Köhnə Azərbaycan ekzonimlərinin siyahısı

Köhnə Azərbaycan ekzonimlərinin siyahısı — 1940-cı illərə kimi Azərbaycan dilində (həmçinin orta azərbaycanca və qədim azərbaycanca) qeyd olunmuş ekzonimlər. SSRİ hökuməti Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətini işğal etdikdən sonra Azərbaycan istilahatına aid çox sözlər "internasionalizmlər" ilə əvəz olunur, Lenin tərəfindən başlanan və Stalin tərəfindən güclənən bu hərəkatın ən pik dönəmi 1937–1945-ci illər olur. Ərəb qrafikalı Azərbaycan əlifbasından latın əlifbasına keçmə nəticəsində bir çox istilahlar unudulur və coğrafi istilahata getdikcə ruscadan gələn sözlər çoxalır.

 Adlar 
+Köhnə azərbaycanca coğrafi cismlər adları siyahısıİndiki adıKöhnə dildə qeyd olunmuş adıTransliterasiyaQeydAfrika﴾افریقیّه ﴿افریقیەİfriqiyyə (İfriqiyə)XX əsrə kimiAlbaniyaارناود لقArnaudluq (Arnavudluq)Amerikaینگی دنیا ، یݣی دنیاYeni Dünya (Yenidünya)AmsterdamمصردامMısırdamXVIII-XIX əslərdə işlənmişdirAsiyaاسیاAsya (Asiya, Asia)Aulآغل ، آغیلağılAvropaاوروپاAvropa (Ovropa, Oropa, O'ropa)Avstriyaنمچە ، نمسەNemçə, NemsəOrta əsrlərdə bir çox dillərə daxil olmuş slavyan sözüdür. Hərfi tərcümədə němьcь sözünün anlamı "lal" deməkdir (onların slavyan dilində danışa bilmədiyinə görə) və slavyanlar bu sözü bütün almandilli tayfalar üçün işlədirdi, lakin Türk-Ərəb-Fars terminologiyasında bu ancaq Avstriya anlamı verirGoldstein: Press 1 for English. The Dartmouth. Archived from the original on 2018-07-06 and can be viewed on 2018-05-22.Namenforschung / Name Studies / Les noms propres. 2. Halbband+Registerband. Walter de Gruyter. 1 Jan 1996.  Archived from the original  on 2020-01-03.Aysberqبوز داغی ، بوز طاغیBuzdağı (Buz dağı)BelçikaبیلجیکBelcik (Beljik)BosniyaبوسنهBosnaBolqarıstanبلغار ، بولغار ، بولغارستانBulğar, Bulğarstan (Bulğarıstan)BrandenburqترنداولTırandavulКарманная книга для русских воинов в турецких походах, Санкт-Петербург, 1854 (Tirandavul, TrandavulБелинский В. Г., Полное собрание сочинений 1845–1846, Tarandavul)ÇexiyaچهÇehEfiopiyaحبش ، حبشستانHəbəş, HəbəşistanHerakleopolاهنسƏhnəs (İhnas)PERF 558 sənədindəXorvatiyaخرواتXırvatİordaniyaأردنÜrdünKiprقبرسQıbrısKolomboكلنبوKalanbuKordova (İspaniya)قرطبہQurtubaKoreyaقورەhttps://katalog.ibb.gov.tr/kutuphane3/haritalar/Hrt_000187.pdf ، قوریQore [K'ore:], Qorey [K'ore:]Kosovoقوصوه ، قسوهQosovaKrakovکراقوفKiraqovköhnə yazılışı"Azərbaycan" qəzeti, 13 noyabr 1918-ci il, nömrǝ 38, tələffüzü eyni şəkildə Osmanlı Türkcəsində qeyd olunubGrammatiche e Colloquj per imparare le lingue Italiana, Greco — Volgare, e Turca, e varie scienze, Bernardino Pianzola, Tomo III, 1789 (s.125)QalaktikaکہکشانKəhkəşanXX-ci əsrə kimi yazılan bütün lüğətlərdəLatviyaلتونیاLetoniya (Letonya, Lettoniya, Lettonya)LevantشامŞamLeypsiqلیپسقLaypsıqLitvaلیتوانیاLitvaniya (Lituvaniya, Litvanya, Lituvanya)LivanلبنانLübnanLiviyaلِیبِیَاLibiyaLondonلوندرهLondrahttps://www.jstor.org/stable/community.33004119?seq=6 Azərbaycan Qəzeti. 1918–1920. II Cild. 11 noyabr 1918-ci il, nömrǝ 36 (s.180) Londrada Balfur öz nitqində Britaniya müstəmləkatı miyanında laqəni saxlamaq barəsində demişdir ki: Biz işbu əlaqənin heç bir düşmən tərəfindən kəsilməsinə razı ola bilmərik.MakedoniyaفلیبهFilibəMesopotamiyaجزیرهCəzirəMonteneqroقره طاغQaradağBir çox kitablarda Qaradağ gedir. Tək Azərbaycanca yox, ümmumiyətlə, çox dillərdə Monte Negro (Qara Dağ) sözünün hərfi tərcüməsidir: Crna Gora, Черногория, Karadağ və s.NiderlandفلمنکFələməng (Fələmənk, Fləmənk, Fləməng)OmanعمانÜmmanPolşaلہستان ، لهLöhüstan (Lehistan), Löh (Leh)Prussiyaپروسیا ، پروسیه ، پروسPrussiya, Purusiyə, PurusPortuqaliyaپرتکیزPortəgiz (Portəkiz, Pörtəgiz, Pörtəkiz)RotterdamروتردامRoturdamSevilyaاشبیلیہİşbiliyəSər-i PulSarıpultarix kitablarında yazıldığı adМИЛЛИ АЗЯРБАЙЪАН ТАРИХИ МУЗЕЙИ – 2017 – http://azhistorymuseum.gov.az/uploads/books/files/2022/04/azhistorymuseum.gov.az_622_Tarix_toplu_2017.pdfAzərbaycan Tarixi https://www.academia.edu/127725898/AZƏRBAYCAN_TARİXİƏfqanıstanda türkmənşəli toponimlər https://azlib.org/media/books/Efqanistanda_turk_mensheli_toponimler.pdfSlaviyaصقالبه ، صقالبت ، صقالبةSəqalibə, SəqalibətStokholmاستوقولمİstoqolmSürixزوریقZuruq (Züriq, Zürix)ŞkoderاشقودرهİşqodraŞotlandiyaاسقوچیهİsqoçiya (Isqoçıya, İsqoçiyə, İsqoçiyyə)Şri-Lankaسرنديب ، سیلان Seylan, SərəndibSerendip, Serendib, Sarandib ya Sarandīp kimi adlar ümumi müsəlman (ərəb, fars, türk, hindistani) istilahatında mövcuddur, bu söz Sinhala-dvipa ("Sinhala adası") və ya Suvarna-dvipa ("qızıl ada") sözlərindən yarandığı güman edilir Başqa etimologiyaya görə bu söz Tamilcə Cheran (tamillərin bir tayfası) və tivu ("ada") sözlərindən gələ bilərŞtatاشتاتİştatTripoliطرابلس ، طرابلوسTırabulus (Trabulus, Tırablus, Trablus, Tarabulus, Tərəbülüs)TunisتونسTunusValensiyaبلنسیہBələnsiyəVulkanیانار داغYanardağ (Yanar Dağ)

 Azərbaycan 
Azərbaycanda yer adlarının dəyişmələrinin bir neçə səbəbi var:

 Çar Rusiyası Azərbaycanı işğal etdikdən sonra tarixi böyük şəhərlərə öz adlarını verir (məsələn, Gəncə — Yelizavetpol)
 Çar Rusiyası Azərbaycanı işğal etdikdən sonra slavyan və alman mənşəli kolonistləri Azərbaycan sərhədlərinə göndərir və rusca və ya almanca adlar verilir (Vladimirovka, Yelenendorf, Lüksemburq və s.)
 Sovet İşğalı dönəmi sovet inqilabçılar şərəfinə bir sıra adlar qoyulur (məsələn, Goranboy — Qasım İsmayılov, Hacıqabul — Qazıməmməd və s.)
 Sovet dönəmi tarixi Azərbaycan şəhərləri üçün Azərbaycan xadimləri adları qoyulması (Cəlilabad, Sabirabad və s.), sovet dövrü bunlar əsasən dinə qarşı siyasətlə bağlı idi və bu adlar cürbəcür dinsiz (ateist, panteist, deist) xadimlərin şərəfinə qoyulurdu
 Erməni işğalı zamanı ermənicə ad qoyulan yer adlarının qaytarılması (məsələn, Stepanakert — Xankəndi)
İndiki adıKöhnə dildə qeyd olunmuş adıTransliterasiyaQeydBeyləqanОрен-калаÖrənqalaXII əsrə kimi, onda sonra sovet dövrünə kimi dağınıq qalmışdır (bax Örnəqala yaşayış yeri və Örənqala (qədim şəhər yeri))Cəlilabadحاجی ترخان بازارHəştərxanbazar (Hacıtərxanbazar)1967-ci ildən Azərbaycan yazıçısı Cəlil Məmmədquluzadənin adını daşıyırFüzuliقره بولاقQarabulaqFüzuli şəhərinin 1403-cü ildən 1905-ci ilədək adı Qarabulaq olub. Qarabulaq kəndi Səfəvilər dönəmində Dizaq qəzasına bağlı şenliklərdən biri idi. Kənd ərazisi Səfəvilər dövlətinin son dönəmində Cavanşir elinin qışlağı olub. 1593-cü ilə bağlı Osmanlı qaynağında Qarabulaq qışlağının adı çəkilir. 1727-ci ilə bağlı Osmanlı qaynağında Qarabulaq qışlağı haqqında bilgi var. Qarabulaq kəndi XIX yüzilin sonu, XX yüzilin önlərində el arasında "Malaqan bazarı" adlanırdı. Sonralar çar polkovniki Karyaginin şərəfinə Karyagin adlandı. 1959-cu ildə böyük Azərbaycan şairi Mövlana Məhəmməd bin Süleyman Füzulinin şərəfinə Füzuli adlandı QəbələقوتقاشینQutqaşınad türkmənşəlidir və erməni dili ilə əlaqəsi yoxdur (bax Qutqaşen sultanlığı və İsmayıl bəy Qutqaşınlı)SabirabadجوادCavadXIX əsrdə Cavada xeyli ukraynalı kəndli köçürüldü və həmin yaşayış məntəqəsi 1888-ci ildən Petropavlovka adlandırıldı.1931-ci il oktyabrın 7-də Azərbaycan Mərkəzi İcraiyyə Komitəsinin Fərmanı ilə Petropavlovkaya Azərbaycanın böyük şairi, klassik ədəbiyyatımzda ictimai satiranın banisi Mirzə Ələkbər Sabirin adı verilmişdir

 Belarus 
İndiki adıKöhnə dildə qeyd olunmuş adıTransliterasiyaQeydBrestبرەستBirest"Azərbaycan" qəzetində (1918–1920) bir çox yerdə işlənmişdir"Azərbaycan" qəzeti, 5 may 1919-cu il, nömrǝ 172, XX-əsrə qədər برەست yerinə برست yazılırdı (ە "e"-siz, intəhası tələffüzü eyni idi)MinskمینسقMinisq"Azərbaycan" qəzetində (1918–1920) bir çox yerdə işlənmişdir

 Çin 
İndiki adıKöhnə dildə qeyd olunmuş adıTransliterasiyaQeydCimasar𐰋𐰾𐰉𐰞𐰶BeşbalıqBeşbalıq adı 713-cü ildə Orxon abidələrində qeyd olunubhttps://bitig.kz/index.php?lang=r&mod=1&word=Бешбалык&tid=22&oid=16&m=1 Bolčuda : süŋüšdümiz : qaγanïn : yabγusïn : šadïn : anta ölürtim : elin : anta altïm : otuz yašïma : Besbalïq : tapa : süledim : altï yolï süŋüšdüm : … süsin : qop : ölürtim : anta : ičreki ne : kišitin : … k : yoq boltačï : erti : …kiši… : uqγalï : kelti : basdïm : Besbalïq : anï üčün : ozdï : otuz artuqï :Bosworth, M. S. Asimov-History of Civilizations of Central Asia, Volume 4, Part 2, p.578Çinخطا ، چینXita, ÇinÇyuançjouزيتونZeytunMüsəlman Şərqi yazılarındakı Çinin Zeytun şəhəri Çyuançjou (Quanzhou) ilə eyniləşdirilməsi XIX-cu əsrdə mübahisəli idi, bəzi alimlər Polo və İbn Battutanın bu adı Syamen (Xiamen) limanına dediyini düşünürdü. Amma sonra, Çin tarixi mənbələri bu şəhərin keçmiş statusu və əsrlər boyu yavaş-yavaş çökən limanının əvvəlki mükəmməlliyi qeyd edirHançjouخنسایXansayCəmi ət-Təvarix (XIV əsr), Tarix-i Bənakəti, Nüzhət əl-Qulub (1340-cı illər), Xitaynamə (XVI əsr) kimi kitablarda qeyd olunubQaoçanqقره‌ خواجهQaraxoca (Qara Xoca)Yuan sülaləsi və Min sülaləsi vaxtlarında "Halahezhuo" (哈拉和卓) [Halahıcuo] və indiki uyğurca adı QaraxocadırQuançjouخانفوXanfuQədimi mənbələrdə Xanfu olaraq qeyd olunubİninقولجا ، غولجاQulcaqazaxca və uyğurca İnin (Yíníng) şəhərinin yerli adı, deyilənə görə Orxon abidələrində qeyd olunub. Kökü Mancur dilində "uxulca" (uhulja) sözündən gəlir və Altay dağ qoyunu və ya Arxar deməkdirhttps://ia600407.us.archive.org/0/items/manchu-textbooks/vdoc.pub_a-comprehensive-manchu-english-dictionary.pdf argali: female of Darwin’s sheep; cf. uhuljaMancuriyaماچینMaçinPekinخان بالقXanbalıqÇinin Türk-Monqol tayfaları hökuməti (Yuan sülaləsi) vaxtında belə adlanıbThese passages about Khān Bālq  taken from al-Masalik website, which itself is taken from The Rihla, a travelogue written by Ibn Battuta.The Medieval World Through Muslim Eyes  by Abdullah Ibrahim. Archived Version made in 26 Feb, 2020]Şandonq𐱁𐰦𐰆𐰭 ⁚ 𐰉𐰞𐰶ŞantunbalıqQədim Azərbaycan (Türk) mənbələrində bu şəhər Şantuŋbalıq kimi ilə qeyd olunub, Şantuŋ isə həmin şəhərin yerləşdiyi vilayyətin adıdırДРЕВНЕТЮРКСКИЙ СЛОВАРЬ, Ленинград, 1969https://bitig.kz/?lang=r&mod=1&tid=1&oid=15&m=1  qop : etdim : ulamtї : aňїγ yoq : Türük : qaγan : Őtüken : yїš : olursar : elte : buŋ yoq : іlgerü : Šantuŋ : yazїqategi : süledim : Taluyqa : kičig : tegmedim : birgerü : Toquz : Ersenke : tegi : süledim : Tüpütke : kičig : tegmedim : qurїγaru : Jenčü ügüz :Sincan-Uyğur Muxtar Rayonuشرقی تركستانŞərqi Türkistanərazinin tarixi adıTibet𐱅𐰇𐰯𐰇𐱅 ⸰ تُبُتْTüpütQədim türk dilində bu məkanın adı Tüpüt (𐱅𐰇𐰯𐰇𐱅) olaraq tanınırdı. Bu sözün qədim türkcə 𐱅𐰇𐰯𐰇 (töpö/töpü/tüpü — təpə) sözündən gəlməsi ehtimal olunur.Bazin, Louis; Hamilton, James (1991), "L’origine du nom Tibet", in Ernst Steinkellner, editor,, pages 9–28. Mahmud Qaşqarlının məşhur Divanü Lüğat-it-Türk kitabında Qaraxanlı türkcəsində eyni qədim türk dilindəki kimi Tübüt (تُبُتْ) olaraq qeydə alınıb, lakin həmin əlifbada olmadığına görə P hərfinin işlənməməsini qeyd etmək olar.Tzin imperiyasıچین ماچینÇinimaçinTyanşanتَݣری طاغ ⸰ 𐱅𐰭𐰼𐰃 ⁚ 𐱃𐰍Tanrı dağ (Tanrıdağ, Tanrıdağı, Tanrı dağı)

