Kantçılıq

Kantçılıq () — İmmanuel Kant tərəfindən hazırlanmış tənqidi fəlsəfə sistemi, eləcə də onun ideyalarının təsiri altında yaranan digər fəlsəfi sistemlər.

 Kantın ideyaları 

 Qnoseologiya 
Kant doqmatik idrak üsulunu rədd edir və hesab edirdi ki, bunun əvəzinə tənqidi fəlsəfə metodunu əsas götürmək lazımdır, onun mahiyyəti zəkanın özünün, insanın ağılla çata biləcəyi sərhədlərin öyrənilməsidirХочуев И. Ч., Хубиев Б. Б. Концептуальные основы теории познания в философском наследии И. Канта // Актуальные вопросы современной науки. — 2014. — № 37. / [Научная электронная библиотека «КиберЛенинка»] URL: https://cyberleninka.ru/article/n/kontseptualnye-osnovy-teorii-poznaniya-v-filosofskom-nasledii-i-kanta (дата обращения: 27.06.2021)..

Kantın əsas fəlsəfi əsəri “Xalis zəkanın tənqidi”dir. Kant üçün ilkin problem “Xalis zəka necə mümkündür?” sualıdır. Əvvəla, bu, xalis riyaziyyatın və xalis təbiət elminin (burada “xalis” “qeyri-empirik”, apriori və ya qeyri-eksperimental deməkdir) mümkünlüyünə aiddir. Kant bu sualı analitik və sintetik mühakimələr arasındakı fərq baxımından formalaşdırır - "Sintetik apriori mühakimələr necə mümkündür?" Kant “sintetik” mühakimələrlə mühakimələrə daxil olan anlayışların məzmunu ilə müqayisədə məzmunca artım olan mühakimələri başa düşürdü. Kant bu mühakimələri mövzu haqqında heç bir yeni məlumat təqdim etməyən analitik mühakimələrdən fərqləndirirdiФилософия: Энциклопедический словарь / Под ред. А. А. Ивина. — М.: Гардарики, 2004. — 1072 с. — ISBN 5-8297-0050-6.. Analitik və sintetik mühakimələr hökm predikatının məzmununun onun predmetinin məzmunundan irəli gəlib-gəlməməsinə görə fərqlənir (bunlar analitik mühakimələrdir) və ya əksinə, ona “kənardan” əlavə olunur (bunlar sintetik mühakimələrdir). "Apriori" termini (a priori - əvvəlki) mühakimə təcrübədən çıxarıldıqda "aposteriori" (a posteriori - sonrakı) terminindən fərqli olaraq, təcrübədən kənar mühakimə deməkdir. Kant tipologiyaya belə gəldi:
mühakimələr analitik sintetik aposterior qeyri-mümkün Misal üçün: " bəzi cisimlər ağırdır " aprior Misal üçün: " kvadratın dörd küncü var " " cisimlər uzanıqdır " Misal üçün: "iki nöqtə arasındakı ən qısa məsafə  " " Bütün cisimlərin dəyişikliklərində materiyanın miqdarı eyni qalır "
Analitik mühakimələr həmişə aprioridir: onlar üçün təcrübə lazım deyil, ona görə də aposterior analitik mühakimələr yoxdur. Müvafiq olaraq, eksperimental (a posteriori) mühakimələr həmişə sintetikdir, çünki onların predikatları mühakimə mövzusuna daxil olmayan təcrübə məzmunundan götürülür. Aprior sintetik mühakimələrə gəldikdə, onlar, Kanta görə, riyaziyyat da təbiətşünaslığın bir hissəsidir. Bu mühakimələr aprior mahiyyəti sayəsində ümumbəşəri və zəruri bilikləri, yəni təcrübədən çıxarıla bilməyən bilikləri ehtiva edir; Sintetik xarakter daşıdığına görə belə mühakimələr biliyin yüksəldilməsini təmin edir.

 İstinadlar 
Kateqoriya:Fəlsəfi cərəyanlar
Kateqoriya:Kantçılıq