Konstantin Stanislavski

Konstantin Sergeyeviç Stanislavski (, əsl familiyası Aleksandrov; ) — Rus və sovet teatr rejissoru, aktyoru, müəllimi, nəzəriyyəçisi, teatr islahatçısı. SSRİ-nin ilk xalq artisti (1936), Lenin ordeni sahibi (1937). SSRİ Elmlər Akademiyasının fəxri üzvü (1925).

Yüz ildir Rusiyada və dünyada son dərəcə populyar olan məşhur aktyor sisteminin (Stanislavski sistemi) yaradıcısı.

Konstantin Stanislavski 1888-ci ildə Moskva İncəsənət və Ədəbiyyat Cəmiyyətinin yaradıcılarından biri olub. 1898-ci ildə Vladimir Nemiroviç-Dançenko ilə birlikdə Moskva İncəsənət Teatrının əsasını qoyub.
 Həyatı 
250px|thumb|right|Sənayeçi Sergey Alekseyev, Konstantin Stanislavskinin atası
Konstantin Stanislavski 5 (17) yanvar 1863-cü ildə Moskvada Savva Mamontov və Tretyakov qardaşları ilə qohum olan sənayeçi Sergey Alekseyevin (1836-1893) böyük ailəsində (doqquz qardaş və bacı) anadan olub. 1877-ci ildə ailə başçısı Moskva tacir gildiyasının başçısı seçilib.

Konstantinin anası Yelizaveta Vasilyevna Yakovleva (5 aprel 1841 - 12 oktyabr 1904) əslən Sankt-Peterburqdan idi. O, 1-ci gildiyanın taciri Vasili Abramoviç Yakovlevin (1806-1848; Finlandiyada karxanaların sahibi, O.Monferranla birgə işləyib, Müqəddəs İsaak kilsəsi və İsgəndər sütunu üçün qranit tədarük edib) və Parisli aktrisa Mari Varlenin qızıdır.Степанова Раиса. Станиславский: штрихи к портрету 2011 01 15 Teatrda Mari Varleti ikinci dərəcəli rollar ifa edirdi.Gourfinkel, Nina. Constantin Stanislavski  L’Arche, 1955, p. 22
Bir neçə il davam edən qeydiyyatsız nikahda Yakovlev və Varlenin iki qızı olub - Mari (təxminən 1838) və Adel (1841). Adelin doğulmasından qısa müddət sonra ailə dağıldı - Varle rəsmi olaraq onunla evlənən başqa bir kişi ilə yaşamağa başladı və 1847-ci ildə Mixaylovski Teatrının daimi fransız truppasında işə düzəldi. Burada subret rolunda çıxış edirdi.Гершкович, Евгения. Московская династия: Алексеевы-Четвериковы Москвич Mag, 2023 02 16 Mari və Adel onları rəsmi olaraq övladlığa götürən atalarının himayəsində qaldılar. Atalarının vaxtsız ölümündən sonra onun gənc dul arvadı onlara pis ögey ana kimi davranırdı.Ignatieva, Maria. Stanislavsky and Female Actors: Women in Stanislavsky’s Life and Art  University Press of America, 2008, p. 1. «Soon Yakovlev and Varlet separated; Yakovlev married another woman, and adopted his own two daughters from Varlet (most likely, they were illegitimate). After Yakovlev’s premature death, his young widow treated her stepdaughters in the manner of the ‘wicked stepmother.’» Sonradan Mari Varle uzun illər Moskvada, nəvələrinin qonşuluğunda yaşadı. Ancaq Alekseyev uşaqlarına onunla ünsiyyət qurmağı qadağan etdi. Bu ailədə onunla hər cür əlaqə qadağan olunmuşdu.Ignatieva, Maria. Stanislavsky and Female Actors: Women in Stanislavsky’s Life and Art  University Press of America, 2008, pp. 1-2. «As for the French actress Marie Varlet, Stanislavsky’s grandmother, she lived a long life residing in Moscow, not far from her grandchildren. Nonetheless, the Alekseyev children were forbidden to have anything to do with her: she was taboo in the family.» Stanislavski nənəsi ilə heç vaxt görüşməməsinə baxmayaraq, teatra olan həvəsini ondan miras aldığına əmin idi.Ивашко, Ольга. Новатор сцены. Системе Станиславского более 100 лет, но она не устарела  Аргументы и факты в Беларуси, 2023 01 12

Konstantin zəif uşaq kimi doğulmuşdu, raxit xəstəliyindən əziyyət çəkirdi, gec danışmağa başladı və 10 yaşına qədər "l" və "r" hərflərini tələffüz edə bilməyib. Anasının qayğısı sayəsində 9-10 yaşlarında gücləndi, sürətlə inkişaf etməyə başladı və həmyaşıdları arasında liderə çevrildi. Dövrün adət-ənənəsinə görə o ilk təhsilə evdə başlayıb. Valideynlər uşaqları üçün Moskvada ən yaxşı müəllimləri işə götürürdülər. Lakin "hərbi xidmət üçün möhlət almaq hüququ və müvafiq təhsil ixtisası" səbəbindən 1875-ci ilin yazında Konstantin imtahan verdi və dördüncü klassik gimnaziyanın ikinci sinfinə daxil oldu. Bu gimnaziya Pokrovka, 22 ünvanında yerləşir, iki qədim dilin tədrisi üzrə ixtisaslaşmışdı. Qeyd edək ki, onun klassik gimnaziyanı seçməyinin səbəbi var idi. Belə ki, real gimnaziyaların məzunlarından fərqli olaraq klassik gimnaziyaların məzunları universitetdə təhsillərini davam etdirə bilirdilər. 1878-ci il avqustun sonunda Konstantin Stanislavski gimnaziyanı bitirərək Lazarev Şərq Dilləri İnstitutunun beşinci sinfinə daxil oldu. Burada ilk səkkiz sinif klassik gimnaziyanın kursuna uyğun idi. 1881-ci ilin payızında Konstantin atasını onu Lazarev İnstitutunu bitirməyə məcbur etməməyə inandırdı. 