 Ermənistan 
Tarix boyu Ermənistan hökumətləri yaşayış məntəqələrin adlarını rəsmi olaraq dəyişsə də, Azərbaycan hökuməti Qərbi Azərbaycanın tarixi şəhərlərinin orijinal adlarını işlədir (bax Ermənistanın adları dəyişdirilmiş şəhərlərinin siyahısı)
İndiki adıKöhnə dildə qeyd olunmuş adıTransliterasiyaQeydAbaranباش آبارانBaş AbaranErm. SSR AS RH-nin 3.1.1935-ci il fərmanı ilə adı dəyişdirilib Aparan qoyulmuşdurPDF versiyası, səh. 61. // Qərbi Azərbaycanın türk mənşəli toponimləri. Müəllifi: İ. M. Bayramov; Redaktorları: B. Ə. Budaqov, H. İ. Mirzəyev, S. A. Məmmədov. Bakı: "Elm" nəşriyyatı, 696 səh. ISBN 5-8066-1452-2AbovyanElləradı 12.10.1961 tarixində ermənicə qoyulduAlaverdiAllahverdiApavenصاری يارSarıyarErmənistan prezidenitinin 19. IV. 1991-ci il fərmanı ilə kəndin adı dəyişdirilib Apavan qoyulmuşdurAraratدوه‌لوDəvəli1935-ci ildə adı dəyişdirildiArmavirسردار آبادSərdarabad1935-ci ildə adı dəyişdirildihttps://collections.lib.uwm.edu/digital/collection/agdm/id/6121/rec/8%7CCaucasus Caucasus 1906 map, Ordnance Survey Office, Great BritainArmavir mərziКурдукулиQurduqulu03.01.1935-ci (və ya 1930-cu il) tarixində dəyişdirildiVANDALİZM: TARİXİ ADLARA QARŞI SOYQIRIMI, BAKI – 2006ArtaşatQəmərli1945-ci ildə adı dəyişdirildiBerdTovuzqalaAzərbaycan Respublikası Dövlət Torpaq və Xəritəçəkmə Komitəsi tərəfindən Bakıda nəşr olunmuş Azərbaycan Respublikasının Fiziki  və Siyasi  xəritələriByureğavanAşirabad1913-cü ildə adı dəyişdirildiВоенно-топографическая пятиверстная карта Кавказского края (Kafkasya 5-verst haritası, 1913/1926 basımı) ve D. D. Pagirev, Алфавитный указатель к пятиверстной карт…, Tiflis 1913.Cermukİstisu1924-cü ildə adı dəyişdirildiHakobian, T. Kh.; Melik-Bakhshian, St. T.; Barseghian, H. Kh. (1998). "Jermuk" Ջերմուկ. Hayastani ev harakitsʻ shrjanneri teghanunneri baṛaran Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան [Dictionary of Toponymy of Armenia and Adjacent Territories] (in Armenian). Vol. 4. Yerevan State University Publishing House. pp. 402–403.Военно-топографическая пятиверстная карта Кавказского края, Пагирев, Алфавитный указатель к пятиверстной карт…, Тифлис, 1913.DvinدبيلDəbilX əsrdə İstəxri şəhərin əsl adını qeyd etmişdirDzoravankقره قياQaraqayaQaraqaya (1991-ci ildən Dzoravank) Ermənistan SSR-in Mixaylovka – Çəmbərək rayonunda, Tərsəçayın sol sahilində, rayon mərkəzindən 27 km şimal-qərbdə azərbaycanlılar yaşamış kənd. Meşəkənd (1991-ci ildən Antarameq) heyvandarlıq sovxozu ilə birləşdirilmişdiEçmiədzin﴾اوچ‌ موذن ﴿ئۆچ‌مُؤَذِّنÜçmüəzzin (Üç Müəzzin)indiki adı ermənicə Vağarşapat olaraq dəyişirilib. Eçmiadzin sözü "Üç Müəzzin" sözünün erməniləşdirilmiş tələffüzüdürGümriكومرىGümrüƏbcəd yazı qaydalarına görə köhnə dildə yazılışı Gümri (كومرى) idi amma tələffüzü indiki kimi GümrüHrazdanAşağı Axta1959-cu ildəİbrahim Bayramov, "Qərbi Azərbaycanın türk mənşəli toponimləri" , Bakı, "Elm", 2002. ISBN 5-8066-1452-2İcevanكاربانسراى ، كروانسراىKarvansaraHəsənov S.Karvansaranın türk abidələri . Xalq qəzeti.- 2007.- 9 oktyabr.- S. 7. (Karvansaray)Karvansara adı ilə XVIII əsrdə qurulmuşdur[Словарь географических названий]Каравансарай — тюрк., 1961-ci ildə adı hərfi tərcümə olaraq İcevan qoyulduİrəvanروان ، اروان ، ایروانRəvan, İravan (İrəvan)Kəvər  یݣی بايزيد ، نوبايزيدYeni Bəyazid (Novbəyazid)1820-ci illərdə Şərqi Bəyazid şəhərindən köçkünlər tərəfindən Novbəyazid adı ilə qurulmuşdur. Ermənicə Nor Bayazet (Նոր Բայազետ), rusca Novo-Bayazet (Новобаязет) və orijinal Novbəyazid hamısı Yeni Bəyazid anlamına gəlirKotayk mərziقرق بولاقQırxbulaq1930-cu ildə Qırxbulaq mahalının ərazisində Ellər rayonu təşkil edildi. 1948-ci ildə buradan sonuncu azərbaycanlı əhali də deportasiya olunduqdan sonra rayonun adı dəyişdirilərək Kotayk edildihttps://western-azerbaijan.az/qirxbulaq/  QIRXBULAQMaralikMolla Göyçə1935-ci ildə adı dəyişdirildiĞevond Alişan, Şirak, Venedik 1881 [Xəritə: Damadyan 1880]Armyanskaya SSSR Administrativno-Territorialnoye Deleniye, Yerevan 1971.Marqahovitحمزه چمنیHəmzəçimən (Həmzəçəməni)Erm. SSR AS RH-nin 25.l.1978-ci il fərmanı ilə kəndin adı dəyişdirilib Markahovit qoyulmuşdurMartuniAşağı Qaranlıq1926-cı ildə dəyişdirildiAzərbaycan Respublikası Dövlət Torpaq və Xəritəçəkmə Komitəsi tərəfindən Bakıda nəşr olunmuş Azərbaycan Respublikasının Fiziki  və Siyasi xəritəsi MasisUluxanlıUluxanlı, Nərimanlı və Zəngibasar kəndlərini birləşdirərək ermənicə ad qoyulduhttp://www.aniarc.am/2021/06/23/armenian-army-conquers-zangibasar-haraj-1920/  [Armenian forces capture Zangibasar (now Masis): 23 June, 1920]. ANI Armenian Research Center (in Armenian). 23 June 2021. Retrieved 24 June 2021.Meğriمغری ، مكرى ، مگرىMığrıadı erməni tələffüzünə görə dəyişdirildi, əsl adı Mığrı olubMir Mehdi Xəzani. Kitabi-tarixi — Qarabağ, "Qarabağ- namələr", II kitab, Bakı, "Yazıçı", 1991. s. 187Военно-топографическая пятиверстная карта Кавказского края, Пагирев, Алфавитный указатель к пятиверстной карт…, Тифлис, 1913.Mets MasrikمزرعهMəzrəə (Böyük Məzrə)19 aprel 1991-ci ildə kəndin adı Medz Masrik qoyulmuşdurNoyemberyanBaranaАрмянская ССР Административно-Территориальное Деление, Ереван, 1971.04.01.1938 tarixindəSevan (göl)کوکچهGöyçəböyük olduğuna görə Gökçə Dəniz ~ Göyçə Dənizi (كوكچه دكز) də deyilirdiSisianقره كليساQarakilsə02.03.1940 tarixindəAzərbaycan Respublikası Dövlət Torpaq və Xəritəçəkmə Komitəsi tərəfindən Bakıda nəşr olunmuş Azərbaycan Respublikasının Fiziki  və Siyasi  xəritələriPDF versiyası, səh. 93. // Qərbi Azərbaycanın türk mənşəli toponimləri. Müəllifi: İ. M. Bayramov; Redaktorları: B. Ə. Budaqov, H. İ. Mirzəyev, S. A. Məmmədov. Bakı: "Elm" nəşriyyatı, 2002, 696 səh. ISBN 5-8066-1452-2Eldar İsmayıl. "Ermənistan türklərinin 1988-ci il soyqırımı" (yenidən işlənmiş ikinci nəşri); Redaktor: Arif Məmmədli. Bakı, "Səda" nəşriyyatı, 2014. ISBN 5-86874-125-0. səh.227Spitakحمام‌لوHamamlı1945-ci ildə adı dəyişdirildihttps://www.nisanyanyeradlari.com/?l=40.8339%2C44.26776&o=u Sovyet döneminde hamamlu raion'unun merkezi olan köy önemli bir sanayi kenti haline geldi. 1988 depreminde tamamen yıkılan kentte nüfusun üçte biri hayatını kaybetti.Спитак // Собаки — Струна. — М. : Советская энциклопедия, 1976. — (Большая советская энциклопедия : [в 30 т.] / гл. ред. А. М. Прохоров ; 1969–1978, т. 24, кн. I).Спитак // Географический энциклопедический словарь: географические названия / Гл. ред. В. М. Котляков. — 3-е изд., доп. — М.: Большая российская энциклопедия, 2003. — С. 705. — 903 с. — 5000 экз. — ISBN 5-85270-216-1.Stepanavanجلال اوغلیCəlaloğlu1924-cü ildə adı dəyişdirildiАкопян Т. Х., Мелик-Башхян Ст. Т., Барсегян О. Х. Словарь топонимов Армении и прилегающих территорий  = Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան. — Ер.: Изд-во Ереванского университета, 1998. — Т. 4. — С. 685–686.Степанаван // Сокирки — Стилоспоры. — М. : Советская энциклопедия, 1956. — (Большая советская энциклопедия : [в 51 т.] / гл. ред. Б. А. Введенский ; 1949–1958, т. 40).Tsaxqadzorدره چچكDərəçiçəkToponim Azərbaycan dilində "iki dağ arasında dərin çuxur" mənasında işlənən dərə sözü ilə Azərbaycan dilində "çiçəkləri olan bitki", "gül" mənasında işlənən çiçək sözünün birləşməsindən əmələ gəlmişdir. Kəndin adı 1847-ci ildə dəyişdirilib Konstantinovka adlandırılmışdır. 1920-ci illərdə yaşayış məntəqəsinin adı kalka edilərək Zaxqadzor (Dərəçiçək) qoyulmuşdurHakobian, T. Kh.; Melik-Bakhshian, St. T.; Barseghian, H. Kh. (1988). "Tsaghkadzor" Ծաղկաձոր. Hayastani ev harakitsʻ shrjanneri teghanunneri baṛaran Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան [Dictionary of Toponymy of Armenia and Adjacent Territories] (in Armenian). Vol. 2. Yerevan State University Publishing House. pp. 833–834.Arzumanian, Makich, ed. (1979). "Tsaghkadzor" Ծաղկաձոր. Haykakan sovetakan hanragitaran Հայկական սովետական հանրագիտարան [Armenian Soviet Encyclopedia] (in Armenian). Vol. 5. Yerevan. p. 110–111.Армянская ССР Административно-Территориальное Деление, Ереван, 1971.Tsovinarكوله كيرنKolagirənKolagirən kəndinin adı 3 yanvar 1935-ci ildə dəyişdirilərək "Tsovinar" qoyulmuşdurTumanyanAllahverdiAzərbaycan Respublikası Dövlət Torpaq və Xəritəçəkmə Komitəsi tərəfindən Bakıda nəşr olunmuş Azərbaycan Respublikasının Fiziki  və Siyasi xəritəsi Vanadzorپنبك ، بیوك قره كليساPənbək (Pəmbək), Böyük QarakilsəPənbək (Pəmbək) əslində bölgənin adı idi. Böyük Qarakilsə İrəvan quberniyasının Aleksandropol qəzasının Pəmbək bölgəsində kənd olmuşdur. 1935-ci il yanvarın 3-ə qədər Böyük Qarakilsə (1930–1935)https://www.prlib.ru/item/417321 Кавказский календарь на 1916 год, Tiflis https://web.archive.org/web/20220205071724/https://www.prlib.ru/item/417321, Erm. SSR AS RH-nin 3.l.1935-ci il fərmanı ilə həmin tarixdən 1993-cü ilə, yəni ləğv olunana qədər Kirovakan, 1993-cü ildən etibarən isə Vanadzor adlandırılmışdır.VardenisBasarkeçər1969-cu ildə adı dəyişdirildiAzərbaycan Respublikası Dövlət Torpaq və Xəritəçəkmə Komitəsi tərəfindən Bakıda nəşr olunmuş Azərbaycan Respublikasının Fiziki  və Siyasi  xəritələriVaykSoylan1956-cı ildə adı dəyişdirildiYeğeqnadzorكشيش كندKeşişkənd3 yanvar 1935-ci ildə adı dəyişdirildiYeğvardمراد تپهMuradtəpəSəfəvilər vaxtlarından Muradtəpə adlanır, Muradtəpə döyüşü bu yerdə baş vermişdirMoghtader, Gholam-Hussein (2008). The Great Batlles of Nader Shah, s. 56. Donyaye KetabMichael Axworthy (2009). The Sword of Persia: Nader Shah, from tribal warrior to conquering tyrant, s. 205. I. B. Tauris

 Fələstin 
İndiki adıKöhnə dildə qeyd olunmuş adıTransliterasiyaQeydFələstinقدس متصرف سنجاغیQüds Mütəsərrif SancağıQüds Sancağı, Qüds Mütəsərrifliyi və Qüds Mütəsərrifatı kimi də gedirdi (bax Qüds Sancağı)XaldeyaکلدانKəldanQalileyaجَلِيله ، غلیلهCəlilə, Qəliləİerixonريحا ، اريحاReyha, ƏrihaƏrəbcə روح və ريح (rih və ruh, "qəşəng iy") kökündən gəlir. Reyhan (ريحان) sözü ilə kökdaşdır

 Fransa 
İndiki adıKöhnə dildə qeyd olunmuş adıTransliterasiyaQeydFransaفرنگستانFirəngistan (Frəngistan)KorsikaقورسوغهQursuğaPiri Rəisin xəritəsində Korsika adası Cəzirət Qursuğa deyə qeyd olunmuşdurhttps://art.thewalters.org/detail/79840/map-of-the-island-of-corsica/  Map of the Island of CorsicaMarselمارسلیهMərseliyəbir çox şərq mənbələrindəNitsaنیسهNisəköhnə xəritələrdəRamatyuelرحمت اللهRəhmətüllahorijinal adı Rəhmətüllah olubTulonتولونTulunTuluzaتولوشہ ، تولوزTuluz, Tuluşa (Tuluşə)Turبلاط الشهداءBəlatüşşühəda (Bəlat əş-Şəhada)10 oktyabr 732 tarixindəki döyüş ilə əlaqədər müsəlmanlar tərəfindən verilən ad

