Zamanın təhrifi

Zamanın təhrifi və ya zamanın distorsiyası () — zamanın həqiqi ölçüsündən asılı olmayaraq, insan zamanın uzandığını və ya daraldığını hiss edə biləcəyi zaman onun qavrayışındakı dəyişikliyi ifadə edən psixoloji termin. Zaman yavaşladıqda, hərəkət edən obyektlərin bulanıqlaşması kimi optik illüziyalar yarana bilər  . Zamanın təhrifi keçmişin və ya gələcəyin təhrif olunmuş qavrayışına səbəb ola bilər. Bəzən bu şüursuz şəkildə baş verir. Qavrayışdakı dəyişikliklərin səbəbi çox vaxt psixoloji travma, fiziki fəaliyyət, psixi vəziyyətə və şüura təsir edən maddələrin istifadəsidir.

 Tarixi 
Zamanın distorsiyasının ayrıca bir fenomen kimi müəyyənləşdirilməsi nisbətən son dövrlərdə başlamışdır. Psixoloq Paul Fress 1978-ci ildə yazırdı ki, stresli vəziyyətdə yaşanan vaxtın həddən artıq qiymətləndirilməsi baş verir və bunda affektiv vəziyyət həlledici rol oynayır П. Фресс, Ж. Пиаже. Психологическое время личности. М., «Прогресс», 1978 . Bəzi psixoloqlar fərdin psixoloji vaxtı kimi kateqoriyanı müəyyən edir Е. И. Головаха, А. А. Кроник. Психологическое время личности. Киев, «Наукова думка», 1984 , zamanın qavranılmasının subyektivliyini qeyd edirlər.

Qeyri-elmi mühitdə, eyni zamanda, vaxtın fərdi olaraq qəbul edildiyi, həmçinin stresli bir vəziyyətdə bir çox insanın təhrif - uzadılmış vaxtı hiss etdiyi barədə ümumi bir fikir var. Beləliklə, pilotların və hərbi qulluqçuların fövqəladə hallarla bağlı hekayələri geniş yayılıb, bu hekayələr faktiki təsdiqini tapmır, lakin hadisənin subyektiv qavrayışından bəhs etdiyimiz üçün onları təkzib etmək çətindir. “Psixoloji zaman” («Психологическое время») kitabının müəllifləri izah edirlər ki, hadisələrin intensivliyi artdıqda zaman təbii olaraq qavrayışda uzanırЕ. И. Головаха, А. А. Кроник. Психологическое время личности. Киев, «Наукова думка», 1984.

Zaman hissi beynin fəaliyyətindən asılıdır. "Yavaş gedən vaxt"ın təsiri adrenalin ifrazı nəticəsində beyin fəaliyyətinin yüksəlməsi ilə müşayiət olunur. “Katexolaminlərin yuyulması” nəticəsində beyin fəaliyyətində kəskin azalma adətən hadisədən sonra baş verir. Onun müddətinin qavranılması son təcrübəmizlə modelləşdirilmişdir. İnsanlar adətən ilk dəfə başlarına gələn hadisənin müddətini qavrayışda uzadır  . Məsələn, insanın tanındığı yol çox vaxt tanış olmayan yoldan daha qısa görünür. Və təcrübə ilə fasilədə mövcud olan gözlənilməz qəfil hadisə daha uzun görünə bilər  .

 İstinadlar 

Kateqoriya:Zaman fəlsəfəsi
Kateqoriya:Zaman
Kateqoriya:İllüziyalar