İdxal əvəzedici sənayeləşdirmə

İdxal əvəzedici sənayeləşdirmə (İƏS, ) — bir iqtisadi strategiyadır və əsas məqsədi xaricdən idxal olunan məhsulların yerli istehsalla əvəzlənməsidir.Bu yanaşma ölkələrin iqtisadiyyatını xarici asılılıqdan qorumaq və daxili bazarı inkişaf etdirmək məqsədini güdür. İƏS çərçivəsində dövlətlər, adətən, idxal olunan məhsullara yüksək tariflər tətbiq edir, yerli istehsalçılara subsidiyalar verir və texnologiya transferini dəstəkləyir.Bu strategiya inkişaf etməkdə olan ölkələrdə sənaye sektorunun güclənməsinə və milli iqtisadiyyatın diversifikasiyasına xidmət edir.

 Tarixi 
İdxal əvəzedici sənayeləşdirmə strategiyası XX əsrin ortalarında, xüsusilə İkinci Dünya müharibəsindən sonra inkişaf etməkdə olan  ölkələr arasında populyarlaşdı.Bu yanaşmanın əsas ideyası, kolonial sistemdən azad olmuş ölkələrin iqtisadiyyatlarını xarici təsirlərdən qorumaq və müstəqil inkişafı təmin etmək idi.Latın Amerikası ölkələri, xüsusilə Argentina, Braziliya və Meksika, İƏS strategiyasını ilk tətbiq edənlərdən oldular. Onlar idxal məhsullarını yüksək tariflərlə məhdudlaşdıraraq, daxili sənayeləşməni gücləndirməyə və öz bazarlarını qorumağa çalışırdılar.Bu yanaşma, həmin ölkələrdə sənaye sektorunun inkişafına şərait yaratdı.

 İƏS-in qlobal təsiri və zəifləməsi 
1950-1970-ci illərdə İdxal əvəzedici sənayeləşdirmə bir çox Asiya və Afrika ölkələrində də tətbiq edildi.Hindistan və Misir kimi ölkələr bu strategiyanı öz iqtisadi inkişaf planlarına daxil etdilər. Bununla belə, 1970-ci illərin sonlarında bu modelin zəif tərəfləri üzə çıxmağa başladı. Yerli sənaye rəqabətə dayanıqlı olmadığı üçün məhsulların keyfiyyəti və effektivliyi aşağı düşürdü.Bundan başqa, qlobal iqtisadiyyatın liberallaşması və Dünya Ticarət Təşkilatının prinsipləri çərçivəsində sərbəst ticarət modelləri daha çox üstünlük qazandı. Nəticədə, bir çox ölkə İƏS-dən uzaqlaşaraq ixraca yönəlmiş sənayeləşmə strategiyasına üstünlük verdi.

 Üstünlükləri və çətinlikləri 
dxal əvəzedici sənayeləşdirmə daxili istehsalın artmasına və iş yerlərinin yaranmasına səbəb ola bilər.Yerli istehsalatı təşviq etməklə, ölkə iqtisadiyyatında yeni sahələrin yaranması üçün şərait yaradılır. Eyni zamanda, daxili istehlakçılar üçün daha əlçatan və ucuz məhsullar təklif olunur. Bununla belə, İƏS strategiyası bəzi çətinliklərlə üzləşə bilər.Məsələn, yerli istehsalın keyfiyyəti idxal məhsulları ilə rəqabət apara bilmədikdə, istehlakçılar məmnun qalmaya bilər. Bundan başqa, sərbəst ticarətin məhdudlaşdırılması digər ölkələrlə ticarət əlaqələrinin zəifləməsinə gətirib çıxara bilər.

 Uzunmüddətli perspektivlər 
İƏS strategiyasının uğuru onun davamlılığı və düzgün planlaşdırılmasından asılıdır. Əgər yerli sənaye müasir texnologiyalarla təchiz olunsa və istehsal keyfiyyəti artırılsa, bu yanaşma milli iqtisadiyyatı gücləndirə bilər. Bununla yanaşı, qlobal iqtisadi sistemlə uyğunlaşmaq və beynəlxalq bazarlara çıxış imkanlarını itirməmək üçün balanslı bir strategiya tətbiq olunmalıdır.Beləliklə, idxal əvəzedici sənayeləşdirmə milli iqtisadiyyat üçün mühüm bir inkişaf aləti olsa da, onun effektivliyi iqtisadiyyatın xüsusiyyətlərinə və dövlətin strategiyalarına bağlıdır.

 İstinadlar 

Kateqoriya:İdxal
Kateqoriya:İnkişaf iqtisadiyyatı