 Gürcüstan 
1936-cı ildə SSRİ Xalq Daxili İşlər Komissarlığı (НКВД) və Mərkəzi İcra Komitəsinin (ЦИК СССР) sənədinə görə Gürcüstan SSR-nin yaşayış məntəqəsinin adları bütün sovet xalqlarının dillərində gürcü dilindəki adının transkripsiyası olmalıdır. Bir çox yaşayış məntəqələrinin adlarına sadəcə "İ" hərfi əlavə olunub.https://nlevshits.com/dokument-centralnogo-ispolnitelnogo-komiteta-sssr-i-bjuro-nkvd-1936-goda-o-pereimenovanii-v-transkripciju-togo-vremeni-gruzinskih-gorodov/ Документ Центрального исполнительного комитета СССР и бюро НКВД 1936 года о переименовании в транскрипцию того времени грузинских городов
İndiki adıKöhnə dildə qeyd olunmuş adıTransliterasiyaQeydAbastumaniاباسوبانAbasuban, Abbas-Tuman (Abbastuman)Şəhər 1595 tarixli Dəftər-i Müfəssəl-i Vilayət-i Gürcüstan-da "Abasuban" (اباسوبان) olaraq yazılmışdır, daha sonra Abbas-Tuman (Abbastuman) kimi qeyd olunurdu, bunun səbəbi Şah I Abbasın Kartli və Katexiyaya yürüşlərindən sonra Şah Abbasa məsxərə qurulması ola bilər. 1936-cı ildə gürcüsayağı Abastumani kimi adlandırılıbAbxaziyaابازهAbazaAbxaz və Abazin (Abaza) bir-birinə ən yazın millət olaraq Abaza istilahı Abhaz və Abaza ikisi üçün işlənilir, ayrıca yerli xalqlar arasında da bu söz qarışdırılır. Abaza və Abhaz sözü bir kökdən gəlirAnakliya (Redut-Kali)ردوت قلعهRedutqalaQarapapaqlar və onların XIX əsr hərb tarixi. Müəllif, Hacıyev Fəxri Valeh oğlu. Nəşriyyat, Səda. Nəşr yeri, Bakı. Nəşr ili, 2005. ISBN, 586874-032-7.Tarixi Redutqalaya aid dağıntılar indiki Anakliyada və Kulevidə tapılır (aralarında 15 km məsafə var)Ananuriقره قلقانQaraqalxan qalasıBağdatiبغدادجقBağdadcıq1940-cı ilə qədər Bağdad adı ilə tanınırdı, onu əsl Bağdad ilə qarışdırmamaq üçün Bağdadcıq deyirdilər, sonra rusca Mayakovski (Маяковский) adlandırıldı; 1990-cı ildə gürcüsayağı Bağdati (t harifi ilə) adlandırıldıBatumiباطومBatumBolnisiЧорук-Кемерлиhttps://www.google.ru/books/edition/Генерал_Денисов/vfwCEQAAQBAJ?hl=ru&gbpv=1&dq=кемерли+Екатеринофельд&pg=RA2-PA1914-IA4&printsec=frontcoverÇörük QəmərliÇörük Qəmərli adı ilə salınıb, lakin 1817–1819-cu illərdə Russsiya İmperiyası Katarinenfeld olaraq dəyişdi, daha sonra Sovet vaxtında 1921-ci ildə Lüksemburq oldu və 1944-cü ildə gürcü dilində Bolnisi adlandırıldıDmanisiباش‌کچیدBaşkeçid1947-ci ildə Başkeçidin adını gürcü dilində Dmanisi qoydularBorçalı toponimləri. Müəlliflər: Mədəd Çobanov və Müşfiq Çobanlı; Elmi redaktorlar: f. e. d. Tofiq Əhmədov, f. e. d. Buludxan Xəlilov, f. e. d. Şurəddin Məmmədli. Əlavələr olunmuş və yenidən işlənmiş dördüncü nəşr. Bakı: "Borçalı" nəşriyyatı, 2012, səh. 135.XaşuriBəytaxtıtarixi adı Bəytaxtı olubhttps://demokratikmusavat.com/az/article/24357  Bolus-Bolnisi, Sarvan-Marnauli, Qarayazı-Qardabani, Başkeçid -Dmanisi, Barmaqsız-Tsalka, Ağbulaq-Tetriçkaro, Qaraçöp-Saqareco, Xəzəryurdu-Kaspi, Qara El -Kareli, Telav-Telavi, Səfiabad-Qori, Qaval-Laqodexi, Sığnaq-Siqnaxi, Bəytaxtı-Xaşuri, Tiflis-Tbilisi, Bostandərə-Rustavi Azərbaycan türklərinə məxsus olan adlar gürcü adları ilə əvəzlənib.https://xudaferin.eu/gurcustanda-soydaslarimizin-son-durumu.html  Gürcüstanda soydaşlarımız əsasən Tiflis, Marneuli (Sarvan), Bolnisi (Bolus), Qardabani (Qarayazı), Dmanisi (Başkeçid), Salka (Barmaqsız), Tetritskaro (Ağbulaq), Saqareco (Qaraçöp), Kaspi (Xəzəryurdu), Kareli (Qara El), Telavi, (Telav), Qori (Səfiabad), Aqara, Laqodexi (Qaval), Siqnaxi (Sığnaq), Kutaisi, Rustavi, Batum və Xaşuri (Bəytaxtı) kimi şəhərlərdə yaşayırlar.İmeretiآجـق باش ، باش آجـقBaşaçıq (Açıqbaş)yerli insanların çox hallarda başlarına papaq qoymadığına görə bu bölgəyə belə ad verilmişdirKazbek dağıقازبک طاغQazbək dağı (Qazbəy dağı)köhnə Azərbaycan orfoqrafiyasına görə "bəy" sözü "bək" (بک) olaraq yazılırdıhttps://www.jstor.org/stable/pdf/community.33004082.pdf?refreqid=fastly-default%3Aa9f389e963a7aab2bad03f525118baf6&ab_segments=0%2Fbasic_search_gsv2%2Fcontrol&origin=&initiator=search-results&acceptTC=1 Azərbaycan Qəzeti, 1918, 34-cü nömrəKobuletiچوروک صو ، چورک صو ، چوریک صوÇürüksuKulevi (Redut-Kali)ردوت قلعهRedutqalaTarixi Redutqalaya aid dağıntılar indiki Anakliyada və Kulevidə tapılır (aralarında 15 km məsafə var)Kutaisi﴾کوتایس ﴿کتایسKutayis (Kütayis)Qardabaniقره تپه ، قره يازىQaratəpə, Qarayazı1947-ci ilə iki adla Qaratəpə və Qarayazı kimi tanınırdıBorçalı toponimləri. Müəlliflər: Mədəd Çobanov və Müşfiq Çobanlı; Elmi redaktorlar: f. e. d. Tofiq Əhmədov, f. e. d. Buludxan Xəlilov, f. e. d. Şurəddin Məmmədli. Əlavələr olunmuş və yenidən işlənmiş dördüncü nəşr. Bakı: "Borçalı" nəşriyyatı, 2012, səh. 232.Marneuliساربان ، بورچالیSarvan, Borçalı1929-cu ilə kimi Sarvan və 1947-ci ilə Borçalı olub, sonra Gürcülər gürcü dilində ad verdilərMsxeta-Mtianetiقره قلقانQaraqalxan bölgəsihəmçinin Cənubi Osetiya, Duşeti, Ananuri, Araqvi və Ksani çayı böyü. Coğrafiyada "Qaraqalxan yaylağı" və "Qaraqalxan dağları" terminləri mövcuddurhttps://az.wikisource.org/wiki/Qarabağnamə/Yeddinci_fəsilNinotsmindaآلتون قلعهAltınqalaOsmanlının Çıldır vilayətinin bir qalası (1717–1730)PotiفاشFaşŞərqi Qara dənizdəki quldurluq halının bitməsi üçün xaraba halda olan Faş qalası 26 iyul, 1579-cu ildə yenidən inşa edildi. 1858-ci ildə şəhər liman statusu almışdırTsalkaبارْمَقْسِزBarmaqsız1932-ci ildə Barmaqsız adını Tsalka (Цалка) olaraq dəyişdirdilərBorçalı toponimləri. Müəlliflər: Mədəd Çobanov və Müşfiq Çobanlı; Elmi redaktorlar: f. e. d. Tofiq Əhmədov, f. e. d. Buludxan Xəlilov, f. e. d. Şurəddin Məmmədli. Əlavələr olunmuş və yenidən işlənmiş dördüncü nəşr. Bakı: "Borçalı" nəşriyyatı, 2012, səh. 128.StepantsmindaقازبکQazbək (Qazbəy)köhnə Azərbaycan orfoqrafiyasına görə "bəy" sözü "bək" (بک) olaraq yazılırdıSuxumiصوقوم قلعهSuqumqalaTbilisiتفلیسTiflisTelaviقره جه لرQaracalarTetritskaroАғбулагAğbulaq1940-cı ildən sonra Ağbulaq gürcü dilində Tetritskaro adlandırıldıBorçalı toponimləri. Müəlliflər: Mədəd Çobanov və Müşfiq Çobanlı; Elmi redaktorlar: f. e. d. Tofiq Əhmədov, f. e. d. Buludxan Xəlilov, f. e. d. Şurəddin Məmmədli. Əlavələr olunmuş və yenidən işlənmiş dördüncü nəşr. Bakı: "Borçalı" nəşriyyatı, 2012, səh. 125.

 Hindistan 
Britaniya imperiyasından azadlıq əldə edən Hindistan etnik cəhətdən həssas addəyişmə siyasətini aparır (və bu yalnız yaşayış məntəqələrinə aid deyil, həmçinin küçə adları, simvolikalar və s.). Bharatiya Canata Partiyası (BJP) 1990-cı və 2001-ci illərdə Əhmədabad şəhərini Karnavati olaraq və Allahabad şəhərini Prayaqrac olaraq dəyişdi.Steven I. Wilkinson Votes and Violence: Electoral Competition and Ethnic Riots in India 2006 Page 23 "The BJP proposed in 1990 and 2001 that Ahmedabad be renamed "Karnavati." Hindu, June 1 1, 2001. Similar proposals have been made to restore Allahabad to "Prayag", as it had been known as before the Mughal era. Prayaqrac adının qəbul edilməsindən sonra BJP rəsmisi bildirib: "Bu gün BJP hökuməti Əkbərin etdiyi səhvi nətər lazımdı düzəltdi".Abishek, Kumar (17 October 2018). "From now on, Allahabad to be Prayagraj". India Today. 2018-ci ildə Övrəngabad şəhəri Çhatrapati Sambhaci Naqar və Osmanabad şəhəri Dharaşiv olaraq dəyişdirildi. Maharaştra ştatının rəisi Uddhav Thackerey 2020-ci ildə qeyd etdi ki, bunların səbəbi "islami" adlardan hindu adlarına keçməkdir.

Hindistan mədəniyyəti etnik və dini qrupların əsrlər boyu bir-bir ilə sülh içində yaşamaqda idi, lakin Hindistan şəhərlərinin və yerlərinin adlarının dəyişdirilməsi kimi hadisələr bu qruplar arasında əsas gərginliyi üzə çıxarır. Bu, ən asan şəkildə millətin müsəlman və hindu əhalisi arasında ziddiyyətli maraqlar və tarixi şərhlər vasitəsilə nümayiş etdirilir. Hindu millətçi partiyası Bharatiya Canata Partiyasının (BJP) siyasətdə hindu millətçiliyinin artan tendensiyası nəticəsində müsəlmanlarda və başqa hindlərdə müsəlman keçmişlərinə qorxu və nifrət yaradır. Bu məyusluğa səbəb olan mühüm hadisələr arasında Feyzabad rayonunun adının Ayodhya rayonu (hinduizmin müqəddəs şəhəri) adlandırılması daxildir.

Hindistanın dəyişən imici ilə yanaşı, onun tarixi tədricən müsəlman deyil, hindu irsini əks etdirən adlarla yenidən yazılır. Hindistanlı müəllif Puşpa Sundar yazır: "Addəyişdirilmələrin arxasında duran məqsəd, istər əvvəllər, istərsə də indi edilir, digərinin etdiyi yaxşılığın və pisin hökm sürən yaddaşını silməkdir və eyni zamanda, cari dövrün şərh etdiyi kimi, tarixə böyük təsir göstərməkdir". O, oxucuları nəsillərin dəyərləri və münasibətləri dəyişdikcə tarixin yenidən yazılmasının arxasında duran əxlaqı nəzərdən keçirməyə sövq edir. Bu hadisələr müsəlman olan Hindistan vətəndaşlarını öz barədə "ikinci sort" düşüncəsini yayır və bu Hindistanın dünyəvi, çoxkonfessiyalı bir millət olması iddiasına zidd görünür.
İndiki adıKöhnə dildə qeyd olunmuş adıTransliterasiyaQeydAyodxya rayonuفیض آباد محلیFeyzabad mahalıBenqaliyaبنگالهBengaləBenqal körfəziبنگاله کورفزیBengalə körfəziCammuجموںCəmmunyerli və original tələffüzüÇennaiمدراس ، مَدرَسMədrəsDehliشاه‌ جہان‌ آباد ، شاه‌ جهان آبادŞahcahanabad (Şah-Cahan-Abad)HindistanهندHindKöhnə dildə Hindistan ərazisi üçün sadəcə Hind (هند) sözü işlənirdiKarnatakaمیسور و حیدرآبادMəysur və Heydərabad1956 ildə Hindu millətçiləri tərəfindən ştatları yenidən qurma nəticəsində müsalman əhalili Heydərabad ştatı Andhra Pradeş və Məysur arasında bölünür, bunun mənası müsəlmanları deorqanizasiya etmədir. 1973-cü ildə Məysur ştatı müsəlman adına oxşadığına görə adını dəyişdirərək Karnataka edirlərNarmadapuramہوشنگ آبادHüşəngabad2021-ci ilin Mart ayında Hindu millətçilərin addəyişmə siyasəti ilə əlaqəli "müsəlman" adı Hindu adına dəyişdirildiTamil-Nadu ştatıمدراس ریاستیMədrəs rəyasəti14 yanvar 1969-cu ildə Hindu millətçilərinin addəyişmə siyəsətində dəyişdirildiVaranasiبنارسBənarəsHindu millətçlərin ləhcəsində yazılmağa başladı

 İran 
İranda şəhərlərin adını dəyişməsi əsasən 1925-ci ildən hökumətə fars milliyyətçi Pəhləvilərin keçməyi ilə əlaqəlidir, bir çox türkdilli adlar ya başqa farsca sözlə əvəz olunub və ya hərfi tərcümə olunub.
İndiki adıKöhnə dildə qeyd olunmuş adıTransliterasiyaQeydArasbaranقره‌ داغQaradağ1925-ci ildə Rza Şah Əhməd Şah Qacarı taxtdan salıb Pəhləvi sülaləsini quranda Arasbaranın tədricən tənəzzülü başladı. Yeni padşah türk (Azərbaycan) əhalisinə qarşı mədəni və etnik millətçilik və assimilyasiya siyasətini həyata keçirməyə başladı və Qaradağ şəhərinin adını Arasbaran olaraq dəyişdiAbrahamian, Ervand (1982). Iran Between Two Revolutions. Princeton, New Jersey: Princeton University Press. pp. 123–163. ISBN 9780691053424. OCLC 7975938.HəştrudسرسکندSərəskəndBölgənin Azərbaycan türkcəsində istifadə olunan adı Sərəskənddir. Hazırkı rəsmi adı olan "Həştrud" isə farsca "həşt" (səkkiz) və "rud" (çay, axar su) sözlərindən ibarətdir. Şəhərin əsası Teymurilər dövləti dövründə salınıbMəhabadساوق‌ بلاغSoyuqbulaqMəhabad adı ilk dəfə Birinci Dünya müharibəsindən sonra, Pəhləvi Rza şahın (1925–1941) dövründə olmuşdur. Bundan əvvəl türkcə soğuq-bulaq sözünün farsca təhrifi olan Savojbolagh kimi tanınırdıMəlikanمَلِکْ کَنْدیMəlikkəndi (Məlik Kəndi)Farsca Məlikan kimi tanınan şəhərin adı Qacar süləlasinin vaxtında Məlikkəndi adıyla yaranmışdırMiyandoabقوشاچایQoşaçayŞəhərin Azərbaycan türkcəsindəki adı olan Qoşaçay adı "cüt, iki dənə olan" mənalarını daşıyan "qoşa" və "təbii axar su" demək olan "çay" sözlərindən ibarətdir. Hazırkı rəsmi farsca adı olan Miyandoab adı isə "miyan" (orta, ortasında), "do" (iki) və "ab" (su) sözlərindən ibarətdirNəqədəسۇلدۇزSulduzMonqol tayfasının şərəfinə Sulduz adı ilə salınıb (yerli əhalə həm də Sundus deyir)https://referenceworks.brillonline.com/entries/encyclopaedia-of-islam-2/sulduz-SIM_7168  Minorsky V. Sulduz (volume 9)PuldəştعَرَبْلَرƏrəblərŞəhərin əski adı Ərəblər olsa da sonradan 1938-ci ildə farslaşdırılaraq Puldəşt adı verilmişdirOfficial website of Governor of Poldasht county :شهرستان پلدشت Siyahçeşməقره‌ عینیQaraəyni (Qara Əyni)Şəhərin Azərbaycan türkcəsindəki adı olan Qaraeyni adı Azərbaycan türkcəsindəki "qara" (bu söz yer adlarında istər qara rəng, istər "böyük, əzəmətli, [bəzən] uca" mənalarını verir) və ərəbcə "göz, bulaq" mənalarını verən "eyn / əyn" sözlərindən ibarətdir. Lakin şəhərin hazırkı rəsmi farsca adı olan Siyahçeşmə bu şəhərin əsl doğma adının (Qaraeyni) farscaya sözbəsöz tərcümə edilməsiylə yaranıb; belə ki, "qara" sözü "siyah" sözü ilə, "eyni" (bulaq) sözü isə "çeşmə" sözü ilə (hər iki söz xalis fars sözləridirlər) əvəz olunubŞahindejصاین قلعه افشارSayınqala Əfşarşəhərin köhnə adı, Zəncandakı Sayınqala (Sainqala) ilə qarışdırmamaq üçün Əfşar sözü əlavə olunurTəkabتیکان‌ تپهTikantəpə1938-ci ildə Rza xan Palani Pəhləvinin toponimlərin farslaşdırılması proqramına uyğun olaraq tarixi adı Tikantəpə olan şəhərin adı dəyişdirilərək Təkab olmuşdurÜsküاوشقایاÜşqayayazılışı Üşqaya-dır (Üçqaya deyil), bunun səbəbi "üç" sözü ilə əlaqəsi olmamasıdır

 İsrail 
İsrail yer adlarının dəyişilməsi 1948-ci ildə İsrail Dövlətinin yaranmağı və daha sonra sərhədlərinin genişlənməsi ilə bağlıdır. İsrail hökuməti Osmanlı, Məmlük və eləcə də yerli ərəb yer adlarını İvritcə qoyur.

