İntellektual azadlıq

İntellektual azadlıq () — bir fərdin və ya cəmiyyətin düşüncə, bilik və məlumatları sərbəst şəkildə öyrənmək, yaratmaq, ifadə etmək və paylaşmaq haqqına sahib olmasıdır. Həm də azadlıq, insanların fərqli fikirləri müzakirə etmələrinə və mübahisələrə qatılmalarına imkan verir və insan yaradıcılığını və yeniliklərini dəstəkləyir.

 Haqqında 
İntellektual azadlıq, demokratiyanın əsas sütunlarından biri kimi görülür, çünki o, insanların məhdudiyyətlər və senzura olmadan fikirlərini ifadə edə bilməsini təmin edir. Həmçinin azadlıq həm də elmi tədqiqatların, mədəni inkişafın və sosial tərəqqinin önündə gedən güclərdən biri hesab edilir.The One Un-American Act. Nieman Reports, vol. 7, no. 1 (January 1953): p. 20)

Bununla yanaşı, intellektual azadlığın məhdudlaşdırılması, cəmiyyətin inkişafını əngəlləyə və avtoritarizmin güclənməsinə səbəb ola bilər.

İntellektual azadlıq, insanın düşüncə, fikir, elm və sənət sahələrində sərbəst şəkildə düşünmə, öyrənmə, ifadə etmə və bilikləri paylaşma haqqını ifadə edir. İntellektual azadlıq, insanın fərdi yaradıcılığı və bilik istehsalı üçün əsas şərtlərdən biridir. İntellektual azadlıq həm də insanların müxtəlif mövzulara dair tənqidi düşünmə, araşdırma aparma və əldə etdiyi nəticələri ifadə etmə hüququnu müdafiə edir.

Birləşmiş Millətlər Təşkilatı Ümumdünya İnsan Hüquqları Bəyannaməsinin 19-cu maddəsində əqli azadlığı əsas insan hüququ kimi dəstəkləyir, burada deyilir:

 Əhatə olunan sahələr 
 Fikir azadlığı — insanlar öz fikirlərini sərbəst şəkildə ifadə edə bilməli və müxtəlif fikirlərə açıq olmalıdırlar.
 Tədqiqat və araşdırma azadlığı — elm adamları, müəllimlər və tələbələr, hər hansı siyasi və ya dini məhdudiyyətlər olmadan bilik sahəsində sərbəst fəaliyyət göstərməlidirlər.
 Senzuraya qarşı çıxmaq — intellektual azadlıq, senzuranın qarşısını almaq və fərqli düşüncələrin yayılmasına imkan verməklə, cəmiyyətin müxtəlif ideyalarla zənginləşməsinə şərait yaradır.
 Təhsil və məlumat əldə etmək haqqı — insanlar biliklərə sərbəst çıxış imkanına malik olmalı və müxtəlif məlumat mənbələrinə maneəsiz şəkildə çatmalıdırlar.

İntellektual azadlıq, bir cəmiyyətin inkişafında və insanın şəxsiyyət kimi formalaşmasında əvəzolunmaz rola malikdir. Onun qorunması, müasir demokratik dəyərlərin və elmi tərəqqinin təmin edilməsində mühüm rol oynayır.

 Problemlər 
İntellektual azadlıq akademik azadlıq, internet filtrasiyası və senzura məsələləri də daxil olmaqla bir çox sahələri əhatə edir.  İntellektual azadlıq tərəfdarları fərdin fikir və mülahizələrini nəticəsiz ifadə etmək üçün informasiya anlayışlarını və medianı seçmək hüququnu dəyərləndirdiyinə görə, məlumat əldə etməkdə məhdudiyyətlər və məlumatın məxfiliyinə qoyulan maneələr intellektual azadlıq məsələlərini təşkil edir. Giriş məhdudiyyətləri ilə bağlı problemlərə aşağıdakılar daxildir:"Olmstead v. United States," 277 U.S. 438 (1928)

 qadağan olunmuş kitablar, kitabların yandırılması və ədəbiyyatla bağlı problemlər
 senzura və senzura cəhdi, o cümlədən kitab senzurası, film senzurası, musiqi senzurası, xəritə senzurası, komik kitab senzurası və video oyun senzurası.
 müəlliflər, redaktorlar, jurnalistlər və ya kitabxana materialları
 məzmun idarəetmə proqramı ilə internet filtrasiyası
 internet senzurası vasitəsilə internet filtri

 İstinadlar 

 Ədəbiyyat 
Alfino, Mark and Laura Koltutsky. The Library Juice Press Handbook of Intellectual Freedom: Concepts, Cases, and Theories. (Sacramento: Library Juice Press, 2014). .
Dix, W. S. (1954). Freedom of communications: Proceedings of the first conference on intellectual freedom, New York City, June 28–29, 1952. Chicago, IL: American Library Association.
Lewis, Anthony. Freedom for the Thought We Hate. (New York: Basic Books, 2007). .
Office for Intellectual Freedom of the American Library Association. Intellectual Freedom Manual, 8th ed. (Chicago: American Library Association, 2010). .
Robbins, Louise S. Censorship and the American Library: The American Library Association's Response to Threats to Intellectual Freedom 1939-1969. (Westport, Connecticut: Greenwood Press, 1996). .
 Sakharov, Andrei, Progress, Coëxistence, and Intellectual Freedom. Trans. by [staff of] The New York Times; with introd., afterword, and notes by Harrison E. Salisbury. (New York: W.W. Norton & Co., 1968).

 Xarici keçidlər 





Kateqoriya:İnformasiya elmi