Tətbiqi dilçilik

Tətbiqi dilçilik - nəzəri dilçiliklə yanaşı, dilçilik elminin bir sahəsidir. Dilin öyrənməsi ilə bağlı təcrübi məsələlərin həllində, eləcə də digər sahələrdə linqvistik nəzəriyyənin təcrübi istifadəsi ilə bağlı elmdir.

 Tarixi 
Tətbiqi dilçilik ənənəsi qismən 1950-ci illərin sonlarında generativ dilçiliyin yaranması ilə dilçilikdə diqqətin azalmasına reaksiya olaraq özünü büruzə vermişdir və həmişə sosial məsuliyyətli rolunu qoruyub saxlamışdır.Alan Davies & Catherine Elder.(Eds.). 2004. Handbook of Applied Linguistics.  
Tətbiqi dilçilik sahəsi Avropa və ABŞ-da başlasa da, bu sahə beynəlxalq kontekstdə sürətlə inkişaf etmişdir. 
Tətbiqi dilçilik ilk növbədə dilçiliyə əsaslanan prinsipləri və təcrübələri əhatə edirdi.  1960-cı illərdə isə tətbiqi dilçilik dilin qiymətləndirilməsi, dil siyasəti və ikinci dilin mənimsənilməsini əhatə edəcək şəkildə genişləndirilmişdir. Artıq 1970-ci illərdə tətbiqi dilçilik nəzəri dilçilikdən daha çox problem yönümlü sahəyə, o cümlədən real dünyada dil problemlərinin həllində mühüm rol oynayan sahəyə çevrilmişdir. 1990-cı illərdə tətbiqi dilçilik tənqidi tədqiqatları və çoxdilliliyi əhatə edəcək şəkildə genişlənmişdir. Tətbiqi dilçilikdə aparılan tədqiqatlar “dilin əsas məsələ olduğu real dünya problemlərinin nəzəri və empirik tədqiqinə” keçmişdir.Christopher Brumfit. How applied linguistics is the same as any other science, "International Journal of Applied Linguistics", 7(1), 86-94.
ABŞ-da tətbiqi dilçilik də struktur dilçilikdən gələn fikirlərin tətbiqi kimi dar çərçivədə başlamışdır. - əvvəlcə məktəblərdə ingilis dilinin tədrisinə, sonra isə ikinci və xarici dillərin tədrisinə. Dilin tədrisinə tətbiqi linqvistik yanaşma ən çox Army Specialized Training Program- nın əsasını hazırlayan Leonard Bloomfield və İngilis Dili  İnstitutunun (ELI) əsasını qoyan Çarlz C. Fries tərəfindən 1941-ci ildə Miçiqan Universitetində təbliğ edilmişdir.  1946-cı ildə yuxarıda adı çəkilən universitetdə tətbiqi dilçilik tanınmış təhsil sahəsinə çevrilmişdir."Applied Linguistics | Linguistic Society of America" . www.linguisticsociety.org. Retrieved 2017-08-28.1948-ci ildə Miçiqan Tədqiqat Klubu “Tətbiqi dilçilik” terminindən istifadə edən ilk jurnal olan “Dilin öyrənilməsi: Tətbiqi dilçilik jurnalı”nı təsis etmişdir. 1960-cı illərin sonlarında tətbiqi dilçilik real dil problemləri ilə məşğul olan dilçiliyin fənlərarası sahəsi kimi inkişaf etməyə başlamışdır. 1977-ci ildə yeni sahə kimi Amerika Tətbiqi Dilçilik Assosiasiyasının yaradılması ilə təsdiqlənmişdir.Margie Berns and Paul Kei Matsuda. 2006. Applied linguistics: Overview and history. In K. Brown (Ed.), The Encyclopedia of language and linguistics (2nd ed.), 398-401.