Alekseyevlər ailəsi teatrı sevirdi - onların Moskvadakı evində teatr tamaşaları üçün yenidən qurulmuş bir zal, Lyubimovka mülkündə isə bir teatr binası var idi.
 Şirkət rəhbərliyində 
1881-ci ilin payızında Konstantin Lazarev İnstitutunu tərk etdikdən, bir neçə ay sonra qiymətli metallar şirkəti olan "Vladimir Alekseyev şirkətinin" qızıl üzləmə fabrikinin idarəsində mühasibi kimi işə düzəldi. 

Konstantin Moskvanın Roqojski hissəsində əmisi Aleksandr Vladimiroviç Alekseyev və oğlu Nikolay Aleksandroviçin (sonradan bələdiyyə sədri) rəhbərliyi altında çalışırdı. O, 1918-ci il noyabrın 30-da müəssisə milliləşdirilənə qədər orada çalışıb, qazandığı pulun bir hissəsini teatrın inkişafına yatırıb. 

1893-cü ildə atasının erkən ölümündən və Duma binasında terror aktı nəticəsində qətlə yetirilən əmisi oğlu Nikolay Alekseyevin faciəli ölümündən sonra müdir köməkçisi olub.

Şirkət 1785-ci ildə çəkilmiş və örtülmüş qızıl, gümüş fabriki adlanan kiçik metal emalı müəssisəsi əsasında yaradılıb. 1862-ci ildə o, Vladimir Alekseyev fabriki adlandırıldı. 1894-cü il yanvarın 31-də isə rəqib "P.Vişnyakov və A.Şamşinin qızıl üzləmə fabriki" ilə birləşib. Yaradılan yeni şirkətin təsisçilərinin ilk iclasında Konstantin Alekseyevin sədrliyi ilə dörd direktordan ibarət idarə heyəti yaradıldı. 120 il ərzində şirkət yalnız qızıl üzləmə məhsulları istehsal edib. 1900-cü ildə Parisdə keçirilən Ümumdünya Sənaye Sərgisində Rusiya şirkəti olan “V.Alekseyev, P.Vişnyakov və A.Şamşin" yeni növ qızıl tikmə sapına görə Qran Pri qızıl medalına layiq görülüb.

1905-ci ildən etibarən yeni, daha perspektivli məhsulların istehsalı genişlənməyə başladı. Zavodda izolyasiya edilmiş keçiricilər və kabellər istehsalı başladıldı. Müəssisənin istehsal etdiyi məhsullar arasında o dövrdə Rusiya sənayesində istehsal olunmayan bir çox yeni məhsullar var idi. Bunlara izolyasiya edilmiş mikrotellər, üzlənmiş məftillər, elektrik lampaları üçün rozetkalar və s. daxil idi.Васильев, Е. Б. На рубеже тысячелетий: История завода «Электропровод» Изд-во «Торговый дом ВНИИКП», 2020Менеджер Станиславский. Актер и фабрикант , :ru:Независимая газета, 1 ноября 2006 года.

Stanislavskinin təşəbbüsü ilə fabrikdə oxu zalı, diopozitlərin nümayişi ilə oxu və məşqləri həftədə dörd dəfə keçirilən fəhlə xoru peyda oldu.

1895-ci ildə fabrikdə "1-ci Moskva Liberal Cəmiyyətinin Roqojski filialı" adı altında işçilər üçün teatr yaradıldı. Stanislavskinin yaratdığı zavod teatrının ilk işləri arasında Aleksandr Ostrovskinin "Yoxsulluq pis deyil" və Anton Çexovun "Təklif" pyesi əsasında hazırlanmış tamaşalar var idi. Zal həmişə izdihamlı idi, tamaşaçılar tez-tez giriş qapılarında və koridorlarda dayanırdılar.

1902-ci ildə Stanislavski fəhlələrdən və idarə işçilərindən ibarət nəfəs orkestri yaratdı. Tezliklə o, teatr binasının tikintisi üçün fabrikə bitişik ərazini aldı.Ушаков, А. В. Борьба за единство рабочего класса России  «Мысль», 1981, с. 98 Teatr 1904-cü il aprelin 24-də nəğmə orkestrinin sədaları altında açıldı.“Ruskie Vedomosti” qəzeti bu münasibətlə yazırdı: “Qızıl üzləmə fabrikində daimi səhnəsi olan bina tikilib, burada fabrik işçiləri üçün musiqi gecələri, konsertlər və tamaşalar təşkil edilir. Auditoriyadakı oturacaqların sayı 250 nəfər üçün nəzərdə tutulub. Səhnənin eni 14 metr, dərinliyi 21 metrdir. Bütün bina elektrik enerjisi ilə işıqlandırılıb, yaxşı havalandırılıb və yanğına davamlı texnika var. Tamaşaları açmaq üçün Aleksandr Ostrovskinin "Meşə" komediyası səhnələşdirilib.

