Düyü quşu

Düyü quşu və ya bobolinkБёме Р. Л., Флинт В. Е. Пятиязычный словарь названий животных. Птицы. Латинский, русский, английский, немецкий, французский / Под общ. ред. акад. В. Е. Соколова. — М.: Русский язык, РУССО, 1994. — С. 429. — 2030 экз. — . () — Şimali və Cənubi Amerikaya məxsus kiçik qara quş növü və "Dolichonyx" cinsinin yeganə üzvü. Tarixi olaraq, bu növ "düyü quşu" (rice bird) olaraq tanınır, çünki miqrasiya və qışlama dövründə əkin sahələrində, xüsusən də düyü əkinlərində yemək tapmağa meyilli olur. Bobolinklər yayda ABŞ və Kanadada cütləşir, qışda isə Cənubi Amerikanın cənubuna, əsasən Paraqvay, Argentina və Boliviyaya köçür, lakin son illərdə bioloji müxtəlifliyin azalması, kənd təsərrüfatının intensivləşməsi və digər ekoloji təzyiqlər nəticəsində bobolink populyasiyası sürətlə azalır. Bu növ Kanadada "təhlükə altında" hesab edilir və geniş ərazilərdə risk altındadır.

 Etimologiyası 
"Bobolink" adı quşun xarakterik səsini təsvir edən Bob o'Linkoln ifadəsindən götürülüb. Quşun elmi adı "Dolichonyx" qədim yunan dilində "dolikhos" (uzun) və "onux" (dırnaq) sözlərindən yaranmışdır, quşun uzun dırnaqlarını təsvir edir. Növün adı "oryzivorus" latın dilində "oryza" (düyü) və "vorare" (yemək) sözlərindən yaranıb, bu da quşun düyü yeməyə meyli ilə əlaqəlidir.

 Xüsusiyyətləri 
Bobolinklər kiçik ölçülü quşlardır, uzunluğu 15-21 sm, qanad açılışı isə təxminən 27 sm-dir. Çəkiləri 27-54 qram arasında dəyişir. Erkək bobolinklər əsasən qara rəngdə olub, boyunları krem rəngində, bel və arxa hissələri isə ağ rəngdədir. Dişi bobolinklər daha çox qəhvəyi rəngdə olur, bel və yan tərəflərində qaraltılar, başlarında isə tünd zolaqlar mövcuddur. Erkək və dişi quşlar fərqli rəng və naxışlarla seçilir, erkəklər isə daha parlaq və diqqət çəkicidir.

 Yayılması 
Bobolinklər əsasən Cənubi Kanada və Şimali ABŞ-da, xüsusilə açıq otlu sahələrdə, daha çox saman sahələrində cütləşirlər. Onlar uzun məsafələr qət edən miqrantlardır və qışda Cənubi Amerikaya, xüsusilə Paraqvay, Argentina və Boliviya kimi ölkələrə köçürlər. Miqrasiya zamanı bobolinklər qruplar halında hərəkət edərək əkin sahələrində, xüsusən də düyü sahələrində yemlənirlər. Bu səbəbdən bəzən fermerlər onları zərərverici olaraq qəbul edirlər. Maraqlıdır ki, bobolinklər Cənubi Amerika quşları arasında, Qalapaqos adalarına miqrasiya edən yeganə quru quş növüdür. Orada bobolinklər, tüklərinə ilişən endemik bitki toxumlarını materikdən-materikə daşıya bilirlər.

 Davranışı 
Bobolinklər, əsasən açıq otlu sahələrdə, xüsusilə saman sahələrində cütləşirlər. Yüksək keyfiyyətli yaşayış sahələrində erkək quş çox vaxt poliqam olur. Dişi quşlar 5-6 yumurta qoyur və onları torpaqda və sıx bitki örtüyü altında olan yuvasında inkubasiya edirlər. Həm erkək, həm də dişi quşlar balalarını bəsləyir. Bobolinklər əsasən toxum və həşəratlarla qidalanır. Onlar "ləng ordu qurdu" (armyworm bird) adı ilə də tanınır, çünki böyük miqdarda ordu qurdu (Mythimna unipuncta) və payız ordu qurdu (Spodoptera frugiperda) yeyirlər, bu da onların təbii zərərverici nəzarətində rol oynamağa kömək edir. Erkək bobolinklər uçuş zamanı şən musiqili səslər çıxarırlar, bu səslər isə onların cütləşmə dövründəki davranışlarının bir hissəsidir.

 Mühafizəsi 
Bobolinklərin sayı yaşayış yerlərinin itməsi və kənd təsərrüfatının dəyişməsi səbəbindən azalır. Əsasən yaşıllıq sahələrinin qurudulması və otlaqların kənd təsərrüfatı üçün istifadəsi bu növün populyasiyasına mənfi təsir göstərir. Həmçinin, erkən saman biçilməsi və heyvanların, xüsusən də bizonların çox olması bobolinklərin yuva qurmaq üçün uyğun sahə tapmalarını çətinləşdirir. 2021-ci ildə aparılan bir araşdırma, Amerika bizonlarının təbiətə qaytarılmasının bobolinklərə mənfi təsir etdiyini və bəzi bölgələrdə böyüklərin 62%-ə qədər, balaların isə 84%-ə qədər azaldığını göstərdi. Bunun səbəbi yeni bizon sürülərinin çox vaxt ev heyvanı kimi idarə olunması, yəni onların otla təmin olunmasıdır. Bizonların sayına uyğun otlaqların çoxaldılması, hər iki növün uyğun şəraitdə yaşaya bilməsi ilə nəticələnə bilər.

Bobolinklərin qorunmasına yönəlmiş cəhdlər arasında otlaq sahələrinin qorunması və kənd təsərrüfatı praktikasının dəyişdirilməsi yer alır. Məsələn, saman biçilməsinin sadəcə bir neçə həftə təxirə salınması, bobolinklərin sağ qalma şanslarını 20% artırır. Eyni zamanda, mühafizə təşkilatları, kənd təsərrüfatı intensivliyinin və yaşayış yerlərinin itirilməsinin qarşısını almaq üçün çalışırlar.

 İstinadlar 

 Xarici keçidlər 

Smithsonian Migratory Bird Center: Bobolink 
Bobolink – Cornell Lab of Ornithology
The Nature Conservancy's Grassland Birds: Bobolink
Bobolink - Dolichonyx oryzivorus - USGS Patuxent Bird Identification InfoCenter.

Kateqoriya:Təhlükədə olmayan növlər