Valter Kon

Valter Kon (9 mart 1923 ilWalter Kohn // Encyclopædia Britannica (англ.)Walter Kohn // Музей Соломона Гуггенхайма — 1937., Vyana, Avstriya — 19 aprel 2016 ilhttp://www.noozhawk.com/article/physicist_walter_kohn_ucsb_nobel_laureate_dies_at_93Chancellor's Messages to Campus (англ.). Дата обращения: 21 апреля 2016. Архивировано 13 мая 2016 года., Santa Barbara, Kaliforniya, ABŞ) — Avstriya əsilli amerikalı nəzəri fizik. Kimya üzrə Nobel mükafatı laureatı (1998il, Con Popl ilə birlikdə) "sıxlıq funksional nəzəriyyəsinin inkişafına görə"Судьбы жертв Холокоста: Вальтер Кон и Питер Гинц. Дата обращения: 8 апреля 2013. Архивировано из оригинала 6 октября 2014 года..

Santa Barbaradakı Kaliforniya Universitetinin fəxri professoru, ABŞ Milli Elmlər Akademiyasının (1969il)Walter Kohn. Архивировано 8 ноября 2018 года. (англ.) və Amerika Fəlsəfə Cəmiyyətinin (1994il) üzvü, London Kral Cəmiyyətinin (1998il)Pierre C. Hohenberg and James S. Langer. Walter Kohn. 9 March 1923–19 April 2016 (англ.). Royal Society (28 марта 2018). Дата обращения: 11 сентября 2023. və Rusiya Elmlər Akademiyası (2006il)Профиль Вальтера Кона на официальном сайте РАН , Avstriya Elmlər Akademiyasının fəxri üzvü (2011il)ÖAW Mitglieder Detail. Дата обращения: 8 ноября 2018. Архивировано 8 ноября 2018 года..

 Bioqrafiyası 
Valter Kon 9 mart 1923-cü ildə yəhudi ailəsində anadan olub. Valideynləri ziyalı və təhsilli insanlar idi: atası Solomon Kon, Moraviyanın Hodonin əsilli idi və "Postkartenverlag Brueder Kon" bədii açıqcalar üçün mağaza və mətbəə işlədirdi; anası Gitl Rappaport Qalisiyadakı (indiki Ukrayna) Brodi şəhərindən idi.Автобиография Вальтера Кона на сайте Нобелевского комитета. Дата обращения: 3 октября 2014. Архивировано 5 июня 2018 года.

Uşaqlıqdan dövlət Akademik Gimnaziyasında (Akademische Gymnasium) latın və yunan dillərini, daha sonra xüsusi Hayes yəhudi məktəbində (Zwi Perez Chajes Gymnasium) iki müəllimin böyük dəstəyi təsiri ilə oxudu. Bu iki müəllimin biri — Albert Eynşteynin köməkçisi fizik Emil Nohel (1886–1942 illər) və riyaziyyatçı Viktor Sabbat idi ki, hər iki müəllim həbs düşərgəsində öldüA note about Einstein’s assistant in Prague: Emil Nohel (англ.). Дата обращения: 3 октября 2014. Архивировано из оригинала 28 сентября 2014 года.Walter Kohn: Personal Stories and Anecdotes Told by Friends and Collaborators. Дата обращения: 2 октября 2017. Архивировано 1 апреля 2015 года.The education of Walter Kohn and the creation of density functional theory. Дата обращения: 3 октября 2014. Архивировано 19 апреля 2017 года..

