Elias Ceyms Kori

Elias Ceyms Kori — () — Amerika üzvi kimyaçısıdır. Nobel mükafatı laureatı (1990 il) — "Üzvi sintez nəzəriyyəsini və metodologiyasının inkişafına görə"E. J. Corey, X-M. Cheng. The Logic of Chemical Synthesis. — New York: Wiley, 1995. — 436 p. — ISBN 0-471-11594-0.E. J. Corey. The Logic of Chemical Synthesis: Multistep Synthesis of Complex Carbogenic Molecules (Nobel Lecture) // Angew. Chem. Int. Ed. Engl.. — 1991. — Vol. 30. — P. 455. — doi:10.1002/anie.199104553.. O, çoxlu reagentlər və texnikalar işləyib hazırlamış, bir sıra mürəkkəb üzvi birləşmələrin sintezini həyata keçirmişdir. 20-ci əsrin ən məşhur kimyaçılarından biri.
Harvard Universitetinin fəxri professoru, ABŞ Milli Elmlər Akademiyasının üzvü (1966 il)Кори, Элайас Джеймс на сайте Национальной академии наук США (англ.). Milli Elm Medalı (1988 il), Volf Mükafatı (1986 il) və bir çox digər fəxri adların laureatı.

 Bioqrafiyası 
E. Kori Bostondan 50 km aralıda, Massaçusets ştatının Methuen şəhərində livanlı mühacir ailəsində anadan olub. Anası E. Kori 18 aylıq olarkən dünyasını dəyişən atasının şərəfinə adını dəyişdirərək Elias qoymağa qərar verib. Böyük Depressiya zamanı onun dul qalmış anası, qardaşı, iki bacısı, bibisi və dayısı bir evdə yaşayırdılar. Elias Lorenz şəhərindəki katolik ibtidai məktəbində və orta məktəbdə oxuyub. Məktəbi bitirdikdən sonra Massaçusets Texnologiya İnstitutuna daxil olub.Elias James Corey. The Nobel Prize in Chemistry 1990. Autobiography (англ.). Дата обращения: 19 мая 2010. Архивировано 6 апреля 2012 года.
MIT-də kimya üzrə bakalavr (1948 il) və doktorluq (1951 il) dərəcələri almışdır. Bundan dərhal sonra E. Kori Urbana-Şampeyndəki İllinoys Universitetində işləməyə başladı. 1959-cu ildə o, hazırda professorluq vəzifəsini icra etdiyi Harvard Universitetindən təklifi qəbul etdi.2 февраля 2013 года London Kral Cəmiyyətinin xarici üzvü (1998 il). İnsanlığa Xəbərdarlığı (1992 il)Архивированная копия. Дата обращения: 26 августа 2011. Архивировано 26 августа 2011 года imzaladı və 2016-cı ildə Greenpeace, Birləşmiş Millətlər Təşkilatı və bütün dünya hökumətlərini genetik modifikasiya edilmiş orqanizmlərə (GMO) qarşı mübarizəni dayandırmağa çağıran məktub imzaladı107 Nobel laureates sign letter blasting Greenpeace over GMOs. Дата обращения: 30 июня 2016. Архивировано 29 июня 2016 года.Laureates Letter Supporting Precision Agriculture (GMOs). Дата обращения: 30 июня 2016. Архивировано 7 июля 2016 года.Список нобелевских лауреатов подписавших письмо. Дата обращения: 30 июня 2016. Архивировано 2 сентября 2017 года..
Elias Kori 1961-ci ildən bəri Klar Kori (əslən Higham) ilə evlidir. Onların üç övladı var: David, Con və Susan.Elias James Corey. The Nobel Prize in Chemistry 1990. Autobiography (англ.). Дата обращения: 19 мая 2010. Архивировано 6 апреля 2012 года. Hər üçü Harvard Universitetində bakalavr dərəcəsi alıb.

 Nailiyyətləri 

 Kimyəvi reagentlər 
Elias Korinin laboratoriyası üzvi sintezdə fəal şəkildə istifadə olunan və ya istifadə edilən çoxsaylı birləşmələr hazırlayıb:

 Piridinium xloroxromat (PCC) və piridinium dikromat (PDC) spirtlərin aldehidlərə oksidləşməsi üçün reagentlərdir;
 tert-butildimetilsilil efir (TBDMS), triizopropilsilil efir (TIPS) və metoksimetil efirr spirtlər üçün məşhur qoruyucu qruplardır;
 Dils-Alder reaksiyasının asimmetrik katalizi və ketonların reduksiyası üçün bor tərkibli heterosiklik törəmələr.

