Tribosphenida

Tribosphenida (yun. τρίβω, tríbō, "ovmaq" + σφήν, sphḗn, "paz") — Hypomylos, Aegialodontia və Theria (kisəlilər və plasentalıların son müştərək əcdadı və onun bütün nəsilləri) əcdadlarını əhatə edən məməlilər qrupudur. Zatheria qrupuna aiddir. Tribosphenidanın hazırkı tərifi Boreosphenida ilə daha çox və ya daha az sinonimdir.

 Xüsusiyyətləri 

Tribosphenidanın əsas xüsusiyyəti, tribosfenik azı dişlərinə sahib olmasıdır. Bu dişlər, üç əsas hissədən ibarətdir: protokon, parakon və metakon. Bu diş quruluşu, qidanı daha səmərəli şəkildə çeynəməyə və həzm etməyə imkan verir.

 Təsnifatı 

Tribosphenida kladı, aşağıdakı qrupları əhatə edir:

 Aegialodontia: Erkən Təbaşir dövründə yaşamış nəsli kəsilmiş bir qrup məməli.
 Hypomylos: Yura dövründə yaşamış nəsli kəsilmiş bir qrup məməli.
 Theria: Kisəlilər (Metatheria) və plasentalılar (Eutheria) daxil olmaqla, müasir məməlilərin əksəriyyətini əhatə edən bir klad.

 Təkamülü 

Tribosphenida'nın təkamülü, məməlilərin erkən diversifikasiyası və qlobal yayılması ilə sıx bağlıdır. Tribosfenik azı dişlərinin inkişafı, məməlilərin qidalanma strategiyalarında böyük bir dəyişikliyə səbəb olmuş və onların yeni ekoloji nişlərə uyğunlaşmasına imkan vermişdir.

 Paleoqeoqrafiya 

Ən qədim boreosfenidanlar Berriasian dövründən (~145-140 milyon il əvvəl) başlayır. Erkən Təbaşir dövründə Şimal yarımkürəsi ilə məhdudlaşmış, lakin Təbaşir dövrünün sonunda Cənubi Amerika və Hindistana yayılmışdır.

 İstinadlar