İlya Priqojin

İlya Priqojin () — rus əsilli Belçikalı fizik və fiziki kimyaçıБСЭ, 1975.. 1977-ci ildə qeyri-taraz termodinamika sahəsində "Dönməz proseslərin termodinamikasına verdiyi töhfələrə, xüsusən də dissipativ strukturlar nəzəriyyəsinə görə" kimya üzrə Nobel mükafatı laureatı, Belçikalı Vikont. Onun şərəfinə bir asteroid (11964) Prigogine adlandırılıb.

 Bioqrafiyası 
1917-ci ildə (12)25 yanvar tarixində Moskvada varlı yəhudi ailəsinin ikinci oğlu kimi anadan olubБСЭ, 1975.
 Запись о рождении в Книге для записи родившихся евреев по городу Москве. Архивировано 29 ноября 2021 года. (Главархив Москвы. Фонд № 2372, Московская синагога ведомства министерства исповеданий. Единица хранения № 44, 1916–1918, в поисковике стр. 150, в книге стр. 149). Запись: Родился января 12 (Шват 2), обрезан по болезни февраля 11 (Адара 2) сын, имя дано ему Илья. Отец — инженер-технолог Рувим Абрамович Пригожин, мать — Юлия Лейвиковна, урождённая Вихман.. Atası saatsaz və zərgərlik ustası olan Abram Vulfoviç Priqojinin (1859–1911) oğlu istehsalçı Ruvim Abramoviç Priqojin  İmperator Moskva Texniki Məktəbinin Выпускники МГТУ. Дата обращения: 19 июля 2018. Архивировано 2 августа 2018 года. kimya fakültəsinin məzunudur. Reuben Abramoviç Priqojin   Moskvaya köçməzdən əvvəl Mogilev Рувим Абрамович Пригожин в справочной книге «Вся Москва» (1916). Дата обращения: 20 сентября 2020. Архивировано 7 августа 2020 года.real məktəbini bitirib. 1913-cü ildə Krestovskaya Zastava А. М. Блох «Встречи с И. Р. Пригожиным». Дата обращения: 14 августа 2014. Архивировано из оригинала 2 июля 2014 года.Абрам Блох. Советский Союз в интерьере нобелевских премий. Факты. Документы. Размышления. Комментарии. — Физматлит, 2005. — С. 839. — 880 с. — ISBN 5-9221-0527-2.yaxınlığında boya və lak istehsalı təşkil etdi. Anası Yuliya Leyvikovna Vixman – pianoçu, Moskva Konservatoriyasının tələbəsi olub Данилов, 2003, с. 3..Пригожин (некролог). Дата обращения: 13 апреля 2022. Архивировано 7 апреля 2022 года.В метрических записях на сайте еврейской генеалогии JewishGen.org родителями Юлии Вихман указаны купец Лейвик Леокумович Вихман и Малка Гиршевна Вихман.Onun qardaşı Alexander Priqojin (Fransız Alexandre Prigogine, 1913–1991), Belçika Konqosu quşları üzərində uzun illər aparılan tədqiqatların nəticələri ilə tanınan bir ornitoloqdur.Пригожин (некролог). Дата обращения: 13 апреля 2022. Архивировано 7 апреля 2022 года.Alexandre Prigogine. Дата обращения: 15 апреля 2011. Архивировано 10 августа 2016 года.
