Xristian feminizmi

Xristian feminizmi () — xristian teologiyasının bir istiqamətidir və bu baxış bucağından istifadə edərək kişilərlə qadınların mənəvi, sosial və ruhani baxımdan bərabərliyini təşviq edir və izah edir. Xristian teoloqları qadınların töhfələrinin və dəyərlərinin tanınmasının xristianlığın tam başa düşülməsi üçün vacib olduğunu irəli sürürlər. Digər tərəfdən, xristian eqalitarizmi isə gender bərabərliyi və ədalətini dəstəkləyən, lakin feminist hərəkatla əlaqələndirilmək istəməyən xristianlar üçün istifadə olunan bir anlayışdır.

Xristian feministlər və alimlər hesab edirlər ki, bəzi dini mətnlərin şərhləri və bəzi dini fiqurların əsərləri seksist xüsusiyyətlər və öhdəliklər aşılayır və əgər bunlar nəzərə alınmazsa, kilsədə mövcud olan patriarxiyanın davam etməsinə səbəb ola bilər. Kilsədə patriarxiyanın yaratdığı problemlərə qadınların rəsmi din xadimi kimi təyin olunmasının qarşısının alınması, evlilikdə bərabərsizliyin mövcudluğu, abort hüquqları, qadınların ruhani dünyasının tanınmaması və Tanrının yalnız kişilərə xas bir obraz kimi təqdim edilməsi daxildir. Qadınların müasir cəmiyyətdə kişilərə tabe olmalarının gözlənilməsi də xristian dininin erkən dövrünə aid dini yazıların şərhlərindən qaynaqlanır. Bütün bunlara baxmayaraq, qadınlar xristian dininin öyrətdiyi yaxşılıqları yaşamağa davam edirlər. Buna misal olaraq, Yaponiyanın Qadın Xristian İffət Həmkarlar İttifaqını göstərmək olar. Xristian feministlər və alimlər müqəddəs mətnlərə və erkən dini fiqurların yazılarına əsaslanaraq həm xristianlıqda mövcud olan seksizmi, həm də kişilərlə qadınlar arasında mövcud olmalı olan bərabərliyi araşdırırlar. Bu mənbələr dini fiqurların fikirləri ilə Bibliyanın təlimləri arasındakı uyğunsuzluqları ortaya qoyur.

 Tarixi 
Bəzi xristian feministlər hesab edirlər ki, eqalitarizm prinsipi İsanın təlimlərində və Marianismo kimi erkən xristian hərəkatlarında mövcud olub. Lakin bu fikir bir çox feminist alimlər tərəfindən mübahisələndirilir, çünki onlar hesab edirlər ki, xristianlıq əsasən gender rollarına əsaslanır. Xristianlığın mənşəyinin bu cür şərh edilməsi dünyəvi feministlər tərəfindən də tənqid olunur, çünki bu yanaşma "müasir ideyaların birinci əsrə aid edilməsinin anakronizmi" kimi dəyərləndirilir. Orta əsrlərdə Julian of Norviç və Hildegard of Bingen Tanrının həm kişi, həm də qadın xüsusiyyətlərinə malik olması ideyasını araşdırıblar. XV-XVII əsrlərə aid proto-feminist  əsərlər qadınların öyrənməsinə, tədris etməsinə və dini kontekstdə moizə oxumasına qarşı irəli sürülən etirazları müzakirə edirdi. Bu proto-feministlərdən biri də qadınların ləyaqəti və hüquqları haqqında dərs dediyi üçün Massaçusetsdəki puritan koloniyasından qovulan Anne Haçinson idi.

XIX və XX əsrin əvvəllərinə təsadüf edən birinci feminist dalğa din sahəsində qadınların yeri ilə bağlı marağın artmasına gətirib çıxardı. Hüquqları uğrunda mübarizə aparan qadınlar, daha əvvəl kilsənin təlimləri ilə əsaslandırılan aşağı statuslarını şübhə altına almağa başladılar. Bu dövrdə fəaliyyət göstərən xristian feministlərdən bəziləri Mari Moqere, Ketrin Buşnell, Ketrin But və Frensis Uillard idi.

1960-70-ci illərdə bir çox yevangelist qadın vətəndaş hüquqları hərəkatından təsirləndi. Xristian feministlər reproduktiv hüquqlar, evlilikdə və dini iyerarxiyada bərabərsizliklə bağlı məqalələr yazmağa və nəşr etdirməyə başladılar. Bu məqalələrə cavab olaraq EWC (Yevangelist Qadınlar Şurası) və ESA (Cəmiyyət üçün Yevangelistlər) kimi qruplar yaradıldı və kilsə daxilində sosial hərəkat formalaşmağa başladı.

 Məsələlər 
 Kilsədə qadınların liderliyi 
Protestant xristianlığının müxtəlif təriqətlərə bölünməsi qadınların kilsədə daha çox rəhbərlik mövqelərinə gəlməsinə imkan yaratdı, çünki bəzi təriqətlər qadınların liderliyini dəstəkləmək azadlığı qazandılar. Protestant xristianlığın əsas və liberal qollarında qadınlar rəsmi şəkildə din xadimi kimi təyin edilə bilirlər. Hətta bəzi teoloji baxımdan konservativ təriqətlər, məsələn, Nazaren Kilsəsi və Tanrının Yığıncaqları () da qadınların keşiş olmasına icazə verir.