1938-ci il martın 11-dən 12-nə keçən gecə alman qoşunları Avstriyaya daxil oldular. Avstriya ordusu təslim oldu. Valter və bacısı şanslı olaraq, "Kindertransport" xilasetmə əməliyyatının köməyi ilə işğal edilmiş Avstriyadan İngiltərəyə, bir az sonra isə Kanadaya gedə bildilər. 1942-ci ildə Solomon Kon və həyat yoldaşı Terezien həbs düşərgəsinə, oradan isə Auşvitsə sürgün edildi və orada öldürüldülər. Dünyanın ikinci ən böyük ölkəsi olan Kanada Hitlerin hakimiyyətinin on iki ili ərzində cəmi 5000 yəhudi qaçqını yəni hər il 385-dən az yəhudi qaçqını qəbul edib. V. Konun yaşadığı düşərgələrdə təhsil proqramları mövcud idi və Kon onlardan istifadə edərək Toronto Universitetinə qeydiyyatdan keçməyi bacardı. Amma Almaniya vətəndaşlığı olduğu üçün Kimya fakültəsinin binasına getməsinə icazə verilmədi və o, fizika və riyaziyyatı seçdi. Müharibə illərində Avropadan Kanadaya qaçan yəhudilərin ali təhsil alması çox çətin idi. Valter Kon şanslı oldu. Müharibədən sonra onu kanadalı bir ailə himayəsinə götürdü və bir az sonra Harvard Universitetində oxumaq üçün təqaüd qazandı və 1948-ci ildə elmlər namizədi alimlik dərəcəsi aldı.

1948–50 illərdə Harvard Universitetində , Karnegi Texnologiya İnstitutunda 1950–53 illərdə, San Dieqo Kaliforniya Universitetində 1953–79 illərdə, 1979-cu ildən Santa Barbara Kaliforniya Universitetində dərs demişdir. Öldüyü zaman o, fizika üzrə fəxri professor və tədqiqat professoru idi.

Amerika İncəsənət və Elmlər Akademiyasının, Beynəlxalq Kvant Molekulyar Elmlər Akademiyasının, Bavariya Elmlər Akademiyasının üzvü olub.

1992-ci ildə "Bəşəriyyətə Xəbərdarlıq"ı imzaladıWorld Scientists' Warning To Humanity (англ.). stanford.edu (18 ноября 1992). Дата обращения: 25 июня 2019. Архивировано из оригинала 6 декабря 1998 года..

 Ailəsi 
Birinci həyat yoldaşı — Louis Kon (1924–2010 illər), tibb bacısı(1948-ci ildə ailə qurub)Некролог Луис Кон. Дата обращения: 3 октября 2014. Архивировано 25 ноября 2020 года..

Qızları: Merilin Kon, İngrid Kon Paymar və Rozalinda DimensteinIngrid Kohn "A Silent Sorrow: Pregnancy Loss — Guidance and Support for You and Your Family". Дата обращения: 2 октября 2017. Архивировано 1 апреля 2015 год.

İkinci həyat yoldaşı — Mara Şiff (qızlıq soyadı Vişniak) Mara Vişniak Kon, 1926-cı il təvəllüdlü), fotoqraf Roman Vişniakın qızı, 1976-cı ildə ailə qurubMara Vishniac Kohn & Walter Kohn (англ.). Дата обращения: 3 октября 2014. Архивировано из оригинала 6 октября 2014 года..

 Mükafat və fəxri fərmanları 
 Oliver Bakli Mükafatı (1961il)
 Guggenhaym Təqaüdü (1963il)
 Davisson-Germer mükafatı (1977il, Norton Lang ilə birgə)Prize Recipient. Дата обращения: 5 марта 2017. Архивировано 6 марта 2017 года.
 ABŞ Milli Elm Medalı (1988il)The President’s National Medal of Science: Recipient Details. National Science Foundation. Дата обращения: 5 марта 2017. Архивировано 6 марта 2017 года.Walter Kohn. National Science and Technology Medals Foundation. Дата обращения: 5 марта 2017. Архивировано 6 марта 2017 года.
 Yudjina Finberq Memorial Medalı (1991il)
 Kimya üzrə Nobel Mükafatı (1998il)
 Üç Fizik Mükafatı (2002il)
 Avstriyanın "Elm və İncəsənətə görə" fəxri nişanı (1999). Böyük Zabit Xaçı, II dərəcəli, "Avstriya Respublikası qarşısında xidmətlərinə görə" Şərəf Nişanı (2009 il).

 İstinadlar 

 Xarici keçidlər 

Kateqoriya:Kimya üzrə Nobel mükafatı laureatları