Rusiyada 1905–1907-ci illər inqilabı zamanı Stanislavskinin yaratdığı zavod teatrında mitinqlər keçirilirdi, nəticədə Moskva general-qubernatoru teatrı bağladı. Lakin iki ildən sonra teatrın binasında, o cümlədən Sergey Ziminin məşhur opera evinin tamaşaları yenidən səhnəyə qoyuldu.

1909-cu ildə şirkətə mis prokat və kabel zavodları binaları üçün əlavə yer lazım oldu. Kollegiya zavod teatrının ləğvi məsələsini qaldırdı. Stanislavski şuranın rəyi ilə razılaşmaq məcburiyyətində qaldı, lakin bir şərtlə ki, şirkətin hesabına Moskva İncəsənət Teatrında işçilər üçün müəyyən sayda yer ayrılsın.

 Teatra həvəs 
250px|thumb|left|Stanislavski həyat yoldaşı Mariya Lilina ilə 1889-cu ildə Fridrix Şillerin "İntriqa və Sevgi" tamaşasında, 
Konstantin Sergeyeviç səhnə təcrübələrinə 1877-ci ildə evində "Alekseyevski dairəsi"ndə başladı. O, ən yaxşı müəllimlərdən intensiv şəkildə plastika və vokal öyrənir, "Kiçik (Malı) Teatrı"nın aktyorlarından dərs alırdı. Onun pərəstiş etdiyi aktyorlar arasında Aleksandr Lenski, Nikolay Musil, Qlikeriya Fedotova, Mariya Ermolova var idi. O, bəzi operettalarda, Çarlz Lekokun (quldurların başçısı) "Qrafinya de la Nituş", Florimond Hervenin (Floridor), həmçinin Artur Sallivanın (Nanki) "Mikado" komik operasında oynayıb.Н. А. Шестакова // Архитектура и строительство Москвы, 1990, № 2.

1884-cü ilin dekabrında Andrey Karzinkinin Pokrovski bulvarındakı evində həvəskar səhnədə onun ilk çıxışı Qoqolun “Evlənmə” əsərində Podkolesin rolunda oldu. Həmçinin gənc aktyor ilk dəfə tamaşanı səhnələşdirən "Kiçik Teatrı"ın rəssamı Mixail Reşimovun rəhbərliyi altında çalışıb.

27 yanvar 1885-ci ildə Kislovkadakı Sekretarev Teatrında həvəskar tamaşada, Viktor Krılovun üç pərdəli "Tidbit" komediyasında torpaq sahibi Bardin rolunu oynayan Konstantin Sergeyeviç ilk dəfə keçmiş həvəskar aktyor Doktor Markovun "Stanislavski" təxəllüsü ilə çıxış etdi. Lakin onun səhnə həzzi qısa müddətli oldu. Çünki daima səhnəyə çıxan Konstantin Sergeyeviç tamaşaçı problemləri ilə üzləşirdi.Крыжицкий Г. О системе Станиславского  Государственное издательство культурно-просветительной литературы, 1955, с. 5

1886-cı ildə Stanislavski Rusiya Musiqi Cəmiyyətinin Moskva bölməsinin və onun konservatoriyasının direktorluğunun üzvü və xəzinədarı seçildi. Onun konservatoriyanın direktoru vəzifəsində çalışan həmkarları Pyotr İliç Çaykovski, Sergey Taneyev, Sergey Tretyakov idi. Müğənni və pedaqoq Fyodor Komissarjevski və rəssam Fyodor Solloqub ilə birlikdə Moskva İncəsənət və Ədəbiyyat Cəmiyyətinin (MOIiL) layihəsini işləyib hazırladı, ona şəxsi maliyyə resurslarını yatırdı.

Cəmiyyətin yaradılmasına təkan rejissor Aleksandr Fedotovla görüş oldu. Fedotovun Qoqol  əsəri əsasında hazırladığı “Oyunçular” tamaşasında o, İxarevi oynadı. İlk tamaşa 8 (20) dekabr 1888-ci ildə baş tutdu. Səhnədə on il ərzində Moskva İncəsənət və Ədəbiyyat Cəmiyyətinin məşhur aktyor oldu. Onun ifa etdiyi bir sıra rollar peşəkarlar oynadığı ən yaxşı rollar ilə müqayisə edildi.Цит. по: 

1891-ci ilin yanvarında o, rəsmən İncəsənət və Ədəbiyyat Cəmiyyətində direktor şöbəsinə rəhbərlik etdi.

 Moskva İncəsənət Teatrı 
250px|thumb|right|Konstantin Stanislavski "Doktor Ştokman rolunda", 1900-cü il.
XIX əsrin sonlarında dramatik teatrın vəziyyətindən narazılıq, islahatlara ehtiyac və səhnə rejiminin börana düşməsi teatın rəhbərliyində olan Andre Antuan, Otto Brahm, Aleksandr Yujin və Vladimir Nemiroviç-Dançenkonun Kiçik (Malı) Teatrda və Moskva Filarmoniyasının Musiqi və Dram Məktəbində yeni kadrların axtarışına məcbur etdi.