 Assosiasiyalar
Beynəlxalq Tətbiqi Dilçilik Assosiasiyası 1964-cü ildə Fransada yaradılıb. daha yaxşı Assosiasiya Internationale de Linguistique Appliquée və ya AILA kimi tanınır. AILA-nın otuzdan çox ölkədə filialları var, onlardan bəziləri aşağıda verilmişdir.


 Avstraliya 
Avstraliya tətbiqi dilçiliyi ana dilinin tədrisinin tətbiqi dilçiliyini və mühacirlərə ingilis dilini tədris etmək kimi qarşısına məqsəd qoymuşdur.Alan Davies & Catherine Elder.(Eds.). 2004. Handbook of Applied LinguisticsAvstraliya Tətbiqi Dilçilik Assosiasiyası (ALAA) 1976-cı ilin avqustunda keçirilən Tətbiqi Dilçilərin Milli Konqresində yaradılmışdır."Applied Linguistics Association of Australia (home page)". Applied Linguistics Association of Australia. September 2011. Retrieved 28 June 2019. ALAA Yeni Zelandiya Tətbiqi Dilçilik Assosiasiyası (ALANZ) ilə birgə illik konfrans keçirir.

Kanada  
Kanada Tətbiqi Dilçilik Assosiasiyası / L'Association canadienne de linguistique appliquée (CAAL / ACLA) təxminən 200 üzvü olan rəsmi ikidilli (İngilis və Fransız) elmi birlikdir. Onlar Kanada Tətbiqi Dilçilik Jurnalı nəşr edir və illik konfranslar keçirirlər."Canadian Association of Applied Linguistics" . Retrieved 19 January 2018.

 İrlandiya 
İrlandiya Tətbiqi Dilçilik Assosiasiyası / Cumann na Teangeolaíochta Feidhmí (IRAAL) 1975-ci ildə yaradılıb. Onlar irland dilində "dil" mənasını verən Teanga jurnalını nəşr edirlər."Irish Association for Applied Linguistics" . Retrieved 19 January 2018.

 Yaponiya 
1982-ci ildə Yaponiya İngilis Dili Kollecləri Assosiasiyasının (JACET) tərkibində müəllimlərin daha beynəlxalq miqyasda fəaliyyət göstərməsi üçün Yaponiya Tətbiqi Dilçilik Assosiasiyası (JAAL) yaradılmışdır 1984-cü ildə JAAL Beynəlxalq Tətbiqi Dilçilik Assosiasiyasının (AILA) filialına çevrildi."About JACET". www.jacet.org. Archived from the original on 3 November 2007. Retrieved 13 January 2022.

 Yeni Zelandiya 
Yeni Zelandiya Tətbiqi Dilçilik Assosiasiyası (ALANZ) Yeni Zelandiya Tətbiqi Dilçilikdə Tədqiqatlar jurnalını nəşr edir və 2010-cu ildən bəri Avstraliya və Yeni Zelandiyanın Dil Sınaq və Qiymətləndirmə Assosiasiyası ilə birgə illik konfransda Avstraliya Tətbiqi Dilçilik Assosiasiyası ilə əməkdaşlıq edir. (ALTAANZ) daha sonra indi üçtərəfli konfranslara qoşulur."Applied Linguistics Association of New Zealand" . Retrieved 19 January 2018.

 Cənubi Afrika 
Cənubi Afrika Tətbiqi Dilçilik Assosiasiyası (SAALA) 1980-ci ildə yaradılıb. Hal-hazırda SAALA ilə əlaqəli dörd nəşr var, o cümlədən Cənubi Afrika Dilçilik və Tətbiqi Dil Araşdırmaları Jurnalı (SAJALS)."Southern African Applied Linguistics Association". Retrieved 19 January 2018.

