Aysel Umudova

Aysel Umudova (tam adı: Aysel Şəmsəddin qızı Ümüdova; ) — azərbaycanlı jurnalist və siyasi məhbus; 2015-ci ildən "Meydan TV"nin reportyoru.

Aysel Umudova peşə fəaliyyəti ərzində dəfələrlə saxlanmalarla, polis müqaviməti və pis rəftarla üzləşmiş, 2024-cü il, dekabrın 6-da isə Bakı Şəhər Baş Polis İdarəsinin (BŞBPİ) İstintaq və Təhqiqat İdarəsində "Meydan TV" jurnalistləri barəsində açılmış cinayət işi çərçivəsində şübhəli şəxs qismində saxlanılmış, dekabrın 8-də Xətai Rayon Məhkəməsinin qərarı ilə həbs edilmişdi.

Aysel Umudova və iş üzrə həbs edilən daha altı nəfər (sonradan, 2025-ci ilin fevral-avqust ayları ərzində iş üzrə daha beş nəfər həbs edilmişdi) barəsində Azərbaycan Cinayət Məcəlləsinin 206.3.2-ci (qaçaqmalçılıq, əvvəlcədən əlbir olan bir qrup şəxs tərəfindən törədildikdə) maddəsi ilə ittiham irəli sürülmüşdü. Avqustda isə ibtidai istintaqı aparan BŞBPİ İstintaq və Təhqiqat İdarəsi işi üzrə təqsirləndirilən şəxslərə, o cümlədən Aysel Umudovaya qarşı yeni ittihamlar irəli sürmüşdü. Bununla da onların hər biri ümumi olaraq Cinayət Məcəlləsinin 8 maddəsi ilə ittiham olunurdu: Cinayət Məcəlləsinin 192.2.2-ci (külli miqdarda gəlir əldə etməklə qanunsuz sahibkarlıq), 192.2.3-cü (…mütəşəkkil dəstə tərəfindən törədildikdə), 193–1.3.1-ci (Cinayət yolu ilə əldə edilmiş əmlakı leqallaşdırma), 193–1.3.2-ci (…xeyli miqdarda törədildikdə), 206.4 (mütəşəkkil dəstə tərəfindən qaçaqmalçılıq), 213.2.1 (vergiləri ödəməkdən yayınma — mütəşəkkil dəstə tərəfindən törədildikdə), 320.1 (sənəd saxtalaşdırma), 320.2 (saxta sənədlərdən istifadə etmə).

Aysel Umudova və iş üzrə həbs edilmiş digər jurnalistlər birqayda olaraq ittihamları rədd etmiş, həbslərini peşə fəaliyyətləri ilə əlaqəndirmişdi. Onların həbsi ABŞ Dövlət Departamenti və Avropa Parlamenti tərəfindən, həmçinin bir sıra nüfuzlu yerli və beynəlxalq insan hüquqları təsisatları tərəfindən siyasi motivli hesab olumuş, onların azadlığa buraxılması üçün Azərbaycan iqtidarına çağırışlar edilmişdi.

Hazırda Ədliyyə Nazirliyinin Penitensiar Xidmətinin Bakı İstintaq Təcridxanasında saxlanılır.

 Erkən illəri və jurnalist fəaliyyəti 
Aysel Şəmsəddin qızı Ümüdova 1 avqust 1992-ci ildə Bakıda anadan olub. 1998-ci ildə Türk Dünyası (TDAV) Atatürk Liseyindən məzun olub.

Ali təhsilini Atatürk Universiteti Azərbaycan programında alsa da, həbsi ilə əlaqədar təhsili yarımçıq qalıb.

2014-cü ildə Bakı Jurnalistika Məktəbindən məzun olub.

2015-ci ildən isə Meydan TV-də jurnalist-reportyor olaraq çalışıb. 2021-ci ildə Meydan TV-də yayımlanan "Yaxın Planda" proqramının aparıcısı olub.

Peşə fəaliyyəti ərzində dəfələrlə saxlanmalarla, polis müqaviməti və pis rəftarla üzləşib. Jurnalistlər üçün Ədalət Fondunun (JFJ) hesabatına əsasən Aysel Umudova jurnalist fəaliyyəti ərzində polis tərəfindən döyülmə, avadanlığın zədələnməsi, saxlanılma, jurnalist materiallarının məhv edilməsi də daxil olmaqla beşdən çox hücuma məruz qalıb.

