Yukatan sincabı

thumb
Yukatan sincabı ― Yukatan dələsi (/ˌjuːkəˈtæn/ Sciurus yucatanensis), əvvəlcə Yukatan boz dələsi, həm də vaxtilə Campeche dələsi adlandırılan, Yukatan yarımadasında və ona bitişik ərazilərdə tapılan Sciurus cinsinə aid bir ağac dələsidir. Onun vətəni Belizin şimalı, şimal-şərqi Qvatemala və cənub-şərqi Meksikadır."Sciurus yucatanensis J.A.Allen, 1877". GBIF Backbone Taxonomy - Checklist dataset. GBIF Secretariat. 2017. doi:10.15468/39omei. Retrieved 10 August 2018.Vázquez, E.; Emmons, L.; Reid, F. & Cuarón, A. D. (2008). "Sciurus yucatanensis". IUCN Red List of Threatened Species. 2008. Retrieved 6 January 2009.

 Biologiyası 

Yukatan dələsi quru yarpaqlı və həmişəyaşıl meşələrdə, yarımquraq şam-palıd meşələrində və əvvəllər ağac kəsilmiş ərazilərdə böyüyən ikinci dərəcəli meşələrdə yaşayır.Vázquez, E.; Emmons, L.; Reid, F. & Cuarón, A. D. (2008). "Sciurus yucatanensis". IUCN Red List of Threatened Species. 2008. Retrieved 6 January 2009.Valdés Alarcón, Manuel (November 2003). "Las Ardillas de México" (PDF). Biodiversitas (in Spanish). No. 51. Mexico City: Comisión Nacional para el Conocimiento y Uso de la Biodiversidad. Retrieved 9 August 2018. Onlara 750 metr (2,460 fut) hündürlükdən aşağı düzənliklərdə rast gəlinir.Vázquez, E.; Emmons, L.; Reid, F. & Cuarón, A. D. (2008). "Sciurus yucatanensis". IUCN Red List of Threatened Species. 2008. Retrieved 6 January 2009. Gündüzlər aktivdirlər, gecələr isə istirahət edirlər, vaxtlarının çoxunu ağaclarda keçirirlər. Ağacların hündür budaqlarında tapılan qurudulmuş yuvalardan , yarpaqlardan və budaqlardan yuvalar tikirlər.Thorington, Richard W.; Koprowski, John L.; Steele, Michael A.; Whatton, James F. (2012). Squirrels of the World. Baltimore: Johns Hopkins University Press. ISBN 978-1-4214-0469-1.

Onların qidası yumşaq meyvələr, qoz-fındıq və toxumlardan ibarətdir, halbuki Reid 2009-cu ildə onların əsas qidasının çiçəklər, qönçələr və tumurcuqlardan ibarət olduğu qənaətinə gəlib. Dişilər aprel-avqust aylarında iki və ya üç bala doğur.Vázquez, E.; Emmons, L.; Reid, F. & Cuarón, A. D. (2008). "Sciurus yucatanensis". IUCN Red List of Threatened Species. 2008. Retrieved 6 January 2009.

Xarici görünüşü  

Yukatan dələsi 450–500 millimetr (18–20 düym) uzunluğundadır, ölçüsünə görə Şərqi boz dələdən (Sciurus carolinensis) daha böyükdür.Coues, Elliott; Allen, Joel Asaph (1877). Monographs of North American Rodentia. Washington, Govt. print. off. pp. 705–710. OCLC 1083697215. Nisbətən uzun yetkin quyruğu 240 mm (9,4 düym) uzunluğundadır. Bədənin aşağı hissəsi tünd ağ, sarı-boz və qara rəngdədir. Quyruğu ağdır, yaxşı müəyyən edilmiş qara xətləri var və mərkəzi ağ sahənin hər iki tərəfində qaradır. Quyruq tükləri baş və bədəndən daha qısadır.Coues, Elliott; Allen, Joel Asaph (1877). Monographs of North American Rodentia. Washington, Govt. print. off. pp. 705–710. OCLC 1083697215. Üzdə burnun üstündə tünd rəngli yamaq var, baş tərəfləri əsasən qara rəngdədir.

