Kalqay (Krım)

Kalqay () — Krım xanlığında xanın vəliəhdinə verilən ünvan. Monqol dilindən tərcümədə "böyük qapı" mənasını verir.

İlk dəfə 1486-cı ildə Krım xanı I Məngli Gəray tərəfindən oğlu Mehmed Gəray üçün təsis edilmişdir. Krım xanı təyin edilən şəxs dərhal qardaşları, oğulları və ya Gəray sülaləsindən olan bir digər xanzadəni kalqay təyin etməli idi. Kalqayların rəsmi iqamətgahı Ağməscid, indiki Simferopoldur.

 Siyahı 
№AdıVəzifə müddətiQeyd1Yağmurçi Gəray1486-1507I Hacı Gərayın oğludur2Mehmed Gəray1507-1515I Məngli Gərayın oğludur3Əhməd Gəray1515-1519I Məngli Gərayın oğludur4Bahadır Gəray1519-1523I Mehmed Gərayın oğludurSeyyid Mehmed Rıza, Es-Seb'ü's-Seyyâr Fi-Ahbar-ı Mülüki’T-Tatar, Haz: Yavuz Söylemez, Türk Tarih Kurumu, 20205Alp Gəray1523I Mehmed Gərayın oğludur6Baba Gəray1523-1524I Mehmed Gərayın oğludurHOWORTH, Henry H, History of the Mongols, from the 9th to the 19th Century, 2nd Part, 1st Division, Longmans Green and Co, 18807Qazi Gəray1524I Mehmed Gərayın oğludur8Özbək Gəray1524-1525Özteymur Gərayın oğlu, I Hacı Gərayın nəvəsidir9Sahib Gəray1525-1526I Məngli Gərayın oğludur10İslam Gəray1526-1528I Mehmed Gərayın oğludur–Sahib Gəray1528-1530I Məngli Gərayın oğludur; ikinci dəfə11Dövlət Gəray1530-1532Mübarək Gərayın oğlu, I Məngli Gərayın nəvəsidir12Özbək Gəray1532I Mehmed Gərayın oğludur–İslam Gəray1532-1535I Mehmed Gərayın oğludur; ikinci dəfə13Əhməd Gəray1535-1537I Səadət Gərayın oğludur14Emin Gəray1537-1551I Sahib Gərayın oğludurHalim Giray Han, Gülbün-i Hanan, Osman Cudi Neşri, 1327PURGSTALL, Von Hammer, Kırım Hanlığı Tarihi, İnsan Yayınlar, 3. Baskı, 202015Bölük Gəray1551Qazan xanı Səfa Gərayın oğlu, I Məngli Gərayın nəvəsidir16Əhməd Gəray1551-1555I Dövlət Gərayın oğludur17Mehmed Gəray1555-1577I Dövlət Gərayın oğludurÜLKÜSAL, Müstecib, Kırım Türk – Tatarları, 198018Adil Gəray1577-1578I Dövlət Gərayın oğludur19Səadət Gəray1578II Mehmed Gərayın oğludur20Alp Gəray1578-1584I Dövlət Gərayın oğludur21Səfa Gəray1584II Mehmed Gərayın oğludur–Alp Gəray1584-1588I Dövlət Gərayın oğludur; ikinci dəfə22Fateh Gəray1588-1597I Dövlət Gərayın oğludurSMİRNOV, Vasily D, Osmanlı Dönemi Kırım Hanlığı, çev: Ahsen Batur, Selenge Yayınları, 201623Bəxt Gəray1597Adil Gərayın oğlu, I Dövlət Gərayın nəvəsidir24Səlamət Gəray1597-1599I Dövlət Gərayın oğludur25Toxtamış Gəray1599-1607II Qazi Gərayın oğludur26Səfər Gəray1607-1608II Qazi Gərayın oğludurSüleyman Çakmakçı, Solak-zade Tarihi’nin Tahlili ve Metin Tenkidi, Atatürk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Tarih Anabilim Dalı 2015 s. 905 (Yayınlanmamış Doktora Tezi)27Mehmed Gəray1608II Səadət Gərayın oğludur28Canıbəy Gəray1608-1610Şaqay Mübarək Gərayın oğlu, I Dövlət Gərayın nəvəsidir29Dövlət Gəray1610-1623Şaqay Mübarək Gərayın oğlu, I Dövlət Gərayın nəvəsidirİbrahim Peçevi Efendi, Peçevi Tarihi I, Haz: Bekir Sıtkı Baykal, Kültür ve Turizm Bakanlığı Yayınları, 1982 s. 34930Şahin Gəray1623-1628II Səadət Gərayın oğludurDerya Derin, Abdülgaffar Kırımi’nin Umdet-ul Ahbarına (Umdet’üt-Tevarih) Göre Kırım Hanlığı Tarihi, Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Tarih Bölümü�Genek Türk Tarihi Anabilim Dalı, 2003 (Yayınlanmamış Doktora Tezi)–Dövlət Gəray1628-1631Şaqay Mübarək Gərayın oğlu, I Dövlət Gərayın nəvəsidir; ikinci dəfə31Əzəmət Gəray1631-1632I Səlamət Gərayın oğludur83 Numaralı Mühimme Defteri (1036-1037/1626-1628), T.C Başbakanlık Devlet Arşivleri Genel Müdürlüğü, 2001, s. 7032Mehmed Gəray1632-1635I Səlamət Gərayın oğludur33Hüsam Gəray1635-1637II Qazi Gərayın oğludurYavuz Söylemez, Osmanlı Sarayında Katledilen Bir Kırım Hanı: İnayet Giray, Karadeniz Araştırmaları, XIV/55, 2017 ss. 217-219, 22134İslam Gəray1637-1641I Səlamət Gərayın oğludur35Fateh Gəray1641-1644Çoban Dövlət Gərayın oğlu, I Fateh Gərayın nəvəsidir36Krım Gəray1644-1651I Səlamət Gərayın oğludur37Qazi