Narahatlıq

Narahatlıq və ya təşviş — qeyri-müəyyənlik hissi, mənfi hadisələrin gözlənilməsi, müəyyən edilməsi çətin olan proqnozları ifadə edən mənfi çalarlı duyğu.

Qorxunun səbəblərindən fərqli olaraq, narahatlığın səbəbləri adətən şüurlu deyil, lakin bu, bir insanın potensial zərərli davranışla məşğul olmasına mane olur və ya hadisələrin lazımi nəticəsi ehtimalını artırmaq üçün hərəkətə keçməyə sövq edir. Narahatlıq potensial təhlükəli vəziyyətin aradan qaldırılması üçün bədənin zehni qüvvələrinin şüursuz olaraq səfərbərliyi ilə əlaqələndirilir.

 Haqqında 
Narahatlıq gələcək hadisələrlə bağlı qeyri-müəyyən, uzunmüddətli və qeyri-müəyyən bir qorxudur. Bu, bir insan üçün real təhlükənin hələ olmadığı (və ya heç olmaya biləcəyi) vəziyyətlərdə yaranır, lakin o, bunu gözləyir və bununla necə mübarizə aparacağı hələ aydın deyil. Bəzi tədqiqatçıların fikrincə, narahatlıq bir neçə duyğuların birləşməsidir - qorxu, kədər, utanc və günah hissi.

Narahatlıq (və qorxunun bir çox formaları) əksər hallarda aşağıdakı düşüncə qatarı ilə xarakterizə olunur: insan keçmişindən və ya onu əhatə edən həyatından xoşagəlməz və ya təhlükəli hadisələrin nümunələrini tapır və sonra bu təcrübəni gələcəyinə köçürür.

Məsələn, uzaqdan it görən insan bir dəfə itin onu dişlədiyini xatırlayır və oxşar vəziyyətin təkrarlanmasından qorxur. Yaxud bir gün məmur müdirindən töhmət aldı. İndi müdirin kabinetinə girərkən başqa bir uğursuzluğa düçar olma kimi böyük narahatlıq keçirir. Eyni zamanda, insan onun deyil, başqa insanların başına gələn və ya hətta uydurma hadisələrlə bağlı da qorxu və narahatlıq keçirə bilər.

Bəzən belə formalaşma mexanizmi absurd qorxuların yaranmasına gətirib çıxarır, buna baxmayaraq insan psixikasına çox güclü mənfi təsir göstərir. Bir çox insan gecə triller və ya qorxu filminə baxdıqdan sonra qorxudan yata bilmir. Eyni zamanda, filmin sadəcə yazıçı və rejissorun təxəyyülünün məhsulu olduğunu, bədaheybətlərin isə kompüter qrafikasının və ya qrimdə aktyorların məharətlə ifasının nəticəsi olduğunu başa düşürlər, lakin insanlar hələ də həyəcan və narahatçılıq hissini keçirməyə davam etdirirlər.

Kifayət qədər şiddətli narahatlıq iki komponentdən ibarətdir:

 fizioloji duyğulardan xəbərdar olmaq (ürək döyüntüsü, tərləmə, ürəkbulanma və s.);
 narahatlıq faktının fərqindəlik.

Narahatlıq bəzən utanc hissi ilə daha da güclənir (“Başqaları qorxduğumu görəcək”). “Narahat” təfəkkürün mühüm cəhəti onun seçiciliyidir: subyekt situasiyaya qorxulu baxmaqda haqlı olduğunu və ya əksinə, ətrafdakı həyatdan müəyyən mövzuları seçməyə, qalanlarına isə əhəmiyyət verməməyə meyllidir. Narahatlıq yalnız zaman və məkanı deyil, insanları və hadisələrin mənasını dərk etməkdə çaşqınlıq və pozğunluqlara səbəb ola bilər.

 Həmçinin bax 

 Qorxu
 Fobiya
 Nevroz

 Ədəbiyyat 

 Фрейд З. Торможение, симптом, тревога = Hemmung, Symptom und Angst. — 1925.
 Щербатых Ю. В. Психология страха. — М. : Эксмо, 2007.
 Лакан Ж. Тревога = L’angoisse // Лакан Ж. Семинары = Le Seminaire. — 1962—1963. — Книга X.
 Мэй Р. Смысл тревоги = The Meaning of Anxiety / Ролло Мэй; пер. с англ. М. И. Заваловой и А. Ю. Сибуриной; терминолог. правка В. Данченка. — К. : PSYLIB, 2005.

 İstinadlar 
Kateqoriya:Stress
Kateqoriya:Qorxu
Kateqoriya:Emosiyalar