Hüququn mənbəyi

Hüququn mənbəyi (forması) — hüquq normalarının möhkəmləndirilməsi üsulu.

Bəzi alimlər hüququn mənbəyini və ifadə formasını müəyyən edir, digərləri isə onlar arasında fərq qoyur, mənbəni hüquq qaydalarını yaradan hadisə kimi, ifadə formasını isə mahiyyət etibarı ilə mənbə ilə üst-üstə düşməyən bir növ “ normalar konteyneri ” kimi müəyyən edirlər. .

 Hüquq mənbələrinin növləri 
Hüququn ilk mənbəyi hüquqi adət hesab edilməlidir.

Maddi, ideoloji və rəsmi (hüquqi) mənada hüququn mənbələri arasında fərq qoyulur. Maddi mənada hüququn mənbəyi ictimai münasibətlərin özüdür, yəni cəmiyyətdəki maddi həyat şərtləri, iqtisadi münasibətlər sistemi, cəmiyyətdə mövcud olan mülkiyyət formaları və s. İdeoloji mənada hüququn mənbəyi hüquqi şüur və hüquq mədəniyyətidir. Bu, həm qanunvericilərin hüquqi şüuruna, həm də insanların hüquq şüuruna aiddir ki, bu da hüququn formalaşmasına təsir göstərir. Formal (hüquqi) mənada hüququn mənbəyi hüquq normalarının möhkəmlənməsi və mövcudluğu yoludur. Tarixi və siyasi mənada hüququn mənbələrindən də danışmaq olar: tarixi mənada o, müxtəlif hüquqi abidələri təmsil edir (məsələn, Manu qanunları), siyasi mənada isə hüququn mənbəyi dövlət kimi başa düşülür.

Müəyyən bir ölkədə mövcud olan hüquq mənbələrinin tərkibi və sistemi tarixi xüsusiyyətləri və bu ölkənin hüquq sisteminin müəyyən bir hüquqi ailəyə ( anqlo-sakson, romano-german, sosialist və s.) mənsubiyyəti ilə müəyyən edilir. Belə ki, anqlosakson hüquq sistemində, məsələn, roman-german hüquq sistemindən fərqli olaraq, hüquqi presedentlər (məhkəmə və ya inzibati) mühüm əhəmiyyət kəsb edir. Çox vaxt ingilis məhkəmələrində hüquqi mübahisələrin həlli zamanı müəyyən ərazidə mövcud olan qədim adətlərin sübutu tələb olunur. Dini hüquqi ailələrdə teoloji doktrinaların hüquqi əhəmiyyət daşıya bilər.

Nəzəriyyə formal mənada hüququn aşağıdakı mənbələrini müəyyən edir:

 normativ hüquqi akt ;
 əsas normativ hüquqi akt (o cümlədən konstitusiya, dini mətnlər);
 qanun ;
 tabelikdə olan normativ hüquqi akt ;
 normativ müqavilə ( beynəlxalq və hökumətlərarası müqavilələr daxil olmaqla);
 hüquqi presedent ( məhkəmə və ya inzibati presedent);
 hüquqi adət;
 hüquqi doktrina (o cümlədən dini ehkam, qiyas );
 hüquq prinsipi (o cümlədən beynəlxalq hüququn prinsipləri, istislah).
Kateqoriya:Hüquq mənbələri