İngilis mandatı altında müxtəlif dövrlərdə Fələstinin yer adları üçün ivritcə adlar işlənmişdir; 1948-ci ildə Ərəb-İsrail müharibəsi nəticəsində Fələstinlilər qaçqın tüşəndən sonra ərəb adları silinməsi güclənir; və daha sonra 1967-ci ildə İsrail tərəfindən işğal edilmiş Fələstin ərazilərində müsəlman yer adları daha da azalır. 1992-ci ildə aparılan araşdırmaya görə 340 kənd və qəsəbə, 1000 Xirbat (xarabalıq), 560 vadi və çay, 380 bulaq, 198 dağ və təpə, 50 mağara, 28 qala və saray, 14 hovuz və göl daxil olmaqla, adları yahudiləşmiş 2780 tarixi yer adları dəyişdirilir.

Fələstində mövcud olan bir çox yer adları naməlum etimologiyalara əsaslanır. Bəziləri təsviri xarakter daşıyır, bəziləri qədim Nabati, İbrani Kənanlı və ya digər adların sağ qalanlarıdır və təsadüfi ad İbrani İncilində və ya Talmudda tapılan formalardan dəyişdirilməyib.

Yer adlarının İbraniləşdirilməsi İsrail hökuməti tərəfindən, əksəriyyəti son onilliklərdə köçmüş yəhudilərin torpaqla əlaqəsini gücləndirmək məqsədilə təşviq edilmişdir. Bu prosesin bir hissəsi olaraq, bir çox qədim Bibliya və ya Talmud yer adları "qaytarılır"; lakin, arxeoloqlar tərəfindən səhvlər təsbit edildikdən sonra pauza oldu. Digər hallarda, İbrani dili fərqli məna daşısa da, ərəb dilinin homofonu olduğuna görə ərəb adlarını ivrit dilinə yaxın tələffüzünə dəyişdirir lakin bu hal yer adının etimologiyasına zid olur.

Ətraflı oxu: Fələstinin yer adlarının yahudiləşdirilməsi
İndiki adıKöhnə dildə qeyd olunmuş adıTransliterasiyaQeydAşdodإِسْدُودİsdudBeer-Şevaبئر السبعBirüssəbaBeytar-İlitبتيرYuxarı Bəttirqədimi Bəttir və ərəb əhalili Bəttir şəhərlərinin yanında qurulubBeyt-Şemeşبيت نتيفBeyt-Nətif (Beyt-Lətif)qədim Roma qaynaqlarında Bethletepha və Betholetepha kimi qeyd olunmuşdu, qədim Yunanca isə Bethletephon.Tsafrir, Di Segni and Green, 1994, p. 84Chaniotis, A., Corsten, T., Papazarkadas, N. and Tybout, R. A., "SEG 61–1422. Betholetepha/Pella (Beit Nattif). Epitaphs in a burial chamber, 3rd cent. A. D.", in: Supplementum Epigraphicum Graecum, Current editors: A. T. E. N. Chaniotis Corsten Stavrianopolou Papazarkadas. Consulted online on 30 December 2020<http://dx.doi.org/10.1163/1874-6772_seg_a61_1422>Beyt-ŞeanبيسانBeysanyerli adEylatأم الرشراش ، ايلهUmmur-Rəşraş, AylaEilat adı 1949-cu ildə tərk edilmiş Umm ər-Rəşraş sərhəd məntəqəsinə verilmişdirEretz Magazine (3 June 2018), Editorial, The Names Committee  : "The issue of Eilat took up another chunk of the committee’s time. In 1949, Eilat did not exist. The city was founded only in 1952. But a place by the name of Eilat appears time and again in the biblical record. It was one of the stations in the wanderings of the people of Israel during the exodus from Egypt. King Solomon built ships on the shore of the Sea of Sof, in the land of Edom at Etzion Gever, which is Eilat. King Azariya of Judah built the city of Eilat, and so on and so forth. However, the location of this place called Eilat or Etzion Gaver remained unclear. On the shore of the gulf, where the big shopping mall of Eilat is today, a small adobe hut stood. The hut served as a British police station called Umm Rashrash. "On the map," Yeivin explained, "we see a place called Umm Rashrash and next to it the name Eilat. But Eilat was not here. Biblical and Roman Eilat were across the border in Jordan. The name Eilat should be erased from the map."; "We cannot give up Eilat," Press retorted, "when the real Eilat finally is in our hands, our settlement will expand and reach over to there." David Amiran, the geographer, suggested that Eilat should be the name of the settlement that would be built on the shore of the gulf, which should be called the Gulf of Eilat. Ben-Zvi was for eliminating Umm Rashrash from the map together with Etzion Gaver. Eilat is Eilat, he said, musing that maybe the committee should call Umm Rashrash Etzion Gaver and establish Eilat elsewhere. The committee ultimately decided to replace the name Umm Rashrash with Eilat. Etzion Gaver was commemorated on the map by dubbing a well along the coast Be’er Etzion Gever. Today the well is buried under the artificial lagoon in Eilat."HayfaحيفاHayfa (Heyfə)Herzliyaالحرمəl-Haramdağıdılmış kəndin üstündə tikilibHevronالخليلəl-XəlilXaldeyaکلدانKəldanİsrailقدس متصرف سنجاغیQüds Mütəsərrif SancağıQüds Sancağı, Qüds Mütəsərrifliyi və Qüds Mütəsərrifatı kimi də gedirdi (bax Qüds Sancağı)Kfar Sabaكفر ساباKəfr Səbaşəhər eyniadlı ərəb kəndinin dağıntılarında qurulubKiryat AtaكفريتاKəfritəKiryat Qatعراق المنشيةİraq əl-Mənşiyə1954-cü ildə kəndin ərazisində Qiryat Qat qurulduKhalidi, 1992, p. 108Qalileyaجَلِيله ، غلیلهCəlilə, QəliləLodاللِّدəl-Lüdd (əl-Lidd)Modi'in İlitModiyin İllit şəhəri Ni'lin, Hərbətə, Səffa, Bil'in ve Dir Qadis olmaq üzərə beş Fələstin kəndlərinin ərazisi üstündə qurulmuşdurGadi Algazi (August 2006). "La Cisjordanie, nouveau " Far Est " du capitalisme israélien". Le Monde diplomatique (Fransızca). 15 Aralık 2023 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 15 Aralık 2023.NazaretنَّاصِرَةNəsirəNetanyaأم خالدÜmmüxəlid (Ümm-Xəlid, Müxəlid)Nof-ha-QalilناصرةYuxarə NəsraPetax-TıkvaملبسMüləbbəsRahatالهزيلəl-Huzayılingilis xəritəsində Al Huzaiyil yazılmışdırRexovotزرنوقةZərnuqəşəhər məcburi köçürülmüş müsəlmanların Zərnuqə kəndinin üstündə qurulubRişon-le-Sionعيون قارهAyun Qara (Uyun Qara)avropa mənbələrinda Ayun Kara və Ayun Qara kimi qeyd olunurSafedصفدSəfədTəl-ƏvivیافهYafəərəb dilində يافا kimi yazılır, lakin tarixi türkdilli mənbələrin hamsında یافه kimi yazılıbVifaniyaعيزريةEyzəriyyəYerusəlimقدسQüdsşəhərin həm də Beytəlmüqəddəs (Beyt-ül-Müqəddəs), Qüdsixəlil (Qüdsi-Xəlil), Qüdsişərif (Qüds-i Şərif) kimi ləqəbləri də varYokneam İlitقِيرةQıra

 İtaliya 
Adların çoxusu 831–1072-ci illərdə olan Siciliya əmirliyi ilə bağlıdır. Cənubi İtaliyanı şəhərlərin adları çoxusu ərəbcədir.
İndiki adıKöhnə dildə qeyd olunmuş adıTransliterasiyaQeydAçirealeالياجƏlyəcəl-Rəvz əl-Mitar kitabındaAlkamoالقاموقəl-Qamuqşəhəri salan kişinin adına görə (əl-Qamuq)BaqeriyaبحریهBəhriyyəFlorensiyaفلورنچهFlorança"Dictionnaire Turc — Français" (1837) lüğətində; Məhəmməd İdrisi İflürənsə (إِفْلُورَنْسَة) kimi qeyd etmişdirMuhammad al-Idrisi, Nuzhat al-mushtāq fī ikhtirāq al-āfāq. p.754 QID:Q1089336GenuyaجَنَويزْCənəviz ~ Gənəvizİtaliyaایتالیهİtaliyə (İtaliyyə, İtalya, İtalyə)Kaltanissettaقَلْعَةُ النِّسَاءِQələtənnisə (Qalanisə)ən birinci adı Castra Nicia (Kastranisiya) olmuşdu; müsəlman fəthindən sonra oldu Qələt ən-Nisə (قَلْعَةُ النِّسَاءِ) — 'Qadın qalası'Ahmed Tawfiq Al-Madani. Muslims in Sicily and southern Italy (المسلمون في جزيرة صقلية وجنوب إيطاليا)Kataniya"In the year 253 Hijri (867–868), Khafajah marched from Balram (Palermo) to the city of Saraqusah (Syracuse) and Qaṭāniyyah (Catania), ruining the land and destroyed its crops." Ibn al-Athir, al-Kamal fi at-Tarikh.Muhammad al-Idrisi, Nuzhat al-mushtāq fī ikhtirāq al-āfāq . p.596 QID:Q1089336Muhammad bin Abdul-Mun'im Al-Hamiri, الروض المعطار في خبر الأقطار., p.465, قَطَانِیهQətəniyə (Qətəniyyə)Bələdülfil (Bələd-ül-Fil — "Fil şəhəri") adı da varMuhammad al-Idrisi, Nuzhat al-mushtāq fī ikhtirāq al-āfāq. p.596 QID:Q1089336LentiniلنتينيLəntiniəl-Rəvz əl-Mitar kitabındaLombardiyaأَنْبَرْدِیهƏnbərdiyəMəhəmməd İdrisi qeyd etmişdirNuzhat al-mushtāq fī ikhtirāq al-āfāq. p.742 QID:Q1089336Madzara del ValloمازرMəzarəl-Rəvz əl-Mitar kitabındaMarsalaمَرْسَى عَلِيّMərsa Əli (Mərsaəli) [mərsəli]Məhəmməd İdrisi qeyd etmişdir, mənası "Əli Limadı" deməkdir. Daha sonra "Mərsa Allah" (مَرْسَى الله) olaraq dəyişmişdir, bunu italyanlar Marsala kimi deməyə başladıMessina"(…) and twelve miles from it to the anchorage of Messina (…)". Məhəmməd İdrisi, Nuzhat al-mushtāq fī ikhtirāq al-āfāq ﴾مسینه ﴿مَسِّينَةُMəsinə (Məssinə)842-ci ildə müsəlmanların fəthi nəticəsində uyğunlaşmış ad, daha öncə fərqli variantlar var idi: Messana, Messene, Missina və s.NeapolآنابولىAnabolu"Antonio Ciadyrgy Dizionario Italiano e Turco" (1834) və Osmanlı mənbələrindəPalermoباندرمهBandırma"Antonio Ciadyrgy Dizionario Italiano e Turco" (1834) və Osmanlı mənbələrindəRomaقزل الما ، رومQızıl Alma (Qızılalma), Rum (Urum)bax Qızıl Alma; qız alma bir çox türkdilli (osmanlı, türkiyə, qırımtatar və s.) lüğətlərdə Roma şəhərinin qarşılığı kimi verilib. Başqa mənbələrdə yenə Romada yerləşən Vatikan cırtdan dövlətinin Pyotr bazilikası (Basilica Sancti Petri) ola bilər. Ayrıca, "romalı" sözün tərcüməsi də "qızılalmalı" kimi verilirSiciliyaسچلیا ، چچلیهSiçiliya (Siçilya), Çiçiliyə (Çiçiliyyə)SirakuzسرقوسهSərəqüsəəl-Rəvz əl-Mitar kitabındaTarantoطارنتTarantMuhammad bin Abdel Mun'im al-Hamiri, al-Rawd al-Matar fi Khabar al-Aqtar (الروض المعطار في خبر الأقطار), p. 382, QID:Q6417674Muhammad al-Idrisi, Nuzhat al-mushtāq fī ikhtirāq al-āfāq. p.630 QID 1089336Tirren dəniziدوقه دكزیDuqa dəniziTriestDictionnaire Turc — Français, Tome Premier, 1835 (s.296)ترِیـٔـسـتهTriyəstə"Antonio Ciadyrgy Dizionario Italiano e Turco" (1834) kitabında 733-cü səhifəsində. Məhəmməd İdrisi İstəcənkü (إصطاجانكو) kimi yazmışdırTurinطَرُونَهTərünəMəhəmməd İdrisi qeyd etmişdirVenesiyaوندیکVenedikVeronaHussein Munis (1987). Atlas of the history of Islam. Cairo (1st edition). Al-Zahraa for Arab Media(الزهراء للإعلام العربي). p.163 ISBN 977-14-7049-3. QID: Q114648616.فيرونهFeyruna

 Qazaxıstan 
İndiki adıKöhnə dildə qeyd olunmuş adıTransliterasiyaQeydBaykonurباي قوݣورBayqonurBay və Qonur birləşməsindənFort-Şevçenkoتوپ قراغانTüpqarağan (Tüpqırağan, Tüp Qırağan)Jarkentجار کندCarkəndCar ("carçı", "car çəkmək" sözləri ilə əlaqəlidir) və kənd birləşməsindənOral (Uralsk)تکه قلعەسی ، تکهTəkə, Təkə qalası (Təkəqalası)Petropavlovskقزل جارQızılcarQızıl və Car ("carçı", "car çəkmək" sözləri ilə əlaqəlidir) birləşməsindən. Lazar Budaqov 1871-ci ildə qeyd etmişdirЛазар Будагов, Сравнительный словарь турецко-татарских наречий, Том II, Санкт-Петербург, 1871

