Şeyx Nümani

Şeyx Nümani (əsl adı: Əbu Abdullah Məhəmməd ibn İbrahim ibn Cəfər ibn Katib ən-Nu'mani Bağdadi; ) və ya İbn Əbu Zeynəb () — X əsr şiə alimi. Soyadı ailəsinin Bağdad yaxınlığındakı Numaniyyədən gəldiyini göstərir. Şeyx Nümaninin Məhəmməd ibn Yəqub əl-Küleyninin şagirdi olduğu bildirilir (təq. 864 – 941).

Əhməd ibn Əli ən-Nəcaşiyə görə (təq. 982 – 1058), Şeyx Nümani, Kitabul-Ğeybə ("Qeyb kitabı"), Kitāb al-Farāʾiḍ ("Əmrlər kitabı") və " Kitāb al-Radd ʿalā al-Ismāʿīliyya ("İsmailliyi təkzib etmək kitabı") kimi bir neçə kitab yazmışdır. Ona Təfsir əl-Numani adlı bir təfsir aid edilmişdir. Təfsir kitabı XVII əsr müəllifi Məhəmməd Baqir Məclisi tərəfindən Biharul-ənvar kitabına daxil edilmişdir.

Şeyx Nümani təxminən 981-ci ildə Suriyanın Dəməşq şəhərində vəfat etmişdir.

 Səfərləri 
926-cı ildə (Hicri 313-cü il) Şiraza səfər etmişdir, sonra Bağdada, sonra Şam diyarına səfər etmiş, İordaniyanın vilayətlərindən biri olan Təbəriyyəyə getmişdir. Sonra Dəməşqə daxil olmuş, ömrünün sonlarında isə Hələbə gəlmiş və burada "Kitabul-Ğeybə"ni yazmışdır.

 Əsərləri 
 "Təsəlli" — Bu kitab Allah-təalanın İmam Hüseynin qatillərinin bir çoxundan bu dünyada intiqam alması barədədir.
 "Təfsir" — Bu kitab, Möminlərin əmiri Əlidən nəql edilən müsnəd (sənədli) xəbəri-vahiddir. Şeyx Nümani burada Quranı 60 növə ayırmış və hər növə aid bir misal çəkmişdir. Şeyx Ağa Bozorq Tehrani "əz-Zəriə" kitabında belə yazırː Şeyx Hürr Amili deyirː "Mən onun təfsirindən bir hissəni görmüşəm". Bəlkə də, onun bir hissədən məqsədi Şeyx Nümaninin öz sənədi ilə İmam Sadiqdən rəvayət etdiyi və öz təfsirinə müqəddimə etdiyi hədislərdir. Bu hədislər ayrıca və müxtəsər bir xütbə ilə birgə yazılmış, "Möhkəm və mutəşabih" adlanmışdır (necə ki, daha sonra qeyd ediləcək) və Seyyid Mürtəzaya nisbət verilmişdir…Ağa Bozorq Tehrani, əz-Zəriə kitabı, c.4, səh.318, rəqəm 1342"Şeyx Ağa Bozorq Tehrani "əz-Zəriə" kitabında bir daha belə yazırː "Möhkəm və mutəşabih" — Seyyid Şərif Mürtəza Ələmülhüdanındır (Əbülqasim Əli ibn Əbu Əhməd Həsən Musəvi- vəfatıː 1045-ci il). Əllamə Məclisi "Biharul-ənvar" əsərinin əvvəlində onun Seyyidə mənsub olduğunu bildirmişdir. Həmçinin, Hürr Amuli və Muhəddis Bəhrani də "Luluə" əsərində belə demişlər. Muhəddis Bəhrani bildirmişdir ki, onun hamısı Təfsiri Nümani əsərindən nəql edilmişdir…. Nəcaşi kimi qədim alimlərin kitablarında, həmçinin, "əl-Fihrist" və "Məalimul Uləma" kimi əsərlərdə bu kitab Seyyid Mürtəzanın kitabları sırasında qeyd edilməmişdir. Məclisi onu "Biharul-ənvar"ın Quran cildində tam gətirmişdir…Ağa Bozorq Tehrani, əz-Zəriə kitabı, c.30, səh.154, rəqəm 2361
 "Camiul Əxbar" — Şeyx Nümaninin tərcümeyi halını yazan bəzi mütərcimlər bu kitabı da qeyd etmişlər.
 "Rədd əl-İsmailiyyə"Ağa Bozorq Tehrani, əz-Zəriə kitabı, c.10, səh.183, rəqəm 409
 "əl-Ğeybə" — Şeyx Nümaninin yazdığı bu əsər İslam tarixində Mehdi barədə qələmə alınmış ən qədim əsərlərdən birini təşkil edir. Kitab "Əhli-Beyt Maarifi Nəşrləri" tərəfindən Azərbaycan dilinə tərcümə edilib nəşr edilmişdir.
 "Fəraiz"Ağa Bozorq Tehrani, əz-Zəriə kitabı, c.16, səh.147, rəqəm 366
 "Nəsrul-lali fil-hədis" — Şeyx Nümaninin tərcümeyi halını yazan bəzi mütərcimlər bu kitabı da qeyd etmişlər.

