Məhkəmə fəallığı

Məhkəmə fəallığı () — məhkəmələrin öz qərarlarının daha geniş sosial nəticələrini nəzərdən keçirmək üçün tətbiq olunan qanundan kənara baxa biləcəyi məhkəmə qərarlarının qəbulu fəlsəfəsi. Bəzən məhkəmə təmkininin antonimi kimi də işlənir. Bu termin ümumiyyətlə hakimlərin presedent əsasında deyil, öz baxışlarına əsaslanaraq qərarlar qəbul etmələrini nəzərdə tutur. Məhkəmə fəallığının tərifi və fəal olan konkret qərarlar mübahisəli siyasi məsələlərdir. Məhkəmə fəallığı məsələsi məhkəmə şərhi, qanunla müəyyən edilmiş şərh və səlahiyyətlərin bölünməsi ilə sıx bağlıdır.

 Etimologiyası 
Artur Şlezinger “məhkəmə fəallığı” terminini 1947-ci ilin yanvarında Fortune jurnalında “Ali Məhkəmə: 1947” adlı məqaləsində işlətmişdir.

İfadə yaradılan gündən mübahisəli idi. Kreyq Qrinin “An Intellectual History of Judicial Performance” məqaləsində Şlezingerin bu termindən istifadə etməsi tənqid edilir; “Şlezingerin məhkəmə fəallığı ilə bağlı ilkin təqdimatı ikiqat qeyri-müəyyən idi: o, nəinki aktivlik sayıldığını izah edə bilmədi, həm də bu cür fəallığın yaxşı və ya pis olduğunu söyləməkdən imtina etdi.”

İfadə ilk dəfə istifadə olunmamışdan əvvəl də ümumi anlayış artıq mövcud idi. Məsələn, Tomas Cefferson federalist federal hakimlərin, xüsusən də Baş Hakim Con Marşallın "despotik davranışına" istinad etdi.

 Debat 
Məhkəmə fəallığını pisləyənlər onu hökumətin seçkili qollarının və qanuni orqanların səlahiyyətlərini mənimsəməkdə, qanunun aliliyinə və demokratiyaya xələl gətirməkdə ittiham edirlər.[17] Məhkəmə fəallığının müdafiəçiləri deyirlər ki, bu, bir çox hallarda məhkəmə nəzarətinin qanuni formasıdır və qanunun şərhi zamanla dəyişməlidir.

Üçüncü baxış ondan ibarətdir ki, qanunun “obyektiv” və ya “formalistik” şərhi yoxdur. Hüquq professoru Brian Z. Tamanahanın sözlərinə görə, “Görünür ki, formalizm adlanan dövrdə bir çox tanınmış hakim və hüquqşünaslar qanunda boşluqların və qeyri-müəyyənliklərin olduğunu və hakimlərin bəzən seçim etməli olduqlarını qəbul etmişlər”[18][]. 19] Bu fikrə görə, istənilən hakimin mühakimə səlahiyyətini həyata keçirməsi mütləq olaraq həmin hakimin şəxsi və peşə hazırlığı və hüquq fəlsəfəsi və hüquqşünaslıqdan tutmuş əxlaq və etikaya qədər geniş spektrli məsələlərə baxışı ilə müəyyən ediləcəkdir. Bu, çevikliyə icazə vermək (ədalət mühakiməsini həyata keçirmək) və bu çevikliyi məhdudlaşdırmaq (hakimləri qeyri-hüquqi əsaslarla deyil, hüquqi əsaslarla qərar verməyə məcbur etmək) arasında gərginliyi nəzərdə tutur.

Güclü məhkəmə sisteminin bəzi tərəfdarları iddia edirlər ki, ədliyyə nəzarəti və tarazlığı təmin etməyə kömək edir və keçici majoritarizmin təsirlərini tarazlaşdırmaq üçün özünə genişləndirilmiş rol verməlidir, yəni cavab verməyən hökumət qolunun səlahiyyətlərində artım olmalıdır. bilavasitə seçicilərə, beləliklə, əksəriyyət öz seçki səlahiyyətləri vasitəsilə hər hansı xüsusi azlığa hakim və ya təzyiq edə bilməz.[20] Digər alimlər məhkəmə fəallığının əsaslandırılmış müzakirələrdən sonra deyil, demokratik çoxluğun ehtiras və qərəzdən çıxış etmə meylini yoxladığı zaman ən uyğun olduğunu irəli sürdülər.

Üstəlik, onlar iddia edirlər ki, məhkəmə həm seçilmiş, həm də seçilməmiş məmurların hərəkətlərini, bəzi hallarda qanunvericilik orqanının qanunvericilik orqanlarının qəbul zamanı keçən çoxluğun fikirlərini əks etdirən aktlarını ləğv edir, nəinki seçki zamanı keçən çoxluğun fikirlərini əks etdirmir. qərar. qanunvericilik ləğv edildikdə. Bundan əlavə, təyin olunmuş hakimlər adətən icra hakimiyyətinin əvvəllər seçilmiş vəzifəli şəxsləri tərəfindən təyin edilir, belə ki, hakimlərin fəlsəfəsi onları təyin edənlərin fəlsəfəsini əks etdirir və müstəqil məhkəmə vətəndaş cəmiyyəti üçün böyük sərvətdir, çünki xüsusi maraqlar onların səlahiyyətlərini diktə edə bilməz. hekayə. siyasi ianələrin dayandırılması təhlükəsi ilə konstitusiya şərhi.

 İstinadlar 

Kateqoriya:Hüquq sosiologiyası
Kateqoriya:Hüquq fəlsəfəsi