1897-ci ildə Vladimir Nemiroviç-Dançenko Stanislavskini görüşməyə və teatrın vəziyyəti ilə bağlı bir sıra məsələləri müzakirə etməyə dəvət etdi. Stanislavski Nemiroviç-Dançenkonun ona göndərdiyi vizit kartını atmamış saxlamışdı. Kartın arxasında karandaşla bu sözlər yazılmışdı: "Saat birdə Slavyan bazarında olacağam - sizi gözləyəcəyəm?" Stanislavski isə zərfin üzərinə: “Nemiroviç-Dançenko ilə məşhur ilk görüş. Teatrın yaranmasının ilk anı”.

Əfsanəyə çevrilən bu söhbət zamanı yeni teatrın vəzifələri və onların həyata keçirilməsi proqramı razılaşdırıldı. Onun sözlərinə görə, görüşdə “gələcək teatrın əsasları, xalis sənət məsələləri, sənət ideallarımız, səhnə etikası, texnologiya, təşkilati planlar, gələcək repertuar üçün layihələr, əlaqələrimiz” müzakirə edilib. On səkkiz saat davam edən söhbətdə onlar əsasını gənc, ağıllı aktyorlardan ibarət olan truppanın tərkibini, müəlliflər dairəsini (Henrik İbsen, Gerhart Hauptman, Anton Çexov) və tamaşa zalının görünüşünü müzakirə ediblər. Hər kəsin yeni teatrda görəcəyi işlərin bölgüsü aparıldı: ədəbi-bədii hissə Vladimir Nemiroviç-Dançenkoya, bədii hissə isə Konstantin Stanislavskiyə verildi. Onlar yeni teatrın fəaliyyət göstərəcəyi şüarlar sistemini də yazdılar.

1898-ci il iyunun 14-də (26) Moskva yaxınlığındakı Puşkino bağında Nemiroviç-Dançenkonun Musiqi və Dram Məktəbinin tələbələrindən və İncəsənət və Ədəbiyyat Cəmiyyətinin həvəskar aktyorlarından yaradılmış İncəsənət Teatrının truppası işə başladı. Məşqlərin elə ilk aylarında liderlərin vəzifə bölgüsünün şərti xarakter daşıdığı məlum oldu. Aleksey Tolstoyun “Çar Fyodor İoannoviç” faciəsinin məşqləri premyerada tamaşaçıları şoka salan tamaşanın mizansəhrəsini yaradan Stanislavski ilə başladı və Nemiroviç-Dançenko bu rol üçün tələbəsi İvan Moskvini seçməkdə israrlı oldu. Çar Fyodor və fərdi dərslərdə ona tamaşanın açılışı olan "kəndli çar"ın təsirli obrazını yaratmağa kömək etdi.

İncəsənət Teatrının “Çar Fyodor İoannoviç”, “Qağayılar”, “Vanya əmi”, “Üç bacı”, “Albalı bağı” kimi ən əlamətdar tamaşalarını Stanislavski və Nemiroviç-Dançenko birgə səhnələşdiriblər. Çexovun sonrakı əsərlərində “Qağayılar”ın səhnələşdirilməsi davam etdirilir və pyesə harmoniyaya gətirilir. Davamlı inkişaf prinsipi səhnədə dağınıq həyatı birləşdirdi. Səhnə ünsiyyətinin xüsusi bir prinsipi (“tərəfdaşdan kənar obyekt”), natamam, yarı qapalı, işlənib hazırlanmışdır. Moskva İncəsənət Teatrında Çexovun tamaşalarına baxan tamaşaçı həyatın əvvəllər ağlasığmaz təfərrüatı ilə tanınmasından məmnun və əziyyət çəkirdi.

Qeyd edək ki, ilk dövrlər hər iki rejissor Vladimir Nemiroviç-Dançenko və Stalislavski rejissor stolunda yanaşı otururdular. Lakin 1906-cı ildən onların hər birinin öz stolu, öz oyunu, öz tamaşası var idi. Çünki Stanislavskinin izah etdiyi kimi, hər kəs "ümumi, əsas prinsipə sadiq qalaraq, teatrda yalnız öz müstəqil xəttini izləyə bilirdi".

Onların ayrı-ayrılıqda işlədiyi ilk tamaşa Henrik İbsenin “Brand” tamaşası olub. Bu zaman Stanislavski Vsevolod Meyerhold ilə birlikdə Povarskaya küçəsində Studiya Teatrını yaratdı (1905). Stanislavski daha sonra Leonid Andreyevin (1907) "İnsanın həyatı" əsərində yeni teatr formalarının axtarışında təcrübələrini davam etdirdi. Burada qara məxmər fonunda insanların naxışlarının göründüyü sxematik şəkildə təsvir edilmiş interyer fraqmentləri peyda oldu. Qrotesk sivri xətlər, kostyumlar, makiyaj maskaları və s. onun teatrda səhnə arxasına sistemli şəkildə daxil etdikləri idi. Moris Meterlinkin (1908) “Mavi quş” əsərində qara şkaf prinsipi tətbiq olunurdu. Sehrli transformasiyalar üçün qara məxmər effekti və işıqlandırma üsullarından istifadə edilmişdi.

