Baba Yaga

Baba Yaga və ya Babayqa (; ; ; ; ; , JežibabaПотебня А. А. "О мифическом значении некоторых поверий и обрядов" (1865) с. 270 "cadugər"; ; ) — Slavyan folkloruna (və ya eyni adı daşıyan üç bacıdan biri) sirli, mücərrəd bir obrazdır və iki ziddiyyətli rolu vardır. Bəzi motivlərdə, o, qorxunc və vəhşi görkəmli yaşlı bir qadın olaraq təsvir edilir, uşaqları qızardıb yeyir, digərlərindən isə qəhrəmana kömək edən yaxşı bir yaşlı qadın kimi təqdim edilir.Русские народные картинки: в 2-х томах. Т. 1 / Собрал и описал Д. А. Ровинский; посмертный труд
печатан под наблюдением Н. П. Собко. СПб.: Издание Р. Голике, 1900. 368 с O, çox vaxt meşə təbiəti ilə əlaqələndirilir. Onun özünə məxsus xüsusiyyətləri arasında taxta döyməsi ilə uçmaq, havan istifadə etmək və meşənin dərinliklərində toyuq ayaqları üzərində duran bir taxtadan evdə yaşamaq yer alır. Rus nağıllarından əlavə, Slovak və Çex nağıllarında da rast gəlinir. Bundan əlavə, Babayqa, keçmiş slavyan torpaqları olan indiki Avstriyanın Karintiya torpağında Milad bayramının ritual personajı, Monteneqro və Serbiyada Maslenitsa personajı, Xorvatiya və Bolqarıstanda gecə ruhu kimi hesab olunur.

 Etimologiyası 
Baba Yaga adının müxtəlif Slavyan dillərində fərqli variantları mövcuddur. Serbo-xorvat, Makedon, Rumın və Bolqar dillərində baba "nənə" və ya "yaşlı qadın" mənasını verir. Müasir Polşa və Rusiya dillərində isə baba / баба eyni zamanda "qadın" üçün aşağılayıcı sinonimdir, xüsusən yaşlı, çirkli və ya axmaq olan qadınlar üçün istifadə edilir. Slavyan dillərində digər qohumluq terminləri kimi, baba digər şəkildə də istifadə oluna bilər, potensial olaraq tabu nəticəsində; müxtəlif heyvanlara, təbii hadisələrə və əşyalara tətbiq edilə bilər. Bu element, iaga ikinci elementini tanıdıcı bir komponent kimi açıqlamaq üçün və ya Baba Yaganı kişilərdən fərqləndirmək üçün istifadə edilmiş ola bilər.

Yaga etimoloji cəhətdən daha problematikdir və onun mənası haqqında alimlər arasında aydın bir fikir birliyi yoxdur. XIX əsrdə Aleksandr Afanasyev, Proto-Slavyan *ož və Sanskrit ahi ("ilxır") kəlmələrindən törəməyi təklif etmişdir. Bu etimologiya XX əsr alimləri tərəfindən araşdırılmışdır. Əlaqəli terminlər Serb və Xorvatca jeza ("qorxu", "titrəmə", "soyuqluq"), Slovencə jeza ("qəzəb"), Köhnə Çexcə jězě ("cadugər", "əfsanəvi pis qadın varlıq"), müasir Çexcə jezinka ("pis meşə nimfi", "dryad") və Polşa jędza ("cadugər", "pis qadın", "fury") kimi ifadələrdə görünür. Termin Köhnə Kilsə Slavyanında jęza/jędza ("xəstəlik") kimi istifadə olunub. Digər İndo-Avropa dillərində isə iaga elementi Litva dilində engti ("istismar etmək", "kiçiltmək", "istifadə etmək"), Köhnə İngilis dilində inca ("şübhə", "narahatlıq", "ağrı") və Köhnə Norveç dilində ekki ("ağrı", "narahatlıq") ilə əlaqələndirilmişdir.

 Atributları 
Köhnə dövrlərdə ölüləri "domovinas" adlanan, yer üzərində çox yüksək kəsilmiş ağac gövdələrinin üzərində yerləşən kiçik evlərdə dəfn edirdilər. Bu evlərin altından yerə çıxan köklər, toyuq ayaqlarına bənzəyirdi (müasir ukraynca "domovina" və belarusca "damavina" — tabut). Domovinalar belə qurulurdu ki, onların açılışı yaşayış yerinin əksinə, meşəyə tərəf yönəlsin. İnsanlar ölülərin tabutlarının üzərində uçduqlarına inanırdılar. Ölülərə, atalarına hörmət və qorxu ilə yanaşırdılar, heç vaxt onları kiçik məsələlərlə narahat etmirdilər, çünki bunun özlərinə bədbəxtlik gətirəcəyindən qorxurdular, amma çətin vəziyyətlərdə onlardan kömək istəməyə gəlirdilər. Beləliklə, Baba Yaga — ölən bir ata, ölü bir varlıqdır və uşaqları çox vaxt ondan qorxudurdular. Digər məlumatlara görə, bəzi Slavyan tayfalarında Baba Yaga, ölülərin yandırılma mərasimini idarə edən bir kahin olub.Глава 5 К начальной истории русского города. Города и погосты  // Петрухин В. Я. Начало этнокультурной истории Руси IX–XI веков  / РАН. Ин-т славяноведения и балканистики. — Смоленск: Русич; М.: Гнозис, 1995. — 317 с.

Adətən, qəhrəman Baba Yaganın daxmasını dünyaların sərhədində, başqa dünyaya getmək istəyən və əsir düşmüş şahzadəni azad etmək istəyən zaman tapırdı. Ölülər aləminə daxil olmaq üçün qəhrəman Baba Yagadan onu yedizdirməsini və içizdirməsini (ölülərin qidasını verməsini), hamamda təmizləməsini və yatmağa qoymasını xahiş edirdi (bu, ölünün dəfnə hazırlanması ilə əlaqələndirilir). Həmçinin, bəzi variantlarda qəhrəman Baba Yaga tərəfindən yeyilir və beləliklə, ölülər aləminə daxil olur.

Beləliklə, Baba Yaganın daxmasındakı sınaqlardan keçdikdən sonra qəhrəman, elə Baba Yaga kimi, hər iki dünyaya aid olur, sehrli xüsusiyyətlər qazanır, ölülər aləmində yaşayan müxtəlif varlıqları özünə tabe etdirir, onları qoruyan canavarlara qalib gəlir, şahzadəni geri alır və sonunda özü də şah olur.

 İstinadlar 

 Mənbə 








 Ədəbiyyat 
  Accessed 31 Aug. 2024.

 Xarici keçidlər 

 Baba Yaga: The greatest 'wicked witch' of all?, BBC

Kateqoriya:Uydurma sehrbaz qadınlar
Kateqoriya:Folklor və mifologiyada cadugərlik