2020-ci ilin 14–15 iyulunda Milli Məclisin qarşısında baş verən etirazları işıqlandıran azsaylı jurnalistlərdən biri idi. Buna görə də polislər tərəfindən tzyiqə məruz qalıb.

2021-ci ilin oktyabrında AXCP fəallarının etiraz aksiyasını işıqlandıran zaman polislər tərəfindən saxlanılaraq Xəzər Rayon Polis İdarəsi (RPİ) 3-cü Polis Şöbəsinə aparılıb, az sonra sərbəst buraxılıb. Aysel Umudovanın sözlərinə görə, onu polis maşınına zorla, güc tətbiq edə-edə aparıblar, bu zaman polislər onun eynəyini sındırıb: "Qolumu zədələdilər, üzü üstə polis maşınının içinə atdılar. Onlara iş başında olduğumu bildirsəm də, məhəl qoymadılar. Telefonumu əlimdən aldılar və şəxsi məlumatlarıma baxmaqla hədələdilər. Yenə də sağ olsunlar, bölmədən meyidim də çıxa bilərdi, amma özüm çıxdım", deyə Umudova bildirmişdi.

Aysel Umudova ənənəvli olaraq 8 martda baş tutan feminist aksiyalarında iştirak edib. O, Azərbaycan hökumətindən qadınlara qarşı zorakılıqla mübarizə aparmaq, həmçinin Avropa Şurasının Qadınlara qarşı zorakılığın və məişət zorakılığının qarşısının alınması və onlarla mübarizə haqqında Konvensiyaya (İstanbul Konvensiyası) qoşulmağı tələb edib. 2020 və 2021-ci illərdə o, feministlərin aksiyası zamanı polislər tərəfindən saxlanılıb və polis şöbəsinə aparılıb.

 Həbs edilməsi (2024) 
6 dekabr 2024-cü ildə, günorta saatlarından etibarən sosial medialarda "Meydan TV"nin jurnalistləri, həmçinin bir sıra vətəndaş cəmiyyəti fəalları da daxil olmaqla 15-ə yaxın şəxsin polislər tərəfindən oğurlanması barədə məlumatlar yayılmışdı. Axşam saatlarında Daxili İşlər Nazirliyinin Mətbuat Xidməti tərəfindən Azərbaycana qeyri-qanuni xarici valyuta gətirməsi ilə əlaqədar daxil olan məlumat əsasında polislər tərəfindən bir neçə şəxsin araşdırma çərçivəsində saxlanılması, həmçinin bir sıra ünvalarda əməliyyat-axtarış tədbirlərinin aparılması barədə rəsmi məlumat verilmişdi.

Məlumata əsasən "Meydan TV" jurnalistləri Aysel Umudova və daha altı nəfər — Aynur Qənbərova (Elgünəş), Aytac Əhmədova (Tapdıq), Natiq Cavadlı, Ramin Cəbrayılzadə (Deko) və Xəyalə Ağayeva, həmçinin Bakı Jurnalistika Məktəbinin direktor müavini Ülvi Tahirov Bakı Şəhər Baş Polisnin (BŞBPİ) İstintaq və Təhqiqat İdarəsində "Meydan TV"nin jurnalistləri barəsində açılmış cinayət işi çərçivəsində şübhəli şəxs qismində saxlanılmışdı. Aysel Umudova da daxil olmaqla onların hər biri barəsində Cinayət Məcəlləsinin 206.3.2-ci (qaçaqmalçılıq — qabaqcadan əlbir olan bir qrup şəxs tərəfindən törədildikdə) maddəsi ilə ittiham irəli sürülmüşdü. Onlar birqayda olaraq ittihamları rədd etmiş, həbslərini peşə fəaliyyətləri ilə əlaqəndirmişdi.

