Qadın, həyat, azadlıq

Qadın, həyat, azadlıq (, ;  ) — həm kürd müstəqillik, həm də demokratik konfederalist hərəkatlarda istifadə edilən kürdcə siyasi şüar. Bu şüar İranda Məhsa Əmininin ölümünə cavab olaraq baş verən etirazlar zamanı mitinq şüarına çevrilmişdir.

 Mənşəyi 
Şüarın mənşəyi XX əsrin sonlarında kürd azadlıq hərəkatına təsadüf edir. İlk dəfə şüar İran, İraq, Türkiyə və Suriya hökumətlərinin təqiblərinə cavab olaraq kütləvi fəallıq əsasında qurulan kürd azadlıq hərəkatının bir hissəsi olan kürd qadın hərəkatının üzvləri tərəfindən istifadə edilmişdir. Bu, Abdulla Öcalan kimi kürd fiqurları tərəfindən antikapitalist və antipatriarxal yazılarında daha da populyarlaşmışdır. İlk dəfə istifadə edildiyi gündən bu şüar kürd təşkilatlarının üzvləri və kürd hərəkatına daxil olmayanlar tərəfindən istifadə edilir. Suriyada İraq Şam İslam Dövlətinin Kobanini mühasirəsini yarmaqda kürd döyüşçülərinin şüarı bu idi.

 Demokratik konfederalizmdə 
Bu şüar demokratik konfederalizmin bir hissəsi olan jineologiya ilə əlaqələndirilir və Kürdüstan Fəhlə Partiyasının (PKK) lideri Abdullah Öcalan tərəfindən irəli sürüldüyü iddia edilmişdir. Şüar kürd qadınlarının 2000-ci illərdəki siyasi fəaliyyətlərini qeyd edirdi, həmçinin yazılışı, ritmi və konnotasiya əhəmiyyətinə görə cəlbedici sayılırdı. Bu şüar İslam Dövlətinə (İŞİD) qarşı müharibədə Qadın Müdafiə Birliklərinin (YPJ) kürdləri arasında da istifadə edilmişdir.

 Dünyada yayılması 
Şüar əvvəlcə kürd döyüşçüləri tərəfindən irəli sürülmüş, sonra isə dünyanın digər etiraz aksiyalarında məşhurlaşmışdır. Məsələn, 25 noyabr 2015-ci ildə bir sıra Avropa ölkələrində Qadın zorakılığına qarşı beynəlxalq mübarizə gününü qeyd etmək üçün keçirilən toplantılarda istifadə olunmuşdur.

2018-ci ildə Kann Film Festivalı zamanı "Günəşin qızları" filminin heyəti "jin jiyan azadî" şüarını səsləndirmişdir. Şüar daha sonra 2022-ci ilin sentyabrında Məhsa Əmininin ölümünə etirazlardan sonra Fransanın "Libération" qəzetinin birinci səhifəsində fars dilində çap olunmuşdur.

"Qadın, həyat, azadlıq" şüarının istifadəsi 2022-ci ilin sentyabrında Məhsa Əmininin ölümündən sonra keçirilən etiraz aksiyalarında güclənmişdir. Şüar Əmininin Saqqız şəhərində keçirilən dəfn mərasimində səsləndirilmiş, daha sonra dəfn mərasimindən sonra Sənəndəcdəki ilk etiraz aksiyalarında səsləndirilmişdir. 21 sentyabrda bu şüar Tehran Universitetinin tələbələri və sonrakı günlərdə ölkənin hər yerində etirazçılar tərəfindən səsləndirilmişdir. 28 sentyabrda və etirazların davam etdiyi Şiraz Tibb Elmləri Universitetinin tələbələri öz etirazlarında bu şüarla yanaşı yeni, oxşar şüar da istifadə etmişdir: "Qadın, həyat, azadlıq; Kişi, vətən, rifah".

İran etirazlarının dünyanın digər şəhərlərinə də genişlənməsinin ardınca müxtəlif şəhərlərdə etirazçıların digər şüarlarla yanaşı "Qadın, həyat, azadlıq" şüarından istifadə etdiyi mitinqlər keçirilmişdir. Fransanın "Libération" qəzeti dünya şəhərlərinə genişlənməsi və xarici mediada geniş yer alması səbəbindən şüarı və onun fransızsa tərcüməsini İran etirazlarının təsvirində istifadə etmişdir. Polis tərəfindən saxlanılan Şərvin Hacıpurun "Baraye" mahnısının sözlərinin yekun hissəsində də bu sözdən istifadə edilmişdir. Onun "Baraye" mahnısı daha sonra 1 oktyabr 2022-ci ildə dünyanın təxminən 150 şəhərində İrana qarşı qlobal etirazlarda oxunmuşdur.

2023-cü ilin fevralında İranın iyirmi müstəqil həmkarlar ittifaqı, feminist qrupları və tələbə təşkilatları 12 bənddən ibarət manifest dərc etmişdir. Burada zülmə, ayrı-seçkiliyə, tiranlığa və diktaturaya son qoymağa çalışan "qadın, həyat, azadlıq" şüarının mənası açıqlanmışdır.

20 sentyabr 2022-ci ildə İranda etiraz edən qadınlara dəstək aksiyasında əfqan qadınlar tərəfindən şüar səsləndirilmişdir. Bu şüar Türkiyədə Şənbə anaları tərəfindən dəfələrlə istifadə olunmuşdur. Bu şüar 21 sentyabr 2022-ci ildə İran İslam Respublikasının səfirliyi qarşısında etiraz aksiyası keçirmək üçün toplanan türk etirazçılar tərəfindən də səsləndirilmişdir.

 İstinadlar 

 Xarici keçidlər 


Kateqoriya:Qadın hüquqları
Kateqoriya:Bərabərlikçilik
Kateqoriya:Kürd dilində sözlər və ifadələr