Gəray1651-1666Mübarək Gərayın oğlu, I Səlamət Gərayın nəvəsidirNaziye K. Türkal, Silahdar Fındıklılı Mehmed Ağa Zeyl-i Fezleke, Marmara Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü Türk Tarihi Ana Bilim Dalı, 2012 s. 122 (yayınlanmamış doktora tezi)38Dövlət Gəray1666-167139Səlamət Gəray1671-1678I Bahadır Gərayın oğludurMuhammet Şen, Kırım Hanlığı’nda I. Selim Giray Han Dönemi (1671-1704), Ege Ünivesitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Türk Tarihi Ana Bilim Dalı, 2013 s. 30 (Yayınlanmamış Doktora Tezi)40Toxtamış Gəray1678-1682Səfa Gərayın oğlu, I Səlamət Gərayın nəvəsidir41Səfa Gəray1682-1683Səfa Gərayın oğlu, I Səlamət Gərayın nəvəsidir42Dövlət Gəray1683-1691I Səlim Gərayın oğludurAnonim Osmanlı Tarihi (1688-1704), Haz: Abdülkadir Özcan, Türk Tarih Kurumu, 2000 s. 1343Cahan Gəray1691Səfa Gərayın oğlu, I Səlamət Gərayın nəvəsidirUğur Demir, Tarih-i Mehmed Giray (Değerlendirme – Metin Çeviri) Marmara Ünivesitesi Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü Tarih Ana Bilim Dalı, 2006 s. 43. (Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi)44Qaradövlət Gəray1691-1692Adil Gərayın oğlu, I Səlamət Gərayın nəvəsidir–Dövlət Gəray1692-1699I Səlim Gərayın oğludur; ikinci dəfəHalil İnalcık, Kırım Hanlığı Tarihi Üzerine Araştırmalar, ss. 308-31245Şahin Gəray1699III İslam Gərayın oğludur46Şahbaz Gəray1699I Səlim Gərayın oğludur47Səadət Gəray1699-1703I Səlim Gərayın oğludur48Qazi Gəray1703-1704I Səlim Gərayın oğludur49Qaplan Gəray1704-1707I Səlim Gərayın oğludur50Məngli Gəray1707-1708I Səlim Gərayın oğludur–Səadət Gəray1708-1709I Səlim Gərayın oğludur; ikinci dəfə51Dəli Bəxt Gəray1709-1713II Dövlət Gərayın oğludur–Məngli Gəray1713-1716I Səlim Gərayın oğludur; ikinci dəfə52Bahadır Gəray1716-1717Səfa Gərayın oğludur53İnayət Gəray1717-1718Mübarək Gərayın oğlu, I Səlamət Gərayın nəvəsidir54Səfa Gəray1718-1725I Səlim Gərayın oğludur55Adil Gəray1725-1727I Səlim Gərayın oğludur56Səlamət Gəray1727-1730I Səlim Gərayın oğludur–Adil Gəray1730-1733I Səlim Gərayın oğludur; ikinci dəfə57Fateh Gəray1733-1736II Dövlət Gərayın oğludur58Arslan Gəray1736-1737II Dövlət Gərayın oğludurKırım Hanlarına Name-i Hümayun (2 Numaralı Name Defteri), Başbakanlık Devlet Arşivleri, İstanbul 2013, 2-21 s. 52–Səlamət Gəray1737-1740I Səlim Gərayın oğludur; ikinci dəfə59Əzəmət Gəray1740-1741III Qazi Gərayın oğludur60Səlim Gəray1741-1743I Qaplan Gərayın oğludur61Şahin Gəray1743-1748Adil Gərayın oğlu, I Səlim Gərayın nəvəsidirMünir Aktepe, Şem’ Dani-zade Fındıklılı Süleyman Efendi Tarihi Mür’i’t Tevarıh, İstanbul Üniiversitesi Edebiyat Fakültesi Yayınları, 1978, Cilt IIA, s. 76.62Səlim Gəray1748-1756II Fateh Gərayın oğludur63Dövlət Gəray1756-1758IV Səadət Gərayın oğludur64Hacı Gəray1758II Dövlət Gərayın oğludur65Səlim Gəray1758-1759Arslan Gərayın oğludur66Səadət Gəray1759-1760Dəli Bəxt Gərayın oğlu, II Dövlət Gərayın nəvəsidir67Maqsud Gəray1760-1764II Səlim Gərayın oğludur68Mehmed Gəray1764-1767II Fateh Gərayın oğludur69Dövlət Gəray1767Arslan Gərayın oğludur70Bəxt Gəray1767-1768Krım Gərayın oğludur71Məsud Gəray1768-1769Arslan Gərayın oğludur72Şahbaz Gəray1769-1770Arslan Gərayın oğludur73İslam Gəray1770Arslan Gərayın oğludur–Mehmed Gəray1770-1771II Fateh Gərayın oğludur; ikinci dəfə–Bəxt Gəray1771Krım Gərayın oğludur; ikinci dəfə74Şahin Gəray1771-1775Topal Əhməd Gərayın oğlu, II Dövlət Gərayın nəvəsidir–Şahbaz Gəray1775-1777Arslan Gərayın oğludur; ikinci dəfə–Mehmed Gəray1777-1778II Fateh Gərayın oğludur; üçüncü dəfəTəyin edilməmişdir75Arslan Gəray1782Topal Əhməd Gərayın oğlu, II Dövlət Gərayın nəvəsidirUfuk Akyol, Müstakil Kırım Hanlığı (1772-1783), Hacettepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Tarih Anabilim Dalı, 2019 s. 91Təyin edilməmişdir76Mübarək Gəray1787-1789Arslan Gərayın oğludur77Mehmed Gəray1789-1792Krım Gərayın oğludur