Lakin Roma Katolik Kilsəsi, Şərqi Pravoslav Kilsəsi, ABŞ-da ən böyük protestant təriqət olan Cənubi Baptistlər Konvensiyası, həmçinin Son Gün Müqəddəsləri Kilsəsi (Mormonlar) və bir çox Amerika yevangelist kilsələri qadınların rəsmi din xadimi kimi xidmət etməsini qadağan edirlər. Bəzi xristian feministlər hesab edirlər ki, qadınların teoloji təhsil almaq üçün daha çox imkana sahib olması, onların müqəddəs mətnlərin interpretasiyasına təsir göstərmə potensialını artırır.

 Müasir xristian baxışları və qadınlar 
Bibliya mətnlərindən qadınların xristianlıqda rolunu öyrənməklə yanaşı, müasir dövrdə xristianlığın qadınlara necə təsir etdiyini anlamaq da vacibdir. Bu bölmə xristianlığa daxil olan patriarxiyanın müasir cəmiyyətdə qadınlar üçün zərərli olduğunu, lakin xristianlığın qadınların tabeçiliyini tələb etmədikdə, onların bu dinə tam şəkildə qoşula bildiyini nümayiş etdirir.San-Paulu (Braziliya) şəhərində məişət zorakılığına məruz qalan qadınların xristianlıqdan necə təsirləndiyini araşdıran tədqiqatlar göstərir ki, bu cür hadisələrlə xristian patriarxiyasının təsiri altında olan insanlar məşğul olduqda, problemlər daha da çətinləşir. Məsələn, polis olan həyat yoldaşı tərəfindən zorakılığa məruz qalan Adriana adlı bir qadın, evliliyinin Tanrı tərəfindən xeyir-dua aldığına inandığı üçün həyat yoldaşından ayrıla bilmirdi. O, vəziyyətini bir pastor və onun həyat yoldaşı ilə paylaşdıqda, ona yalnız duaların kömək edəcəyi söyləndi.

Adriananın düşüncə tərzini dəyişdirmək üçün psixoloq Edna – özü də pentikostal mədəniyyətdə böyüyən bir qadın – ona əri tərəfindən gördüyü zorakılıq və inancı arasında balans tapmağa kömək etdi. O, təkcə Adrianaya deyil, digər qadınlara da Tanrının zorakılığı dəstəkləmədiyini dərk etməyə yardım etdi. Buna baxmayaraq, bəzi dini fiqurlar hələ də bu qadınlara inanclarının onların həyatında dəyişiklik yaradacağını bildirir, hətta bəzən zorakılığa özlərinin səbəb olduğunu deyirlər.

Digər tərəfdən, Yaponiyanın patriarxal tarixinin fonunda, bərabər hüquqlar tələb edərək siyasi fəaliyyətə qoşulan yapon qadınları bir araya gələrək Qadın Xristian İffət Həmkarlar İttifaqını (WCTU) təsis etdilər. Bu təşkilat onlara bir-birlərini dəstəkləməyə və karyeralarında irəliləməyə kömək etdi. Təşkilatın görkəmli üzvlərindən biri xeyriyyəçi fəal Uşioda Çiseko idi. Onun xeyirxah təşəbbüsləri xristian inancından qaynaqlanırdı. O, qadınların sosial və siyasi rollarını müdafiə edir, kasıb qadınlara peşə bacarıqları qazandırmağa kömək edirdi.

Təşkilatın digər tanınmış üzvlərindən biri isə Yaponiyanın ilk qadın jurnalisti kimi tanınan Hani Motoko idi. O, WCTU-ya qoşulmaqla öz işinə diqqət çəkə bildi. Motokonun xristianlığa bağlılığı xristian məktəbinə yazıldıqdan sonra başladı. Yazıçı kimi fəaliyyət göstərdiyi dövrdə o, bir xristian yetimxanası haqqında məqalələr yazaraq oxuculara yetim uşaqlara necə daha çox resurs və imkan təqdim edə biləcəkləri barədə məlumat verdi. Daha sonra isə Motoko, həm kişilərin, həm də qadınların ev işlərini bərabər bölüşməli olduğunu təşviq edən məişət islahatları həyata keçirdi.

Yuxarıda qeyd edilən məqalələr qadınların xristianlığa bağlılıqlarını necə ifadə etdiklərini, inancın onların həyatına necə təsir etdiyini və eyni zamanda, xristian inancına sahib insanlar tərəfindən necə rəftar olunduqlarını göstərir. Lakin bu qeydlər xristianlığın yalnız müəyyən qruplarına aid olduğu üçün, bütün müasir xristian qadınların təcrübələrinin əks olunması kimi qəbul edilməməlidir.

 İstinadlar 

 Ədəbiyyat 











 Xarici keçidlər 

 Christian feminist articles and books 
 Radio Interview with Dr. Rosemary Radford Ruether on Ecofeminism and Christianity, University of Toronto, 16 February 2007.

Kateqoriya:Feminizm nəzəriyyəsi
Kateqoriya:Xristianlıq