 1917-ci ildən sonra 
280px|thumb|left|Konstantin Stanislavski Leontyevski küçəsindəki teatr studiyasının truppası ilə Lenski malikanəsinin dekorasiyasında (təxminən 1922-ci il)
1918-ci ilin payızında o, istehsala buraxılmamış və adı olmayan üç dəqiqəlik komik filmə rejissorluq etdi (internet şəbəkəsində “Balıq” adı ilə tanınır). Filmdə onun özü və İncəsənət Teatrının aktyorları İvan Moskvin, Vasili Lujski, Aleksandr Vişnevski, Vasili Kaçalov iştirak edirlər. Süjetə görə, Karetnı, Moskvin, Lujski, Vişnevski və Stanislavskidəki evin bağçasında məşqə başlayır və mərhum Kaçalovu gözləyir. Kaçalov onlara yaxınlaşır və jestlərlə göstərir ki, boğazında nəsə olub, məşq edə bilmir. Moskvin Kaçalovu yoxlayır və onun boğazından metal balığı çıxarır. Hamı gülür.

Oktyabr inqilabından sonra onun ilk səhnələşdirdiyi əsər Corc Bayronun “Qabil” pyesi (1920) olur. Stanislavski Ağ ordunun Moskvaya hücumu zamanı girov götürüləndə məşqlər təzəcə başlamışdı. 1919-cu ildə qastrol səfərinə çıxan Kaçalovun başçılıq etdiyi truppanın əhəmiyyətli bir hissəsinin müharibə hadisələri nəticəsində Moskva ilə əlaqəsini kəsməsi İncəsənət Teatrında ümumi böhranı daha da gücləndirdi. "Müfəttiş" (1921) pyesinin səhnəyə qoyulması qeyd-şərtsiz böyük uğur idi. Xlestakov roluna rejissor bu yaxınlarda Moskva İncəsənət Teatrından 1-ci studiyasına köçmüş Mixail Çexovu təyin etdi. 1922-ci ildə Moskva İncəsənət Teatrı, Stanislavskinin rəhbərliyi altında, Kaçalovski truppasının geri qayıtmasından əvvəl (lakin tam tərkibdə deyil) Avropa və Amerikaya uzun bir xarici qastrol səfərinə çıxdı. 

1920-ci illərdə teatr nəsillərinin bir-birini əvəz etməsi məsələsi kəskinləşdi. Moskva İncəsənət Teatrının 1-ci və 3-cü studiyaları müstəqil teatrlara çevrildi. Stanislavski tələbələrinin "xəyanətindən" çox narahat idi. Moskva İncəsənət Teatrı studiyalarına "Kral Lir" dən Şekspirin qızlarının adlarını verdi: Goneril və Regan - 1-ci və 3-cü studiyalar, Kordeliya - 2-ci studiya. 1924-cü ildə əsasən 2-ci studiyanın tələbələrindən ibarət böyük bir qrup studiya üzvləri Bədii Teatrın truppasına qoşuldular.

Konstantin Stanislavskinin 1920-30-cu illərdəki fəaliyyəti, ilk növbədə, onun rus səhnə sənətinin ənənəvi bədii dəyərlərini müdafiə etmək istəyi ilə müəyyən edilmişdir. Ostrovskinin "İsti Ürək" (1926) tamaşası "İncəsənət Teatrı öldü" deyən tənqidçilərə cavab idi. Tempin sürətli yüngüllüyü və mənzərəli şənlik Pyer Bomarşenin "Dəli gün və ya Fiqaronun evliliyi" (1927) əsərini (Alexander Golovin tərəfindən hazırlanmış mənzərə) fərqləndirirdi.

2-ci studiyanın və 3-cü studiyanın məktəbinin gəncləri Moskva İncəsənət Teatrının truppasına daxil olduqdan sonra Stanislavski onlarla dərs deyir, onların əsərlərini gənc rejissorlarla birlikdə səhnəyə çıxarırdı. Çox vaxt rejissorları qeyd olunmayan bu əsərlər arasında Çarlz Dikkensin “Həyat döyüşü” (1924), Mixail Bulqakovun “Turbinlərin günləri” (1926), Vladimir Massanın “Cerard bacıları”, Adolf D'Ennery və Ejen Karmon tərəfindən "İki yetim", Vsevolod İvanovun "Zirehli qatar" (1927), Valentin Katayev tərəfindən "Bədxərclər" və Leonid Leonovun "Untilovsk" (1928) pyesləri vardı.

 Sonrakı illər 
250px|thumb|right|Konstantin Stanislavski ömrünün son illərində, xatirələrini yazarkən.
1928-ci ildə Moskva İncəsənət Teatrında yubiley gecəsində baş verən şiddətli ürək tutmasından sonra həkimlər Stanislavskinin səhnəyə çıxmasını həmişəlik qadağan etdilər. Yalnız 1929-cu ildə o, işə qayıtdı. Konstantin Stanislavski nəzəri tədqiqatlara, yaratdığı "sistemin"in pedaqoji sınaqlarına və 1918-ci ildən fəaliyyət göstərən Opera Studiyasında (indiki Konstantin Stanislavski və Vladimir Nemiroviç-Dançenko adına Moskva Akademik Musiqili Teatrı) dərslərə diqqət yetirirdi. Burada Nikolay Rimski-Korsakovun "May gecəsi" (1928) və "Qızıl xoruz" (1932) operalarını səhnələşdirdi. Həmçinin, başqa işlərlə yanaşı, Stanislavski Modest Musorqskinin (1929) "Boris Qodunov" musiqili dramının quruluşuna rəhbərlik edib. O, xarici opera klassiklərinin səhnələşdirilməsi ənənələrini yeniləmiş, Cakomo Puççininin “Bohem” (1927), Coakkino Rossininin “Sevilya bərbəri” (1933), Jorj Bizenin “Karmen” (1935) və başqa tamaşalarını yaratmışdır.

