Şeyx İbrahim əfəndi

Şeyx İbrahim əfəndi () və ya Əfəndi Baba (; ) — 1837-ci il Quba üsyanının mənəvi başçılarından, Şeyx Şamilin Azərbaycandakı müttəfiqlərindən və ruslara qarşı müqavimət hərəkatının üzvlərindən biri.

 Təhsili 
Quran hafizi olan İbrahim əfəndi ilk təhsilini atası TürkKərim Dünyamalı. Bir Soyun Taleyi (az.). Bakı: Mütərcim. 2003. səh. 22. İsmayıl əfəndidən, icazətini isə 21 il müridi olduğu Şeyx Mövlanə Hacı İsmayıl Şirvanidən almışdır. Ərəb, türk, fars və kürd dillərini bilmişdir.

 Həyatı 
Xalq arasında Əfəndi Baba olaraq tanınan Gülhani İbrahim əfəndinin (Gülhan — Qubanın qədim adlarından biri) soyu Məhəmməd peyğəmbərin əmisi Həmzə ibn Əbdülmüttəlibə gedib çıxır. Bütün həyatını elmə, İslamın təbliğinə və işğalçılara qarşı mübarizəyə həsr etmiş, bu yolda təqib və sürgünlərə məruz qalmışdır. Fatimə adlı xanımdan Əbdülvəhhab, İsmayıl və Məhəmməd adlı oğlanları dünyaya gəlmişdir. Onlar da ataları kimi 1890-cı ildə sürgün edilmişlər. Şeyx İbrahim əfəndi şəriət elmləri ilə yanaşı təbabətdə də mahir olmuşdur. Şeyx İbrahim əfəndi Həmdulla əfəndi Əfəndizadənin babasıdır.
 Fəaliyyəti 
Quba üsyanının mənəvi başçılarından olan İbrahim əfəndi İslamın təbliği ilə yanaşı Azərbaycanı və Şimali Qafqazı işğal etmiş rus qəsbkarlara qarşı da mübarizə aparmış, xalq arasında işğalçılara qarşı təbliğat-təşviqat işləri görmüş, Şeyx Şamil ilə sıx dostluq və müttəfiqlik əlaqələri qurmuşdur (sonralar bu əlaqələr nəvəsi Həmdulla əfəndi Əfəndizadənin həbsində mühüm rol oynamışdır). Rus zülmünə qarşı mübarizə aparan İbrahim əfəndi polkovnik Gimbut tərəfindən dəfələrlə "Sibir"lə hədələnsə də öz mübarizəsindən vaz keçməmişdir. Hicri 1267-ci (1850) ildə sürgün edilən İbrahim əfəndi, ancaq 7 il sonra vətənə qayıda bilmişdir. Vətənə qayıdan Şeyx, axırıncı dəfə 1842-ci ildə görüşdüyü müttəfiqi Şeyx Şamil ilə olan əlaqələrini müridi Aqil üzərindən yenidən quraraq mübarizəsini davam etdirmişdir. Şeyx İbrahim əfəndinin vəfatından sonra onun övladları və nəvələri ruslara qarşı mübarizəni davam etdiriblər.

 Tolerantlıq nümunəsi 
Fövqəladə şəkildə hamı tərəfindən sevilən Şeyx İbrahim əfəndi həm müsəlman əhali arasında, həm xristian və yəhudilər arasında, həm də qeyri-dinlərdən olanlar arasında böyük hörmətə layiq bir şəxs olmuşdur. Belə ki, həm müsəlmanlar, həm də qeyri-müsəlmanlar and içərkən "Əfəndi baba haqqı", "Əfəndi babanın sarığına and olsun" deyərək and içərmişlər. Bundan başqa yüksək insani keyfiyyətlərə malik olan İbrahim əfəndi, din, milliyyət ayırmayaraq ağır xəstə olan rus polkovniki Medvedyevin həyat yoldaşı Yelizaveta İvanovnanı və qızını təbabət üsulları ilə müalicə etmişdir.

 Ölümü 
1870-ci ilin mart ayının əvvəlindən səhhəti pisləşən İbrahim əfəndi, həmin ilin səfər ayının 13-ü vəfat etmiş və indiki Şabran rayonunun Qələgah kəndində dəfn edilmişdir. Qəbri müsəlman əhalinin ziyarətgah yeridir.

 Ədəbiyyatlar 

 Kərim Dünyamalı. Bir Soyun Taleyi.
 Paşa Yaqub. Övliyalar məskəni Quba mahalı.
 Paşa Yaqub. Övliyalar Ensiklopediyası. I.

 İstinadlar 

 Həmçinin bax 
 Həmdulla əfəndi Əfəndizadə
 Qələgah
Kateqoriya:Sufilər
Kateqoriya:Azərbaycan sufiləri
Kateqoriya:Övliyalar