Zarya

Zarya (Заря заряница; ; Зоря  //  — Т. 2 : Книжка IV. Літери Ж-Й — Буенос-Айрес, 1959. — С. 512;  "baxmaq, görmək") — slavyan folklorunda sübhün (dan yeri) tanrıçası. Ənənəyə görə, o, bəzən tək, bəzən isə iki və ya üç bacı kimi təsvir olunur. Zarya adı etimoloji baxımdan hind-avropa sübh tanrıçası H₂éwsōs ilə əlaqəli olmasa da, onun əksər xüsusiyyətlərini daşıyır. O, tez-tez Günəşin, Ayın və bəzən onunla eyniləşdirilən Danica (Səhər Ulduzu) tanrıçasının bacısı kimi təsvir edilir.

Zarya Günəşin Sarayında yaşayır, səhərlər qapını açaraq Günəşin səmaya səyahətə çıxmasına imkan yaradır, onun ağ atlarını qoruyur və eyni zamanda bakirə kimi təsvir olunur. Şərqi Slavyan zaqovor ənənəsində Zarya praktikantın müraciət etdiyi ali qüvvə rolunda çıxış edir.

 Rus ənənəsi 
Rus ənənəsində Zaryalar tez-tez iki bakirə bacı kimi təsvir olunur:

 Zarya Utrennyaya (Səhər Zaryası,  "səhər") – sübh tanrıçasıdır,
 Zarya Vechernyaya (Axşam Zaryası,  "axşam") – axşam tanrıçasıdır.

Hər biri Günəşin qızıl taxtının bir tərəfində dayanır. Səhər Zaryası Günəş səhər yola düşərkən səmavi sarayın qapılarını açır, Axşam Zaryası isə Günəş gecə öz məkanına qayıdarkən həmin qapıları bağlayır.Banov, Estela. "Nodilova mitološka razmatranja kao arhitekst Pričama iz davnine Ivane Brlić–Mažuranić" [The mythological in the work of Vladimir Nazor and Ivana Brlić-Mažuranić (Slavic Legends and Tales of Long Ago)]. Stoljeće Priča iz davnine Ivane Brlić-Mažuranić. Kos-Lajtman, Andrijana; Kujundžić, Nada; Lovrić Kralj, Sanja (ur.). Zagreb: Hrvatske udruge istraživača dječje književnosti, 2018. pp. 113–130. Zaryaların qərargahı Buyan adasında yerləşir.Ralston, William Ralston Shedden. The songs of the Russian people, as illustrative of Slavonic mythology and Russian social life. London: Ellis & Green. 1872. p. 170.

 Belarus ənənəsi 
Belarus folklorunda o, Zaranitsa (Зараніца) və ya Zara-Zaranitsa (Зара-Зараніца) adlanır. Bir hekayəyə görə, Zaranitsa Müqəddəs Georgi və Müqəddəs Nikolay ilə qarşılaşır. Müqayisəli mifologiyada bu iki müqəddəs, adətən, hind-avropa mifologiyalarında sübh tanrıçasının qardaşları olan "ilahi əkizlər" funksiyasını yerinə yetirir. Bir folklor mətnində deyilir:

Müqəddəs Georgi Müqəddəs Nikolay ilə gedirdi və yolda Sübh tanrıçası ilə qarşılaşdı.

 Sloven ənənəsi 
Sloven xalq mahnısı "Zorja prstan pogubila" (Zarya üzüyünü itirdi) adlanır. Mahnıda oxuyan şəxs anasından (majka), qardaşından (bratec), bacısından (sestra) və sevgilisindən (dragi) onun üzüyünü tapmağı xahiş edir.

Monika Kropeyin araşdırmalarına görə, Sloveniya mifoloji ənənəsində:

 Günəş səhərlər Sonçica ( – "günəş") adlı sübh tanrıçası ilə birgə qalxır,
 Axşam isə Zarika ( – "dan yeri") adlı axşam tanrıçası ilə birgə batır.

Bu qadın fiqurları Sloven xalq rəvayətlərində bir-biri ilə rəqabət aparan personajlar kimi də görünür.

Folklorşünas Fanni Koplend bu iki fiquru Günəş və Dan yeri mifoloji obrazları kimi izah etmiş və "Gözəl Zarya Balladası" adlı başqa bir xalq mahnısını qeyd etmişdir."Русская народно-бытовая медицина" [Russian folk-medicine]: по материалам этнографического бюро князя В. Н. Тенишева / Д-р мед. Г. Попов. С. Петербург: тип. А. С. Суворина, 1903. p. 232. Sloveniya folklorçusu Yakob Kelemina isə Kresnik dövriyyəsi adlanan silsilədə Zora obrazının İlanlar Kraliçasının (gecə obrazının bir təcəssümü ola bilər) qızı kimi göründüyünü qeyd etmişdir.."Заря-зарница, красная дѣвица, утренняя Ирина, Дарья полуденная, прійдите, возьмите денной іфикъ и полуденный полу крикъ, отнесите его въ темные лѣса, въ далекіе края, за синія моря, на желтые пески, во имя Отца". "Русская народно-бытовая медицина" [Russian folk-medicine]: по материалам этнографического бюро князя В. Н. Тенишева / Д-р мед. Г. Попов. С. Петербург: тип. А. С. Суворина, 1903. p. 232.

 İstinadlar 

 Biblioqrafiya 






















 Xarici keçidlər 
  performed by the Werchowyna band
  performed by the Drużyna Grodu Trzygłowa band