Texnoloji boşluq nəzəriyyəsi

Texnoloji boşluq nəzəriyyəsinə uyğun olaraq, ölkələr arasında ticarət eyni istehsal amilləri ilə də baş verir və ticarət ölkələrindən birində hər hansı bir sənayedə baş verən texniki dəyişikliklər nəticəsində yarana bilər. Bunun səbəbi odur ki, texniki yeniliklər əvvəlcə bir ölkədə meydana çıxır, ikincisi üstünlük qazanır: yeni texnologiya daha az xərclə mal istehsalına imkan verir.

Əgər innovasiya yeni məhsulun istehsalından ibarətdirsə, o zaman innovasiya edən ölkədə sahibkar müəyyən müddət ərzində “kvaziinhisar” adlanan vəziyyətə malikdir, başqa sözlə, yeni məhsulu ixrac etməklə əlavə gəlir əldə edir. Beləliklə, yeni optimal strategiya: nisbətən ucuz olanı deyil, hələ heç kimin istehsal edə bilmədiyi, lakin hamı və ya çoxları üçün zəruri olanı buraxmaq. Başqaları bu texnologiyaya yiyələnən kimi yeni və yenə başqaları üçün əlçatmaz bir şey istehsal edəcəklər.

 Tarixi 
Texnoloji boşluq nəzəriyyəsi 1961-ci ildə amerikalı iqtisadçı Maykl Pozner tərəfindən hazırlanmışdır. Beynəlxalq ticarətin təhlilində bu konsepsiyanın istifadəsi Hekşer-Ulin nəzəriyyəsinin bütün ölkələrdə eyni adlı malların istehsalı üçün eyni texnologiyadan istifadə edilməsi fərziyyəsinin rədd edilməsi demək idi. M.Pozner ondan çıxış edirdi ki, eyni texnologiya müxtəlif ölkələrdə həmişə eyni vaxtda istifadə olunmur və onun beynəlxalq miqyasda yayılması müəyyən vaxt tələb edir. Nəticədə bir ölkə bu və ya digər yeni texnologiyadan istifadə edə bilər, halbuki bu yenilik başqa ölkəyə hələ çatmayıb. Bundan əlavə, yenilikçi şirkət ən son texnologiyalarının tez bir zamanda ümumi mülkiyyətə çevrilməsində maraqlı deyil.

 Üstünlükləri və mənfi cəhətləri 
Belə ki, M.Pozner irəli sürdü ki, inkişaf etmiş ölkələr arasında ticarətin böyük hissəsi yeni istehsal prosesləri və yeni məhsulların tətbiqinə əsaslanır. Yeni bir məhsul təqdim edən firma, bazarda oxşar məhsulu olan təqlid edən firmalar görünənə qədər ixracda inhisarından istifadə edə bilər. Bu müvəqqəti inhisar çox vaxt patentlərə və lisenziyalara əsaslanır, onların verilməsi ixtira və yeni texnologiyaların inkişafına təkan verir. Bir şirkətin texnoloji sıçrayışı həqiqətən məhsulun mənşə ölkəsinə yeni üstünlüklər verə bilər. Bu nəzəriyyə bildirir ki, ölkə dünya bazarında aparıcı ixracatçı mövqeyini yalnız o zaman qoruya bilər ki, daim yeniliklər etsin. Bununla belə, bu modeldə texnoloji boşluğun miqyasının necə olması, necə yaranıb aradan qaldırılacağı izah edilmədiyi üçün bəzi çatışmazlıqlar da var.

Texniki yeniliklərin meydana çıxması nəticəsində bu yeniliklərə sahib olan və olmayan ölkələr arasında “texnoloji uçurum” formalaşır. Bu boşluq tədricən aradan qaldırılacaq, çünki başqa ölkələr yenilikçi ölkənin innovasiyasını kopyalamağa başlayır. Bununla belə, boşluq aradan qaldırılana qədər yeni texnologiyadan istifadə etməklə istehsal olunan yeni malların ticarəti davam edəcək.

 Həmçinin bax 
Beynəlxalq əmək bölgüsü

 İstinadlar 

 Ədəbiyyat 
 Майкл Познер Международная торговля и изменение технологии // Вехи экономической мысли Т.6 Международная экономика — М.: ТЕИС, 2006. C.436—453.

Kateqoriya:Dünya iqtisadiyyatı