İnformasiya davranışı

İnformasiya davranışı () — insanın məlumat axtarışı, əldə etməsi, istifadə etməsi və paylaşması ilə bağlı fəaliyyətlərini öyrənən bir sahədir. Qeyd olunan anlayış, xüsusilə informasiya və kommunikasiya texnologiyalarının inkişafı ilə əlaqədar daha geniş miqyasda tədqiq edilir. İnformasiya davranışı kitabxana elmi, psixologiya, sosiologiya və digər sosial elmlərin kəsişməsində tədqiq olunan multidissiplinar bir mövzudur.JESSE, discussion list http://listserv.utk.edu/cgi-bin/wa?A2=ind9912&L=JESSE&D=0&P=3346 

 Əsas Aspektləri 
 İnformasiya ehtiyacı 
İnformasiya davranışı adətən bir informasiya ehtiyacı ilə başlayır. Bu, bir fərdin bilmədiyi və öyrənmək istədiyi məlumatlar ola bilər. İnformasiya ehtiyacı şüurlu və ya qeyri-şüuri şəkildə baş verə bilər. Məsələn, bir tələbə imtahana hazırlaşarkən konkret məlumatlara ehtiyac duyur.

 İnformasiya axtarışı 
İnformasiya ehtiyacını qarşılamaq üçün insanlar məlumatları axtarmağa başlayır. İnformasiya axtarışı aktiv bir prosesdir və fərdlər müxtəlif mənbələrə müraciət edə bilər. Bu mənbələr kitablar, internet, elmi məqalələr, xəbərlər və ya digər insanlardan gələn məlumatlar ola bilər.

 İnformasiya axtarışı modelləri 
 Külthaunun informasiya axtarışı prosesi (ISP) modeli — Külthaunun modeli informasiya axtarışının altı mərhələdən ibarət olduğunu qeyd edir: işə başlamaq, seçmək, araşdırmaq, formalaşdırmaq, toplamaq və təqdim etmək.
 Ellisin axtarış davranışı modeli — Ellis, informasiya axtarışının mərhələlərə bölünmədən müxtəlif üsullar və texnikalar vasitəsilə yerinə yetirildiyini vurğulayır.

 İnformasiyanın istifadəsi 
İnformasiya əldə edildikdən sonra fərd həmin məlumatı istifadə etməyə başlayır. İnformasiyanın istifadəsi məlumatın təhlil olunması, işlənməsi və qərar vermək üçün tətbiqi ilə baş verir. İnformasiyanın istifadəsi kontekstə və ehtiyacın növünə görə dəyişir. Məsələn, bir iş adamı bazar tendensiyaları haqqında məlumatı analiz edərək biznes qərarları qəbul edə bilər.

 İnformasiyanın paylaşılması 
İnsanlar əldə etdikləri məlumatı başqaları ilə paylaşa bilərlər. İnformasiyanın paylaşılması iş mühitində komanda üzvləri arasında məlumat mübadiləsi və ya sosial media platformalarında paylaşmalar şəklində ola bilər. İnformasiyanın paylaşılması sosial münasibətlərə və qarşılıqlı təsirə də bağlıdır.

 İnformasiya davranışına təsir edən amillər 
İnsanların informasiya davranışlarına bir çox fərdi, sosial və texnoloji amillər təsir edə bilər:
 Fərdi amillər 
 Təhsil səviyyəsi və biliyi — yüksək təhsilli insanlar məlumatları daha sürətli və səmərəli tapmaq və istifadə etmək bacarığına sahib olurlar.
 Motivasiya və maraq — insanlar maraqlandıqları sahələrlə bağlı məlumatları daha tez tapmağa meyillidirlər.
 Stress və zaman təzyiqi — informasiyanın əldə edilməsi zamanı təzyiq altında olmaq məlumat axtarışına təsir edə bilər.

 Sosial amillər 
 Mədəniyyət və sosial norma — mədəni və sosial amillər informasiya davranışına təsir edir. Məsələn, bəzi cəmiyyətlərdə insanlar məlumatları daha gizli saxlamağa meyilli ola bilərlər.
 Sosial dəstək və şəbəkələr — insanlar informasiya axtarışında digər insanlardan dəstək alaraq daha geniş məlumat mənbələrinə çıxış əldə edə bilərlər.

 Texnoloji amillər 
 Texnologiya və internetin rolu — internetin inkişafı informasiya davranışını əsaslı şəkildə dəyişdirib. İndi insanlar informasiyaya daha sürətli və asan çıxış əldə edirlər.
 Axtarış motorları və sosial media — Google, YouTube, Facebook və digər platformalar insanların informasiya axtarma və əldə etmə üsullarını dəyişib.

 İnformasiya davranışının əhəmiyyəti 
İnformasiya davranışını anlamaq, fərdi və təşkilati qərarların daha effektiv alınmasına kömək edir. Tədqiqatçılar, iş mühitində və gündəlik həyatda fərdlərin necə məlumat axtardığını, istifadə etdiyini və paylaşdığını başa düşərək, bu prosesləri optimallaşdırmaq üçün strategiyalar hazırlayırlar. Eyni zamanda, informasiya davranışını anlamaq təhsil, marketinq, səhiyyə və digər sahələrdə daha yaxşı istifadəçi təcrübəsi yaratmaq üçün vacibdir.

 İstinadlar 

 Ədəbiyyat 



Kateqoriya:İnformasiya elmi
Kateqoriya:İnsan davranışı
Kateqoriya:İnformasiya nəzəriyyəsi