 Üzvi sintezin metodologiyası 
Kori-Bakşi-Şibati reagenti — Elias Korinin kimyaya verdiyi ən mühüm töhfələrdən biri retrosintetik analiz prinsiplərinin inkişafı və populyarlaşması, hədəf molekulun iterativ olaraq daha sadə prekursora çevrildiyi mürəkkəb üzvi birləşmələrin sintezinə yanaşma idi. Buna görə 1990-cı ildə kimya üzrə Nobel mükafatına layiq görülüb.
Onun qrupunda aşağıdakı reaksiyalar da öyrənilib:
 Kori-Bakşi-Şibata reduksiyası, eyniadlı reagentdən istifadə etməklə ketonların spirtlərə asimmetrik reduksiyası;
 Kori-Fuks reaksiyası, aldehidlərin alkinlərə çevrilməsi;
 Kori-Kim oksidləşməsi, birincili və ikincili spirtlərdən aldehidlərin və ketonların sintezi;
 Kori-Uinter olefin sintez reaksiyası, vicinal spirtlərdən alkenlərin sintezi: diollar;И. Л. Кнунянц (гл. ред.). Кори — Уинтера реакция // Химическая энциклопедия / Главный редактор И. Л. Кнунянц. — М.: "Советская энциклопедия", 1990. — Т. 2. — С. 471–472.
 Conson-Kori-Çaykovski reaksiyası, üç üzvlü halqaların (epoksidlər, aziridinlər, əvəz edilmiş siklopropanlar) sintezi üçün bir üsul.

 Ümumi sintez 
E. Kori və onun qrupu çoxlu sayda kompleks təbii birləşmələrin ümumi sintezini uğurla həyata keçirmiş, onların çoxu "klassik" hesab olunur:K. C. Nicolaou, E. J. Sorensen. Classics in Total Synthesis: Targets, Strategies, Methods. — New York: Wiley-VCH, 1996. — 821 p. — ISBN 3-527-29231-4.
 prostaqlandinlər F2α və E2;E. J. Corey, N. M. Weinshenker, T. K. Schaaf, W. Huber. Stereo-controlled synthesis of dl-prostaglandins F2.alpha. and E2 // J. Am. Chem. Soc.. — 1969. — Vol. 91. — P. 5675–5677. — doi:10.1021/ja01048a062.
 Eritronolid B;E. J. Corey, S. Kim, S.-E. Yoo, K. C. Nicolaou, L. S. Melvin Jr., D. J. Brunelle, J. R. Falck, E. J. Trybulski, R. Lett, P. W. Sheldrake. Total synthesis of erythromycins. 4. Total synthesis of erythronolide B // J. Am. Chem. Soc.. — 1978. — Vol. 100. — P. 4620–4622. — doi:10.1021/ja00482a063.
 Ginkgolide B;E. J. Corey, M. C. Kang, M. C. Desai, A. K. Ghosh, I. N. Houpis. Total synthesis of (±)-ginkgolide B // J. Am. Chem. Soc.. — 1988. — Vol. 110. — P. 649–651. — doi:10.1021/ja00210a083.
 Aspidofitin;F. He, Y. Bo, J. D. Altom, E. J. Corey. Enantioselective Total Synthesis of Aspidophytine // J. Am. Chem. Soc.. — 1999. — Vol. 121. — P. 6771–6772. — doi:10.1021/ja9915201.
 və başqaları

 Mükafatları və fəxri fərmanları 
 Guggenheim Təqaüdü (1956 il, 1968 il)Элайас Кори на сайте Мемориального фонда Джона Саймона Гуггенхайма Архивная копия от 27 октября 2017 на Wayback Machine (англ.)
 1960 – Təmiz Kimya üzrə ACS Mükafatı
 1968 — Ernest Günter Mükafatı[az]
 1970 — Yüzillik Mükafatı
 1971 — Sintetik Üzvi Kimyada Yaradıcı Əməyə görə ACS Mükafatı[de]
 1973 — Dikson mükafatı
 1973 — Laynus Poling mükafatı
 1976 — Artur Koup Mükafatı
 1978 — Franklin medalı
 1979 — Molekulyar Elmlər üzrə Cliff S. Hamilton Mükafatı, Nebraska-Lincoln Universiteti (ilk mükafata layiq görülmüş)
 1980 — Rozenstill mükafatı
 1981 — Kimya üzrə Pioner Mükafatı
 1982 — Paul Karrer Qızıl Medalı
 1983 — Tetrahedron Mükafatı
 1984 — Uillard Gibbs mükafatı
 1984 — Paracelsus Mükafatı
 1985 — Silliman mühazirəsi
 1986 — Kimya üzrə Volf mükafatı
 1988 — Robert Robinson Mükafatı
 1988 — ABŞ Milli Elm Medalı
 1989 — Yaponiya Mükafatı
 1990 — Kimya üzrə Nobel mükafatı
 1993 — Rodjer Adams Mükafatı
 2002 — ABŞ Milli Elmlər Akademiyasının Kimya Elmləri Mükafatı
 2004 — Pristli medalı
 2014 — Derek Barton Qızıl Medalı

 Kitablarının siyahısı 
 E. J. Kori, X.-M. Cheng. Kimyəvi sintezin məntiqi. — Wiley-Interscience, 1995. — 464 s. — ISBN 0-471-11594-0.
 E. J. Kori, L. Kürti, B. Çako. Molekullar və Tibb. — Wiley, 2007. — 272 s. — ISBN 0-470-22749-4.
 J. J. Li, E. J. Kori. Funksional qrup çevrilmələrinin reaksiyalarını adlandırın. — Wiley, 2007. — 768 s. — ISBN 978-0-471-74868-7.

 İstinadlar 
Kateqoriya:Kimya üzrə Nobel mükafatı laureatları

Kateqoriya:ABŞ kimyaçıları
Kateqoriya:ABŞ xristianları
Kateqoriya:Amerikan Nobel mükafatı laureatları