Lena Şakirjan

Lena Qalimjanovna Şakirjan (; ) — Sovet və rus, tatar şairəsi, publisist, ədəbiyyatşünas. Tatarıstan Respublikasının xalq şairi (2016), Tatarıstan Respublikasının əməkdar artisti (2000). Tatarıstan Respublikasının Qabdulla Tukay adına Dövlət Mükafatı laureatı (2011).

1945-ci ildə tatar müəllim ailəsində anadan olub. 1967-ci ildə Kazan Pedaqoji İnstitutunu bitirib, bir müddət məktəbdə müəllim işləyib. Sonra TASSR Mahnı və Rəqs Ansamblında müğənni olub. TASSR Dövlət Televiziya və Radio Verilişləri Komitəsində jurnalist-tərcüməçi işləyib. Uşaqlıqdan şeir yazıb, 1982-ci ildə ilk kitabını çap etdirib. 1984-cü ildə SSRİ Yazıçılar İttifaqına üzv olub. 1987-ci ildən ədəbi fəaliyyətlə peşəkar şəkildə məşğul olmağa başlayıb. On şeir toplusunun, şeirlər məcmuəsinin, ədəbi tənqidi və publisistik məqalələrin, tərcümələrin müəllifidir. Şakirjanın yaradıcılığı qadın həyatının əks olunması, onun sevgi axtarışı, eləcə də şairin ətraf aləmdəki rolunun dərk edilməsi, müasir cəmiyyətin problemlərinin, xüsusən də milli məsələnin təqdimatı ilə səciyyələnir. Bir sıra şəxsi çətinliklərlə üzləşən o, son illərdə ciddi xəstə idi və 2017-ci ildə 71 yaşında vəfat edib.
 Həyatı 
270px|thumb|right|Tukay Mükafatının təqdimatı. Dövlət mükafatını Tatarıstan Respublikasının Prezidenti Rüstəm Minnexanov Lena Şakirjana şəxsən təqdim edir, 2011-ci il
Lena Qalimjanovna Şakirjanova 4 iyun 1945-ci ildə Tatarıstan Muxtar Sovet Sosialist Respublikası Aktanış rayonunun Poiseva kəndində anadan olub. Atası və anası müəllim olub. Atası Qalimjan fizika və riyaziyyat, anası alman dili, tatar dili və ədəbiyyatdan dərs deyib. Ailənin dörd övladı var idi. Valideynlər onlara çayların adını vermişdilər. Onun kiçik bacısı - Laura, qardaşları isə Amur və Nildir.

Lena anadan olduqdan sonra ailə uşaqlığını keçirdiyi Ətnə rayonuna köçdü. O, Kiçik Quyruq kəndində ibtidai məktəbi bitirib. Həmən illərdə onla birlikdə əktəbdə Sibqat Həkim də təhsil alırdı. Lena Şakirjan təhsil aldığı müddətdə məktəbin özfəaliyyət tədbirlərində fəal iştirak edir, müxtəlif dərnəklərə gedir, mandolina çalır, şeir oxuyur, rəqs və akrobatik çıxışlar göstərirdi. O, həmçinin ev işlərində də valideynlərinə kömək edirdi.

Lena Şakirjan 1962-ci ildə məktəbi bitirdikdən sonra Kazana gedib. Orada gənc Lena Pedaqoji İnstitutun tarix-filologiya fakültəsinin tatar ədəbiyyatı şöbəsinə daxil olub. 1967-ci ildə oranı bitirib və sonra bir il Kazan şəhər 80 nömrəli orta məktəbində müəllim işləyib. Gözəl xarici görünüşü və gözəl səs tembrinə malik olan Lena 1968-1973-cü illərdə Tatarıstan Mahnı və Rəqs Ansamblında vokalçı kimi fəaliyyət göstərib. 1974-1987-ci illərdə Tatarıstan Dövlət Televiziya və Radio Verilişləri Komitəsində jurnalist-tərcüməçi işləyib.

1984-cü ildən Lena Şakirjan SSRİ Yazıçılar İttifaqının (Tatarıstan) üzvü olub. 1987-ci ildən o, peşəkar əsaslarla ədəbi fəaliyyətlə məşğuldur. Ümumilikdə o, bir neçə şeir və poemalar məcmusu müəllifidir: "Daşan can" (“Molderəmə künel", 1982), “Ürəyimə inanıram" (“Yşanam yörəqəmə”, 1986),, "İman əlifbası" ("Иман әлифбасы", 1993)“Şeirlər və Şeir" (“Şığırlər və sığır",1996), "Dövrə" (“Boҗra vә Хөҗрә”, 2002), “Pətəklərin sehrli hədiyyəsi”, 2014 ), “Allah sizə kömək olsun!”, 2017).
Tatar ədəbiyyatı və incəsənətinin inkişafına verdiyi töhfəyə görə 2000-ci ildə Tatarıstan Respublikasının əməkdar artisti fəxri adına layiq görülüb. 2007-ci ildə Hadi Takdaşa həsr olunmuş əsərlərə görə H.Taktaş mükafatını alıb. O, 2011-ci ildə iki şeir toplusu üçün qazandığı Tatarıstan Respublikasının Qabdulla Tukay adına Dövlət Mükafatına dəfələrlə namizəd olub. 2016-cı ildə Tatarıstan Respublikasının xalq şairi adına layiq görülüb.