 Moldova 
İndiki adıKöhnə dildə qeyd olunmuş adıTransliterasiyaQeydBessarabiyaبوجاقBucaqBucaq Moldovanın cənubu və Ukraynanın Odessa vilayyətinin qərb hissəsindən ibarət tarixi bölgədir. Lazar Budaqovun lüğətində və 1876-cı ilin Турецкий собеседник kitabında Bessarabiya sözünün tərcüməsi kimi yazılıbDnestr﴾ طورله ﴿طورلاTurlatarixi xəritələrdə və lüğətlərdəРадлов, Опыт словаря тюркских наречий, 1905KauşenقاوشانQovşan (Qavşan)Lazar Budaqov lüğətindəKişinyovقشلانوQışlanövLazar Budaqov lüğətindəKomratکومراتKömürat (Kömrat)Komrat adı yerli tatar (qaqauz) dilindən "kömür at" (kömür rəngli at, qara at) ifadəsindən gəlməsi ehtimal olunurhttps://ibn.idsi.md/sites/default/files/imag_file/81_90_Toponimia%20Bugeacului_aspecte%20si%20conexiuni%20interdisciplinare%20%28III%29.pdf  Anatol EREMIA Toponimia Bugeacului: aspecte și conexiuni interdisciplinare (III) Comrat, oraș în Găgăuzia (din num. trib. tăt. komrat / komürat); və şəhər gerbində həmin at təsvir olunub. Köhnə əlifba ilə کومرات kimi yazıldığına görə bunu bir neçə cür oxumaq olur: Kömürat > Kömrat > Komrat. Bunun haqqında bir xalq sözü var: "…yaşamak erinin saabisi tatarmış, Orumbet Oglu adıymış. Onun bir beygiri Komur at varmış. At yarışmakların çoyunda o ensärmiş. Bu beygirin adını tatar küüyünä koymuşlar…" — "yaşayış yerinin sahibi tatar imiş, adı Or Məhəmməd Oğlu imiş. Onun "Kömür At" adında bir atı var imiş. At yarışlarının çoxunu o udurmuş. Bu atın adını Tatar kəndinə qoymuşlar."Moldovaقره افلاق ، قَرَه اَفْلاق ، بوجاقQara Əflaq, BucaqTarixi Əflaq (Valaxiya) ərazisinin bir hissəsi olduğuna görə bura əraziyə də Əflaq deyilir, amma dəqiqləşdirmək üçün Qara Əflaq ifadəsi deyilirdi. Bucaq isə Moldovanın cənubu və Ukraynanın Odessa vilayyətinin qərb hissəsindən ibarət tarixi bölgədirŞtefan VodaقزلQızıl1949 ildə adını dəyişdirdilər

 Rumıniya 
İndiki adıKöhnə dildə qeyd olunmuş adıTransliterasiyaQeydBraşovBarasu"bara su" sözü Bulğar Türkcəsindən "ağ su" mənası verirhttps://magazines.ulbsibiu.ro/arheologie/publicatii/bibliotheca/relatii%20interetnice%20in%20transilvania/6%20madgearu/articol1.htm  s-a putut demonstra că Brasso, devenit apoi Braşov, provine din termenul türcic Barasu, care înseamnă "apă albă".https://www.google.ru/books/edition/Siebenbürgisches_Archiv/iCs9AAAAIAAJ?hl=ru&gbpv=1&bsq=Barasu+turc&dq=Barasu+turc&printsec=frontcoverBreilaابرائلİbrayıl (İbrail)BuxarestبکرشBükrəş (Bükürəş)Curcuیر گوگیYergöyüavropa mənbələrində Iergogihttps://www.google.ru/books/edition/Scriptorum_veterum_nova_collectio_e_vati/hpAhAQAAMAAJ?hl=ru&gbpv=1&dq=Iergogi&pg=RA1-PA662&printsec=frontcover və Jergiogihttps://www.google.ru/books/edition/Collectanea_z_Dziejopisow_Tureckich_Rzec/9c5TAAAAcAAJ?hl=ru&gbpv=1&dq=Jergiogi&pg=PA94&printsec=frontcover Collectanea z Dziejopisow Tureckich Rzeczy Do Historyi Polskiey Sluzacych. (Collectaneen aus türkischen Geschichtschreibern zur Geschichte Polens) kimi qeyd olunurdu, əbcədlə Yergöyü sözü qaydaya görə "yer gögi" (یر گوگی) kimi yazılırÇokırliyaBülbüliki kənddən birləşir: Kiçik Bülbül və Böyük Bülbül; komunnanın köhnə adı Bülbül idi (1968)İstriyaQaranəsifKonstansaكوستنجهKöstəncəyerli dildə adı: yerli qaraçılar, bolqarlar, dombruca tatarları və türklər işlətdiyi şəhər adı KöstəncədirKrayovaقره يوهQarayuva (Qara Yuva)osmanlı xəritələrində və yazılarında keçdiyi adTahir Sezen, Osmanlı yer adları, Ankara, 2017Neqru Vodeقره عمرQaraömər (Qara Ömər)1715-ci ilə Qaraömər adı ilər salınıb Romınca 1926-cı ilə kişi yazılışı Caraomer, yerli türklər Karaömer deyirNevodariQaraqoyunşəhər 1421-ci Qara Qoyun adı ilə salınıb, lakin indiki yerli camaat Qaraqoyum deyir, rumınca yazılışı Caracoium idiOradeaوارادVaradRumıniyaرومانياRomaniya (Romanya)Satu-MareساتمارSatmarSibiuSibin (Sebin, Sevin)Sibin<Sebin<Säbin sözü Bulğar Türkcəsindən "sevin" feilinin mənasını verirTimişoaraطمشوارTumuşvar (Tımışvar)Tırqu-Mureşمورش بازاریMureşbazarıTransilvaniyaاردلƏrdəl (Erdəl)ValaxiyaافلاقƏflaq (İflaq)YassıیاشYaş

 Rusiya 
Rusiya tarixində ad dəyişmələr fərqli dövrlərdə baş vermişdi:
 Çarlıq dövründə Rusiya yeni torpaqlar işğal edərək ad dəyişdirmələri (Məsələn, Sarısu - Çaritsın)
 Daha çox addəyişlər 1917-ci ilin Oktyabr inqilabından sonra, Sovet baş verdi - çox adlar kommunist tərəfdarlarına qoyulur (Məsələn, Temir-Xan-Şura - Buynaksk)
 1945-ci ildə Königsberg və Baltik dövlətlər SSRİ-nin əlinə keçir və orda bir çox adlar dəyişilir, eyni hall Cənubi Saxalində baş verir, Yapon torpaqlarını (Maoka, Uracio və s.) alaraq rusca adlar qoyulur
 1972-73 Uzaq Şərqdə çincə adlar rus adları ilə əvəz olunur (İman - Dalnereçensk, Suçan - Partizansk, Tetühe - Dalneqorsk və s.)
Addəyişmələr indiyə kimi baş verir, əsasən, müsəlmən-türk mənşəli adlar rusca əvəz olunur (Məsələn, 2023-cü ildə Salehərz (Salehard) şəhərindəki Şaytanka (Şeytanqı) çayına Preobrajenka adı verilir

2025-ci ildə Azərbaycanda Rusiya toponimləri üçün qeyri-rus adlarının istifadəsi təklif edilmişdir: Orenburq (tarixən Orınbor), Volqoqrad (Sarısu), Qroznı (Solja-Qala), Novorossiysk (Sucuq-Qala), Volqa (İdil).
İndiki adıKöhnə dildə qeyd olunmuş adıTransliterasiyaQeydAdlerكجيلرKeçilərAzovآزاقAzaqAzov dəniziآزاق دَݣِزیAzaq dəniziAnapaBuğurqalatarixi adı   В разное время Анапа была известна и под другими названиями: греч. Горгиппия, генуэзск. Мапа (или Maparium), тюрк. Бугуркала (см. Бугур).Axtubinskآق تبهAğtəpəHacıtərxanlılar tərəfindən "Aqtübə" ("Ağ təpə" yerli ləhcədə Axtüpə kimi səslənir) adı ilə salınıb, ruslar rəsmi Axtubinsk yazıbBelqorodآقسراAqsara (Ağsara)Belqorodun türk dillərinə Aqsara (Ağsara) kimi tərcüməsi Lazar Budaqovun lüğətində qeyd olunmuşdurBeslanبک آصلانBəyaslan (Bəy Aslan) [bəslan]Şəhərin adı yerli müsəlman-osetinlərindən dağaur tayfalı dərəbəy olan Beslan Tulatovun (Беслан Тулатов) adını daşıyır. Bu ad "Bəy Aslan" (بک آصلان) sözlərinin birləşməsidir, qısaldılaraq Bəslan şəklini almışdırBlaqodarnıyسولدوزSulduzKöçəri Monqol-Tatar tayfaları Soldus şəklində deyirdi {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170419101556/http://www.skunb.ru/downloads/kray/blagodarnoe.pdfBudyonnovskКарабаглыhttp://elib.shpl.ru/ru/nodes/20264-vyp-61-stavropolskaya-guberniya-po-svedeniyam-1873-goda-stavropol-1874#mode/inspect/page/13/zoom/6 Arxivləşdirilib 2016-04-05 at the Wayback Machine Св. Крестъ (по армянски Карабаглы)QarabağlıŞəhər Macar adı ilə Xəzərlər tərəfindən salınıb, bu adla Dərbəndnamədə, İbn Bətutə tərəfindən və digər mənbələrdə qeyd olmuşdur; ruslar buranı Starıye Macarı (Köhnə Macarı) qeyd edirdilər. 1799-cu ildə rus çarı fərqli yerlərdən (İran, Dərbənd) erməniləri toplayaraq bu şəhərdə məskənləşdirdi və şəhərə 2 rəsmi ad qoyuldu: Svyatoy Krest ("Müqəddəs Xaç", Св. Крест, Святой Крест, Креста Святого) və Qarabağlı (Карабаглы). Başqa məlumata görə yerli camaat bu şəhəri Qarabağlı deyirdilər, ermənicə adı isə Surb Xaç olmuşdur.Исторические сочинения Дагестана на тюркских языках, Оразаев, 2003 Daha sonra ermənilər əsksəriyyətə dönüb və onlara öz erməni məhkəmə sistemini istifadə etməyi icazəsi verilibÇeçenistanچچنیستان ، میچغیزÇeçənstan (Çeçənistan), MıçığızÇelyabinskچلبىÇələbiindiki zaman türk dillərində olan adı (Siləbe, Çiləbe, Çeləbi, Şelepi) və tarixi əsl adı. Rus dili Çelyabı və Çelyaba kimi tələffüz olunurdu. Əslən Başqırd şəhəri kimi salınıbÇerkesskبطال پاشاBattalpaşaÇervlyonnayaاوراز قلعهOrazqalaГ. М.-Р. Оразаев, Исторические сочинения Дагестана на тюркских языках, Махачкала, 2003Dalnereçenskإيمانİman1972-ci ildəDərbəndدمورقپوDəmirqapıyerli ləhcədə Dəmirqapu (Dimürqapu, Temirqapu) da deyilirDimitrovqradМелекессMələkəsmələk sözü ilə əlaqəlidir, tarixən çuvaş-tatar kəndi olubСНМ Самарской губ., на 1910 г.https://istmat.org/files/uploads/59897/spisok_naselyonnyh_mest_samarskoy_gubernii_1910.pdfDnepr çayıاوزی صوییÖzü suyuDon çayıتنTinEndireyاندیریƏndirəy (Əndəri)GelencikكلنجكGələncikGeorgiyevskگوم قَلْعَهGümqalaHəştərxanحاجی ترخانHacı Tərxan (Hacıtərxan)indi işlənən Həştərxan sözü Hacı Tərxan sözündən qısaltmadırKaluqaقالوغاQaluğaən qədimi mənbələrdə Xəzər dilində Xoloqa (oğrular yığnağı) adı ilə keçir, daha sonra rusca Kaluqa (Qaluğa)Kama çayıچولمانÇolmanKamışınQamışlıyerli adıKislovodskНарсанаNarsanayerli türk ləhcələrində (qaraçay, balqar) olan adıПоспелов, 2008 (231). Bu, şəhərin orijinal adıdır və Narzan suyu ilə əlaqəlidir (şəhərdə Narzan mənbələri çox idi), ruslar bu suya "кислая вода" (turş su) dediyinə görə şəhərin adını da Кисловодск olaraq dəyişdirdilərKizlyarقزلر ، قِزْلَرْ قَلْعَه ، قیزلار قالاQızlar, QızlarqalaKızılQızıl, KəmbəltirTıva dilində "qırmızı" anlamında Kommunizm ilə əlaqəlidir, əvvəlki adı Kəm-Bəltir (, yəni "çaylar qovşağı") olubKostekکؤسْتِک ، کوستکKöstəkKrasnodarГадендарQadındar (Qadındərə)Sovet vaxtından Krasnodar adlanan bu şəhər Qarasun adlı çaylar arasında olan yerdə Çar Rusiyası vaxtı Yekaterinodar adlanırdıhttps://t.me/khariteh/78 Город Краснодар был построен на урочище "Карасунский Кут". Карасун — это в прошлом река, а ныне цепь озёр, Кут с укр. переводится как "угол", Rusiyadan əvvəl isə yerli türk tayfaları buna Qadendar deyirlər, bu şəhərin adı yerli erməni camaatı - Hemşinlilərin Canik ləhcəsində qalıb, Qadendar adı deyilənə görə Qadın və Dar (və ya Dərə) sözlərindən əmələ gəlibнастоящее название города Краснодар - Гадендар