Dekabrın 8-də Xətai Rayon Məhkəməsində Aysel Umudova və saxlanılan digər altı nəfər barəsində həbs qətimkan tədbirinin seçilməsi ilə bağlı istintaq orqanın təqdimatına baxılmışdı. Xətai Rayon Məhkəməsinin hakimi Sülhanə Hacıyevanın sədrliyi ilə ayrı-ayrılıqda baş tutan iclaslarda təqdimatlara baxılmışdı. Nəticədə təqdimatlar təmin edilmiş və Aysel Umudova da daxil olmaqla saxlanılan şəxslərin hər biri barəsində 4 ay müddətinə həbs qətimkan tədbiri seçilmişdi. Məhkəmə qərarından sonra Aysel Umudova Sabunçu rayonunun Zabrat qəsəbəsində Ədliyyə Nazirliyinin Penitensiar Xidmətinə tabe olan Bakı İstintaq Təcridxanasına göndərilmişdi. Umudovanın vəkili Aqil Layıc ittihamların mahiyyətinin həm Aysel Umudova, həm də özü üçün aydın olmadığını qeyd etmişdi. "O, təhsil və ya digər şəxsi səbəblərdən xaricə səyahət edib, bəyannamə tələb edən heç bir əşyası olmasa da, hər dəfə hava limanında bəyannamələrini təqdim edirdi. O, müstəqil media orqanında çalışan jurnalist olaraq fəaliyyətindəki riskləri nəzərə alaraq bunu edirdi. Buna görə də, hansı "qaçaqmalçılıq"dan danışıldığı bəlli deyil", — deyə Layıc bildirib. O, həmçinin, Aysel Umudovanın səhhətini "pis" olaraq qiymətləndirib. "Saxlanıldıqdan sonra da BŞBPİ-nə onun üçün təcili tibbi yardım çağırılıb. Dünən [07.12.2024] isə Xətai Rayon Polis İdarəsinin (RPİ) Müvəqqəti Saxlama Yerində (MSY) də onun üçün təcili tibbi yardım çağırılıb və bu gün də o, özünü yaxşı hiss etmirdi", — deyə o, əlavə edib.

12 dekabr 2024-cü ildə Bakı Apellyasiya Məhkəməsində Aysel Umudovanın istintaq dövründə həbsdə saxlanması barədə Xətai Rayon Məhkəməsinin 8 dekabr 2024-cü il tarixli qərarından verilən apellyasiya şikayətinə baxılıb. Hakim Zamin İbrahimovun sədrliyilə qapalı baş tutan iclasda Aysel Umudova, ona qarşı irəli sürülmüş qaçaqmalçılıq ittihamı tamamilə əsassız adlandırıb. Aysel Umudovanın sözlərinə görə, onu və iş üzrə həbs edilmiş digər şəxsləri sırf jurnalist fəaliyyətlərinə görə cəzalandırırlar. Aysel Umudovanın hüquqlarını müdafiə edən vəkili Aqil Layıc onun haqqında dörd aylıq həbs-qətimkan tədbirinin seçilməsi barədə Xətai Rayon Məhkəməsinin çıxardığı qərarın ləğv olunmasını istəyib. Aqil Layıcın sözlərinə görə, Aysel Umudovanın həbsdə saxlanmasına zərurət yoxdur. Müstəntiq isə apellyasiya şikayətinə etiraz edib, həbs qərarının qüvvədə saxlanmasını xahiş edib. Nəticədə hakim Zamin İbrahimov qərarı dəyişməyib və Xətai Rayon Məhkəməsinin 8 dekabr 2024-cü il tarixli qərarı qüvvəsində saxlayıb. Prosesdə sonra Aqil Layıc jurnalistlərə açıqlamasında, Aysel Umudovanın ev dustaqlığına buraxılması üçün də məhkəməyə ayrıca müraciət olunacağını bildirib. Onun sözlərinə görə, Apellyasiya Məhkəməsində də bu barədə vəsatət verilib, amma nəzərə alınmayıb: "Aysel Umudovanı həbsdə saxlanmadan, barəsində alternativ növ qətimkan tədbiri seçilməklə istintaq davam etdirilə bilər. Vacib deyil ki, həbsdə qalsın. Məsələn, ev dustaqlığında ola-ola da istintaq davam edə bilər", deyə Layıc əlavə edib.

