Qiymət nəzarəti

Qiymət nəzarəti — mal və xidmətlər üçün tətbiq edilə bilən qiymətlərə hökumət məhdudiyyətləri. Belə tədbirlərin məqsədi əsas ərzaq və istehlak mallarının mövcudluğunu saxlamaq, qıtlıq zamanı qiymət manipulyasiyasının qarşısını almaq, inflyasiyanı ləngitmək və ya əksinə, müəyyən malların tədarükçüləri üçün minimum gəliri və ya minimum əmək haqqını təmin etmək ola bilər. Qiymət tənzimlənməsinin iki əsas forması var: müəyyən edilə bilən maksimum və minimum qiymətlər.

Tarixən qiymətə nəzarət çox vaxt əmək haqqına nəzarət və digər tənzimləyici elementləri özündə birləşdirən daha geniş gəlir siyasətinin bir hissəsi olmuşdur.

Baxmayaraq ki, qiymət nəzarəti bəzən hətta demokratik hökumətlər tərəfindən də istifadə olunsa da, iqtisadçılar ümumiyyətlə onların bazar iqtisadiyyatına zidd olduğu və bundan qaçınmaq lazım olduğu qənaətindədirlər .

 Tarixi nümunələr 
Roma İmperatoru Diokletian eramızın III əsrinin sonlarında Roma İmperiyasında bütün əsas mallar üçün maksimum məqbul qiymətlər təyin etməyə çalışdı. e., xüsusi bir fərman verdi, lakin bunda xüsusilə uğurlu olmadı.

1793-cü ildə Fransa İnqilabı zamanı taxıl və digər məhsulların qiymətlərinə nəzarət quruldu. Amerika Birləşmiş Ştatlarında Birinci Dünya müharibəsi zamanı Amerika Qida İdarəsi ərzaq qiymətlərinə nəzarəti həyata keçirdi. İkinci Dünya Müharibəsi illərində ABŞ və Nasist Almaniyasında da qiymətlərə nəzarət tətbiq edildi

 Tənqidi 
Tənqidçilərin qiymət nəzarətinə qarşı əsas arqumenti ondan ibarətdir ki, qiymətləri süni şəkildə aşağı səviyyədə təyin etməklə tələb o həddə yüksəlir ki, təklif ona çata bilmir və qiymətləri idarə olunan mal və xidmətlərin qıtlığına səbəb olur. Məsələn, Laktanti yazırdı ki, Diokletian "müxtəlif vergilər vasitəsilə bütün malları son dərəcə bahalaşdırdı, qiymətlərini fərmanla məhdudlaşdırmağa çalışdı. Sonra xırda şeylər üstündə [tacirlərin] çox qanı töküldü, insanlar satışa nəsə təklif etməkdən qorxdular və qıtlıq həmişəkindən daha çox və şiddətli oldu. Nəhayət, [qiymətlər haqqında] fərman bir çox insanlar üçün dağıdıcı olduqdan sonra obyektiv zərurətdən ləğv edildi"Taylor and Van Doren, pages 26–28Thomas Sowell, Applied Economics: Thinking Beyond Stage One (2008), pp. 7–9, 112–113, ISBN 0-465-00345-1. Diokletianın Qiymətlər haqqında fərmanında olduğu kimi, qıtlıq qara bazarların yaranmasına gətirib çıxara bilər ki, burada eyni malların qiymətləri nəzarətsiz bazarda qiymətləri üstələyir. Bundan əlavə, qiymətlərə nəzarət aradan qaldırıldıqdan sonra qiymətlər dərhal yüksəlir ki, bu da iqtisadi sistemdə müvəqqəti şoka səbəb ola bilər.

 İstinadlar 

 Xarici keçidlər 
 Economic Amnesia: The Case against Price Controls by Jerry Taylor and Peter Van Doren
 The Theory of Price Controls by Stephanie Laguerodie and Francisco Vergara (from Review of Political Economy)

 Biblioqrafiya 


Kateqoriya:İqtisadi terminlər