https://t.me/khariteh/285Krasnodar diyarıقوبانQubanbu diyarın yerində tarixi xəritələrdə Bələdiköy (avropa mənbələrində: Beledi-Kevi, Belettecoi, Boletacoi; rus mənbələrində: Беледе-Кеви, Болете-Кой) adlı şəhər yerləşirdihttps://t.me/khariteh/81 Краснодар был заложен на месте прошлом мусульманского поселения (о чём говорят полумесяцы к символу города) Beledi-Kevi или Belettecoi или BoletacoiKrasnoyarskКызыл-ярQızılyar (Qızıl Yar)Kuban çayıقومانQumanKuma çayıگوموGümüKurcinovoXurcunobaadı yerli türk dillərindən (Qaraçay-balkar) Azərbaycan dilindəki eyni mənası ilə xurcun sözündən gəlir, ad öz relyefinə görə verilibQolovinka (Soçi)صو باشیSubaşı (Su Başı)Qorno-AltayskUlalu (Ulala, Ululu)şəhərin yerli və əsl adı, ad "Ulu" ("böyük") sözü ilə əlaqəlidirQroznıСуюнчь-кһалаА. В. Старчевский, Кавказский толмач, Санкт-Петербург, 1891Söyüncqala (Sevincqala)Mahaçqalaانجی قلعهİnciqala, UnçuqalaOrijinal adı sırf ərəb hərflər ilə (türk ya fars deyil) və hərəkəsiz yazıldığına görə, bu söz fərqli oxuna bilər: Ancıqala, İnciqala, Unçuqala və s.https://www.google.ru/books/edition/Tarikhi_Derbend_name_s_9_i͡u_prilozhen/WoZ6OyfqPlMC?hl=ru&gbpv=1&dq=анджи&pg=PA43&printsec=frontcover Tarixi Dərbəndnamə (s.43) Mirzə Kazım bəy bunu İnci () kimi oxuyurdu.https://www.google.ru/books/edition/Derbend_Nâmeh/La09AAAAYAAJ?hl=ru&gbpv=1&dq=Дербенд-наме&printsec=frontcover Rus müəlifləri bu şəhəri un ilə əlaqələndirərək yerlilər tərəfindən adını Unçuqala () dediyini qeyd edirdilər və bunun səbəbini bu qalanın Qafqaz mövqesində əsas ərzaq məntəqəsi olduğunu bildirirdilər.https://www.google.ru/books/edition/Сборник_материалов_дл/eB7VAAAAMAAJ?hl=ru&gbpv=1&dq=анджи-кала&pg=RA7-PA10&printsec=frontcoverhttps://www.google.ru/books/edition/Putevoditel_po_Kavkazu/70wEAAAAYAAJ?hl=ru&gbpv=1&dq=анджи-кала&pg=RA1-PA418&printsec=frontcoverhttps://www.google.ru/books/edition/Putevoditel_po_Kavkazu/70wEAAAAYAAJ?hl=ru&gbpv=1&dq=анджи-кала&pg=RA1-PA418&printsec=frontcoverhttps://www.google.ru/books/edition/Сборник_статистическ/2HxJAAAAYAAJ?hl=ru&gbpv=1&dq=анджи-кала&pg=RA3-PA4&printsec=frontcoverhttps://www.google.ru/books/edition/Pamiatnaia_knizhka_Dagestanskoi_oblasti/MUoEAAAAYAAJ?hl=ru&gbpv=1&dq=анджи-кала&pg=PA159&printsec=frontcoverhttps://www.google.ru/books/edition/Извѣстія_Кавказскаго/1wDxAAAAMAAJ?hl=ru&gbpv=1&bsq=анджи-кала&dq=анджи-кала&printsec=frontcoverhttps://www.google.ru/books/edition/Сборник_статистическ/2HxJAAAAYAAJ?hl=ru&gbpv=1&dq=анджи+петровское&pg=RA3-PA4&printsec=frontcoverRus İmperiyası vaxtı rusca Petrovsk, Sovet dönəmindən bəri isə Maxaçkala adlanırMamaykaمامای قلعهMamayqalaMoskvaمسکو ، مسقوMəsko (Məskəv, Məskov), Mosqu (Masqo, Mosqov, Masqov)NalçikنعلجقNalcıqNaurskayaНевре, НоврNevrəÇeçenistan hökuməti rəsmi olaraq Naurskayanın adını Nevrə olaraq dəyişdihttps://grozny-news.net/society/2024/10/02/183020.htmlNefteyuqanskYuğantarixi adıNovokuznetskАба-ТураAba-Turaşorca, xakasca, altayca və başqa yerli türk tayfarının dillərində yerli adıhttp://tili.tadarlar.ru/tadar/rus-shor.html   От Мысков до Новокузнецка. Томазақтаң Аба-тура четтиреhttps://books.google.az/books?id=5iL_AgAAQBAJ&lpg=PA240&ots=klWhC-KlZH&dq=%22аба-тура%22&hl=ru&pg=PA240#v=onepage&q&f=false   Аба-Тура Кузнецкhttp://altai-mountains.ru/articles/?idnews=4051   Алтайцы до сих пор называют Томск Том-тура (букв.: город на реке Томь), Кузнецк — Аба-тура (поселение абинцев), Бийск — Jаш-тура (искажённое от Таш-тура — букв.: город из камня, то есть крепость)Novorossiyskصوغوجاق ، صوغوجقSoğucaqNuradilovoDavud-Otarköhnə yerli adı Davudotar olmuşdu sonra SSRI qəhrəmanı Nurpaşa Nürəddilovun şərəfinə Nürədilovo qoyulduOrenburqاورونبورغ ، اورنبورغOrunburğOrunburğ kimi qeyd olunur. Bəzi lüğətlərdi İngiqala (Инги-кала)Старчевский, Русский южно и средне-азиатский проводник переводчик, 1896 (s. 135) və Yeniyurd (جانكا ؟ цана цурт)Радлов, Опыт словаря тюркских наречий, том четвертый, 1911 (s.16) və Torğayqala (تورغاى)Радлов, Опыт словаря тюркских наречий, том третий, 1905 (s.1184)Будагов, Сравнительный словарь турецко-татарских наречий, том I, 1869 (s.577) kimi gedirPrimorsko-Axtarskاختر باختر ، اختار باختارAxtar-Baxtar (Axtarbaxtar, Axtər-Baxtər, Axtərbaxtər)Proxladnıاوزون قلاUzunqalaPyatiqorskБештауBeşdağ (Beşdağı)əsl adı (Beştau — beş dağ) rus dilinə tərcümə olunubRusiya، Әрәсеј روس ، روسیةRus (Urus), Rusiyet (Urusiyyet, Urusiyet, Urusyet, Rusyet), ƏrəseyRussiya köhnə mənbələrdə روسیة (Rusiyet, Urusiyyet, Urusiyet, Urusyet, Rusyet), روس (Urus, Rus)، Әрәсеј (Ərəsey)http://web2.anl.az:81/read/page.php?bibid=203052&pno=41  Dirilən adam, Mir Cəlal "Balşavet köpək uşağı… Bura da sizə Ərəsey-zad deyil ha, onu bilin!" kimi qeyd olunmuşdurSankt-Peterburq﴾فتيلبورك ﴿فيتيلبورك ، فـتيلبوركFitilbörkhttps://mnjurnal.az/az.php?go=190612pdf  Molla Nəsrəddin (orijinal nüsxə), Tiflis, 1906, № 12 (s.7 فـتيلبورك)https://mnjurnal.az/az.php?go=191419pdf  Molla Nəsrəddin (orijinal nüsxə), Tiflis, 1914, № 19 (s.6 فيتيلبورك)XX əsrin əvvəllərinə kimi azərbaycanlılar arasında bu şəhərə Fitilbörk deyilirdi və eyni şəkildə "Molla Nəsrəddin" jurnalında,http://calilbook.musigi-dunya.az/p/peterburg.html  Peterburq, Sankt-Peterburq… İstər "Molla Nəsrəddin" jurnalında çap edilmiş satirik teleqramlar içərisində, istərsə də yazıçının ayrı-ayrı personajlarının nitqində P. adına (bəzi mənbələrdə "Fitilbörk" şəklində) tez-tez təsadüf olunur. Cəlil Məmmədquluzadə,http://www.azerbaycandili.az/Synopsis/Download/3364/QULİYEVA%20ZÜLFİYYƏ%20BORİS%20QIZI.pdf  Ümumiyyətlə, C. Məmmədquluzadənin bədii əsərlərində və felyetonlarında rus və Avropa mənşəli toponimlər üslubi cəhətdən müxtəlif variantlarda verilmişdir. Məsələn, Rusiya/ Ruset/ Rusiyyə; Moskva /Moskov/Məskov ; Peterburq/Petroqrad/Fitilbörk; Firəngistan/Frəngistan/Fransa və s. Üzeyir Hacıbəyovhttp://anl.az/el/h/h001/h001004/mm002.htm  Ax gözəl Fitilbörk. Ey yerin behişti. Qurtar bizi bu cəhənnəmdən. və s. yazıçıların əsərlərində də görünürhttp://teref.az/arasdirma/73495-baki-milyonchusunun-rus-imperatoru-nikolayla-maraqli-serguzeshti-tarx.html  … Əlim hər yerdən üzüldü, başladım Fitilbörk küçələrində hərlənməyə.Saratovساری طاغSarıdağSarı dağ sözündənГеографические названия мира: Топонимический словарь. — М: АСТ. Поспелов Е. М. 2001.Словарь современных географических названий. — Екатеринбург: У-Фактория. Под общей редакцией акад. В. М. Котлякова. 2006.SarovСараклыч, Сары Кылыч, СаракличSarıqılınchəmçinin Rus mənbələrində bu yerdə XIV və ya XVII əsrdə dağıdılmış Sarı Qılınc şəhəri olduğu bildirilir, rus dilində Sarakliç (Сараклич)Коллектив авторов. "Саров — это мы!". — Саров: ООО "Риц", 2009. — 248 с., Sarıklıç (Сарыклыч)https://www.google.ru/books/edition/Саровская_пустынь/GP5NAAAAMAAJ?hl=ru&gbpv=1&dq=Сараклыч&pg=PP2&printsec=frontcover, Sarı Kılıç (Сары Кылыч)https://www.google.ru/books/edition/Полное_собрание_сочин/7VjrDwAAQBAJ?hl=ru&gbpv=1&dq=Сараклич&pg=PT862&printsec=frontcover şəkillərində qeyd olunmuşdur, tatar dilində adı Sarıqılıç gedirSelenqa𐰾𐰠𐰭𐰀Seləngə çayıqədimi mənbələrdə Seləngə adı ilə qeyd olunurДревнетюркский словарь, Ленинград, 1969 г. (стр. 465) "Seläŋä. Река Селенга"https://books.googleusercontent.com/books/content?req=AKW5QacLhSq3J5YJELrRrxRZ1iSBNVQe5Hoi958weNVAggP2EfP6kd7iRiTR6PTvsX3utQ70st0f0RmGFXqj0XUu1jYpOIaZvac3jDA-pc4AILYfzHtwwBnVWfnlIJygxtTZ8Yu4tloKj0xgqC6iAMB6oXajh-oDNKvnd2iUhp-0HHn3vGk_w_11IPoiv0Tc3c-HdEhRQv69NqCndHmZVIm9tKfEIsPdQr1C1slewXFoffyK0jk0jAgzpPoHHv9xx8SC1fzCW8by3g9v2iuzLFv2-jPMHLHdZ30NZhNqk8NkPb7Bl44F210 Опытъ словаря тюркскихъ нарѣчий (s.478)StavropolСарпульSarıpulQalmıq qaynaqlarına görə bu şəhər Qalmuq Moğolları tərəfindən Əfqanıstandakı Xəzəri Moğollarının mərkəzi olan Sarıpul (Sər-i Pul) şəhərinin şərəfinə qoyulubhttps://afghanistan.ru/doc/781.htmlSudjaصوجهSucaşəhərin adı "Su" və -ca kiçikləndirmə şəkilçisindən əmələ gəlir və türk-tatar mənşəlidirhttps://web.archive.org/web/20190126220739/http://old-kursk.ru/book/kk/kk006.htmlTaqanroqطيغانTayğanTmutarakanتومان ترخانTüməntərxan (Tümən-Tərxan)Tobolطوبول ، طبولTobul çayıAbdulla Tuqayın əlyazmasındaارتە برلەن قايناماقدە بو بازاز

ИРТӘ БЕРЛӘН КАЙНАМАКТА БУ БАЗАР…; yerli türk ləhcələrində (altay, teleut) Tobol, tatar dilində Tubıl, qazax və xakas dilində isə Tobıl deyilirTobolskطوبول ، طبولTobulAbdulla Tuqayın əlyazmasında; yerli türk ləhcələrində (altay, teleut) Tobol, tatar dilində Tubıl, qazax və xakas dilində isə Tobıl deyilirTolyattiТалјантTalyantyerli azərbaycanlıların dilində Talyant şəkilində tələffüz olunurUlyanovskСинбир, СимбирSinbir (Simbir)yazılışı Sinbir, deyilişi isə Simbir-dir, bunun səbəbi nb birləşməsi bütün hallarda mb kimi deyilməsidirUral çayıیایقYayıqyazılışı Cayıq deyilişi isə Yayıq kimi qeyd edilmişdir. Δάϊκος (Daykos) sözündən əmələ gələ bilər, amma Cerard Klosona görə bu Sarmatlar türkcəsindən gəlirClauson, Gerard (2005). Studies in Turkic and Mongolic Linguistics. pp. 75–76, 124. Və /ð/ ~ /j/ səs dəyişməsi türk dillərində hələ qeyd olunmamışdırGolden, Peter B. (1992) An Introduction to the History of Turkic Peoples. p. 155, Əslində bu səhvin səbəbi qazaxca və tatarca جایق (Cayıq) yazılması ola bilərVerxneuralskتال قلعهTalqala (Təlqala)Volqaعديل ، آطل ، اَتِل ، اتلEdil, Atiltarixi ən birinci orijinal şəkli اتل sözüdürhttps://t.me/khariteh/48 Махмуд Кашгари написал это слово с огласовками как اَتِل соотвественно произношение либо ÄTİL либо ATİL, Attila Xanın adı bu çayın şərəfinə qoyulubhttps://diletant.media/articles/45291582/  По одной из версий, имя Аттила произошло от исковерканного "Итиль" — древнего названия Волги.VolqoqradСара-чин, Сари-суSarıçin, Sarısuhəmçinin Sarıçin sözündən rusca Царицин (Sarisin) adlanırmış və qeyd edilir ki Sarı-Su da olar bilərНазвание свое город получил, по преданию, от рч. Царицы, на берегах которой во времена татарского владычества жила какая-то царица; вероятнее же, что в основании его лежат татарские слова "сари-су" (Желтая река) или "сара-чин" (желтый остров)Yeletsقره صوQarasu (Qara su)tarixi qaynaqlarda əski alınan türki-tatar yer adları unudulur və indiki zamanda rus adlarına dəyişdirilib: Ağkərman — Belqorod-Dnestrovski, Qarasu — Yelets, Sarqıl — Belaya Veja, Yayıq — Ural, Boqorodskoyehttps://web.archive.org/web/20190109062136/https://dspace.kpfu.ru/xmlui/bitstream/handle/net/103691/ITWPELLHR_59_63.pdf?sequence=1&isAllowed=yYenisey𐰚𐰢KəmВ. В. Радлов, Опыт словаря тюркских наречий, том второй, Санкт-Петербург, 1899 (s. 1202)ZamyanıZamyanZlatoustАлтынтамаҡAltındamaqbaşqurd kəndinin üstündə qurulmuşdur, ayrıca yerli ləhcələrdə Zalatağız deyilirZmeinoqorskİlan (İlan qalası)tarixi çin mənbələrində Çje-Lan kimi qeyd olunub, bu yerli türk ləhcələrində İlan sözüdür (məsələn, cılan, jılan və s.)Г р у м- Г р ж и м а й л о, Цит. соч., стр. 59.

"Стало быть, кыпчаки и на юге России появились не позже X в., хотя русские летописные данные сообщают о них только с 1055 года.1) Древнее их местожительство, согласно Юань-Чао-Ми-ши (Архимандрит Палладий — примечание к "Юань-Ши" в "Трудах членов Российской духовной миссии в Пекине", IV, стр. 249) было в Чжа-лянь-Чуань, т. е. в долине Чже-лянь — название, напоминающее и змеиную реку и змеиную гору, откуда Змеиногорск на Алтае)" -ovo, -ova, -yeva, -ovkaاوبا -obaŞimali Qafqazdakı yerli müsəlman kəndlərindəki -oba sözü rusca -ova, -yeva, -ovo, -ovka ilə əvəz olunur: Sabunoba — Sabnova, Xurcunoba — Kurcinovo, Dolaqoba — Dolakovo və s.

 Serbiya 
İndiki adıKöhnə dildə qeyd olunmuş adıTransliterasiyaQeydBela Palankaموسى پاشاMusapaşaXVI əsrdə bu məntəqə köhnəlmiş və çökmüş vəziyətdə idi və bunna sonra yerli vəli olan Musa Paşa tərəfindən daşdan Karvansara salındı. Bu karvansara bölgənin başqa karvansaralarından daha böyüklüyü və gözəlliyi ilə fərqli idi – içərisi Budadan dəvət olunmuş görkəm rəssam tərəfindən çəkilmişdir. Musa Paşa bu yeri gözəlləşdirdiyinə görə şəhərin adı onun şərəfinə qoyulduhttps://books.google.com/books?id=Z9whEAAAQBAJ Florian Riedler, The Balkan Route: Historical Transformations from Via Militaris to Autoput, Nenad Stefanov, isbn=978-3-11-061706-1Belqradدار الجہادDarülcihadDar-ül-Cihad Osmanlı dönəmində olan adı idi. Belqrad adının köhnə dildə tələffüzü Bələrğad/Bələğrad/Beliğrad (بلغراد) idiKladovoفتح الاسلامFəthülislam1524-cü ildə qurulduKraquyevatsقراغويفچه ، قراغيوفجه ، قراغويواچ ، غراغيوفچهQırağuyufca, Qırağuyufça, Qırağuyıvaçadı bu formalarda ən birinci 1476-cı ildə çəkilib, daha sonra sırbca adı qeyd olunubKruşevaçآلاجه حصارAlacahasar1454-də qoyulan adNovi Pazarيكى بازارYenibazarbütün dillərdə şəhərin adı (Novo-Trqovişte, Novi-Pazar, Novıy Bazar) "Yeni Bazar" kimi tərcümə olunurNovi SadوارادينVaradinJ. D. Kieffer və T. X. Bianchi fransızca lüğətlərində, şəhərin əsl adı macar mənşəlidirSerbiyaصرف ، صربSırf, SırbSmederevoسمندرهSəməndirəXV əsrdənSremski KarlovsiقارلویچهQarloviçəSubotiçaصوبوتقــهSubotqaadı çox dəyişdirilmişdi, avropa mənbələrində bu şəkillərdə qeyd olunur: Zabotka, Zabatka, Szabadka, SobotkaZrenyaninبشكلكBöyük Beşkələktarixi adı (Becskerek, Beckerek, Велики Бечкерек, Nagybecskerek)

 Suriya 
İndiki adıKöhnə dildə qeyd olunmuş adıTransliterasiyaQeydXaldeyaکلدانKəldanMesopotamiyaجزیرهCəzirə2 böyük arasında olduğuna görə ərəbcə Cəzirə ("ada") adlanıbLevantشامŞamPalmiraتدمير ، تدمرTədmirDictionnaire Turc — Français (1835) kitabında və xəritələrdə qeyd olunub. Tarixi mənbələrdə تدمر تَدمُرْ تدمير variantları yazılırdıSuriyaشامŞam

