Fəxrul-İslam Pəzdəvi

Əbül-Usr Pəzdəvi () və ya Əbül-Həsən Əbül-Usr Fəxrül-İslam Əli ibn Məhəmməd ibn əl-Hüseyn ibn Əbdülkərim əl-Pəzdəvi (; ) — Mavərənnəhrdə yetişən Hənəfi məzhəbinin fiqh alimlərindən biri.

 Bioqrafiyası 
"Fəxrul-İslam" ləqəbli Əli ibn Məhəmməd, 1009-cu illərdə İranın Pəzdə (və ya Bəzdə) şəhərində doğulub yetişdiyi üçün "Pəzdəvi" nisbəsiylə tanınır. Pəzdə, Nəsəfdən 6 fərsax (red — 34.1 km.) uzaqda bir qaladır. Qalanın adı, yanında qurulan şəhərin də adı olmuşdur. Atası Məhəmməd Səmərqənd və Buxarada qazılıq (hakimlik) vəzifəsində olmuş, daha sonra bu vəzifədən ayrılaraq Pəzdəyə köçmüş və orada məskunlaşmışdır. Qardaşı Məhəmməd əl-Pəzdəvi də, Mavərannəhrdə yetişən böyük İslam alimlərindən olub. Qardaşından fərqli olaraq Fəxrul-İslamın yazdığı kitablar oxucular tərəfindən çətin başa düşüldüyündən ona "Əbul-Usr" (red — ərəbcə "usr" çətin deməkdir) deyilmişdir. Fəxrul-İslam Pəzdəvi məzhəbini əzbərdən bilməkdə zərbi-məsəl olmuşdu. Mənbələrə görə, onun bu xüsusiyyəti hər kəs tərəfindən bilinməkdə və hər vaxt danışılmaqda idi. Mavərənnəhr fəqihlərindən olan əs-Səraxsi ilə eyni əsrdə yaşamış və Halvani tərəfindən idarə edilən mədrəsədə Səraxsiyə yoldaşlıq etmişdir. Bundan başqa o, hədis elminin də təhsilini alıb, bir çox hədis rəvayət etmişdir. Yoldaşı olan Səmərqənd xətibi Əbul-Məali Məhəmməd ibn Nəsr ibn Mənsur əl-Meydani və öz oğulu Qazı Əbu Sabit əl-Pəzdəvi, ondan hədis rəvayət etmişdir. Bir ara Səmərqəndə getmiş və orada dərs demişdir. Fəxrul-İslam Pəzdəvi 13 sentyabr 1089-cu ildə Keşdə vəfat etsə də cənazəsi Səmərqəndə aparılaraq orada dəfn edilmişdir.

 İrsi və mirası 
Fəxrul-İslam Pəzdəvi, Hənəfi məzhəbinin böyük alimlərindəndir. Hənəfi fiqhinin füru və üsul məlumatlarında zamanındakı alimlərin imamı, ən böyüyü olduğu qeyd olunmuşdur. Müxtəlif elmləri də özündə cəm etmişdir. Hələ üsulu fiqhə dair yazdığı və "Üsulu Pəzdəvi" adıyla bilinən çox qiymətli bir kitabı, bütün İslam ölkələrində mötəbər bir əsərdir. Qasım ibn Qutluboğa Fəxrul-İslam haqda bunları deyir:

Səmani deyir:

 Əsərləri 
O, təfsir, hədis və fiqh elmlərinə aid əsərlər qələmə almışdır. Onun başlıca əsərləri bunlardır:

 Kənzül-vüsul ilə marifətul-üsul. "Üsulu Pəzdəvi" adı ilə bilinən və üsulu fiqh elminə aid əsər.
 Əl-Məbsut. On bir cildlik bir fiqh kitabıdır.
 Təfsirül-Quran. Hər biri Quran qalınlığında, yüz iyirmi cild olan bu əsərin bir nüsxəsinə rast gəlinməmiş, bu günə qədər ələ keçməmişdir.
 Şərhi-Camiul-kəbir və Camius-sağir. Üsul elminə aid olan əsərdir. Bizə qədər gələ bilməyən əsərlərindəndir. Məhəmməd Şeybaninin, Hənəfi fiqhini izah edən kitablarının şərhidir.
 Əz-Ziyadat. Fiqh elminin füru məsələlərini izah edən bir əsərdir. Bu əsərin bir nüsxəsi, Süleymaniyə kitabxanasında (Fateh, № 1665) saxlanılır.
 Şərhül-Hidayə. "əl-Hidayə" adındakı fiqh kitabının nikah babına qədər olan qisiminin şərhini özündə ehtiva edən əsərdir.

 Həmçinin bax 
 Əbul-Yusr əl-Pəzdəvi
 Məhəmməd ibn Həsən əş-Şeybani

 İstinadlar 

Kateqoriya:Matüridilər
Kateqoriya:Sünni imamları
Kateqoriya:Sünni müsəlman İslam alimləri