərdə Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının arxeoloji ekspedisiyasının qazıntıları zamanı aşkara çıxarılmışdır. Sahəsi 1 ha olan abidə 100 metr diametrində və 10 metr hündürlüyündə olan bir təpədən ibarətdir. Abidə Xocalı-Gədəbəy mədəniyyətinə aid edilir. Araşdırmalara əsasən, Sarıtəpədə yaşayış son tunc dövründən başlayaraq e.ə. I minilliyə qədər davam etmişdir.
Yaşayış yerində dini ayinlərin icrası üçün məbəd inşa edilmişdir. Məbədin otaqlarının birinin döşəməsinə 1 m hündürlüyü olan 15 küp basdırılmışdır, onlarda taxıl, üzüm və ərik tumları aşkarlanıb. Məbədin ətrafında tikilmiş evlərdən birinin uzunluğu 7,5 m, eni 5 m-dir (ümumi 37,5 m²). Evin mətbəxi yaşayış hissəsindən möhrə divarla ayrılmış, dairəvi formalı gil ocaqla təchiz olunmuşdur. Ərazidə yanğın və dağıntı izləri də qeydə alınmışdır.

Sarıtəpədən xeyli miqdarda dördkünc və dairəvi formalı möhürlər də tapılmışdır. Möhürlərin işlək üzündə sadə və mürəkkəb motivdə günəş simvolu olan çərxi-fələk (svastika) nişanları təsvir olunmuşdur. Qazıntılar zamanı məişətdə işlədilən daş və sümük alətlər, gildən hazırlanmış heyvan başlarının fiqurları, tuncdan hazırlanmış Cənubi Qafqaz tipli ox ucluqları, at fiquru formasında asma və digər əşyalar tapılmışdır.Qazax şəhəri61233Qiyaməttəpə yaşayış yeriEneolit dövrüQazax konserv zavodunun yanında71234Yaşayış yeriİlk orta əsrlərQazax rayonu, Abasbəyli kəndindən 400 m aralıframeless|200x200px81235Yataq yeri yaşayış məskəniDaş dövrüQazax rayonu, Acıdərə ərazisində91236Atəşpərəstlər daxmasıe.ə. VI əsrQazax rayonu, Xanlıqlar və Köçəsgər kəndləri arasında101237Qazaxbəyli qəbiristanlığıe.ə. VII–VI əsrlərQazax rayonu, Qazaxbəyli kəndi111238Qazaxbəyli kurqanıSon tunc dövrüQazax rayonu, Qazaxbəyli kəndi121239Kurqanlar (5 ədəd)Tunc dövrüQazax rayonu, Aslanbəyli kəndinə gedən yolun sol tərəfində131240Börgin Ağzı yaşayış yeriSon tunc dövrüQazax rayonu, Daş Salahlı kəndindən Aslanbəyli kəndinə gedən yolun 500 m qərbində141241Daş Salahlı kurqanıSon tunc – ilk dəmir dövrüQazax rayonu, Daş Salahlı kəndinin girəcəyində sağ tərəfdə151242Qanlı töyrə yaşayış yeriEneolit dövrüQazax–Tbilisi yolundan 500 m aralı161243Rus təpəsi yaşayış yeriSon tunc, dəmir dövrüQazax–Əskipara şose yolunun Qazax–Daş Salahlı dəmir yolu ilə kəsişdiyi yerdəframeless|200x200px171244Göl yeri yaşayış yeriSon tunc, dəmir dövrüQazax rayonu, Daş Salahlı və Qazaxbəyli kəndləri arasında181245Boztəpə yaşayış yeriSon tunc dövrüQazax rayonu, Daş Salahlı kəndindən 1 km şərqdə191246Bərkin ağzı kurqanlarıTunc dövrüQazax rayonu, Daş Salahlı kəndi, "Bərkin ağzı" ərazisində201247Daşlı çökək yaşayış yeriTunc dövrüQazax rayonu, Daş Salahlı kəndi, "Daşlı çökək" ərazisində211248Daşlı çökək kurqanları (6 ədəd)Tunc dövrüQazax rayonu, Daş Salahlı kəndi, "Daşlı çökək" ərazisində221249Yovşanlıtəpə kurqanları (8 ədəd)Tunc dövrüQazax rayonu, Daş Salahlı kəndi, "Daşlı