 Tacikistan 
İndiki adıKöhnə dildə qeyd olunmuş adıTransliterasiyaQeydBoxtarقورغان تپهQurğantəpə2018-ci ilə kimi tarixi adı Qurğan-Təpə olub, sonra farsca (tacikcə) ad verilibİstərövşənاورا تپهÖrətəpə2001-ci ilə kimi tarixi adı Örə-Təpə olub, sonra farsca (tacikcə) ad verilibVahdətیݣی‌ بازارYenibazar1936-cı ilə kimi tarixi adı Yeni-Bazar olub, indiki adı farscadır (tacikcə)İstiqlolتباشرTabaşar (Dağaşar)şəhərin birinci adı türk mənşəli olub

 Türkiyə 
Türkiyədə yerləşən və Azərbaycan dilindəki şəhər adlarındakı fərq bir çox hallarda sadəcə əlifba fərqilə bağlıdır (məsələn: Ankara — Anqara, Tokat — Toxat və s.)
İndiki adıKöhnə dildə qeyd olunmuş adıTransliterasiyaQeydAlanyaعلائیهƏlaiyyə (Əlaiyə)Kalonoros adlı bu qala 1221-ci ildə səlcuq oğuzu sultanı I Əlaəddin Keyqubad tərəfindən fəth edildi və şəhərin adı onun şərəfinə Əlaiyə qoyuldu. 1933-cü ildə Mustafa Kamal Atatürkə gələn teleqraf məktubunda şəhərin adı səhvən Alanya yazılmışdı, Mustafa Kamal bu adı daha gözəl avropasayağı düşünərək 1935-ci ildə şəhəri ziyarət edəndə rəsmi olaraq dəyişdi. (Qafqazdakı tarixi Alaniya ilə heç bir əlaqəsi yoxdur)Balıkəsirقره‌سى ، قراسىBalıqqəsr, Qarası (Qarəsi)şəhərin adı Balıq (köhnə türkcə şəhər deməkdir) və Qəsr sözlərindən törənmişdir, Köhnə adı Qarası (Qarəsi) idi və 1926-cı ildə Balıqqəsr () olduErol Tuncer (2002). "Osmanlı'dan günümüze seçimler, 1877–1999". Toplumsal Ekonomik Siyasal Araştırmalar Vakfı. ss. s. 302.KayseriقیصریQaysəri (Qeysəri)SinopسنابSinabTokatتوقاتToxatTrabzonطرابزونTırabızon (Tırabzon, Trabızon, Trabzon)

 Ukrayna 
Ukrayna ərazisi keçmişdə Rusiya imperiyası və SSRİ işğalı altında olduğuna görə çox adlar yerli dillərdən (əsasən türk adları) dəyişərək rusca qoyulur. Rusiya 2014-cü ildə Qırımı işğal etdikdən sonra rus adlandırmaları çoxalır, lakin Ukrayna 2016-cı ilin qanununa görə köhnə adları qaytarır:ru:Топонимы_Украины,_переименованные_в_ходе_декоммунизации
İndiki adıKöhnə dildə qeyd olunmuş adıTransliterasiyaQeydArmyanskOrabazarbir çox adları var: Orbazar, Orabazar, Ermənibazar, Yenibazar və s.Azov dəniziآزاق دَݣِزیAzaq dəniziBaxmaçBaxmactürk dillərində "baxma yeri" (başqa yerlərə baxmaq üçün rahat yer) deməkdirBelaqorskقاره صو بازارQarasubazarBöyük Qarasu çayının yaxınlığında yerləşən bazar-şəhərBerdyanskКутур-ОглыQoturoğluNoğay-Tatar əhalisi olan bu şəhərin birinci adı rusca Кутур-Оглы, ingiliscə isə Kutur-Ohla kimi qeyd olunubBerezanÖzübəy, Börü ÖzənБерезань // Большая советская энциклопедия : в 66 т. (65 т. и 1 доп.) / гл. ред. О. Ю. Шмидт. — М. : Советская энциклопедия, 1926–1947.Berislav قاضی كرمان ، غازى كرمانQazikirman (Qazıkirman)1784-cü ilə kimi Qazıkirman, Qazikirman kimi tanınırdıBessarabiyaبوجاقBucaqBucaq Moldovanın cənubu və Ukraynanın Odessa vilayyətinin qərb hissəsindən ibarət tarixi bölgədir. Lazar Budaqovun lüğətində və 1876-cı ilin Турецкий собеседник kitabında Bessarabiya sözünün tərcüməsi kimi yazılıbBilakamyanskانكرمانİnkirmanRuslar Belokamensk olaraq dəyişdirmişdilər, amma 1991-ci ildə tarixi adı qaytarıldıBilhorod-Dnistrovskiآق كرمانAğkirmanən geci XV əsrdən Aqkerman (Ağkerman) adını daşıyır, 1944-cü ildən ruslar adını Belqorod-Dnestrovski deyə dəyişsə də, yerli ukran camaatı yenə də Akerman (Акерман) adını işlədirÇerkasıÇərkəz-Kirman, ÇerikişiÖvliyə Çələbi Səyahətnamə kitabında bu şəhəri Çərkəz adlı bir satqın mürtəd Tatar saldığını və bu səbəbdən adı Çərkəz-Kirman olduğunu deyir. Başqa fikirə görə Çerkası sözü Çəri (چری, yeniçeri sözündəki kimi) və Kişi (کشی) sözlərindən gəlməsi ehtimal olunurЗнойко А. П. Мифы Киевской земли и действия стародавние. К.: Молодь, 1989, стр. 284.ÇerniqovКараджарQaracar"Cəfər Tarixi" (Джагфар Тарихы) kitabında Qaracar kimi qeyd olunur, şəhərin tanınmış abidəsi qara məzardır (черная могила)Çornıy Lesقره آغاجQaraağacКарта Украины с изображением реки Днепр с притоками и размещёнными на них крепостями (вторая половина XVII — первая половина XVIII вв.)Dnepr çayıاوزیÖzü çayıDnepr (şəhər)قوداق ،https://papacoma.narod.ru/maps/turki_zannoni.htm 

Фрагменты карт северо-западного Причерноморья

из коллекции Риччи ЗаннониقودقQudaqtarixi mənbələrə görə Yekaterinoslav (indiki Dnipro, Dnepr) şəhəri köhnə rusca Кодакъ (Койдакъ, Кудакъ, Гудакъ) adlanan tatar yaşayış məntəqəsinin üstündə tikilibhttps://www.google.ru/books/edition/Zemlټia_i_lټiudi_t_8_Indīټia_i_Indo/UPsWAAAAYAAJ?hl=ru&gbpv=1&dq=Койдакъ+татарски&pg=PA841&printsec=frontcover, 1785-ci ildən Yekaterinoslav adı qoyulubhttps://www.google.ru/books/edition/Запорожье_в_остатках/N-fTAAAAMAAJ?hl=ru&gbpv=1&dq=Кодакъ+название&pg=PA47&printsec=frontcover. Sözün kökü türk dillərindən mıxhttps://www.google.ru/books/edition/Вольности_запорожски/2q5SAvOrFy0C?hl=ru&gbpv=1&dq=Кодакъ+название&pg=PA38&printsec=frontcover və ya meşəhttps://www.google.ru/books/edition/Сказанія_о_населенных/x0BOAAAAcAAJ?hl=ru&gbpv=1&dq=Койдакъ+название&pg=PA512&printsec=frontcover deməkdir. Polyak mənbəsinə görə Kudak (şəhərin polyakca adı) "qoymaq" feilindən yaranırhttps://bibliotekatatarska.pl/wp-content/uploads/2021/09/aksak-korsak.pdf Istnieje domniemanie, że jej pochodzenie, wcześniej Kodak, jest turkijskie: od czasownika koymak, któreznaczy kłaść.. Vikipediya məqaləsinə görə qırımtatarca Köy və Dağ sözlərindən yaranıb, lakin heç bir mənbədə o şəkildə qeyd olunmayıb. Avropa mənbələrində Kudack, Kudak, Kodac şəkillərində qeyd olunubDnestr﴾طورله ﴿طورلاTurlatarixi xəritələrdə və lüğətlərdəFeodosiyaکفهKəfəİvano-FrankovskТаслы СагьарDaşlışəhər (Daşlı Şəhər)yerli türkdilli tayfanın (Qaraylar, Kəraimlər) dediyi ad, yerli ləhcələrdə Taşlı Şahar və Taslı Sahar deyilirSłownik karaimsko-rosyjsko-polski. Wydawnictwo "Russkij Jazyk". Bednarczuk, L. (1976) (s.684)İzmailاسماعيلİsmayılOsmanlı Sədrəzzamı Ayaşlı İsmayıl Paşanın adından gəlirЭвлия Челеби. Книга путешествия: (Извлечения из сочинения турецкого путешественника XVII века): Перевод и комментарии. Вып. 1: Земли Молдавии и Украины / Институт народов Азии АН СССР. — М.: ИВЛ, 1961. — (Памятники литературы народов Востока. Переводы. VI)., 1772-ci ilin Rizzi Zannoni xəritəsində tam adı اوردوی اسماعیل میرزا (Ordu-i İsmayıl Mirzə) kimi yazılıbİzyumاوزومÜzümorijinal adıСловарь української мови / Упор. з дод. влас. матеріалу Б. Грінченко : в 4-х т. — К. : Вид-во Академії наук Української РСР, 1958. Том 3, ст. 46. Дата обращения: 22 октября 2018. Архивировано 22 октября 2018 года.Jovtıye Vodıصاری صوSarısuКарта Украины с изображением реки Днепр с притоками и размещёнными на них крепостями (вторая половина XVII — первая половина XVIII вв.)Kaxovkaاسلام كرمانİslamkirmanXV əsrdə İslam-Kirman adı ilə Qırım Tatarları tərəfindən salınıbХерсонская губерния // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890–1907.KalmiusБӱйӱк ӦзенBöyük Özənorijinal adıKamyanskeطاشلقDaşlıqşəhər adı yerli türk dillərindən Ukrain (Кам’янське) və Rus (Каменское) dillərinə hərfi tərcümə olunubСкальковский, А. А. Болгарские колонии в Бесарабии и Новороссийском крае. Статистический очерк. Одесса, 1848, с. 52–53KerçكرشGirişKiliyaكيلىKiliMonqol-Tatar və daha sonra Osmanlı qalasıKinburnقل بورنQılburunorijinal adıKirovskooyeاسلام تركİslam-Tərəkoriginal adı və Ukrayna qanununa görə indiki adıKiyevکييفKiyifKrasnoqvardeyskКурман-КемельчиQurmanböyük ehtimal "qurumayan" sözündən qısaltmadır"Красногвардійське, Красногвардійський район, Кримська область". Історія міст і сіл Української РСРKrasnoperekopskYeniqapı (Yeni Qapı)ukraincə Яни Капу (Yanı Kapu), qırımtatarca Yañı QapıKremençuqKirmancıq1471-ci ildə bu qala (kirman) balaca olduğuna görə Kermancıq (yerli ləhcədə Kermənçük) adını vermişlərKrımقریمQırımtarixi yazılışı Qırımdır, bu bütün əbcəddə yazılan mənbələrdə belədir (قریم), lakin latın əlifbasında da Qırım yazılması doğrudurKrım yarımadasıقریم آطه‌سیQırım AdasıTənzimat dönəminə qədər (XIX əsrin ikinci yarısı) bütün türki-müsəlman dünyasında Qırım Yarımadası işlənən yeganə termin "Qırım Adası" (قریم آطه‌سی) olub, daha sonra Qırım şibhə cəzirəsi, Qırım yarımadası kimi sözlər avropa dillərində çevirilib, həm də kemçişdə Qırımın ada olması səbəbdirhttps://t.me/khariteh/87 На всех тюркских картах Крымский Полуостров всегда означался как قريم آطه‌سی Кърым Адасы Qırım Adası, что переводится как Остров Крым или Крымский ОстровQorlivkaBayraq, Böyrəkşəhər türk-tatar kəndinin üstündə qurulub, rus dilində Qosudarev-Buyerak kimi qeyd olmuşdur və bu əsli Bayraq və ya Böyrək olması ehtimal olunurLeninoیدی قوییYeddiquyubu adı həm də ruslar hərfi tərcümə edim Семь Колодезей adlandırırdı, lakin 1957-ci ildə Vladimir Leninin şərəfinə Lenino qoyuldu. Ukrain qanununa görə bu şəhərin adı Єди-Кую gedirLvovلیووف ، الووİlvov, Livofən köhnə yazılışı 1680-ci ildə İlvov kimi qeyd olunubLinguarum Orientalum Turcicæ, Arabicæ, Persicæ, 1680 (Grammaticæ Turcicæ) (s.19), Livof şəkilində 1918-cə qeyd olunubMariupolبالى صيرهBalısıra1577-ci ildə Aldı Gəray tərəfindən tikilib (rus mənbəsində Bolı-Saray yazılıb)Новосельский А. А. Борьба Московского государства с татарами в первой половине XVII века. М.;Л.: АН СССР, 1948 (s.33), Qırımtatar Noğaylarının qalası olub, XVII əsrdə işlənən addırhttps://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/2787662 Evliya Çelebi Seyahatnamesi’nde 1641–1642 Azak Seferi 1641–1642 Azov Expedition in Evliya Çelebi’s Travelbook Mücahit Orkun İKİNCİ, ayrıca tarixi mənbələrdə Balısaray (Балы-Сарай), Balısara kimi adlar işlənilib rusca Belosaray (Белосарай, Бѣлосарай) sözü qeyd olunub, avropa mənbələrində Bolestra kimi dəyişib, avropa müəlifləri öz dillərinə بالى صيره sözünü Balisera kimi də transkripsiya edirdilərhttps://www.google.no/books/edition/Черноморье/gRUqv51XAgEC?hl=ru&gbpv=1&dq=Balisera&pg=PA212&printsec=frontcoverMelitopolКъызлыйарQızlıyaryerli əhali Qızlıyar adlandırırSłownik Karaimsko-rosyjsko-polski, Moskwa, 1974 (p.684)Nikolayevحمامی ویتولدVitoldhamamı (Vitold Hamamı)Qərb mənbələrində: Withold Hammami (və səhvən Withold Hamani), rusca köhnə adı Витольд-Гаммани (Витольд–Хамами) və qısaca Витовка olub. Şəhər Vitold adlı Litva kralının şəhərinə qoyulub, Tatarlar (Osmanlı) və Böyük Litva knyazlığı ilə sərhəd keçid məntəqəsi olduğuna görə hamı yuyunub hamam qəbul etməli idihttps://www.oldmapsonline.org/en/Kazakhstan?gid=4f2b8ff6-7fd9-400d-a660-d6e54aa23cd3#position=9.3963/46.9759/31.994&year=1772http://bazar.nikolaev.ua/content/откуда-витовка-пошла  Откуда Витовка пошла?NijneqorskiسیّدلرSeyidlər1944-cü ildə Qırımtatar sürgünü ilə əlaqəli adı Nijneqorski olduNova Kaxovkaطغان كچيدى ، طغان كچدىDoğankeçidiQazıkirman (Berislav) və İsmankirman (Kaxovka) şəhərlərinin girişində olan Sərhəd Keçid Məntəqəsi idi. Adı Türkcə "Doğan" (şahin, tərlan, qızılquş) və latınca "Dogana" (gömrük) sözlərin bənzərliyi və "keçid" sözündən törənmişdirOçakovاوزیÖzüÖzü çayı ilə səhv salmamaq üçün Özüqala və Özü qalası kimi də qeyd olunurOdessaخواجه بک ، قوجه بکXocabəy, Qocabəymüsəlman xəritələrində olan ən yayılmış ad خواجه بک (Xocabəy) sözüdür. Avropa mənbələrində həm də Qoçubəy (Koczubi, Кочубей) yazılırdıOdessa vilayətiیدیصـٰان ، یدیصانhttps://shron3.chtyvo.org.ua/Sereda_Oleksandr/Osmansko-ukrainske_stepove_porubizhzhia_v_osmansko-turetskykh_dzherelakh_XVIII_st.pdf? Олександр Середа ОСМАНСЬКО-УКРАЇНСЬКЕ СТЕПОВЕ ПОРУЫЖЖЯ в османсько-турецьких джерелах XVIII ст.YedisanYedisan bölgəsi Turla (Dnestr) və Özü (Dnepr) çaylarının arasında bölgə olub və Xocabəy (Odessa) və Özüqala (Oçakov) şəhərləri onun ərazisində idi. İndiki Ukraynanı inzibati bölünməsinə görə Odessa və Nikolayev vilayətlərində yerləşirPerekopاور قپوOrqapı (Or qapı)PervomayskiCurçı1944-cü ildə Qırımtatar sürgünü ilə əlaqəliPriazovyeکوچک نوغایKiçik Noğaybir çox xəritələrdəPodolyeیدیصـٰان ، یدیصانYedisanYedisan bölgəsi Turla (Dnestr) və Özü (Dnepr) çaylarının arasında bölgə olub və Xocabəy (Odessa) və Özüqala (Oçakov) şəhərləri onun ərazisində idi. İndiki Ukraynanı inzibati bölünməsinə görə Odessa və Nikolayev vilayətlərində yerləşirRazdolnoyeآقشیخAğşeyh1944-cü ildə Qırımtatar sürgünü ilə əlaqəliSakiSaqoriginal adı, yaxındakı gölün şərəfinə qoyulub, Saqı türk dillərində "torba" demək imişПоспелов, 2002, с. 361., və ya qədimdə bu yerdə yaşayan Sak xalqının şərəfinəКуклина И. В. Этногеография Скифии по античным источникам. — Л., 1985. — С. 112.:Saksahan çayıصقصغانSağsağan çayıorijinal adı çağatay dilindəndir və Sağsağan quşunun şərəfinə qoyulubSevastopolآق‌دیار ، آق‌یارAğyar, AğdiyarQırımtatar dilində Aqyar, Qırımçaq dilində Axyar (Ахйар), Kəraim dilində Aqyar (Акъйар), Osmanlı dilində Aqyar (آق‌یار) kimi gedir, rusca keçmiş adı Axtiar (Ахтиар, Ахтіаръ) idi, bu ad türkdilli mənbələrdə آق‌دیار Ağdiyar kimi qeyd olunmuşdurSimferopolآق مسجدAğməscidQırımtatar dilində Aqmescit, Qırımçaq dilində Axmeç (Ахмеч), Kəraim dilində Aqmecid (Акъмэджид), Osmanlı dilində Aqməcsid (آق مسجد) kimi gedirSlovyanskطورTor1784-cü ilər kimi, adı yolların birləşməsinə görə (Rusiya tərəfindən Ukraynaya keçmə yollar) Tor ola bilərSlovyanske﴾شيرين ﴿شرينŞirin (Slavyan Şirin)1945-ci ilə kimiSovetskiİçki1944-cü ildə Qırımtatar sürgünü ilə əlaqəliUkraynaقزاقQazaqdalınca adətən "vilayəti" (قزاق ولايتـی) sözü əlavə olunurXarkovخارقوفXarqofköhnə yazılışı"Azərbaycan" qəzeti, 23 may 1919-cu il, nömrǝ 186XersonСары-КерменSarıkirmanköhnə adı Sarı Kirman olub, ayrıca, Xersonun köhnə dildə yazılışı Kirsun (کرسون ، کرصون) idiXotınخوتینXotunyazılışı Övliya Çələbi tərəfindən qeyd edilmişhttps://archive.org/details/evliyaelebisey05evliuoft/page/264/mode/2up tələffüzü isə Antonio ÇadırğıDizionario Italiano e Turco, Milano, 1834YevpatoriyaكوزلوGözlevböyük ehtimal "gözəl ev" sözlərinin biləşməsidirBrutzkus, Julius (1944). "The Khazar Origin of Ancient Kiev", Slavonic and East European Review, p. 118Zmeinı adasıایلان آطه‌ ، ایلان آطه‌سیİlanada, İlan adasıƏsl adı "İlanada" və ya İlan adası olub və sonradan rus dilinə tərcümə olunub, hətta avropa mənbələrində "İlanada" yazılıbhttps://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/5/5a/Delineatio_generalis_Camporum_Desertorum_vulgo_Ukraina_%281648%29.jpg  (cənub yuxarıda göstərilib)