 Birləşmiş Krallıq 
Britaniya Tətbiqi Dilçilik Assosiasiyası (BAAL) 1967-ci ildə yaradılıb. Onun missiyası “bütün qanuni xeyriyyə işlərini təşviq etmək və dəstəkləməklə təhsili inkişaf etdirməkdir. Bu, dil istifadəsini, dil əldə etməyi və dil öyrətməyi öyrənmək və bu tədqiqatda fənlərarası əməkdaşlığı təşviq etmək deməkdir"."British Association for Applied Linguistics constitution" (PDF). Public Documents. British Association for Applied Linguistics. September 2011. Paragraph 3: "Objects". Retrieved 19 March 2012. BAAL illik konfrans, həmçinin Xüsusi Maraq Qrupları (SIGs) tərəfindən təşkil edilən bir çox əlavə kiçik konfrans və tədbirlər keçirir. 

 ABŞ 
Amerika Tətbiqi Dilçilik Assosiasiyası (AAAL) 1977-ci ildə yaradılıb. AAAL illik konfransını adətən mart və ya aprel aylarında ABŞ-da və ya Kanada keçirir. 

 İstiqamətləri 
Tətbiqi dilçiliyin əsas istiqamətləri:
 leksikoqrafiya - lüğətlərin tərtibi nəzəriyyəsi və təcrübəsi;
 linqvodidaktika  - xarici dilin tədrisi metodlarının işlənib hazırlanması haqqında elm;
 ikinci dilin mənimsənilməsi  - dilin mənimsənilməsi prosesi haqqında elm (linqvodidaktikadan fərqli olaraq - öyrənən nöqteyi-nəzərindən);
 terminologiya  - elmi-texniki terminologiyanın təşkili və standartlaşdırılması haqqında elm;
 tərcüməşünaslıq  - tərcümə nəzəriyyəsi.
Tətbiqi dilçiliyin praktik tətbiqlərlə bağlı əsas istiqamətləri :
 Kompüter dilçiliyi : 
 Maşın tərcüməsi
 Avtomatik simvol tanınması ( ing. OCR  )
 Nitqin Avtomatik  Tanınması ( ing. ASR  )
 Məlumatın Avtomatik çıxarılması ( ing. Data Mining )
 Məlumat axtarışı
 Avtomatik mətn xülasəsi
 Biliklərin idarəetmə sistemlərinin qurulması
 Elektron lüğətlərin , tezaurusların , ontologiyaların yaradılması
 Korpus dilçiliyi , mətnlərin elektron korpusunun yaradılması və istifadəsi
 Linqvistik ekspertiza (məsələn, məhkəmə təcrübəsində)
 Elmi-texniki terminologiyanın təşkili və standartlaşdırılması elmi

 İstinadlar

 Əlavə ədəbiyyatlar 
 Berns, M., & Matsuda, P. K. (2006). Applied linguistics: Overview and history. In K. Brown (Ed.), The Encyclopedia of language and linguistics (2nd ed.; pp. 394–405). Oxford, UK: Elsevier.
 Cook, G. (2003) Applied Linguistics (in the series Oxford Introduction to Language Study), Oxford: Oxford University Press.
 Davies, A. & Elder, C. (eds.) (2004) Handbook of Applied Linguistics, Oxford/Malden, MA: Blackwell.
 Hall, C. J., Smith, P. H. & Wicaksono, R. (2017). Mapping Applied Linguistics. A Guide for Students and Practitioners. (2nd ed.) London: Routledge.
 Spolsky, B., & Hult, F.M. (Eds.). (2008). Handbook of Educational Linguistics. Malden, MA: Blackwell.
 Johnson, Keith & Johnson, Helen (1999) Encyclopedic Dictionary of Applied Linguistics, Oxford/Malden, MA: Blackwell.
 McCarthy, Michael (2001) Issues in Applied Linguistics, Cambridge University Press.
 Pennycook, Alastair (2001) Critical Applied Linguistics: A Critical Introduction, London: Lawrence Erlbaum Associates.
 Schmitt, Norbert (2002) An Introduction to Applied Linguistics, London: Arnold.
 Wei, L. (Ed.). (2011). The Routledge Applied Linguistics Reader. New York: Routledge.
Kateqoriya:DilçilikKateqoriya:Dilçilik bölmələri
Kateqoriya:Tətbiqi dilçilik