 Şəxsiyyəti 
Şeyx Nümaninin şəxsiyyəti barədə bir çox alim təqdirəlayiq ifadələr işlətmişdir və bunlar onun elmi ağırlığını göstərir:

Nəcaşi deyir: "Əshabımızdan olan bir şeyxdir. Böyük, dəyərli, uca məqamlı, səhih əqidəli və çoxlu hədis rəvayət edən bir şəxsdir."

Mahuzi deyir: "Tərifəlayiq, uca məqamlı bir şəxsdir və icazə şeyxlərindəndir."

Kəhhalə deyir: "Müfəssir, mühəddis və mütəkəllimdir."Şeyx Nümani, İmam Mehdinin(ə) qeyb dövrü, səh. 6, Əhli-Beyt Maarifi Nəşrləri

 Şeyxləri 
 Əbülabbas Əhməd ibn Səid ibn Üqdə Kufi Bağdadda, hicri 327-ci (miladi 940-cı il) ildə.
 Əbu Süleyman Əhməd ibn Nəsr ibn Huzə Bahili.
 Əbu Əli Əhməd ibn Məhəmməd ibn Yaqub ibn Əmmar Kufi Bağdadda, hicri 327-ci (miladi 940-cı il) ildə.
 Əbülqasim Hüseyn ibn Məhəmməd Bavəri.
 Səlamə ibn Məhəmməd ibn İsmail Ərzunni — Bağdadda yaşayıb.
 Əbülharids Abdullah ibn Əbdülməlik ibn Səhl Təbərani — Təbəriyyədə.
 Əbdüləziz ibn Abdullah ibn Yunus Mosuli.
 Əbdülvahid ibn Abdullah ibn Yunus Mosuli.
 Əli ibn Əhməd Bəndənici.
 Əli ibn Hsüeyni Məsudi — zahirən Qumda.
 Məhəmməd ibn Həsən ibn Məhəmməd ibn Cümhur Ümmi (və ya Əmmi).
 Məhəmməd ibn Abdullah ibn Cəfər Himyəri
 Məhəmməd ibn Abdullah ibn Müəmmar Təbərani — Təbəriyyədə, miladi 945-ci ildə.
 Məhəmməd ibn Osman ibn Əllan Dəhəni Bağdadi -Dəməşqdə.
 Əbu Əli Məhəmməd ibn Həmmam ibn Süheyl ibn Beyzan ibn Katib İskafi — vəfat 948 m., Bağdadda, 940-cı miladi il.
 Məhəmməd ibn Yaqub ibn İshaq əl Kuleyni (Siqətul İslam Kuleyni) — elminin böyük bir hissəsini ondan əxz etmişdir. Onun katibi olmuş və bununla məşhurlaşmışdır. Kuleyninin "Əl Kafi" kitabı İslam aləmində Qurandan sonra ən çox etimad edilən kitabdır.Şeyx Nümani, İmam Mehdinin(ə) qeyb dövrü, səh. 7, Əhli-Beyt Maarifi Nəşrləri

 İstinadlar