Şakirjan yazı yaradıcılığını ömrünün qalan hissəsindən ayırmadan yüksək ictimai vəzifə hissi ilə seçilib və ictimai fəaliyyətdə fəal olub. O, xüsusən də 1993-cü ildə yaradılmasında fəal iştirak etmiş, uzun illər “Ak Kalfak” Ümumtatar Qadınlar Birliyinin vitse-prezidenti olub. O, yaradıcılığında ümumbəşəri dəyərlər arasında cəmiyyətdə insanı və onun xoşbəxtliyini, o cümlədən sevgini, imanı, azadlığı, zəkasını və şərəfini birinci yerə qoyub. Qohumlarının və dostlarının dediyinə görə, gəncliyindən o, səmimi, düz və ehtiraslı bir insan olub, cəmiyyətlə fikir ayrılığını açıq şəkildə ifadə edib və bu, onun xeyli şəxsi problemlərinə səbəb olub. O, bütün ömrünü tək yaşayıb, heç vaxt ailə qurmayıb. O, şəhərin mərkəzində yaşayırdı, küçə tıxaclarının sıx olması səbəbindən pəncərəni aça bilmir və eyvanı olmadığı üçün ulduzların ləzzətini ala bilmir, buna çox təəssüflənirdi və ömrünün sonunda özünü bədbəxt hiss edirdi. O, Rusiyada şair taleyinin demək olar ki, həmişə faciəli olduğunu qeyd edərək, bu sözləri yazıb: "Ömrümün yarım əsrində mənə edilən bütün əzablardan, təhqirlərdən canavar kimi ulamalı oldum. Və həqiqətən təəssüflənirəm ki, mənim bütün incə hisslərim, o cümlədən bu sözün geniş anlayışında sevgi hissi nədənsə çirkinləşdi, Marina Svetayeva kimi nifrətlə qarışdı. Çünki hər addımda çox da sevilmədiyimi hiss edirdim; və onlar məni qeyri-insani və ya axmaq, həyasız və ya xain olduğum üçün deyil, əksinə, saf, ağıllı, ədalətli, gözəl, səmimi, sevilən olmaq istədiyim üçün sevirdilər. Uzun illər məni müşayiət edən paxıllıq, pis niyyət, aldatma, hiylə ona gətirib çıxardı ki, mən də ən yaxşı keyfiyyətlərimi, arzularımı itirməyə başladım. Bu, həqiqətən faciədir"!

Lena Şakirjan 16 yanvar 2017-ci ildə Kazanda vəfat edib.. Ей был 71 год Onun 71 yaşı var idi. Son illərdə o, depressiya və tənhalıqdan əziyyət çəkirdi. Psixoloji problemlər onun əsəb fəaliyyətinə təsir göstərmiş, nəticədə ayağı iflic olmuşdu. Ölümündən bir il yarım əvvəl isə o, yıxılmış və onurğasını sındıraraq daha sonra başqa bir zədə aldı. Şakirjan ömrünün son iki ayını yataq xəstəsi olaraq keçirib, sonra Kazan xəstəxanalarından birinə yerləşdirildi və bir neçə gün sonra orada vəfat edib.ref name="intertat" /> Vida mərasimi Tatarıstan Respublikası Yazıçılar İttifaqının binasında baş tutub. Şakijan uşaqlığını keçirdiyi Qüllə-Kimi kəndindəki qəbiristanlıqda müsəlman ayinlərinə uyğun dəfn edilib.

 Yaradıcılığı 
Yaradıcı təxəllüsü - Lena Şakirjan (),) tatar dilində olan şair () sözündən götürülüb. O, poetik janra üstünlük verib və tatar dilində yazıb. Abdulla Tuqayın şeirlərindən oxumağı öyrənib. Məktəb illərində özünü şeirdə sınamağa başlamış, valideynləri tərəfindən bu hobbiyə həvəslənmiş, ilk poetik təcrübələrini rayon qəzetində paylaşıb. Lena Şakirjan 1970-ci illərdən isə artıq respublika səviyyəsində, xüsusən də “Yalğın”, “Kazan utları”, “Azat xatın" kimi jurnallarda dərs olunurdu. 1977-ci ildə onun bir sıra lirik şeirləri “Qızlar nəğməsi” (“Qızlar qırı”) kollektiv poeziya toplusunda dərc edilib. İlk müstəqil şeirlər toplusu "Daşan can" (“Molderəmə künel”) adı ilə 1982-ci ildə nəşr olunub və əsasən vətənə, müasirlərə, gəncliyə, sevgiyə həsr olunub.