24 yanvar 2025-ci ildə Xətai Rayon Məhkəməsimdə Aysel Umudovanın ev dustaqlığına buraxılması ilə bağlı vəsatətə baxılıb. Hakim Aygün Həsənovanın sədrliyi ilə baş tutan prosesdə müdafiə tərəfinin vəsatətini təmin edilməyib. Aysel Umudova prosesdə həbsinin birbaşa jurnalist fəaliyyəti ilə bağlı olduğunu bildirib. Vəkil Aqil Layıcın sözlərinə görə, "Aysel Umudova istintaqa cəlb olunduğunu bildiyi halda, dəfələrlə Azərbaycandan gedib və geri qayıdıb. Umudova heç vaxt istintaqdan yayınmayıb, şahidlərə təsir etməyə çalışmayıb, istintaqın gedişatına mane olmayıb. Buna görə də həbsdə saxlanılmasını əsassız hesab edir".

5 mart 2025-ci ildə Xətai Rayon Məhkəməsimdə Aysel Umudovanın ev dustaqlığına buraxılması ilə bağlı müdafiə tərəfinin növbəti vəsatətinə baxılıb. Vəkil Rövşanə Rəhimli Aysel Umudovanın həbsdə saxlanılması üçün heç bir hüquqi əsasın olmadığını deyib. Müdafiə tərəfinin vəsatəti bu dəfə də təmin edilməyib.

14 mart 2025-ci ildə Xətai Rayon Məhkəməsi Aysel Umudovanın barəsində seçilmiş həbs müddətinin daha 3 ay uzadılması barədə qərar verib.

17 mart 2025-ci ildə Bakı Apellyasiya Məhkəməsində Aysel Umudovanın ev dustaqlığına buraxılması ilə bağlı müdafiə tərəfinin vəsatətinin təmin edilməməsi barədə Xətai Rayon Məhkəməsinin 5 mart 2025-ci il tarixli qərarından verilən apellyasiya şikayətinə baxılıb. Hakim Ramin Qaraqurbanlının sədrliyilə qapalı baş tutan iclasda müdafiə tərəfinin şikayəti təmin edilmədi.

24 iyun 2025-ci ildə Xətai Rayon Məhkəməsi istintaq orqanının Aysel Umudova barəsində seçilmiş həbs qətimkan tədbirinin üçüncü dəfə uzadılması ilə bağlı vəsatətinə baxıb. Məhkəmənin qərarına əsasən Umudova barəsində seçilmiş həbs qətimkan tədbirinin müddəti 2025-ci il oktyabrın 6-dək uzadılıb.

7 iyul 2025-ci ildə Bakı Apellyasiya Məhkəməsində Aysel Umudova barəsində seçilmiş həbs qətimkan tədbirinin uzadılması ilə bağlı qərardan verilən apellyasiya şikayətinə baxılıb. Hakim Qədim Babayevin səfrliyi ilə baş tutan prosesdə müdafiə tərəfinin şikayəti təmin edilməyib.

28 avqust 2025-ci ildə ibtidai istintaqı BŞBPİ İstintaq və Təhqiqat İdarəsində aparılan cinayət işi üzrə təqsirləndirilən şəxslərə, o cümlədən Aysel Umudovaya qarşı yeni ittihamlar irəli sürüldü. Bununla da onların hər biri ümumi olaraq Cinayət Məcəlləsinin 8 maddəsi ilə ittiham olunurdu: Cinayət Məcəlləsinin 192.2.2-ci (külli miqdarda gəlir əldə etməklə qanunsuz sahibkarlıq), 192.2.3-cü (…mütəşəkkil dəstə tərəfindən törədildikdə), 193–1.3.1-ci (Cinayət yolu ilə əldə edilmiş əmlakı leqallaşdırma), 193–1.3.2-ci (…xeyli miqdarda törədildikdə), 206.4 (mütəşəkkil dəstə tərəfindən qaçaqmalçılıq), 213.2.1 (vergiləri ödəməkdən yayınma — mütəşəkkil dəstə tərəfindən törədildikdə), 320.1 (sənəd saxtalaşdırma), 320.2 (saxta sənədlərdən istifadə etmə).

20 sentyabr 2025-ci ildə Xətai Rayon Məhkəməsi istintaq orqanının Aysel Umudova barəsində seçilmiş həbs qətimkan tədbirinin dördüncü dəfə uzadılması ilə bağlı vəsatətinə baxıb. Məhkəmənin qərarına əsasən Umudova barəsində seçilmiş həbs qətimkan tədbirinin müddəti 2026-cı il yanvarın 6-dək uzadılıb.

