İnsan boyu

İnsan boyu — insanlarda başın yuxarı hissəsindən ayağın aşağı hissəsinə qədər olan məsafə Antropologiyada boy ümumi antropometrik xüsusiyyətlərdən biridir. İnsanın fiziki inkişafının göstəriciləri siyahısına daxildir. İnsan boyuna genlər və eyni dərəcədə vacib olan ətraf mühit təsir göstərir. Ətraf mühit faktorlarına tənəffüs olunan havanın tərkibi, istehlak edilən qidanın tərkibi, stressli şərtlər, yuxu keyfiyyəti, uzunmüddətli enerji yükləri, xəstəlik, günəş radiasiyasının intensivliyi və s. daxildir. Genetik faktorlara cins, yaş, orqanizmin planlı (genetik) inkişafı, irsi xəstəliklər və s. Beləliklə, məsələn, Çin şəhər sakinlərinin orta boyu 175 sm (kişilər üçün) və 170 sm (qadınlar üçün) təşkil edir.

“NCD Risk Factor Collaboration” (NCD-RisC) qlobal tibb alimləri icmasına görə, 2024-cü il üçün Hollandiyada kişilər arasında ən yüksək orta boya malikdir: 182,5 sm və Latviyada qadınlar arasında: 169,8 sm. 2014-cü ildə ən qısa boylular Şərqi Timorlu kişilərdir və orta boyu 159,8 sm və Qvatemalalı qadınlardır: 149,4 sm. Ötən əsrdə Cənubi Koreyalı qadınlar (20 sm-dən çox) və İranlı kişilər (16,5 sm) ən boy atıblar.

Ümumiyyətlə, bəşəriyyətin tədricən “boyu artır”. Əgər 50 il əvvəl orta boy 160 santimetr idisə, indi 5 santimetr daha çoxdur. Orta hesabla onun çəkisi də təxminən bir kiloqram artıb.

Yeniyetmələrdə dəyişikliklər daha çox nəzərə çarpır. Müasir yeniyetmənin orta boyu 30-cu illərdəki yaşıdlarından 5-7 santimetr yüksəkdir.

İnsan boyunda epoxal dəyişiklik akselerasiya adlanır. Məsələn, neandertallar müasir insanlardan (155-165 sm) qısa idi, lakin kromanyonların boyu demək olar ki, eyni idi (180-188 sm). Qədim Misirin sakinləri və Krit-Minoy sivilizasiyasının nümayəndələri təxminən eyni boyda idilər. Orta əsrlərdə insanın boyu azalmağa başladı. Lakin son 100 il ərzində insan bədəninin uzunluğu yenidən kəskin şəkildə artıb.

XIX və XX əsrlər boyu boy artımı çox güman ki, kənd təsərrüfatında texniki tərəqqi ilə bağlı idi. Məhsuldarlıqdakı sıçrayış, həmçinin protein ehtiva edən qidaların istehsalına təsir etdi və bu da öz növbəsində insanların orta boyuna təsir etdi. Bəzi ölkələrdə orta boy artımı, qismən qida qadağaları (məsələn, dini səbəblərə görə donuz əti və ya ümumiyyətlə ətdən qaçınma) və ya adi aşağı proteinli pəhrizlər (məsələn, Yaponiyada) səbəbindən daha yavaş olmuşdur.Baten, J. and M. Blum (2014), «Why are you tall while others are short? Agricultural production and other proximate determinants of global heights», European Review of Economic History

 Maraqlı faktlar 

 Hər iki valideyn cırtdan olsa belə, cırtdanların demək olar ki, həmişə normal boyda uşaqları olur.Стивен Джуан. Странности нашего тела. Занимательная анатомия. — Пер. с англ. Давыдова. — 2010.

 İstinadlar 
Kateqoriya:Antropometriya
Kateqoriya:İnsan boyu

 Xarici keçidlər 

 Sürətlənmə və yavaşlama: inkişafımız eradan dövrə necə dəyişir "RİA Novosti"
 Maks Rozer tərəfindən İnsan boyu
 Qadınlar üçün orta boy nə qədərdir?
 Doğuşdan 5 yaşa qədər uşaqların böyümə və inkişaf normaları
 Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatının statistikası
 Yüksək artımın səbəbləri
 10 ən uzun qadın
 Dünyada ölkələr üzrə orta artım NCD-RisC