Məlumat savadlılığı

Məlumat savadlılığı və ya informasiya savadlılığı — Kollec və Tədqiqat Kitabxanaları Assosiasiyasının tərifinə görə, "informasiyanın əks etdirici kəşfini, məlumatın necə istehsal edildiyini və qiymətləndirildiyini başa düşməyi və yeni biliklərin yaradılmasında məlumatdan istifadəni və öyrənmə icmalarında etik cəhətdən iştirak etməyi əhatə edən inteqrasiya edilmiş bacarıqlar toplusu".Information Literacy Defined, alternate definition - In the Library with the Lead Pipe. Retrieved from http://inthelibrarywiththeleadpipe.org/wordpress/wp-content/uploads/2009/10/Information-Literacy-Definitions.doc  Birləşmiş Krallıqda Kitabxana və İnformasiya Peşəkarlarının İmtiyazlı İnstitutunun bu termin üçün hazırladığı tərifdə həm "nə vaxt", həm də "niyə" məlumatının lazım olduğunu bilməyə istinad edilir.Chartered Institute of Library and Information Professionals (2004), quoted in Open University, Succeeding in Postgraduate Study: 1 Digital and information literacy , accessed 20 March 2023

1989-cu ildə Amerika Kitabxanalar Assosiasiyasının (AKA) Məlumat Savadlılığı üzrə Prezident Komitəsi məlumat savadlılığını bir insanın atributları kimi müəyyən etmişdir. Burada qeyd edilmişdir ki, "məlumat savadlılığı üçün insan məlumatın nə vaxt lazım olduğunu anlaya bilməli və lazım olan məlumatları tapmaq, qiymətləndirmək və səmərəli istifadə etməyi bacarmalıdır".American Library Association, 1989 1990-cı ildə akademik Lori Erp "Məlumat savadlılığı təlimatı ilə biblioqrafik təlimat eynidirmi?" sualı ilə məqalə dərc etdirmişdir. Erp iddia etmişdir ki, heç bir termin bu sahədə nəzəriyyəçilər və ya praktiklər tərəfindən xüsusilə yaxşı müəyyən edilməmişdir. Onun fikrinə görə, qarışıqlığı azaltmaq və sualın parametrlərini ifadə etməyə davam etmək üçün əlavə tədqiqatlara ehtiyac var.

2005-ci il İsgəndəriyyə Bəyannaməsində bu termin insan hüquqları məsələsi kimi müəyyən edilmişdir: "İnformasiya savadlılığı həyatın bütün təbəqələrində olan insanlara şəxsi, sosial, peşə və təhsil məqsədlərinə çatmaq üçün məlumatı səmərəli şəkildə axtarmaq, qiymətləndirmək, istifadə etmək və yaratmaq səlahiyyətini verir. Bu, rəqəmsal dünyada təməl insan hüququdur və bütün xalqlarda sosial inklüzivliyi təşviq edir".Alexandria Proclamation on Information Literacy and Lifelong Learning, 2005. Information literacy. United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization. Retrieved from http://www.unesco.org/new/en/communication-and-information/access-to-knowledge/information-literacy  Amerika Birləşmiş Ştatlarının Məlumat Savadlılığı üzrə Milli Forumu məlumat savadlılığını "məlumata ehtiyac olduqda bunu bilmək, müəyyən etmək, tapmaq, qiymətləndirmək və mövcud məsələ və ya problem üçün bu məlumatdan səmərəli istifadə etmək bacarığı" kimi müəyyən etmişdir.

Alimlər iddia etmişdilər ki, insanların demokratik və plüralist cəmiyyətə töhfələrini maksimum dərəcədə artırmaq üçün təhsil işçiləri hökumətlərə və biznes sektoruna məlumat savadlılığı sahəsində təhsil təşəbbüslərini dəstəkləmək və maliyyələşdirmək üçün çağırış etməlidirlər.