Moskva İncəsənət Teatrında "Otello" tamaşası üçün o, faciəyə rejissorun partiturasını yazdı. Bunu Stanislavski, Nitsada müalicə aldığı zaman məktublarla yazıb göndərirdi. 1945-ci ildə nəşr olunan partitura istifadə edilmədi, çünki İlya Sudakov Stanislavskinin işi tamamlanmamış tamaşanı buraxmağa müvəffəq oldu.

O, 1930-cu illərin əvvəllərində öz nüfuzundan və SSRİ-yə qayıdan Maksim Qorkinin dəstəyindən istifadə edərək, İncəsənət Teatrının xüsusi mövqeyinə nail olmağa çalışaraq hökumətə müraciət etdi. Onun bu istəyi təmin olundu. 1932-ci ilin yanvarında teatrın adına “SSRİ” abbreviaturası əlavə edildi və bu, onu Böyük və Kiçik (Malı) teatrları ilə eyni hüquq almasını təmin etdi. 1932-ci ilin sentyabrında teatra Maksim Qorkinin adı verildi və o, SSRİ-nin Qorki adına Moskva İncəsənət Teatrı kimi tanındı. 1933-cü ildə teatr "Qırmızı əmək bayrağı" ordeni, 1937-ci ildə "Lenin" ordeni ilə təltif edildi. 1933-cü ildə teatrın filialını yaratmaq üçün keçmiş Korş Teatrının binası Moskva İncəsənət Teatrına verildi.

Bu illərdə Moskva İncəsənət Teatrının səhnəsində göstərilən əsərlər arasında Aleksandr Afinogenovun “Qorxu” (1931), “Ölü canlar” (1932), “İstedadlar və pərəstişkarlar” (1933), Bulqakovun “Molyer” (1936) əsərləri var idi.

1935-ci ildə sonuncu studiyası - Konstantin Stanislavskinin opera və dram studiyası (indiki Stanislavski Elektroteatrı) açıldı. Burda onun səhnələşdirdiyi əsərlər arasında Şekspirin "Hamlet"i də var idi. O, Leontyevski küçəsində olan mənzilində aktyorlarla görüşürdü. Burada Stanislavski məşqlər keçir, psixo-fiziki hərəkətlər metodu əsasında yeni aktyorluq məktəbi yaradırdı.

“Mənim həyatım sənətdə” (ABŞ-nəşri - 1924, Rusiyada - 1926) kitabından sonra və “sistemin” inkişafının davamı olaraq Stanislavski “Aktyorun öz üzərində işi”nin birinci cildini çapa göndərməyə müvəffəq oldu. Əsər Konstantin Stanislavskinin 1938-ci ildə ölümündən sonra nəşr edilib.

 Xəstəlik və ölüm 
Konstantin Stanislavski 1938-ci il avqustun 7-də 76 yaşında Moskvada vəfat edib. Meyidin yarılması zamanı ürək hipertrofiyası, ağciyər emfizeması və anevrizma aşkar edilib. həkim rəyində: "Bu prosesə tab gətirməyən beyin istisna olmaqla, bədənin bütün damarlarında kəskin şəkildə ifadə olunan arterioskleroz dəyişiklikləri aşkar edilib" yazılmışdır. Konstantin Stanislavski 1938-ci il avqustun 9-da Novodeviçye qəbiristanlığında (2 saylı sahə) dəfn edilib.