 Reaksiyalar 

 Ölkədaxili 
Meydan TV jurnalistlərinin həbsi beynəlxalq ictimaiyyət tərəfindən sərt tənqid edilib. Azərbaycanın müxalifət düşərgəsi – Azərbaycan Xalq Cəbhəsi Partiyasının (AXCP), Müsavat Partiyasının, REAL Partiyasının və Milli Şuranın liderləri jurnalistlərinin həbsini pisləyən bəyanatlarla çıxış ediblər. Həmin dövrdə həbs olunmuş hüquq müdafiəçisi Rüfət Səfərov isə istintaq təcridxanasından yaydığı bəyanatında Meydan TV jurnalistlərinin həbsini qınayaraq Azərbaycan iqtidarını repressiyalara son qoymağa çağırmışdı.

 Beynəlxalq 
"Amnesty International" beynəlxalq insan hüquqları təsisatı jurnalistlərin həbsini pisləyən bəyanat yaymışdı. "Amnesty International"ın bəyanatında deyilirdi: "Biz bu son həbsləri pisləyir və Azərbaycan iqtidarını jurnalistləri və media işçilərini dərhal azad etməyə çağırırıq. Biz BMT-nin İqlim Dəyişmələri Konfransından (COP29) sonra qisaslardan qorxurduq və indi BMT-yə üzv dövlətləri hələ də COP29 sədri olan Azərbaycanda davam edən basqılara cavab verməyə çağırırıq". "Amnesty International" "Meydan TV" jurnalistləri də daxil olmaqla, baş verən son həbsləri bir il əvvəl başlayan və müstəqil, tənqidi səsləri susdurmağa yönəlmiş basqıların bir hissəsi hesab etdiyini də vurğulamışdı.

"Sərhədsiz Reportyorlar" (RSF) da jurnalistlərin həbsini pisləyən bəyanat yaymışdı. RSF-in özünün rəsmi "X" hesabında bildirmişdir: "Sərhədsiz Reportyorlar bu yeni həbsləri pisləyir, onların və saxta ittihamlarla biabırçı şəraitdə saxlanılan digər 13 jurnalistin dərhal azadlığa buraxılmasına çağırır".

"Jurnalistləri Müdafiə Komitəsi"nin (CPJ) bəyanatında "Azərbaycan iqtidarının Natiq Cavadlını, Xəyalə Ağayevanı, Aytac Əhmədovanı, Aynur Elgünəşi, Aysel Umudovanı və Ramin Cəbrayılzadəni, eləcə də son aylarda oxşar ittihamlarla həbs edilmiş ondan çox jurnalisti dərhal azad etməli olduğunu və müstəqil mətbuata qarşı misli görünməmiş hücuma son qoymalı" olduğunu vurğulamışdı.

Beynəlxalq insan haqları təsisatı olan "Article 19" da jurnalistlərin həbsini pisləmişdi. "Article 19" özünün rəsmi "X" hesabında yazmışdı: "Meydan TV-dən olan ən azı yeddi jurnalist iqlim sammitindən bir neçə həftə sonra saxlanılıb. Bu basqılar Azərbaycanın tənqidə və müxalifətə dözmədiyinin yeni bir xatırlatmasıdır. Mətbuat azadlığına basqılarla mübarizə aparmağa davam edilməlidir".

"Freedom Now" insan haqları təsisatı da Azərbaycanda müstəqil mətbuata təzyiqlərə son qoymaq çağırışlarına qoşulmuşdu. "Freedom Now" özünün rəsmi "X" hesabında "Azərbaycan müstəqil jurnalistləri qəddarcasına təqib etməyə davam edir. Son repressiya hücumu Meydan TV-nin beş jurnalistin açıq-aydın siyasi motivli əsaslarla saxlanılması olub" deyə vurğulamış və onların dərhal azad edilməsini, bu təqiblərə son qoyulmasını tələb etmişdi.