 Təhsilə təsiri 
Sürətlə inkişaf edən informasiya mənzərəsi buna uyğun olaraq təkamül etmək və uyğunlaşdırmaq üçün təhsil metodları və təcrübələrinə ehtiyac olduğunu nümayiş etdirmişdir. Məlumat savadlılığı bütün səviyyələrdə təhsil müəssisələrinin əsas diqqət mərkəzindədir. Bu standarta riayət etmək üçün qurumlar ömürboyu təhsilə sadiqliyi və dəyişikliklərlə ayaqlaşmaq və ya onları qabaqlamaq üçün lazım olacaq innovasiyaları axtarmaq və müəyyən etmək bacarığını təşviq edirlər.

Tənqidi düşüncə tələbələr üçün mühüm təhsil nəticəsidir. Təhsil müəssisələri tələbələr arasında məlumatın qiymətləndirilməsi və məlumat savadlılığının artırılması vasitəsi kimi tənqidi təfəkkürün inkişafına kömək etmək üçün bir sıra strategiyaları sınaqdan keçirmişlər. Sübutları qiymətləndirərkən tələbələr formal arqumentasiya tətbiq etməyə təşviq edilməlidir.

Bəziləri məlumat savadlılığı təlimatında tənqidi təhlilin artırılmasını tələb edir. Sahə üzrə mütəxəssis Lauren Smit bu haqda qeyd etmişdir ki, "fərdlər, xüsusən də gənclər üçün formal təhsil dövründə faydalıdır. Bu, onları siyasi sistemi və onun içindəki yerlərini anlamaq və lazım gəldikdə buna etiraz etmək üçün lazım olan bacarıqlarla təchiz edə bilər".

 Dövlət kitabxanaları 
İctimai kitabxanalarda informasiya savadlılığı ömürboyu öyrənmə, məşğulluq bacarıqlarının inkişafı, şəxsi sağlamlığın idarə edilməsi və qeyri-rəsmi öyrənmə ilə əlaqələndirilir.

 Həmçinin bax 
 Epistemologiya
 Verilənlər savadlılığı
 Media savadlılığı

 İstinadlar 

 Əlavə ədəbiyyat 

 Prague Declaration: "Towards an Information Literate Society"
 Alexandria Proclamation: A High Level International Colloquium on Information Literacy and Lifelong Learning
 2006 Information Literacy Summit: American Competitiveness in the Internet Age
 1989 Presidential Committee on Information Literacy: Final Report 
 1983 A Nation at Risk: The Imperative for Educational Reform 
 Gibson, C. (2004). Information literacy develops globally: The role of the national forum on information literacy. Knowledge Quest.
 Breivik P.S. and Gee, E.G. (2006). Higher Education in the Internet Age: Libraries Creating a Strategic Edge. Westport, CT: Greenwood Publishing.




Bruch, C & Wilkinson, C.W. (2012). Surveying Terrain, Clearing Pathways, in 







Fister, Barbara. (2019, February 14). Information Literacy's Third Wave. Inside Higher Ed. Retrieved November 10, 2019, from https://www.insidehighered.com/blogs/library-babel-fish/information-literacy%E2%80%99s-third-wave 

National Commission of Excellence in Education. (1983). A Nation at risk: The imperative for educational reform. Washington, DC: U.S. Government Printing Office. (ED 226 006)
National Hispanic Council on Aging. (nd). Mission statement. Retrieved July 13, 2009, from National Forum on Information Literacy Web site.

Obama, B. (2009). Presidential Proclamation: National Information Literacy Awareness Month, 2009. Washington, DC: U.S. Government Printing Office. Retrieved October 27, 2009 from https://web.archive.org/web/20121021192357/http://www.whitehouse.gov/assets/documents/2009literacy_prc_rel.pdf
Osborne, R. (Ed.). (2004). From outreach to equity: Innovative models of library policy and practice. Chicago: American Library Association.

Schwarzenegger, S. (2009). Executive order S-06-09. Sacramento, CA. Retrieved October 27, 2009 from https://web.archive.org/web/20110602181538/http://gov.ca.gov/news.php?id=12393




 Xarici keçidlər 
 ELD information literacy wiki, U. Cal. Davis 

Kateqoriya:İnformasiya elmi
Kateqoriya:Rəqəmsal bərabərsizlik