 Ailəsi 
 Atası - Sergey Vladimiroviç Alekseyev (1836-1893), sahibkar.
 Anası - Elizaveta Vasilyevna Alekseyeva (qız soadı Yakovleva; 1841-1904).
 Qardaşı - Vladimir Sergeyeviç Alekseyev (1861-1939), musiqili teatrın direktoru, librettist, tərcüməçi, teatr müəllimi; RSFSR əməkdar artisti (1935).
 Qardaşı - Georgi Sergeyeviç Alekseyev (1869-1920), Vladimir Alekseyev şirkətinin Xarkovdakı filialının direktoru, həvəskar aktyor, Xarkovdakı Dram Əsərləri İfaçıları Assosiasiyasının təşkilatçısı.
 Bacısı - Zinaida Sergeyevna Sokolova (Alekseyeva) (1865-1950), aktrisa, teatr rejissoru, teatr müəllimi; RSFSR-in əməkdar artisti (1935).
 Bacısı - Anna Sergeyevna Aleyeva-Steker (1866-1936), aktrisa.
 Əmisioğu - Nikolay Aleksandroviç Alekseyev (1852-1893), sahibkar, Moskva meri (1885-1893).
 Oğlu (nikahdan kənar) - Vladimir Sergeyeviç Sergeyev (1883-1941), antik dövr tarixçisi, tarix elmləri doktoru, Moskva Dövlət Universitetinin professoru. Nəvəsi məşhur tarixçi və etnoqraf, SSRİ Elmlər Akademiyasının akademiki Yulian Bromleydir.
 Həyat yoldaşı (1889-cu ildən) - Mariya Petrovna Lilina (1866-1943; nikahdan sonra - Alekseyeva), Moskva İncəsənət Teatrının aktrisası, RSFSR xalq artisti (1933).
 Qızı - Kira Konstantinovna Alekseyeva-Falk (1891-1977), rəssam. 1943-cü ildən - K.S.Stanislavskinin Ev Muzeyinin kuratoru (müqavilə əsasında), 1947-ci ildən - Ev Muzeyinin direktoru, 1965-ci ildən - baş kurator. Rəssam Robert Falkın həyat yoldaşı.
 Oğlu - İqor Konstantinoviç Alekseyev (14 (26).09.1894, Moskva - 05.05.1974, Moskva), K.S.Stanislavskinin ev-muzeyinin kuratoru.
 Teatr tarixində rolu 
Stanislavski müasir teatr elminin əsasını qoyan məşhur Sistemin yaradıcısıdır. Sistem beynəlxalq səviyyədə tanınmış aktyor sənətinin tədrisi metodudur. Stanislavski həmişə Fyodor Şalyapinin  onun idealı olaraq qaldığını bildirmiş, o, bu sistemi "Şalyapindən köçürdüyünü" etiraf etmişdi. Fyodor İvanoviç bu barədə zarafat edirdi ki, Stanislavski onu “qarət edib”.С. Волков, «Большой театр», с. 254 Bundan əlavə, o, rejissorluğun bir peşə kimi yaradıcılarından biri oldu. Stanislavskinin apardığı rejissorluq sənətinin islahatı teatr sənətinə yeni istiqamət verdi. Konstantin Sergeyeviç rejissorluq təcrübəsində rejissorun ixtiyarında olan bütün ifadə vasitələrindən geniş istifadə edir, onları həmişə vahid məqsədə - tamaşanın ideya təcəssümünə tabe etməyə çalışırdı.

Konstantin Sergeyeviç bu barədə belə yazırdı: “Rejissor təkcə tamaşanı başa düşməyi bilən, aktyorlara onu necə oynamağı tövsiyə edən, sənətkarın onun üçün qurduğu dekorasiyada onları səhnədə yerləşdirməyi bilən adam deyil. Rejissor həyatı müşahidə etməyi bilən və peşəkar teatr sahəsindən başqa bütün sahələrdə maksimum biliyə malik olan adamdır. Bəzən bu bilik onun bir mövzu üzərində işinin nəticəsidir, lakin gələcəkdə istifadə üçün biliyi toplamaq daha yaxşıdır. Müşahidələr də xüsusi olaraq tamaşa üçün, obraz üçün toplana bilər və ya özünüzü həyatı müşahidə etməyə alışdıra və hələlik müşahidələri şüuraltının rəfinə qoya bilərsiniz. Onda rejissora böyük xidmət göstərəcəklər”.

Stanislavski tamaşaya bütün komponentlərin, aktyorun yaratdığı obrazın, plastik həllin, dekorasiyanın ayrılmaz sənət əsəri kimi baxılmasını təsdiqləyən səhnə sənətinin yeni estetikasının yaradıcısı, hətta ixtiraçısı oldu. Onun fikrincə musiqi tərtibatı ümumi ideyaya, ümumi plana tabedir və bir-biri ilə əlaqələndirilir. Tamaşanın bütün yaradıcılarının qarşısına qoyulan yeni məqsədlər onların hər birinin onun yaradılmasındakı rolunu əsaslı surətdə dəyişdi.
 Mükafatları 
 RSFSR xalq artisti (1923).
 SSRİ xalq artisti (1936).О присвоении звания нар. артиста СССР К. С. Станиславскому [и др.]: постановление Исполнит. Комитета Союза ССР // Известия. — 1936. — № 209. — 7 сент.
 Qırmızı Qartal ordeni, IV dərəcəli (Prussiya, Visbaden, 1906).
 "Lenin" ordeni (05.03.1937) - rus teatr sənətinin inkişafındakı görkəmli xidmətlərinə görə.[О награждении К. С. Станиславского орденом Ленина]: постановление ЦИК ССР // Правда. — 1937. — № 121. — 4 мая. — С. 2.
 "Qırmızı əmək bayrağı" ordeni (1933).Постановление Президиума Центрального Исполнительного Комитета Союза ССР о награждении Орденом Трудового Красного Знамени нар. артиста К. С. Станиславского // Известия. — 1933. — 18 янв. — С. 4.
 Sankt-Peterburq Elmlər Akademiyasının gözəl ədəbiyyat kateqoriyası üzrə fəxri akademiki (1917-ci ildən - Rus dili və ədəbiyyatı şöbəsi).
 SSRİ Elmlər Akademiyasının fəxri üzvü (1925).
 Konstantin Stanislavskinin fotoşəkillərinin qalereyası 

