Qəhrəman sindromu

Qəhrəman sindromu (), həmçinin xilaskar kompleksi və ya qəhrəman kompleksi — insanın qəhrəmanlıq üçün tanınmaq istəyi ilə xarakterizə olunan psixoloji fenomen.

 Mahiyyəti 
Qəhrəman sindromu, Amerika Psixiatriya Akademiyası tərəfindən rəsmi sindrom kimi tanınmasa da, kompleks kimi qəbul edilir. Bu xüsusiyyətlərə malik insanlar tez-tez "ümumi emosional tonu olan və fərdin davranış və münasibətlərinə güclü, lakin adətən şüursuz təsir göstərən" impulslar nümayiş etdirirlər. Fenomen, xüsusilə zərərli bir vəziyyət yaradıb sonra onu həll etməklə qəhrəman kimi tanınmaq istəyən şəxsləri təsvir edir. Bura qanunsuz hərəkətlər, məsələn, yanğın törətmək də daxildir. Sindrom, xilaskar kimi tanınmaq üçün ətrafdakı insanların həyatını təhlükəyə atan ictimai xidmət işçiləri, məsələn, yanğınsöndürənlər, tibb bacıları, polis məmurları, təhlükəsizlik işçiləri və siyasətçilər üçün də tətbiq olunur..

 Tarixi 
"Qəhrəman sindromu" termini ilk dəfə 1984-cü ildə Los Anceles polis məmuru Cimmi Veyd Pirsanın Türkiyə Olimpiya komandasının avtobusunda tapılan bombanın kəşfi ilə əlaqədar istifadə edilmişdir. Pirsan, bombanı "kəşf edən" və onu zərərsizləşdirən yeganə polis məmuru kimi təqdim olunaraq qəhrəman elan edildi. Lakin ertəsi gün bombanı özü yerləşdirməkdə ittiham edilərək həbs edildi. Bu hadisə, qəhrəman kimi tanınmaq üçün cinayətlər törətmək istəyi ilə bağlı müzakirələrə səbəb oldu.

 Səbəbləri 
Qəhrəman sindromunun əsas səbəbləri narsisistik meyllərə əsaslanır. Narsisizm adətən iki formada özünü göstərir: zəiflik-həssaslıq və qürur-nümayişçilik. Xüsusilə qürur-nümayişçilik bu sindromla sıx əlaqəlidir. Bu tip narsisizmi olan insanlar özlərini yüksək qiymətləndirir, diqqət çəkməyə və başqalarının heyranlığını qazanmağa can atırlar. Belə şəxslər öz imiclərini yüksəltmək üçün başqalarını qurban və ya pis adam kimi təqdim etməyə meyillidirlər.

Qəhrəmanların təsnifatı və xarakteristikası mədəniyyətlər arasında fərqlənir. Fərdiyyətçi mədəniyyətlərdə qəhrəmanlar əsasən özlərini fiziki təhlükəyə ataraq başqalarını xilas etmək ideyası ilə qiymətləndirilir. Burada cəsarət, etibarlılıq və fədakarlıq kimi xüsusiyyətlər vacibdir. Kollektivist mədəniyyətlərdə qəhrəmanlar qrupun ehtiyac və maraqlarını öz maraqlarından üstün tutan şəxslər kimi dəyərləndirilir. Bu cəmiyyətlərdə vətənpərvərlik və millətçilik qəhrəman anlayışının formalaşmasında mühüm rol oynayır. Bu mədəni fərqlər sindromun fərqli cəmiyyətlərdə necə təzahür etdiyini müəyyən edir. Fərdiyyətçi cəmiyyətlərdə zorakı cinayətlər və təhlükəli vəziyyətlər daha çox yayıla bilər.

 Real tətbiqlər 
Xilaskar kimi tanınmaq üçün zərərli və riskli davranış nümayiş etdirən şəxslərin olduğu bəzi sahələrdə psixi sağlamlıq skrininqi və etika məsələləri mühüm əhəmiyyət kəsb edir. Bu xüsusilə ictimai təhlükəsizlik işçiləri üçün aktualdır. Belə mübahisələr iş yeri və əməkdaşlıq üçün psixoloji qiymətləndirmələrin əhəmiyyətini artırır.

 İstinadlar 

Kateqoriya:Psixopatoloji sindromlar
Kateqoriya:Qəhrəmanlar