1921-ci ildə ailə Sovet Rusiyasından əvvəlcə Litvaya (Kaunas) mühacirət etdi və bir il sonra atalarının qardaşının ailəsinin yaşadığı Berlində məskunlaşdı.Выпускник медицинского факультета Московского университета Борис Абрамович Пригожин (1881 — после 1942) и его жена Мария Юделевна (Адольфовна) Аронзон (1886 — после 1942). Согласно эвакуационным спискам 1942 года. Архивировано 25 августа 2023 года. Борис и Мария Пригожины с дочерью в начале войны были эвакуированы в Бугульму.Абрам Блох "Советский Союз в интерьере нобелевских премий". Архивировано 25 июня 2020 года.: Переписка отца физика — Р. А. Пригожина — с проживающей в Москве сестрой Л. А. Островской (из архива её дочери Анны Александровны Камионской) Lakin 1929-cu ildə Almaniyada antisemit əhval-ruhiyyənin artması ilə Priqojinlər Belçikada məskunlaşmağa qərar verdilər və burada İlya Priqojin 1941-ci ildə Brüssel Azad Universitetini fiziki kimya ixtisası üzrə bitirdi.Данилов, 2003, с. 3.А. М. Блох "Встречи с И. Р. Пригожиным". Архивировано 21 февраля 2018 года.: Журнал "Природа", № 2/2004.
1939-cu ildə Brüssel Azad Universitetini bitirdikdən və orada doktorluq dissertasiyasını 1941-ci ildə bitirdikdən sonraMagnus Ramage, Karen Shipp. Systems Thinkers. Дата обращения: 8 октября 2021. Архивировано 8 октября 2021 года. elmi-tədqiqat işi üçün universitetdə qaldıJean Maruani. Obituary: Ilya Prigogine (1917–2003). Quantum Chemistry. Volume 99, Issue 4. Дата обращения: 8 октября 2021. Архивировано 8 октября 2021 года.və 1947-ci ildə fiziki kimya professoru oldu. 1949-cu ildə isə Belçika vətəndaşlığını aldı.Obituary in The New York Times. Дата обращения: 8 октября 2021. Архивировано 8 октября 2021 года.
1961–1966-cı illərdə Priqojin Çikaqodakı Fermi İnstitutu ilə əməkdaşlıq etdi. 1967-ci ildə Priqojin Ostində Mürəkkəb Kvant Sistemlərinin Tədqiqi Mərkəzini qurdu.
Onun işinin əsas hissəsi qeyri-tarazlıq termodinamikasına və dönməz proseslərin statistik mexanikasına həsr edilmişdir. Əsas nailiyyətlərdən biri o idi ki, müəyyən şəraitdə ətrafdakı kosmosdan maddə və enerji udaraq mürəkkəbliyə (dissipativ strukturlar) doğru keyfiyyətcə sıçrayış edə bilən tarazlıqsız termodinamik sistemlərin mövcudluğu göstərilmişdir. Üstəlik, statistikanın klassik qanunlarına əsaslanaraq belə bir sıçrayışı proqnozlaşdırmaq mümkün deyil. Belə sistemlər sonralar onun adını daşıdı. Onun 1947-ci ildə gördüyü işlər sayəsində belə sistemlərin hesablanması mümkün olmuşdur.
Statistik mexanika sahəsində o, həll yollarının Şredinger tənliyinin həlləri ilə formal analogiyasına əsaslanan ansambl üçün Liuville tənliyinin dərin tədqiqatlarını aparmışdır.
O, qeyri-taraz proseslərin xətti termodinamikasının əsas teoremlərindən birini — açıq sistemdə entropiyanın minimum istehsalı haqqında sübut edib.
Qeyri-xətti bölgə üçün, Glensdorf ilə əməkdaşlıq edərək, ümumi Glensdorf-Priqojine təkamül meyarını tərtib etdi. O, ("Zamanın yenidən kəşfi" əsərində) zaman fenomeninin mövcudluğunu izah etmək problemini müəyyən edən "zamanın yenidən kəşfi" terminini təqdim etdi. Onun əsərləri dəfələrlə rus dilinə tərcümə olunub.
Onun əsərlərinə təkcə fiziklər və kimyaçılar deyil, həm də bioloqlar, paleontoloqlar və riyaziyyatçılar, tarixçilər və filoloqlar müraciət edir.