çökək" ərazisindən şərqdə231250Ağdərə kurqanları (2 ədəd)Tunc dövrüQazax rayonu, Daş Salahlı kəndi, "Daşlı çökək" ərazisindən qərbdə, yolun kənarında241251Kurqanlar (3 ədəd)Tunc dövrüQazax rayonu, Daş Salahlı kəndi, "Mərdanlı dam yeri" ərazisində251252Çoban Qurban oğlu kurqanıTunc dövrüQazax rayonu, Daş Salahlı kəndi, "Xəzallının ağzı" ərazisində261253KurqanlarTunc dövrüQazax rayonu, Daş Salahlı kəndi, Dəlləkli qəbiristanlığından cənub tərəfdə271254Süni mağaralar (10-a qədər)İlk orta əsrlərQazax rayonu, Daş Salahlı kəndi, Avey məbədindən cənub və qərb tərəfdə281255Su hovuzuİlk orta əsrlərQazax rayonu, Daş Salahlı kəndi, Avey məbədindən 150–200 m qərb tərəfdə291256Xal-Xal şəhərinin yeriAntik dövr və ilk orta əsrlərQazax rayonu, Daş Salahlı kəndi, Avey dağında Şiş qaya ətrafında301257Narın qalasıAntik dövr və ilk orta əsrlərQazax rayonu, Daş Salahlı kəndi, Avey dağında Şiş qaya və Qızıl qaya arasında311258Alban bütpərəst məbədiAntik dövrQazax rayonu, Daş Salahlı kəndi, Avey dağında Şiş qayada321259Qaya kəsavarı yalaqlarAntik dövrQazax rayonu, Daş Salahlı kəndi, Avey dağında Qızıl qayada331260Daş su anbarı (2 ədəd)Antik dövrQazax rayonu, Daş Salahlı kəndi, Avey dağında Şiş qayanın cənub-şərq və şimal-qərb tərəfində341261Su hovuzuAntik dövrQazax rayonu, Daş Salahlı kəndi, Avey dağında Qızıl qayanın başında351262Yel dəyirmanı tikilisinin qalıqlarıAntik dövr, orta əsrlərQazax rayonu, Daş Salahlı kəndi, Avey dağında Qızıl qayanın başında361263Qollu qaya qalaçasıOrta əsrlərQazax rayonu, Daş Salahlı kəndi, Avey dağında Qollu qayanın üstündə371264Rza çal yaşayış yeri və qəbiristanlıqSon tunc – dəmir dövrüQazax rayonu, Daş Salahlı kəndi, Avey dağında381265Gavur qəbiristanlığıAntik dövr – orta əsrlərQazax rayonu, Daş Salahlı kəndi, Avey dağında, Xal-xal şəhərinin qərb tərəfində391266Damcılı məbədi (Süni mağarası)Antik dövrQazax rayonu, Daş Salahlı kəndi, Avey dağında, Damcılı bulağın üstündəcenter|frameless|200x200px401267Koroğlu məbədiIV–V əsrlərQazax rayonu, Daş Salahlı kəndi, Avey dağında, Qara bulaqdan 300–500 m şimalda411268Gümbültülütəpə yaşayış yeriİlk dəmir dövrü, orta əsrlərQazax rayonu, Orta Salahlı kəndi, Kür çayının sahilində421269Dəmirçilər yaşayış yeriİlk orta əsrlərQazax rayonu, Dəmirçilər kəndi, Kür çayının sol sahilində431270Çaxmaqlı düşərgəsiPaleolit dövrüQazax rayonu, Birinci Şıxlı kəndindən cənub-şərqdə441271Hunan qalasıİlk orta əsrlərQazax rayonu, Birinci Şıxlı kəndi, Kür və Xram çayının qovuşuğunda451272Köhnə qəbiristanlıqDəmir dövrüQazax rayonu, Hüseynbəyli kəndi, qravi karxanası açılmış təpədə461273Şomutəpə yaşayış yeriİlk tunc – dəmir dövrüQazax rayonu, Kosalar kəndi471274Xırmantəpə yaşayış yeriSon tunc – dəmir dövrüQazax rayonu, Çaylı kəndi, Qazax–Aşağı Əskipara kəndi yolunda481275Böyük təpə yaşayış yeriTunc – dəmir dövrüQazax rayonu, Çaylı kəndi yaxınlığında491276ÇaxmaqlıtəpəTunc – dəmir dövrüQazax rayonu, Çaylı kəndi yaxınlığında501277Alban məbədinin qalıqlarıİlk orta əsrlərQazax rayonu, Kəmərli kəndi511278Yeraltı yolXIV əsrQazax rayonu, Yuxarı Əskipara kəndi521279Yeraltı su kəməriQazax rayonu, Yuxarı Əskipara kəndi