 Xatirəsi 
 Lipetsk, Moskva, Çelyabinsk, Ufa, Tula, Rostov-na-Donu, İrkutsk, Novosibirsk, Nijni Novqorod, Soçi, Adler, Kazan, Krivoy Roq, Tosno, Ximki, Kiyev, Orsk, Dauqavpils, Minsk, Melitopol, Tbilisi və s. şəhərlərdə onun adına küçələr var. 
 2010-cu il yanvarın 10-da Karaqandada Rus Dram Teatrının girişinin qarşısında heykəltəraş Anatoli Bilik tərəfindən düzəldilmiş Konstantin Stanislavskinin abidəsi ucaldıldılıb. Abidə bürüncdən hazırlanıb və stulda oturan rejossorun simasını göstəriri. Abidənin ümumi hündürlüyü postamentlə birlikdə 2,8 metrdir.
 3 sentyabr 2014-cü ildə Moskvada, A.P.Çexov adına Moskva İncəsənət Teatrının yerləşdiyi Kamerqerski küçəsində heykəltəraş Aleksey Morozovun Stanislavski və Nemiroviç-Dançenkoya həsr edilmiş abidəsi açılıb.
 Konstantin Stanislavskinin adını daşıyır:
 K.S.Stanislavski və V.İ.Nemiroviç-Dançenko adına Moskva Musiqili Teatrı.
 Stanislavski Elektroteatrı.
 Konstantin Stanislavski adına İrəvan Rus Dram Teatrı.
 Konstantin Stanislavski adına Qaraqanda Vilayət Rus Dram Teatrı.
 Konstantin Stanislavski adına Qaraqalpaq Dövlət Musiqili Dram və Komediya Teatrı.
 Beynəlxalq K.Stanislavski Mükafatı - teatr sənətinin inkişafında mühüm xidmətləri olan yaradıcı insanları, eləcə də iş dünyasının nümayəndələrini teatra fəal dəstəyə görə mükafatlandırmaq. Mükafat 1994-cü ildə Beynəlxalq K.S.Stanislavski Fondu tərəfindən təsis edilib. Beynəlxalq Teatr Festivalında təqdim edilir.
 "Mən inanıram. Konstantin Stanislavski” - Moskva Beynəlxalq Film Festivalının fəxri mükafatı.
 1998-ci ildə Rusiya Mərkəzi Bankı Stanislavskinin anadan olmasının 135 illiyinə həsr olunmuş nominal dəyəri 2 rubl olan iki gümüş sikkə buraxıb.

 Poçt markalarında 

 İncəsənətdə təsvirləri 
Ədəbiyyatda
 Konstantin Stanislavski Müstəqil Teatrın direktoru, Bulqakovun “Teatr romanı”nın personajı İvan Vasilyeviçin prototipi olub.Булгаков М. А. Собрание сочинений. В 5 т. Т. 4. — М.: Художественная литература., 1992.// А. Смелянский. Комментарии к ром. «Записки покойника». стр. 665—667.
 Stanislavski (əsl adı ilə) Henri Lyon Oldinin "Nyuansers" romanının baş qəhrəmanı.
Kinoda
 "Mən aktrisayam" (1980) - Stanislavski rolunu Konstantin Adaşevski ifa edib.
 "Tairovun ölümü" (2004) - Stanislavski rolunu Roqvold Suxoverko ifa edib. 
 “Xitrovka. Dördün İşarəsi" (2023) - Stanislavski rolunu Konstantin Kryukov ifa edib.

 İstinadlar 

 Ədəbiyyat 

 Ədəbiyyat 


 Евгений Вахтангов. Документы и свидетельства: В 2 т. / Ред.-сост. В. В. Иванов. — М.:, Индрик, 2011. Т. 1 — 519 с., илл.; Т. 2 — 686 с., илл.
 Иванов В. В. Библейские сны Станиславского // Иванов В. В. Русские сезоны театра «Габима». — М.: «АРТ», 1999. — С. 129—147.

 Мастерство актёра в терминах и определениях К. С. Станиславского. — М.: Советская Россия, 1961.
 Станиславский репетирует. Записи и стенограммы репитиций. — М.: СТД РСФСР,1987.



 Топорков В. О. Станиславский репетирует. — М.: Искусство, 1950.


 Борис Зон. Учителя и ученики. Встречи со Станиславским  — («Встречи со Станиславским» (часть книги Б. Зона «Учителя и ученики») впервые с существенными изъятиями были опубликованы в сборнике «К. С. Станиславский. Творческое наследство. Материалы, письма, исследования». Институт истории искусств. Изд-во Академии наук СССР. — М., 1955. Т. I. (Стр. 445—491). Представленный здесь фрагмент (Гл. V.) создан на основе черновой рукописи книги Б. В. Зона «Учителя и ученики», хранимой в музее Санкт-Петербургской государственной академии театрального искусства, отредактирован В. Львовым. В полном объёме книга Зона опубликована в сборнике «Школа Бориса Зона. Уроки актёрского мастерства и режиссуры» в 2011 году (стр. 289—538))

 Xarici keçidlər 

 The Stanislavski Centre at the :en:Rose Bruford College
 Routledge Performance Archive: Stanislavski

 Theater Arts Manuscripts: An Inventory of the Collection at the :en:Harry Ransom Center
 Система Станиславского
 Статьи, книги, видео
 Сайт, посвящённый К. С. Станиславскому
 Издания и произведения К. С. Станиславского
 Константин Станиславский на сайте Проекта1917
 Генеалогия К. С. Станиславского
 Материал о Константине Станиславском к 125-летию МХТ

Kateqoriya:SSRİ teatr pedaqoqları
Kateqoriya:SSRİ teatr rejissorları
Kateqoriya:SSRİ teatr rejissorları
Kateqoriya:Rusiya film rejissorları
Kateqoriya:Rusiyanın teatr rejissorları
Kateqoriya:XX əsr aktyorları
Kateqoriya:Gündəlik müəllifləri