1955-ci ildə Franki mükafatına layiq görüldü. 1982-ci ildə Priqojin SSRİ Elmlər Akademiyasının xarici üzvü olduПрофиль Ильи Романовича Пригожина на официальном сайте РАН. 1989-cu ildə Belçika kralı Boduin Priqojinə vikont və irsi zadəganlıq şəxsi titulu verdi. Belarus Milli Elmlər Akademiyasının xarici üzvü (1995il).
1992-ci ildə Priqojin "İnsanlığa Xəbərdarlıq"ı imzaladı.World Scientists' Warning To Humanity (англ.). Дата обращения: 22 мая 2019. Архивировано из оригинала 30 апреля 2019 года.

 Ailəsi 
 İlk həyat yoldaşı — şairə Helen Jofé (Fransız Hélène Jofé, 1921–1988 il)Helene Prigogine. Дата обращения: 26 октября 2011. Архивировано 28 сентября 2011 года.
 oğlu -İv Priqojin, 1945-ci il təvəllüdlü, antropoloq.
 İkinci həyat yoldaşı (1961-ci ildən) — Marina Prokopoviç (ing. Marina Prokopowicz)
 oğlu- Paskal (Paskal Priqojin, 1970-ci il təvəllüdlü), hüquqşünas

 Mükafatları 
 Dostluq ordeni — Rusiya ilə Belçikaarasında elmi əlaqələrin möhkəmləndirilməsində böyük xidmətlərinə görə (12 mart 1997, Rusiya)Указ Президента Российской Федерации от 12 марта 1997 года № 217 "О награждении орденом Дружбы Пригожина И.Р." Дата обращения: 20 сентября 2018. Архивировано 20 сентября 2018 года..
 Kimya üzrə Nobel mükafatı "Dönməz proseslərin termodinamikasına verdiyi töhfələrə, xüsusən də dissipativ strukturlar nəzəriyyəsinə görə" (1977 il)
 N. N. Boqolyubov adına mükafat (JINR) (1999 il)
 Frankie mükafatı (1955 il)
 Honda Mükafatı (1983 il)
 Campe de Feryer mükafatı (1994 il)
 Kotenius medalı (1975 il)
 Rumford medalı (1976 il)

 Prosesləri 
 İ. Priqojin Geri dönməz proseslərin termodinamikasına giriş. — M.: Xarici ədəbiyyat nəşriyyatı, 1960 il. — 150 s.
 İ. Priqojin Qeyri-tarazlıq statistik mexanikası. — M.: Mir, 1964. — 314 s.
 Priqojin İ., Defay R. Kimyəvi termodinamika. — Novosibirsk: Nauka, 1966. — 510 s.
 Glensdorf P., Prigozhin İ. Quruluşun, sabitliyin və dalğalanmaların termodinamik nəzəriyyəsi. — M.: Mir, 1973il. — 280 s.
 İ. Priqojin Mövcuddan yaranmağa: Fizika elmlərində zaman və mürəkkəblik. — M.: Nauka, 1985 il. — 328 s
 Prigogine I., Stengers I. Xaosdan nizam. İnsan və təbiət arasında yeni dialoq. — M.: Tərəqqi, 1986 il. — 432 s.
 Nikolis G., Priqojin İ. Qeyri-tarazlıq sistemlərində özünütəşkilat: Dağıdıcı strukturlardan dalğalanmalar vasitəsilə nizama. — M.: Mir, 1979 il. — 512 s.
 Nikolis G., Prigozhin I. Kompleksin idrakı. — M.: Mir, 1990. — 358 s.
 İ. Priqojin Məhlulların molekulyar nəzəriyyəsi. — M.: Metallurgiya, 1990 il. — 344 s.
 Prigozhin I., Stengers I. Time. Xaos. Kvant -M.: Tərəqqi, 1994.- 266 s.
 İ. Priqojin Təyin oblastının sonu. — İjevsk: RHD, 2001 il. — 216 s.
 Priqojin İ., Kondepudi D. Müasir termodinamika. İstilik mühərriklərindən tutmuş dissipativ strukturlara qədər. — M.: Mir, 2002. — 464 s.
 İ. Priqojin Gələcək müəyyəndirmi? — İjevsk: IKI, 2005. — 240 s.
 İ. Priqojin Qeyri-sabitlik fəlsəfəsi. 14 sentyabr 2007-ci il tarixində orijinaldan arxivləşdirilib. // Fəlsəfənin sualları. — 1991. — No 6.- S. 46–52.

 İstinadlar 

 Xarici keçidlər 

Kateqoriya:Kimya üzrə Nobel mükafatı laureatları
Kateqoriya:"İncəsənət və ədəbiyyat" ordeni komandorları