Bədən obrazı

Bədən obrazı və ya bədən imici () — bir insanın öz bədəninin estetikası və ya cinsi cazibədarlığı ilə bağlı düşüncələri, hissləri və qavrayışıdır. Bədən obrazı anlayışı bir neçə sahədə, o cümlədən neyroelmlər, psixologiya, tibb, psixiatriya, psixoanaliz, fəlsəfə, mədəniyyət və feminist araşdırmalarında istifadə olunur; həmçinin media da bu termini tez-tez istifadə edir. Bu sahələrdə bədən imicinin tək bir mükəmməl tərifi yoxdur, amma ümumilikdə bədən obrazı insanın özünü necə gördüyü; onun görünüşü ilə bağlı yaddaşları, təcrübələri, fərziyyələri və müqayisələri; habelə bədəninin boyu, şəkli və çəkisi ilə bağlı ümumi münasibətləri ilə bağlıdır — bütün bunlar yayılmış sosial və mədəni idealara görə formalaşır.

 Haqqında 
Bədən imici mənfi ("bədən neqativliyi"), müsbət ("bədən pozitivliyi") və ya neytral xarakterə sahib ola bilər. Mənfi bədən imicinə malik bir insan özünə şübhə ilə yanaşa bilər və utanmış hiss edə bilər, həmçinin başqalarının daha cazibədar olduğunu düşünə bilər. Cəmiyyətin yaratdığı və daim dəyişən ideal bədən ölçüləri və formalarına görə sosial mediyanın çox vacib və gündəlik həyatımıza sıx daxil olduğu bir dövrdə, fərqli yaş qruplarındakı insanlar emosional və zehni olaraq təsirlənir. Bu standartlar bədən alçaltmaya, yəni bir insanın fiziki görünüşü haqqında tənqidi şərhlər edərək onu alçaltmağa səbəb ola bilər.

Özünə güvənsizliyi aşmaqdan başqa, əzab çəkənlər tez-tez öz fiziki görünüşlərini dəyişdirməyə çalışırlar ki, bu da qəbul edilən standartlara uyğun gəlsin. Belə davranışlar bədən narazılığını və uzun müddət ərzində yeyən pozuntuları, təcrid olunma və ruhi xəstəliklər risklərini artırır. Yeyən pozuntularında mənfi bədən imici həmçinin bədən imici pozğunluğuna, bədənin bütöv şəkildə dəyişmiş qavrayışına səbəb ola bilər. Bədən narazılığı həmçinin bədən dismorfik pozğunluğu ilə xarakterizə olunur — bu, bir insanın bədəninin müəyyən bir hissəsi (adətən üz, dəri və ya saç) ilə bağlı narahatlıq duyduğu, həmin hissənin çox qeyri-adi olduğunu düşündüyü və bu hissəni gizlətmək və ya düzəltmək üçün xüsusi tədbirlər görməyə ehtiyac duyduğu obsesif-kompulsif bir pozğunluqdur.

Çox vaxt aşağı bədən imicinə sahib olan insanlar, bədənlərini bir şəkildə dəyişdirməyə çalışırlar, məsələn, pəhriz saxlamaq və ya estetik əməliyyatlar keçirmək. Digər tərəfdən, müsbət bədən imici öz fiqurunu aydın və doğru şəkildə qavramağı, bədəni qeyd etməyi və qiymətləndirməyi, həmçinin bir insanın görünüşünün onun xarakterini və dəyərini əks etdirmədiyini başa düşməyi əhatə edir. Bir insanın bədən imicinə bir çox faktor təsir edir, o cümlədən ailə dinamikası, ruhi xəstəliklər, piylənmə və ya qida çatışmazlığına səbəb olan bioloji meyllər və ətraf mühit, eləcə də mədəni gözləntilər (məsələn, media və siyasət). Çox arıq və ya çox kök olan insanlar da pis bədən imicinə malik ola bilərlər.

 Tarixi 
"Bədən obrazı" ifadəsi ilk dəfə 1935-ci ildə Avstriya nevroloqu Pol Şilder tərəfindən "The Image and Appearance of the Human Body" (İnsanın Bədəninin Şəkli və Görünüşü) adlı kitabında işlədilmişdir.

Tarixin əksər hissəsində sosial status və var-dövlətlə əlaqəli olan hər hansı bir xüsusiyyət ideal sayılmışdır. Çünki zənginliklə əlaqəli tarixi bağa görə, This work translates and expands Schilder's 1923 work:  dolğun bədənli insanlar zəngin və ya güclü hesab olunurdu. Digər bölgələrdə mədəni dəyərlər və inanclar da bədən imicinə böyük təsir göstərir. Han sülaləsi dövründə, məsələn, təmiz dəri və qara saç yüksək qiymətləndirilirdi, çünki əcdadlarınızın sizə verdiyi dəri və saçı zədələmək hörmətsizlik sayılırdı. İstənilən xüsusiyyətlər hər zaman mədəni və əxlaqi dəyərlərin və həssaslıqların inkişafı ilə dəyişib. Ancaq mədəniyyət simvolları, məsələn, Hollivud, moda dizaynerləri və aktrisalar da bədən imicinin qavrayışına təsir edib.

Bu gün, kommunikasiya texnologiyalarındakıirəliləyişlər insanlara "özümüz, öz dəyərimiz və bədənlərimiz haqqında mesajları qəbul etdiyimiz və şərh etdiyimiz bir platforma təqdim edir." Xüsusilə sosial media "mükəmməl bədən" anlayışını dəyişdirib və saç, bədən növü və dəri tonları ilə bağlı qeyri-bərabər idealları təqdim edir.

 İstinadlar 

 Ədəbiyyat 
 Blakeslee, S. "Out-of-Body Experience? Your Brain is to Blame". The New York Times, October 3, 2006.





 Vilayanur S. Ramachandran A Brief Tour of Human Consciousness. New York: Pearson Education, 2004.

 Sacks, Oliver. The Man Who Mistook His Wife for a Hat. New York: Simon & Schuster, 1985.
 Sherrington, C. S. The Integrated Action of the Nervous System. C Scribner's Sons, 1906.






Kateqoriya:Feminizm nəzəriyyəsi