Tibu fərziyyəsi

Tibu fərziyyəsi (Tibu modeli) — 1956-cı ildə Çarlz Tibu tərəfindən irəli sürülən yerli hökumətdə pulsuz atlı probleminin siyasi olmayan həlli. Müəyyən sayda bölgələrin mövcudluğu və iqtisadi agentlərin mümkün miqrasiyası şəraitində fiskal mərkəzsizləşdirmə Pareto səmərəliliyinə kömək edir, yerli ictimai mallara dair üstünlüklərin optimal müəyyənləşdirilməsi və bu üstünlüklərin iqtisadi agentlər arasında ən tam şəkildə həyata keçirilməsi üçün ilkin şərtlər yaradır. Hər bir təsərrüfat subyekti yaşayış yerini dəyişərək, öz yerli ictimai əmtəələri (ictimai xidmətlər) və onların xərclərini yerli vergilər kimi seçir.

 Tarixi 
Nobel mükafatı laureatı Pol Samuelson 1954-cü ildə yazdığı “Dövlət Xərclərinin Təmiz Nəzəriyyəsi” adlı əsərində qeyd edirdi ki, istehlakçılar öz üstünlüklərini açıqlamaqda maraqlı olmadığı üçün cəmiyyət ictimai malların səmərəli təchizatı probleminin həllini tapa bilmir. ictimai mallar və onları gizlətmək (free-rider effekti var). Beləliklə, faktiki tədarük səviyyəsi optimaldan xeyli aşağıdır. Bununla belə, amerikalı iqtisadçı Çarlz Tibu 1956-cı ildə yazdığı “Yerli xərclərin təmiz nəzəriyyəsi” əsərində ictimai mallara üstünlüklərin müəyyən edilməsi probleminin həllini təqdim etmişdir. İstehlakçılara üstünlükləri aşkar etmək mexanizmi — mobillik bəxş etdi.

 Tərifi 
Müəyyən sayda bölgələrin mövcudluğu və fərdlərin mümkün miqrasiyası mövcud olduqda, fiskal mərkəzsizləşdirmə Pareto-nun təkmilləşdirilməsinə kömək edir, yerli ictimai mallara dair üstünlüklərin optimal müəyyənləşdirilməsi və bu üstünlüklərin fərdlər arasında ən tam şəkildə həyata keçirilməsi üçün ilkin şərtlər yaradır. Yaşayış yerini dəyişən hər bir fərd özünün yerli ictimai mallar (dövlət xidmətləri) toplusunu və onların xərclərini yerli vergilər kimi seçir.

 Model 
Ayaqları ilə səs verən fərdlər — yerli ictimai əmtəələrin daha çox üstünlük təşkil etdiyi bölgəyə köçür, üstünlüklərini ortaya qoyur və kifayət qədər sayda müxtəlif bölgələrə malik olmaqla, müəyyən icmalara bölünərək, tələb əyrisi üzərində tapılır .

 Qadağanedici amillər 
Tercihləri müəyyən etmək üçün bir sıra tənzimləyici amillər var:

 yaşayış yerini dəyişdirərkən xərclər;
 xarici təsirlər, yəni xərclər həmişə yaşayış yerini dəyişməyə qərar verənlərin üzərinə düşmür;
 ictimai sərvətdən səmərələrin lokallaşdırılması mütləq deyil, xarici təsirlər formalaşır;
 iqtisadi agentlərin tam məlumatı yoxdur;
 təsərrüfat subyekti üçün potensial yaşayış yerlərinin sayı məhdudiyyətsiz deyil;
 inzibati-ərazi bölgüsü və büdcə səlahiyyətləri yerli ictimai məhsul istehsalı üçün optimal şəraitə uyğun gəlmir.

 İstinadlar 

Kateqoriya:Dövlət iqtisadiyyatı
Kateqoriya:Regional iqtisadiyyat