"Qadın Mətbuat Azadlığı Koalisiyası" (WPF) "Meydan TV"ni və "həqiqəti çatdırmaq üçün təhlükəsizliyini riskə atmağa davam edən bütün azərbaycanlı jurnalistlər" ilə həmrəy olduğunu bildirən bəyanat yaymışdı. WPF-nin bəyanatında "mətbuatı susdurmaq demokratiyaya hücumdur" deyə vurğulanmışdı.

Birləşmiş Krallığın Azərbaycandakı səfiri Ferqus Old da həbsləri sərt tənqid etmişdi. "COP29-un sonunda Meydan TV jurnalistlərinin həbs edilməsi demokratik hökumətlərin üzünə vurulan şillədir" deyə o, rəsmi "X" hesabında yazmışdı.

11 dekabr 2024-cü ildə ABŞ Dövlət Katibi Entoni Blinken Azərbaycan fəalları və jurnalistlərinin həbsləri ilə bağlı xüsusi bəyanatla çıxış edib və Azərbaycan hakimiyyətini onların dərhal azadlığa buraxılmasına çağırıb. Rəsmi Bakı Blinkenin bu bəyanatını qərəzli adlandırmış, vətəndaş azadlıqlarının boğulması ilə bağlı ittihamları rədd etmişdir. Blinkenin "Azərbaycan vətəndaş cəmiyyəti və mediasına qarşı təzyiqlərin güclənməsi" adlı bəyanatında o, xüsusilə hüquq müdafiəçisi Rüfət Səfərov, jurnalist Sevinc Vaqifqızı, siyasətçi Azər Qasımlı, iqtisadçı Fərid Mehralızadə, ictimai fəal Bəxtiyar Hacıyev, eləcə də saxlanılmış "Meydan TV" jurnalistləri və insan haqları sahəsində fəaliyyət göstərən bir çox digər şəxslərdən bəhs edib. Həmçinin, ABŞ Dövlət Departamenti də "ABŞ hökuməti yalnız bu həbslərdən yox, həm də Azərbaycanda vətəndaş cəmiyyəti və media üzərində artan təzyiqlərdən dərin narahatdır. Biz Azərbaycan hökumətini bu şəxsləri dərhal azad etməyə çağırırıq" deyə bəyanat yayaraq həbsləri qınayıb. ABŞ Dövlət Departamentinin bəyanatına cavab olaraq, Azərbaycan Xarici İşlər Nazirliyi Blinkenin açıqlamasını Azərbaycanın daxili işlərinə müdaxilə olaraq qiymətləndirib. Nazirliyin açıqlamasında qeyd olunub ki, bu cür müdaxilələr "son dörd ildir davam edir" və bu müddət "Azərbaycan–ABŞ münasibətləri üçün itirilmiş illər" sayılır.

19 dekabr 2024-cü ildə Avropa Parlamenti Azərbaycanda son həbsləri sərt formada tənqid edib. Avropa Parlamenti deputatları diqqəti dekabrın əvvəlində "Meydan TV" jurnalistləri — Aynur Qənbarova, Aytac Əhmədova, Xəyalə Ağayeva, Natiq Cavadlı və Aysel Umudova, həmçinin müstəqil jurnalistlər Ramin Cəbrayılzadə və Əhməd Muxtar, Bakı Jurnalistika Məktəbinin direktor müavini Ülvi Tahirov, siyasətçi Azər Qasımlı və hüquq müdafiəçisi Rüfət Səfərovun həbslərinə yönəldiblər. Deputatların sözlərinə görə, onların hamısına əsassız və siyasi motivli ittihamlar irəli sürülüb. Nəticədə Avropa Parlamenti bu həbsləri pisləyən qətnamə qəbul edib. 2024-cü il, dekabrın 20-də Azərbaycan Milli Məclisi Avropa Parlamentinin insan haqları ilə bağlı qətnaməsini "qərəzli" və "anti-Azərbaycan" adlandırıb.

 İstinadlar 

 Xarici keçidlər 




Kateqoriya:Azərbaycanlı jurnalistlər
Kateqoriya:Azərbaycan jurnalistləri
Kateqoriya:Azərbaycanda Amnesty International tərəfindən vicdan məhbusu elan edilmiş şəxslər
Kateqoriya:Azərbaycanlı siyasi məhbuslar
Kateqoriya:Bakı İstintaq Təcridxanasının məhbusları