 Taksanomiyası 

Bu növ 1877-ci ildə amerikalı zooloq Joel Asaph Allen tərəfindən, 1865-ci ildə Alman-Amerikalı kolleksiyaçı Artur Şott tərəfindən toplanmış Merida, Yukatandan aldığı dörd nümunə əsasında tanınmışdır. 1877-ci ildə yazdığı Şimali Amerika Rodentiasının Monoqrafiyaları adlı hesabatında Allen, topladığı nümunələrin müşahidə edilən fərqliliyinə əsaslanaraq heyvanı ayrıca bir növ kimi adlandırmağın daha məqsədəuyğun olmadığı barədə fikirləşdi. O, "Yukatan boz dələ" adını qoydu.Coues, Elliott; Allen, Joel Asaph (1877). Monographs of North American Rodentia. Washington, Govt. print. off. pp. 705–710. OCLC 1083697215.

S. yucatanensis ssp. baliolus amerikalı təbiətşünas Edvard Uilyam Nelson tərəfindən 1901-ci ildə Apazote, Meksikanın Campeche şəhərindəki bir nümunə əsasında nəşr edilmişdir.

Onun üç alt növü tanınır:

S. yucatanensis yucatanensis (J.A. Allen), 1877 - Meksikanın Yukatan əyalətlərində Yukatan yarımadasının sonunda, cənub-qərbdə Campeche'dən Champoton Bələdiyyəsinə və Quintana Roo'ya qədər və daha cənubda Orange Walk və Belizin şimal rayonlarına qədər tapıldı. Corozal. Ən böyük məlum paylamaya malikdir. Quru meşəlik ərazilərdə rast gəlinir.

S. yucatanensis baliolus Nelson, 1901 - Champoton Bələdiyyəsindən Yukatan yarımadası boyunca və Campeche əyalətindəki Laguna de Terminos'un cənub-qərbində və Meksika çayının şərqindəki Tabasko əyalətinin şərqində, Nominat formasının diapazonundan daha cənub-qərbdə tapıldı. Qvatemaladakı şimal-şərq Peten Departamenti vasitəsilə Belizdəki Cayo və Belize rayonlarında aşkarlanmışdır. O, daha tünd lələk olması ilə nominasiya şəklindən seçilir. O, nominal formadan daha çox nəmli, həmişəyaşıl meşəlik ərazilərdə yaşayır. Nelson 1901-ci ildə onun üçün Campeche dələ adını qoydu.Nelson, E. W. (9 August 1901). "Descriptions of Two New Squirrels from Mexico". Proceedings of the Biological Society of Washington. Washington D. C.: Biological Society of Washington. 14: 131. Retrieved 10 August 2018.

S. yucatanensis phaeopus Goodwin, 1932 - Meksikanın şimal-qərb və şərqindəki Çiapas əyalətlərindən şərqdən Qvatemalanın cənub Peten və Alta Verapaz departamentlərindən və Belizdəki Beliz rayonunun sahilləri boyunca daha şərqdən Yukatan yarımadasının bazasında tapıldı. Qara ayaqları, quyruğu və qulaqların dibində olan üçünün ən tünd növü olan digər yarımnövlərdən fərqlənir. Əvvəlcə təxminən 366 metr (1,201 fut) hündürlükdə şam-palıd meşələrində məskunlaşdı.Goodwin, George G. (22 October 1932). "A new squirrel from Guatemala" (PDF). American Museum Novitates (574): 1–2. Retrieved 10 August 2018.

 İnsanlarla qarşılıqlı əlaqəsi 

Meşələrin qırılması əhali üçün “əsas təhlükə” hesab edilir ki, buna ovçuluq da təsir edə bilər, xüsusən də Yukatan yarımadasının şimal ucunda. 

 Həmçinin bax 

 Dələlər
 Sincablar

 Xarici keçidlər 

 Юкатанская Белка S
 iNaturalist

 İstinadlar 

Kateqoriya:Biologiya
Kateqoriya:Heyvanlar
Kateqoriya:Dələlər
Kateqoriya:Zoocoğrafiya
Kateqoriya:Heyvan anatomiyası
Kateqoriya:Təhlükədə olmayan növlər
Kateqoriya:Qırmızı kitaba görə az qayğı tələb edən növlər