Aşağı Qatrux dialekti

Aşağı Qatrux dialekti — Azərbaycan dilinin dialekti.Пигам А. Азимов, «Проблемы двуязычия и многоязычия: Сборник статей», с. 296Владимир Журавлев, «Внешние и внутренние факторы языковой эволюции», с. 166VI Конгресс этнографов и антропологов России, с. 59 Dağıstanın Rutul rayonunun Aşağı Qatrux kəndində yayılmış şərq dialektlər qrupuna daxildir.

 Arealı 

Dağıstanın Rutul rayonunun Aşağı Qatrux kəndində Azərbaycan dilinin Aşağı Qatrux dialektində danışılır. 1939-cu ildə yüzdən çox ailə kənddən Dağıstanın Məhərrəmkənd rayonuna köçərək ləzgilərlə birlikdə Yeni Aul kəndini yaratmışdılar. Kəndin əhalisinin bir hissəsi Dərbənd, Mahaçqala və Dağıstanın digər şəhərlərində də yaşayır. Ümumilikdə 2,000 nəfər Aşağı Qatrux dialektində danışır. Qonşu lak və rutul sakinləri də bir-biri ilə Azərbaycan dilində ünsiyyət qururlar.

 Nümunə 

Aşağı Qatrux dialektindəƏdəbi dildə«Qatrux camahati harda ulsa da cani sağ olsun, üregi şad olsun!
Ebel şad bayramlar geçürmə Allah bizə qismət olsun! 
Galanlay da sağ olsun, galmay istiyib gala bilməyanlay da sağ olsun! 
Yüz bayramlara çıxun. Qatruxu hemeşe bele padderjka eyleyun.

Gezdim Vetenin dağları düzi,

İnşallah, Talut, dileyi bitər, senün üstüne qalar yüzi

Allah kesmesun senin karamatinnen bizi,

Ziyaratlar, siz bizim Vetene olmusiz dayağ.

Kentun eteginde yerleşib dermizin qayı,

Qizlar, gelinlar benzeyillar Günə Ayı,

Bulutlar meskenidu Qarçıqayı,

Ziyaratlar, siz bizim Vetene olmusiz dayağ.

Her keçən içar Pir bulağun suyuni,

Yeylağlara yayallar qoyunun sürini,

Ana-ata gozlar evladun tuyuni,

Ziyaratlar, siz bizim Vetene olmusiz dayağ.

Yuxarıkentun piydə yandurallar çirağı,

Uzağlara gedar siz u sesi suraği.

Yatdan çixarmi axi Bizunavətər bulaği?

Ziyaratlar, siz bizim Vetene olmusiz dayağ.

Atalar diyir Vetenun qədrini bil!

Çox dolamalimi, say ağaca çixan yox.

Yaşıvi sev diyirlər, Talut, sen beş yüz il!

Ziyaratlar, siz bizim Vetene olmusiz dayağ.

Deyillar darmandu dağlarun torpaği daşi,

Çox qarli olay geşşenun başi.

Kimlərdən xəbər alem, ay camahat, Qatruxun yaşi,

Ziyaratlar, siz bizim Vetene olmusiz dayağ.

Bu yerləra bir yaraşıqdı esebi meşe,

Güzlar da açir ağ lale benövşe

Bize bir açirma sirdu xanım meşe,

Ziyaratlar, siz bizim Vetene olmusiz dayağ.

Asmayi çox gedib küklerin üste,

Ordan cavan, qoja, keçir deste deste,

Senin türgesinde, Talut, igid evladlar besler,

Ziyaratlar, siz bizim Vetene olmusiz dayağ.

Sizi qatruxlular hemişe görsün oyağ. Sağ olun!». «Qatrux camaatı harada olsa da canı sağ olsun, ürəyi şad olsun! Elə, belə şad bayramlar keçirməyi Allah bizə qismət etsin!  Gələnlər də sağ olsun, gəlmək istəyib gəlməyənlər də sağ olsun! Yüz bayramlara çıxın. Qatruxa həmişə belə dəstək olun.
Gəzdim Vətənin dağlarını düzünü,

İnşallah, Talut, diləyin bitər, sənin üstünə qalar üzü

Allah kəsməsin sənin karamətindən bizi,

Ziyarətlər, siz bizim Vətənə olubsunuz dayaq.

Kəndin ətəyində yerləşib miz qaya,

Qızlar, gəlinlər bənzəyirlər Günə Aya, 

Bulutlar məskənidir Qarçıqaya,

Ziyarətlər, siz bizim Vətənə olubsunuz dayaq.

Hər keçən içər Pir bulağın suyunu,

Yaylaqlara yayallar qoyun sürüsünü,

Ana-ata gözləyər övldanın toyunu,

Ziyarətlər, siz bizim Vətənə olubsunuz dayaq.

Yuxarı kənddə nöyütlə yandırıllar çırağı,

Uzaqlara gedər izi, səsi, sirağı.

Yaddan çıxarmı axı Bizunavətər bulağı?

Ziyarətlər, siz bizim Vətənə olubsunuz dayaq.

Atalar deyir Vətənin qədrini bil!

Çox dolanıb ağaca çıxan yox.

Yaşını sev deyirlər, Talut, sən beş yüz il!

Ziyarətlər, siz bizim Vətənə olubsunuz dayaq.

Deyillər dərmandır dağların torpağı daşı,

Çox qarlı olur Geşşənin başı.

Kimlərdən öyrənim, ay camaat, Qatruxun yaşını,

Ziyarətlər, siz bizim Vətənə olubsunuz dayaq.

Bu yerlərə bir bəzəkdir əsəbi meşə,

Çiçəklər də açır ağ lalə bənövşə,

Biz bir sir açır xanım meşə,

Ziyarətlər, siz bizim Vətənə olubsunuz dayaq.

Asma çox gedib köklərin üstünə,

Oradan cavan, qoca, küçir dəstə-dəstə,

Sənin türbəndə, Talut, igid övladlar bəslər,

Ziyarətlər, siz bizim Vətənə olubsunuz dayaq.

Sizi qatruxluları hemişə oyaq görək. Sağ olun!».

 Mənbə 
 İstinadlar 

 Ədəbiyyat 


Kateqoriya:Əlifba sırasına görə dillər və dialektlər
Kateqoriya:Rusiya azərbaycanlıları
Kateqoriya:Azərbaycan dilinin şərq dialektləri