Şərqi Asiya modeli

Şərqi Asiya modeli — əsasən XX əsrin ikinci yarısından etibarən Şərqi Asiya ölkələrinin (Cənubi Koreya, Yaponiya, Sinqapur, Tayvan və Honq-Konq) sürətli iqtisadi inkişafını təsvir edən bir inkişaf modeli anlayışıdır. Bu model, dövlətin iqtisadiyyatda aktiv rolu, ixrac yönümlü sənaye siyasəti və sosial mədəni faktorlar ilə xarakterizə olunur.

 Xüsusiyyətləri 
Şərqi Asiya modelində dövlət iqtisadi inkişafda mühüm yer tutur. Dövlət iqtisadiyyatı strateji şəkildə yönləndirir və sənaye siyasəti vasitəsilə əsas sektorları dəstəkləyir. Məsələn, Cənubi Koreyada dövlət texnologiya və ağır sənaye sektorlarını subsidiyalar və kreditlər vasitəsilə inkişaf etdirdi. Bu model ixracın artırılmasını əsas prioritet kimi götürür. Şərqi Asiya ölkələri daxili bazara əsaslanan iqtisadiyyatdan çıxaraq, qlobal bazar üçün yüksək keyfiyyətli və rəqabətqabiliyyətli məhsullar istehsal etməyə fokuslanmışdır. Məsələn, Yaponiya və Cənubi Koreya avtomobil və elektronika sənayesi ilə qlobal bazarda lider mövqeyə yüksəldi (Toyota, Samsung, LG kimi şirkətlər). Şərqi Asiya ölkələri yüksək qənaət dərəcəsi ilə xarakterizə olunur ki, bu da daha çox investisiyaya imkan yaradır. Qənaətlər bank sistemləri vasitəsilə iqtisadiyyatda mühüm investisiya resursuna çevrilir.Leonardo Baccini, Giammario Impullitti,  Edmund Malesky  , "Globalisation and state capitalism: Assessing the effects of Vietnam’s WTO entry" Vox EU 17 May 2019 

Təhsilin və işçi qüvvəsinin peşəkarlığının artırılması bu modelin əsas elementidir. Şərqi Asiya ölkələri yüksək keyfiyyətli təhsil sistemlərinə və texniki hazırlığa xüsusi diqqət yetirmişdir.Berger, Peter L.  "The Asian Experience & Caribbean Development." Worldview 27, no. 10 (1984): 4-7.Schmidt, Johannes Dragsbaek. "Models of Dirigisme in East Asia: Perspectives for Eastern Europe." In The Aftermath of ‘Real Existing Socialism’in Eastern Europe, pp. 196-216. Palgrave Macmillan, London, 1996. Sinqapurun yüksək ixtisaslı işçi qüvvəsi və təhsil səviyyəsi onun iqtisadi inkişafında mühüm rol oynadı. Şərqi Asiya ölkələrində Konfutsi dəyərləri (intizam, kollektivizm, iş etikası, ailə strukturu) iqtisadi inkişafda mühüm sosial dəstək rolunu oynadı. Sosial harmoniya və siyasi stabillik iqtisadiyyatı gücləndirən faktorlardan biri oldu. Şərqi Asiya ölkələri Qərb ölkələrindən texnologiya transferi yolu ilə öz sənayelərini sürətlə inkişaf etdirdilər. Bu transferlər öz innovasiya potensiallarının inkişaf etdirilməsi ilə birləşdirildi.

 Tənqidlər 
Həddindən artıq dövlət müdaxiləsi bazarın özünü tənzimləməsini məhdudlaşdıra bilər.Kunio Yoshihara, The Rise of Ersatz Capitalism in South-East Asia, ,  Sürətli iqtisadi artım sosial təbəqələr arasında gəlir fərqini artırır. İstehsal yönümlü iqtisadiyyat ətraf mühitə mənfi təsir göstərir. Bu modelin uğuru qismən mədəni dəyərlərə əsaslanır, bu da onun digər regionlarda təkrarlanmasını çətinləşdirir.

Şərqi Asiya modelinin bir çox elementi digər inkişaf etməkdə olan ölkələr üçün nümunə kimi qəbul edilir. Lakin bu modelin tam olaraq başqa yerlərdə uğurlu olması həmin ölkənin sosial, mədəni və iqtisadi şəraitindən asılıdır.

 İstinadlar 

 Ədəbiyyat 
 Kristen E. Looney. 2021. "Mobilization Campaigns and Rural Development: The East Asian Model Reconsidered." World Politics.
Shiping Hua, Ruihua Hu. 2015. East Asian Development Model

Kateqoriya:Siyasi iqtisadiyyat