 Yerli əhəmiyyətli daşınmaz tarix və mədəniyyət abidələri 
№İnventar №AdıAid olduğu dövrMəlumatKoordinatlarYeriŞəkilİstinadlarMemarlıq abidələri14499Qazax Müəllimlər Seminariyasının binasıXX əsrQazax şəhəri, Azadlıq prospektiframeless|200x200px24500Yaşayış eviXX əsrQazax şəhəri, Bakı küçəsi, 7034501Yaşayış eviXX əsrQazax şəhəri, Vaqif küçəsi, 144502Yaşayış eviXX əsrQazax şəhəri, Şamoy Çobanov küçəsi, 1454503Yaşayış eviXX əsrQazax şəhəri, Şamoy Çobanov küçəsi, 1664504Yaşayış eviXX əsrQazax şəhəri, Sabir küçəsi, 8474505Yaşayış eviXX əsrQazax şəhəri, Sabir küçəsi, 8684506Yaşayış eviXX əsrQazax şəhəri, Sabir küçəsi, 8894507Yaşayış eviXX əsrQazax şəhəri, Sabir küçəsi, 103104508Yaşayış eviXX əsrQazax şəhəri, Səməd Vurğun küçəsi, 54114509İsrafil Ağanın yaşayış eviXIX əsr100 metr yüksəklikdə tikilib. İlk vaxtlar dövrün tanınmış xeyriyyəçilərindən İsrafil ağa Kərbəlayevin evi olmuşdur. Sovet hakimiyyəti qurulduqdan sonra tikilidən tibb məntəqəsi, kitabxana, klub kimi istifadə olunub.

4 tərəfində pəncərələr olan 200 kvadratmetrlik evdir. Ev 3 otaq və 2 eyvandan ibarətdir. Tikintisində yumurta sarısı, gil qatı, kərpic, çay daşları, kirəc və əhəng suyu istifadə olunub.Qazax şəhəri, Bayramov küçəsi, 15124510Hacı Əfəndinin yaşayış eviXIX əsrQazax rayonu, Aslanbəyli kəndi134511Damcılı bulağıXIX əsrTəbii çatlardan süzülən su damcılarına görə belə adlandırılmışdır. Dəniz səviyyəsindən hündürlüyü 900 metr olan nəhəng qayalardan soyuq və duru su damcı-damcı süzülərək, aşağıdakı ovucda yığılır. Bu sudan yerli kənd camaatı və turistlər istifadə edirlər.Qazax rayonu, Daş Salahlı kəndi, Avey dağının aşağısındacenter|frameless|267x267px144512TürbəXIX əsrQazax şəhəri, qəbiristanlıqda154513Cümə məscidi1901-ci il
(1899-cu il)Tikilmə tarixi və tikdirəni ilə bağlı müxtəlif fərziyyələr mövcuddur. Sovet dövründə cümə məscidi qorunaraq yeməkxana, anbar, əczaxana və kitabxana kimi fəaliyyət göstərib. 1990-cı ildə dövlət tərəfindən təmir-bərpa edilərək yenidən istifadəyə verilib.
Məscidin binası qırmızı kərpicdən tikilib. Qoşa minarənin qülləsi dəmir təbəqə ilə işlənib. Minarələrin hündürlüyü 18 metr, günbəzin diametri 13 metrdir. Binanın 3 girişi və 12 pəncərəsi var.Qazax şəhəri, Şəhidlər Xiyabanı küçəsi 15, İsrafil ağa hamamı ilə üzbəüzframeless|200x200px164514İsrafil Ağanın hamamı
(Qoşa günbəzli hamam)XIX əsrQazax şəhərin mərkəzində, məscidin qarşısında yerləşir. Hamam Qıraq Kəsəmən kəndinin sakini, Qazax mahalında tanınmış sahibkar İsrafil Ağa Kərbəlayev XIX əsrin axırlarında tikdirmişdir, bu səbəbdən hamam onun adını daşıyır. Abidə memar Müzəffər Hüseynovun layihəsi əsasında inşa olunmuşdur.