 Həmçinin bax 

 Nurəddin (Krım)

 İstinadlar 

 Mənbə 

 Kırım Hanlığı’nda Kalgaylık ve Nureddinlik Üzerine Bir İnceleme. Furkan Cem Tosun. Yüksek Lisans Tezi. İzmir 2022
 Münir Aktepe, Şem’dani-zade Fındıklılı Süleyman Efendi Tarihi Mür’i’t-Tevarih, İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Yayınları, 1978
 Anonim Osmanlı Tarihi (1688-1704), Haz: Abdülkadir Özcan, Türk Tarih Kurumu, 2000
 Kırım Hanlarına Namei Hümayun (2 Numaralı Name Defteri), Başbakanlık Devlet Arşivleri, İstanbul 2013
 83 Numaralı Mühimme Defteri(1036-1037/1626-1628), T.C Başbakanlık Devlet Arşivleri Genel Müdürlüğü, 2001 
 Sadri Maksudi Arsal, Türk Tarihi ve Hukuk, Türk Tarih Kurumu, 2014
 Ömer Bıyık, Kırım’ın idari ve Sosyo-Ekonomik Tarihi, Ötüken Yayınları, 2014
 Evliya Çelebi, Evliya Çelebi Seyahatnamesi, Haz: Seyit Ali Kahraman, Yapı Kredi Yayınları, 2. Baskı 2011

Kateqoriya:Krım xanlığı