Niskanen bürokratiya modeli

Niskanen bürokratiya modeli (“maksimumlaşdıran bürokrat” anlayışı, ) — Dövlət məmurlarının maraqlarının dövlət sektorunun və nəticədə bütövlükdə sektorun hər bir sahəsinin ölçüsünü artırmaq üçün təzyiq yaratdığını göstərən ictimai seçim nəzəriyyəsi modeli. Model ilk dəfə 1968-ci ildə amerikalı iqtisadçı Villiam Niskanen tərəfindən təklif edilmişdir.

 Tarixi 
1955-ci ildə İngilis tarixçisi Siril Parkinsonun adını daşıyan Parkinson Qanunları nəşr olundu. Onlar müəyyən edilmiş bir sıra nümunələri təsvir etdilər: bürokratlar özlərini yaradır və bir-birləri üçün iş yaradırlar (və nəticədə bürokratların sayı tələb olunan işin həcmində heç bir dəyişiklik olmadan ildən-ilə artır); bürokratların xərcləri gəlirlə artır; xərclərin artması fəsadlara səbəb olur.

1965-ci ildə isə amerikalı iqtisadçı Qordon Tallokun işindəTullock G. The Politics of Bureaucracy — Washington: Public Affairs Press, 1965. 228 p. bürokratiyanın Tallok modeli təqdim edilmiş, 1967-ci ildəki işindəТаллок Г. Потери благосостояния от тарифов, монополий и воровства //Вехи экономической мысли Экономика благосостояния и общественный выбор Т.4./Под ред. А.П. Заостровцева - СПб.: Экономическая школа, 2004 — С.435—448 — 568c. — ISBN 5-902402-07-7 (The Welfare Costs of Tariffs, Monopolies and Theft //Western Economics Journal, 1967) ilk dəfə olaraq bir bürokratın kirayəçi davranışındanЗаостровцев А.П. Экономическая теория бюрократии по Нисканену //Экономическая школа. Аналитическое приложение, 2002, 1 (1)Таллок Г.Соискание ренты //Экономическая теория/ Под ред. Дж. Итуэлла, М. Милгейта, П. Ньюмена — М.: ИНФРА-М, 2004 — С. 741–747 istifadə edilmişdir. 

Tallokun bürokratiya modelinin sonrakı tənqidi və V.Niskanenlə müzakirəsi sonuncunu hökumətin strukturuna və fəaliyyətinə formal iqtisadi təhlilin tətbiqi ideyasına gətirib çıxardı. Məhz Qordon Tallok V.Niskanenə bürokratiya konsepsiyasını ayrıca məqalə kimi dərc etməyi təklif etmişdir. Bürokratiyanın iqtisadi modeli 1968-ci ildə amerikalı iqtisadçı Villiam Niskanen tərəfindən “Bürokratiyanın Xüsusi İqtisadiyyatı”Нисканен В.А. Особая экономика бюрократии //Вехи экономической мысли. Экономика благосостояния и общественный выбор. Т.4. — СПб.: Экономическая школа, 2004 — с.477-493 — 568с. — ISBN 5-902402-07-7 (англ. The peculiar economics of bureaucracy, 1968) əsərində təqdim edilmişdir.

Modelin sonrakı tənqidi 1971-ci ildə Niskanenin Bürokratiya və Nümayəndəlik HökumətiNiskanen W. Bureaucracy and Repteseiatatiye Government — Chicago, IL: Adlkurierton, 1971 əsərində bürokratiya modelinin yenidən nəzərdən keçirilməsinə səbəb oldu. Və 1975-ci ildə “Bürokratlar və Siyasət” Нисканен В.А. Бюрократы и политика//Вехи экономической мысли. Экономика благосостояния и общественный выбор. Т.4. — СПб.: Экономическая школа. 2004 — с.494-536 — 568с. — ISBN 5-902402-07-7 (англ. Bureaucrats and Politicians, 1975) əsərində Niskanenin genişləndirilmiş bürokratiya modeli təqdim edilmiş, 1996-cı ildə “Yenidən baxılmış” Нисканен В.А.Пересмотр//Вехи экономической мысли. Экономика благосостояния и общественный выбор. Т.4. — СПб.: Экономическая школа, 2004 — с.537-560 — 568с. — ISBN 5-902402-07-7 (англ. A reassessment, 1996) əsərində model tamamilə yenidən işlənmişdir.

 İstinadlar 

Kateqoriya:Dövlət iqtisadiyyatı