Qırmızı kərpicdən kirəclə hörülüb. Hamamın ümumi zalı, otaqları, hovuzu və çayxanası var. Ölçüləri 30x20 metrdir. Hamamın plan quruluşu iki hissəyə bölünür: ənənəvi Azərbaycan və Şərq hamamlarına xas olan dəhliz ilə birləşən iki günbəzli hissə və kabinələrdən ibarət hissə. Hamamın küçəyə çıxan hissəsində kiçik dükanlar yerləşir.Qazax şəhəriframeless|200x200px174515TürbəXIX əsrQazax şəhəri184516Aşağı türbəXIX əsrQazax şəhəri194517Türbə kompleksi (8 türbə)XIX əsrAğstafa rayonu, Poylu kəndi204518QülləXVII əsrQazax rayonu, Yuxarı Əskipara kəndi214519Qatır körpüsüXII–XIII əsrQazax rayonu, Yuxarı Əskipara kəndiframeless|200x200px224520Qızıl Hacılı körpüsüQazax rayonu, Yuxarı Əskipara kəndi234521Kazım körpüsüQazax rayonu, Yuxarı Əskipara kəndi244522Qulucanlı körpüsüQazax rayonu, Yuxarı Əskipara kəndi254523Hamam qalıqlarıQazax rayonu, Yuxarı Əskipara kəndi264524Koroğlu qalası qülləsiQazax rayonu, Yuxarı Əskipara kəndi274525TürbəQazax rayonu, Yuxarı Əskipara kəndi284526TürbəXIX əsrQazax rayonu, Xanlıqlar kənd qəbiristanlığında294527TürbəXIX əsrQazax rayonu, Birinci Şıxlı kəndi304528TürbəXIX əsrQazax rayonu, Birinci Şıxlı kənd qəbiristanlığı314529Türbə1842-ci ilQazax rayonu, Birinci Şıxlı kənd qəbiristanlığı324530TürbəXIX əsrQazax rayonu, İkinci Şıxlı kəndi334531Dini tikili kompleskiXIX əsrQazax rayonu, Salahlı kəndi344532DəyirmanQazax rayonu, Aşağı Əskipara kəndi354533KilsəQazax rayonu, Aşağı Əskipara kəndi364534Göyəzən qalasıXIV əsrQazax rayonu, Alpout kəndi, Göyəzən dağı ətrafındaframeless|200x200px374535Aslanbəyli məscidi
(Hacı Mahmud Əfəndi məscidi)1909-cu ilQazax rayonu, Aslanbəyli kəndicenter|frameless|200x200px384536Hacı Mahmud Əfəndi türbəsiXIX əsrQazax rayonu, Aslanbəyli kəndiframeless|200x200px394537Türbə1904-cü ilQazax rayonu, Aslanbəyli kəndi404538KarvansaraXIX əsrQazax rayonu, Aslanbəyli kəndiframeless|200x200px414539Qatır körpüsüQazax rayonu, Məzəm kəndiBağ-park, monumental və xatirə abidələri425649Molla Pənah Vaqifin heykəliQazax şəhəri, Sabir küçəsi, 11435650Molla Pənah Vaqif və Molla Vəli Vidadinin xatirə muzeyiQazax şəhəri, Sabir küçəsi, 60445651Səməd Vurğunun heykəliQazax şəhəri, Mərkəzi meydan455652Səməd Vurğunun poeziya eviQazax rayonu, Yuxarı Salahlı kəndiframeless|200x200px465653Molla Vəli Vidadinin qəbirüstü abidəsiQazax rayonu, Birinci Şıxlı kənd qəbiristanlığı475654Böyük Vətən müharibəsində həlak olmuş həmvətənlərimizin xatirə abidəsiQazax şəhəri, Nərimanov küçəsi, 5frameless|200x200pxArxeoloji abidələr485847Yaşayış yeriOrta əsrlərQazax rayonu, Xanlıqlar kəndi495848Eşəktəpə yaşayış yeriOrta əsrlərQazax rayonu, Qazaxbəyli kəndi505849Bağça qəbiristanlığıSon orta əsrlərQazax rayonu, Daş Salahlı kəndi, Qara su çayının sahilində515850Haqverdi Ağa körpüsü
(Çaylı körpüsü)XIX əsrQazax rayonu, Daş Salahlı kəndi, Qara su çayının üzərində525851Qədir körpüsüXIX əsrin sonuQazax rayonu, Daş Salahlı kəndi, Qara su çayının üzərində535852ŞəhərgahOrta əsrlərQazax rayonu, Yuxarı Əskipara kəndiDekorativ-tətbiqi sənət nümunələri (Xalq daş-heykəltəraş abidələri)546155Daş qoç fiquruQazax rayonu, Daş Salahlı kənd qəbiristanlığı556156Daş qoç fiquruQazax rayonu, Daş Salahlı kənd qəbiristanlığı566157SənduqəQazax rayonu, Daş Salahlı kənd qəbiristanlığı576158SənduqəQazax rayonu, Daş Salahlı kənd qəbiristanlığı586159SənduqəQazax rayonu, Daş Salahlı kənd qəbiristanlığı

 İstinadlar 

Kateqoriya:Qazax rayonu
Kateqoriya:Qazax rayonunun abidələri
Kateqoriya:Qazax rayonu memarlığı
Kateqoriya:Qazax abidələri
Kateqoriya:Azərbaycan abidələri
Kateqoriya:Qazax rayonunun memarlıq abidələri