Zövqə görə diskriminasiya

Zövqə görə diskriminasiya () — fərdlərə qarşı onların aid olduğu qruplara, xüsusiyyətlərinə və ya sosial mənsubiyyətinə görə subyektiv yanaşma tətbiq edilməsidir. Bu diskriminasiya növü fərdin məhsuldarlığı, bacarıqları və peşəkarlığı kimi obyektiv amillərə deyil, işəgötürənlərin, müştərilərin və ya digər tərəflərin şəxsi üstünlüklərinə və ya xoşuna gəlməyən xüsusiyyətlərə əsaslanır. Məsələn, bəzi işəgötürənlər iş mühitində müəyyən etnik mənsubiyyətli və ya dini inanclı işçilərin olmasını şəxsi "zövqlərinə" uyğun görmədikləri üçün onları işə qəbul etməyə bilər.

Bu növ diskriminasiya xüsusilə əmək bazarında özünü göstərir. Zövqə görə diskriminasiya zamanı işəgötürənlər müəyyən qrupları əmək bazarından kənarda saxlamaqla ədalətsiz mühit yaradırlar. Bunun nəticəsində, bu qruplar daha az maaşlı və daha aşağı statuslu işlərdə çalışmaq məcburiyyətində qalır. Həmçinin, zövqə görə diskriminasiya istehlakçılar arasında da rast gəlinir. Müştərilər fərqli etnik, cinsi və ya sosial mənsubiyyəti olan xidmət təchizatçılarına qarşı mənfi münasibət göstərə bilər, bu da həmin fərdlərin işgüzar imkanlarını məhdudlaşdırır.

Zövqə görə diskriminasiyanın sosial təsirləri genişdir və iqtisadi qeyri-bərabərliyin artmasına gətirib çıxarır. Belə diskriminasiya qruplararası münasibətləri pozur, stereotipləri gücləndirir və cəmiyyətdə sosial gərginliyə səbəb olur. Bununla yanaşı, işəgötürənlər zövqə görə yanaşma tətbiq etməklə, bəzən daha bacarıqlı və uyğun namizədləri əldən verirlər. Bu isə onların öz iş yerlərindəki məhsuldarlığı və rəqabət qabiliyyətinə mənfi təsir göstərir.

Zövqə görə diskriminasiyanı azaltmaq üçün qanunvericilik mexanizmləri və ictimai maarifləndirmə tədbirləri həyata keçirilməlidir. Antidiskriminasiya qanunlarının tətbiqi, işəgötürənlər üçün müxtəlifliyi təşviq edən təşəbbüslərin yaradılması və cəmiyyətin inklüziv dəyərlərə yönəldilməsi bu problemin həlli üçün əsas addımlardır. Belə yanaşmalar həm sosial harmoniya, həm də iqtisadi səmərəlilik baxımından cəmiyyətin ümumi inkişafına töhfə verə bilər.

 Tarixi 
Zövqə görə diskriminasiyanın tarixi insan cəmiyyətlərinin yaranması ilə bağlıdır və əsasən sosial qruplar arasında fərqliliklərin qəbul edilməməsi ilə ortaya çıxmışdır. İlk dövrlərdə bu, qəbilələr və tayfalar arasında etnik, dini və ya mədəni fərqlərə görə baş verirdi. Orta əsrlərdə Avropada dini mənsubiyyət zövqə görə diskriminasiyanın əsas səbəblərindən biri olmuş, yəhudilər və müsəlmanlar tez-tez təqib olunmuşdur. ABŞ-da isə XIX və XX əsrlərdə irqi diskriminasiya zövqə görə yanaşmanın ən açıq formalarından biri kimi nəzərə çarpırdı.

Zövqə görə diskriminasiya təkcə irqi və dini məsələlərlə məhdudlaşmamış, həmçinin cinsiyyət, sosial sinif və cinsi orientasiya kimi digər sahələrdə də geniş yayılmışdır. XX əsrdə qadınların iş bazarına çıxışında və yüksək vəzifələrdə təmsil olunmasında bu diskriminasiya tez-tez müşahidə edilirdi. Müasir dövrdə isə bu fenomenin açıq formaları azalsa da, müxtəlif ölkələrdə hələ də fərqli sosial qruplara qarşı gizli zövqə görə diskriminasiya halları davam edir.

 Statistik diskriminasıya ilə fərq 
Statistik diskriminasiya və zövqə görə diskriminasiya arasında əsas fərq onların motivasiya və tətbiq üsullarındadır. Statistik diskriminasiya fərdlər haqqında qərarların statistik məlumatlara və qrupların ortalama göstəricilərinə əsaslanaraq qəbul edildiyi halda, zövqə görə diskriminasiya şəxsi üstünlüklərə, zövqlərə və ya xoşagəlməzliyə əsaslanır. Məsələn, statistik diskriminasiya zamanı işəgötürən müəyyən bir qrupun məhsuldarlıq göstəricilərinin aşağı olduğunu düşünərək bütün üzvlərini eyni cür qiymətləndirir, zövqə görə diskriminasiya zamanı isə işəgötürən şəxsi antipatiya və ya üstünlükləri səbəbindən həmin qrupa mənsub olan fərdləri işə qəbul etmir.

Statistik diskriminasiya daha çox rasional və məlumat əsaslı olsa da, obyektiv olmayan nəticələrə səbəb olur. Zövqə görə diskriminasiya isə daha çox emosional və subyektiv yanaşmaya əsaslanır. Hər iki diskriminasiya növü sosial ədalətsizlik və qeyri-bərabər imkanlar yaradır, lakin onların səbəbləri və mexanizmləri fərqlidir. Bu fərqlərə baxmayaraq, hər iki halın qarşısını almaq üçün qanunvericilik və maarifləndirmə tədbirləri vacibdir.

 İstinadlar 

 Xarici keçidlər 
Entry in The New Palgrave Dictionary of Economics

Kateqoriya:Ayrı-seçkilik
Kateqoriya:Əməyin iqtisadiyyatı
Kateqoriya:İqtisadi nəzəriyyələr
Kateqoriya:Sosioloji nəzəriyyələr
Kateqoriya:Növünə görə qərəz və ayrı-seçkilik