Lena Şakirjanın yaradıcılığı ənənəvi olaraq kişilərin üstünlük təşkil etdiyi tatar ədəbiyyatında nadir bir fenomendir. O, Anna Axmatova və Marina Svetayevanı poeziyada özünə nümunə adlandırıb. O, elə ilk şeirlərindən özünü heç kəsə bənzəməyən xüsusi yazı üslubu ilə istedadlı şairə kimi göstərib. Müxtəlif mövzulardan, mənəvi axtarış, assosiativ düşüncə, dəqiqlik və həssaslıqdan istifadə etməklə Şakirjan öz yaradıcılığında romantizm və realizmi modernizmin ayrı-ayrı elementləri ilə vəhdətdə ustalıqla birləşdirib. O bunu bacaran nadir tatar şairlərindən biri olub. Onun poetik üslubu obrazlı, canlı detalların, poetik vasitələrin bolluğu ilə seçilir. Misranın mətninə müxtəlif xalq deyimlərinin daxil edilməsi, eləcə də tatar ənənəvi poetik formasına əməl olunması Şakirjan yaradıcılığının özəl xüsusiyyətidir.

Şakirjanın uşaq ədəbiyyatı sahəsinə verdiyi ciddi töhfələr də maraq doğurur. Belə ki, onun uşaqlar üçün yazdığı “Qanadlı at” (“Kənatlı at ”, 1999) şeirlər toplusu gənc nəslə doğma ədəbiyyata, dilə, incəsənətə böyük maraq və məhəbbət aşılamaq baxımından tənqidçilər tərəfindən yüksək qiymətləndirilib. Onun uşaqlar üçün yazdığı bir sıra şeirləri uşaqlara tatar dilinin öyrədilməsi və onların dil praktikasında mühüm element kimi səciyyələndirilib. Şairənin məharəti bədii tərcümə janrında da üzə çıxıb. O, tatar oxucusu üçün Aleksandr Puşkinin, Qavril Derjavinin, Anna Axmatovanın, Marina Svetayevanın, Nizami Gəncəvinin, Yusif Balasaqunlunun əsərlərini tərcümə edib.) Lena Şakirjani rus və xarici şairlərin əsərlərini “Dünya çiçəklərinin qoxusu” (“Xuş islәre җiһan gollәrenen”, 2011) adlı tərcümələr toplusunda cəmləşdirib. Onun sonetləri də vardır. Həmçinin Rayner Mariya Rilkenin “Orfey dövrü”nün tərcümələri diqqət çəkir. Şakirjan yapon poeziyasının, xüsusən də tankanı tatar dilinə tərcümə edib. Onlarda tatar xalq mahnıları poeziyasına yaxınlıq tapıb. Şairənin ölümünə baxmayaraq, onun yaradıcılıq irsi unudulmur. Şakirjanın kitabları yenidən nəşr olunur. Şeirlərinin rus dilinə tərcümələri oxucularda hələ də maraq oyatdığından onlar da yenidən çap edilir.

 Mükafatları 
Fəxri adları
 "Tatarıstan Respublikasının xalq şairi" fəxri adı (2016) - tatar ədəbiyyatının inkişafındakı böyük xidmətlərinə və uzun illər yaradıcılıq fəaliyyətinə görə..
 “Tatarıstan Respublikasının əməkdar artisti” fəxri adı (2000).
Mükafatı
 Tatarıstan Respublikasının Qabdulla Tukay adına Dövlət Mükafatı laureatı (2011) —  “Dövr: Şeirlər və Şeirlər” (“Boҗra вә Хөҗрә: Şığırlәr) və “Yaddaş xatirəsi: Xatirələr, ithaflar” (“Сагынмалык: Истәлекләр, багышланмалар”) şeir toplularına görə. Q.Kamal teatrının qarşısındakı meydanda keçirilən mərasimdə Tatarıstan Respublikasının Prezidenti Rüstəm Minnexanov tərəfindən təqdim edilib..
 Hadi Taktaş Mükafatı (2007).

 Xatirəsi 
Şakirjanın bir sıra şəxsi əşyaları Kazandakı Tatarıstan Respublikası Milli Muzeyinin kolleksiyasına daxildir. Qüllə-Kimi kəndində S.Hakim Muzeyində xatirə sərgisinin bir hissəsi də ona həsr olunub..

 İstinadlar 

 Ədəbiyyat 

















 Xarici keçidlər 


Kateqoriya:Rusiya tərcüməçiləri
Kateqoriya:SSRİ tərcüməçiləri