İslam Dövləti – Xorasan vilayəti

İslam Dövləti – Xorasan Vilayəti (İŞİD–X) — İslam Dövləti silahlı qruplaşmasının Cənubi-Mərkəzi Asiyada, ilk növbədə Əfqanıstanda fəaliyyət göstərən regional qolu. İŞİD-X İŞİD-in digər regionlardakı qolları kimi özünün sərt, fundamental islamçı idarəçiliyi altında islam xilafətini qurmaq üçün tarixi Xorasan regionunun mövcud hökumətlərini destabilləşdirməyə və devirməyə çalışır.

İŞİD-X Əfqanıstan və Pakistanda dinc sakinlərə qarşı çoxsaylı hücumlar həyata keçirmişdir. Ən diqqətəlayiq hücumlarından bəziləri arasında 2021-ci ilin avqustunda ABŞ-nin ölkədən çıxarılması zamanı Kabildə 13 ABŞ hərbçisinin və ən azı 169 əfqanıstanlının ölümünə səbəb olan intiharçı partlayış, 2018-ci ilin iyulunda Pakistanda seçki mitinqlərində ən azı 131 nəfərin ölümü ilə nəticələnən iki intihar hücumu və 2016-cı ilin iyulunda Kabil şəhərinin mərkəzində 97 həzara etirazçısının ölümünə səbəb olan iki partlayış daxildir.

İŞİD-X Xorasan regionunda İslam Dövlətinin qolu üçün döyüşçülər cəlb etmək məqsədilə təlimat və maliyyə ilə regiona qayıdan "Əl-Qaidə" ilə əlaqəli qruplardan əfqan və pakistanlı yaraqlıların Suriyada vətəndaş müharibəsinə göndərilməsi ilə başlamışdır. Onlar keçmiş narazı döyüşçülərdən və "Taliban"ın dissidentlərindən cəlb olunmuşdular. Qrupun ənənəvi güc bazası Əfqanıstanın şərqində Pakistanla sərhəddə başlamış və belə olaraq qalır. İŞİD-X hücumlarının əksəriyyəti Əfqanıstanın şərqində və Pakistanın qərbində baş versə də, qrup Əfqanıstanın şimal qonşuları olan Tacikistan və Özbəkistana raketlər atdığını iddia etmişdir. 2024-cü ildə, yanvar ayının əvvəlində iki İŞİD-X hücumçusu İranın Kirman şəhərində ABŞ-nin "Qüds qüvvələri"nin lideri Qasım Süleymaniyə sui-qəsdi ilə bağlı matəm mərasimi zamanı iki intiharçı partlayış törətmişdir. Hücum İŞİD-X-nin Əfqanıstan və Pakistan bölgəsi sərhədləri xaricində ilk hücumu olmuşdur.

 Terror təşkilatı kimi təyin edilməsi 
Bir çox dövlətlər İŞİD-X-ni ayrı-ayrılıqda qeyd etməsələr də, faktiki olaraq daha böyük İslam Dövlətinin tabeliyində olan bir təşkilat kimi terror təşkilatı kimi təyin edirlər. 14 may 2019-cu il tarixində Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Təhlükəsizlik Şurasının İŞİD (Dəeş) və Əl-Qaidə Sanksiyalar Komitəsi "İraq və Şam İslam Dövləti – Xorasan"ı QDe.161 olaraq təyin olunmuş qurum kimi siyahıya almışdır. Beləliklə, İŞİD-X İŞİD-in Birləşmiş Millətlər Təşkilatı tərəfindən fərdi olaraq təyin edilmiş ilk qolu olmuşdur. Bundan dərhal sonra bəzi dövlətlər avtomatik olaraq BMT-nin İŞİD-X təyinatını qəbul etmişdilər.
Ölkə Tarix İstinad 14 yanvar 2016-cı il 3 noyabr 2017-ci il 23 may 2018-ci il 21 iyun 2018-ci ilBMT 14 may 2019-cu il 14 may 2019-cu il 14 may 2019-cu il 16 may 2019-cu il 3 iyul 2022-ci il

 İstinadlar 

 Əlavə Ədəbiyyat 


 Xarici keçidlər 
 Frontline: ISIS in Afghanistan (November 2015), documentary by PBS

Kateqoriya:İraq Şam İslam Dövləti
Kateqoriya:ABŞ tərəfindən terror təşkilatı olaraq tanınmış təşkilatlar