Nəqliyyat qatı təhlükəsizliyi

Nəqliyyat qatı təhlükəsizliyi (, qısaca TLS) — şəbəkə üzərindən ötürülən məlumatların məxfiliyini, tamlığını və autentifikasiyasını təmin edən şifrələmə protokolu.

 Mahiyyəti 

TLS, internet üzərindən veb tətbiqləri, elektron poçt və mesajlaşma kimi müxtəlif xidmətlərin təhlükəsizliyini təmin edir. Bu protokol ilkin versiyası olan "Secure Sockets Layer" (SSL) əsasında yaradılmışdır və VPN-lərdə məlumatların şifrələnməsi, təhlükəsiz ötürülməsi üçün geniş istifadə olunur. Həmçinin TLS, HTTP trafikinə şifrələmə əlavə edərək HTTPS təhlükəsizliyini təmin edir. TLS, məlumatların məxfiliyini təmin etmək üçün onları şifrələyir, beləliklə, üçüncü tərəflərin bu məlumatlara çıxışı qeyri-mümkün olur. Bununla yanaşı, məlumatların ötürülməsi zamanı dəyişdirilməsinin qarşısını alır və tamlığını qoruyur. Autentifikasiya funksiyası vasitəsilə isə göndərici və qəbuledicinin kimliyi təsdiqlənir, bu da yalnız etibarlı tərəflər arasında məlumat mübadiləsini mümkün edir.

 Tarix 

TLS ilk dəfə 1999-cu ildə TLS 1.0 versiyası ilə RFC 2246 standartında təsvir edilmişdir. Daha sonra 2008-ci ildə TLS 1.2 və 2018-ci ildə TLS 1.3 versiyaları təqdim edilmişdir. TLS 1.2 daha güclü şifrələmə alqoritmləri təqdim edərək protokolun təhlükəsizliyini artırmışdır. TLS 1.3 isə həm təhlükəsizlik, həm də performans baxımından təkmilləşdirilmiş, istifadəsi sadələşdirilmiş bir protokol olaraq diqqət çəkmişdir.

 İş prinsipi 

TLS-in iş prinsipi iki əsas fazadan ibarətdir. Birinci faza TLS əl sıxma mərhələsidir (TLS Handshake), burada məxfilik və autentifikasiya parametrləri razılaşdırılır. Sertifikatlar vasitəsilə tərəflərin kimliyi təsdiqlənir və sessiya açarları mübadilə edilir. İkinci faza isə məlumatın şifrələnməsidir. Bu mərhələdə sessiya açarlarından istifadə edilərək məlumatlar şifrələnir və bununla da məlumatların icazəsiz əldə edilməsi və ya dinlənilməsi riski minimuma endirilir.

 Xüsusiyyətlər 

TLS-in təhlükəsizliyini təmin edən bir sıra xüsusiyyətlər mövcuddur. Protokol, AES və ChaCha20 kimi müasir şifrələmə alqoritmləri vasitəsilə məlumatların məxfiliyini qoruyur. Şəbəkə mühitində məlumatların dəyişdirilməsinin qarşısını almaq üçün TLS məlumatların tamlığını təmin edir. Eyni zamanda, sertifikatların istifadəsi ilə tərəflərin kimlikləri təsdiqlənir ki, bu da yalnız etibarlı qurumlar arasında əlaqə qurulmasına şərait yaradır.

 İstinadlar