 Vatikan 
İndiki adıKöhnə dildə qeyd olunmuş adıTransliterasiyaQeydMüqəddəs Pyotr bazilikasıBazilika fərqli mənbələrdə:Alexandre Handjéri, Dictionnaire Français — Arabe — Persan et Turc, Moscou, 1840 (s.231)Dictionnairre Français-Turc, 1905Kitab-i ləhcə əl-məani-i əl-Ceymis Redhaus əl-İngilizi, 1911 (s.65) Səlatin Kilsəsi (سلاطين كليساسى), Kilsə-i Sultani (كليساى سلطانى), Böyük Kilsə (بیوك كليىسا), Hökmdar sarayı (حکمدار سرایی), Divan (دیوان), Mühakimə (محکمه) deyə yazılıb. Pyotr isə Petrus (پتروس) olub. Bu kilsəyə həm də günbəzinin başında olan qızıl yumru şara görə Qızılalma deyirlərTürki Lüğət, Lazar Budaqov, 1869Papa dövlətiپاپالقPapalıq752-ci ildən 1848 kimi olan dövləti Status Pontificius kimi adlanırdı, bunun hərfi tərcüməsi Papanın Dövləti deməkdir, lakin türk dillərində sadəcə Papalıq deyirdilərVatikanپاپا قپوسیPapa Qapısı (Papaqapısı)Rîm Pāpā Qapūsi (Rim Papa Qapısı) kimi qeyd olunurAlexandre Handjéri, Dictionnaire Français — Arabe — Persan et Turc, Moscou, 1841 (s.743)

 Yaponiya 
İndiki adıKöhnə dildə qeyd olunmuş adıTransliterasiyaQeydTokioﻁﻮﻜﻳﻭTokyoTō qalın heca, kyō isə incə heca olmaqla tarixi və müasir yazılarda ﻁﻮﻜﻳﻭ kimi yazılırhttps://d35fbhjemrkr2a.cloudfront.net/Images/Shop/7/Product/9818/400/a87449fc18534d03bd21eb061d7521ee.jpghttps://tokyocamii.org/ar/حول-جامع-طوكيو/https://d35fbhjemrkr2a.cloudfront.net/Images/Shop/204/Product/21777/400/b6d6c248612247a3b786edadc1ee8569.jpg. İndiki rəsmi Azərbaycan dilində üçhecalı Tokio (To-ki-o) yazılışı sözü əslində ikihecalı (To-kyo / To-kö) olduğuna görə səhvdir, Azərbaycan dilinə rusca Токио sözü eyni şəkildə daxil olmuşdurYaponiyaجابرقا ، ،ژاپون ، ژاپن ، یاپونیا ، جابون ، جاوونJapon, Yaponya (Yaponiya), Cabun (Cavun), CabarqaYaponiya üçün işlənən ən qədim söz – Cabarqa (جابرقا) Mahmud Qaşğarlı Divanü Lüğat-it-Türk-dəki xəritədə qeyd etmişdir və bu dünya tarixində Yaponiyanın ən birinci xəritəsi olmuşdur, Cabarqa çincə日本國 /rìběnguó/ Jibenqo ("Yapon ölkəsi") sözündən gəlir. Daha sonrakı lüğətlərdə Japon (ژاپون ، ژاپن) sözü böyük ehtimal farscadan (və ora fransızcadan) və XIX–XX əsrlərdə latın və rus dillərindən یاپونیا (Yaponiya, Yaponya, Yaponia) sözü işlənilir. Ayrıca, Azərbaycan XX əsrə kimi dilində Cavun ~ Cabun (جابون ، جاوون) sözü Yaponiyaya aid sözlərdə istifadə olunurdu (adətən ipəkqurdları üçün)https://play.google.com/books/reader?id=f4gyAQAAMAAJ&pg=GBS.PA22&hl=ru Объяснительный словарь татарских, грузинских и армянских слов, вошедших в матеріалы для изученія экономическаго быта государственных крестьян Закавказскаго края, С. П Зелинскій, 1889 г.

 Yunanıstan 
Yunanıstan dövləti Osmanlı imperiyasından 1830-cu illərdə Avropa dövlətləri və Russsiya köməyi ilə müstəqillik əldə edən kimi yer adlarını dəyişmə siyasətini başladı. Müasir Yunanıstan ərazisi liqvistik və etnik cəhətdən tarix boyu çox fərqli və rəngarəng olsa daZacharia, Katerina (2012). Hellenisms: culture, identity, and ethnicity from antiquity to modernity. Martinus Nijhoff Publishers. pp. 230–233. ISBN 9789004221529., yunan millətçiləri bütün (istisna olmayaraq)Zacharia, Katerina (2012). Hellenisms: culture, identity, and ethnicity from antiquity to modernity. Martinus Nijhoff Publishers. pp. 230–233. ISBN 9789004221529. slavyan, roman (aroman, frəng, italyan), alban, türk (həmçinin ancaq Türkiyə türkcəsinin əcdadı olan Osmanlı türkcəsi deyil, qədimi türk tayfalarının (məsələn bulqar, avar türklərinin) toponimləri də daxildir. Ayrıca türkcədən keçən ərəb, fars və qarışıq türk-ərəb-fars toponimləri də) yer adlarına yunancaya rəsmi olaraq dəyişdi.Zacharia, Katerina (2012). Hellenisms: culture, identity, and ethnicity from antiquity to modernity. Martinus Nijhoff Publishers. pp. 230–233. ISBN 9789004221529. 1830-cu ildən başlayaraq son yer adları dəyişikləri 1998-ci ildə baş verdi və bu bütün Yunanıstanın yer adlarının yarısını əhatə etməkdədir.Zacharia, Katerina (2012). Hellenisms: culture, identity, and ethnicity from antiquity to modernity. Martinus Nijhoff Publishers. pp. 230–233. ISBN 9789004221529. 1913–1996 illər arası 4413 yer (şəhər, qəsəbə, kənd v s.) adı dəyişdirildi. Buna əlavə olaraq, köhnə yer adlarını işlədən (şifahi və yazılı) şəxslər qanuna görə mənsuliyyətə cəlb olunurlar.Tsitselikis, Konstantinos (2012). Old and New Islam in Greece: From Historical Minorities to Immigrant Newcomers. Martinus Nijhoff Publishers. p. 50. ISBN 9789004221529.Whitman, Lois (1990). Destroying Ethnic Identity: The Turks of Greece. Human Rights Watch. p. 1. ISBN 9780929692708. Since 1977, all Turkish village names have been changed to Greek names; it is forbidden to use Turkish names for official purposes, on pain of fines or imprisonment. In addition, giving the Turkish name in parentheses following the Greek name is not allowed. The Minority Rights Group, Minorities in the Balkans, op. cit., page 33. 2005-ci ildə yazılan Yunanıstandakı ad dəyişiklərini qeyd edən siyahı son dəyişiyi 1994-cü ilə aid edir
İndiki adıKöhnə dildə qeyd olunmuş adıTransliterasiyaQeydAfinaآتنە ، آطنەAtina, AtinəOrijinal Αθήνα sözündəki θ hərfi rus dilinə Ф şəklində işlənilir, lakin tarixi Azərbaycan yazılarında o səsi t (ت ya ط) əvəz edirAleksandrupolisدده آغاجDədə Ağac (Dədəağac)EvbeyaComplementum thesauri linguarum orientalium, seu onomasticum latino-turcico-arabico-persicum, Vienna, 1687 (s. 484)ا‏ڪري بوزƏyribozKefaliniyaكفالونيه ، سفالونیKefaloniyə, SəfaloniSəfaloni və Kefaloniyə (Kefaloniyyə) şəkillərində istifadə olunubKerkiraکرفوزKörfüzKritگريدKirid (Girid)LesbosمدللیMidilliadların ikisi də yunancadır, lakin Midilli (Mytilene Μυτιλήνη) tarixi daha çox işlənilir, bunun səbəbi مدللی sözün türkmənşəli sayılması ola bilər (yəni -li'ni şəkilçi saymışlar) – مدللی (bütün mənbələrdə yazılışı eynidir) sözdə qoşalı ləm hərfi (ل) yan-yana durur (لل), bu hal ancaq ləm ilə qutarıb şəkilçi qoşulan halda yarana bilər, əks halda qoşa ləm deyil, bir ləmin üstündə şəddə olmalı idiNaksosنقشهNəqşəNestosQarasuOrestiasQumçiftliyiPireyAslan Limanı (Aslanlimanı, Aslanliman)tarix boyu işləndiyi adPeter Mackridge, Language and National Identity in Greece, 1766–1976, Oxford, 2009, p. 21.SalaminشلمیناŞələminəDictionnaire Turc — Français tome second (1837) kitabında 52-ci səhifədə yazılıbSalonikiسلانیكSəlanikSamosشامشŞəmişDictionnaire Turc — Français tome second (1837) 8-ci səhifədə yazılıb. Müxtəlif yerlərdə Samuz (ساموز) da yazılıb. Türkiyə dilində Sisam və Susam deyilirSamotrakiسمادیركSəmadirəkXiosساقزSaqqızadı saqqız sözündən gəlibXrisupolisSarışabanYunanıstanیونانYunanZakinfosزانت ، زانطهZantaAntonia Ciadyrgy, Dizionario Italiano e Turco, Milano, 1834 (s.734), ZantA comprehensive Persian-English dictionary, London, 1892 (s.607)avropa mənbələrində Zante deyə qeyd olunur

 Həmçinin bax 
 Ərəb qrafikalı Azərbaycan əlifbası
 Orta azərbaycanca
 Azərbaycanca ekzonimlər siyahısı
 Azərbaycan toponimləri
 Toponimika

 Qeydlər 

 Mənbə 

 İstinadlar 

 Ədəbiyyat 
 Mahmud Kaşğari, Divanü Lüğat-it-Türk, Bağdad, XI əsr
 Alexandre Handjéri, Dictionnaire Français — Arabe — Persan et Turc, Tome Premier, Moscou, 1840
 Alexandre Timoni, Fransızca və Türkcə təkəllüm risaləsi, Paris, 1854
 Mayor İosif Silosani, Mükalimət cədidə, Tiflis, 1856
 Л. М. Лазарев, Турецко-татарско-русский словарь наречий османского, крымского и кавказского с приложением краткой грамматики, Москва, 1864
 Лазар Будагов, Сравнительный словарь турецко-татарских наречий, Том I, Санкт-Петербург, 1869
 Лазар Будагов, Сравнительный словарь турецко-татарских наречий, Том II, Санкт-Петербург, 1871
 Firəngistan məktubları, Monla Abbas, Bağçasaray, 1891
 A. Amirchanianz, Kitabi Müqəddəs yəni əhdi ətiq, 1891
 В. В. Радлов, Опыт словаря тюркских наречий, том первый, Санкт-Петербург, 1893
 В. В. Радлов, Опыт словаря тюркских наречий, том второй, Санкт-Петербург, 1899
 Mirzə Yahya bəy Haqverdi, Mükalimələr ərəbi, farsi, türki və rus, Sankt-Peterburq, 1900
 Coğrafiyayi-töhfeyi nəsuhiyyə; Nəsuh Həsən; tərc. ed. Axund Hacı Məhəmməd Həsən Mövlazadə; Bakı, 1904
 Abbasqulu Xan Sərtib, Rus, Fars, Türk lüğəti, mükaliməsi və əlifbası, Tehran, 1908
 Sultan Məcid Qənizadə, Lüğət Rusi və Türki, Bakı, 1909
 Q. R. Mirzəzadə, Ümumi coğrafiya, Bakı, 1916
 Əli Ağa Şıxlinski, Ruscadan Türkcəyə qısa döyüş sözlüyü, Bakı, 1926
 Coğrafiya; çev. Əsədulla Əbdürrəhimzadə, red. Sami Kamal, Bakı, 1928
 Coğrafiya; çev. Əsədulla Əbdürrəhimzadə, Bakı, 1929
 Coğrafiya, Avropa; çev. S. Məlikov, Bakı, 1929
 Romanya (Rumıniya); Badulesku A., Bakı, 1930
 Bütün dünya dövlətləri; Bakı, 1930
 Kapitalist ölkələrinin coğrafiyası; Bakı, 1933
 Г. М.-Р. Оразаев, Исторические сочинения Дагестана на тюркских языках, Махачкала, 2003

*
Kateqoriya:Azərbaycan coğrafiya siyahıları
Kateqoriya:Ekzonim siyahıları
Kateqoriya:Azərbaycan dilində sözlər və ifadələr