Nitq aktı

Nitq aktı — dilçilikdə dilin sosial kontekstdə necə istifadə olunduğunu və insanları bir-birinə necə bağladığını təsvir edən bir anlayışdır. Nitq aktı, bir şəxsin müəyyən bir kontekstdə dil vasitəsilə etdiyi bir hərəkət və ya fəaliyyət olaraq nəzərdən keçirilir. Bu anlayış, nitq aktları nəzəriyyəsi çərçivəsində inkişaf etdirilmişdir və bu nəzəriyyə, dilin yalnız məlumat ötürmə vasitəsi olmadığını, eyni zamanda sosial münasibətlərin qurulmasında və dəyişdirilməsində fəal bir rol oynadığını vurğulayır.

 Nitq aktının tipləri 
Nitq aktları üç əsas kateqoriyaya bölünə bilər:
1. Yerləşdirmə Aktları (Locutionary Acts): Bu, bir nitq ifadəsinin sadəcə dil strukturu və mənasıdır. Məsələn, "Bu masa çox gözəldir" cümləsi, yalnız cümlənin özünü ifadə edir.
2. Məqsəd Aktları (Illocutionary Acts): Bu, nitqin arxasında olan niyyət və məqsədləri ifadə edir. Eyni cümlə, "Bu masa çox gözəldir", bir tərif, bir razılıq ya da bir qonaq dəvəti məqsədini daşıya bilər. Bu cür aktlar, danışanın məqsədini və nitqin sosial rolunu açıq şəkildə göstərir.
3. Nəticə Aktları (Perlocutionary Acts): Bu, nitqin başqalarında yaratdığı təsiri və nəticələri ifadə edir. Məsələn, "Bu masa çox gözəldir" dedikdə, dinləyici masa haqqında müəyyən bir hissiyat, düşüncə və ya davranış qazana bilər (məsələn, masanın gözəl olduğunu düşünmək və ya masanı almaq qərarını vermək).

 Nitq aktının tətbiq sahələri 
Sosial Psixologiya: Nitq aktları, insanların dil vasitəsilə bir-biri ilə necə ünsiyyət qurduğunu, münasibətləri necə formalaşdırdığını və qarşılıqlı təsir yaratdığını öyrənmək üçün istifadə olunur.
Dilçilik: Nitq aktları nəzəriyyəsi, dilin yalnız bir kommunikasiyaya deyil, eyni zamanda sosial münasibətlərin, güc dinamikalarının və mədəni kontekstə görə dəyişdiyinin araşdırılmasına imkan tanıyır.Sprachtheorie (Jena: Fischer, 1934) where he uses "Sprechhandlung" and "Theorie der Sprechakte"
Fəlsəfə: Nitq aktları, dilin anlamı və əhəmiyyəti ilə bağlı fəlsəfi müzakirələrdə də önəmli yer tutur, çünki dilin yalnız sözlərin birləşməsi deyil, eyni zamanda mənalı sosial hərəkət olduğu vurğulanır.

 Nitq aktlarının anlayışı 
Nitq aktları, dilin dinamikasını, sosial kontekstini və insan əlaqələrini anlamaq üçün mühüm bir çərçivə təqdim edir.Mulligan, K. Promisings and other social acts – their constituents and structure. in Mulligan, K., editor Speech Act and Sachverhalt: Reinach and the Foundations of Realist Phenomenology. Nijhoff, Dordrecht/Boston/Lancaster 1987. Bu, nitqin yalnız informasiya ötürməkdən ibarət olmadığını, eyni zamanda insanların düşüncələrini, hisslərini və niyyətlərini ifadə etməyə xidmət etdiyini göstərir. Nitq aktları vasitəsilə ünsiyyətin necə qurulduğunu və insanların bir-biri ilə necə əlaqə saxladığını anlamaq, dilin sosial rolunu və gücünü anlamağa kömək edir.

 İstinadlar 

Kateqoriya:Dilçilik
Kateqoriya:Praqmatika