Rəqəmsal vətəndaş

Rəqəmsal vətəndaş — insanların onlayn mühitlərdə öz hüquq, vəzifə və öhdəlikləri haqqında məlumatlı olması, bu şüurla internet texnologiyalarından istifadə etmək və onlayn sosial işlərdə iştirak etmək bacarığı. "Rəqəmsal Vətəndaşlıq: İnternet, Cəmiyyət və İştirak" kitabının müəlliflərindən biri olan Karen Mossberger tərəfindən verilən tərifə görə, rəqəmsal vətəndaşlar "internetdən müntəzəm və səmərəli istifadə edənlərdir". Bu mənada rəqəmsal vətəndaş cəmiyyət, siyasət və hökumətlə məşğul olmaq üçün informasiya texnologiyalarından (İT) istifadə edən şəxsdir.

Konsepsiyanın daha yeni işlənib hazırlanması zamanı rəqəmsal vətəndaşlıqda vətəndaşlıq ideyasının gücləndirici və demokratikləşdirici xüsusiyyətləri vurğulanmışdır. Bu, rəqəmsal texnologiyalardan istifadə vasitəsilə insanların cəmiyyətdəki rolunun öz-özünə həyata keçirilməsi kimi müəyyən edilmişdir. Bu nəzəriyyələr müasir cəmiyyətlərin getdikcə artan datafikasiyasını nəzərə almağı hədəfləyir. Nəticədə "alqoritmik cəmiyyət" də adlanan "məlumatlı cəmiyyətdə (rəqəmsal) vətəndaş olma"nın mənası kökündən şübhə altına alınır. Bu, sosial həyatın artan datafikasiyası və müşahidə praktikalarının geniş yayılması ilə səciyyələnir.

Datafikasiya vətəndaşlıq anlayışı üçün mühüm problemlər yaradır. Belə ki, məlumatların toplanması artıq yalnız məxfilik məsələsi kimi görünmür:

Rəqəmsal vətəndaşlıq onlayn əlaqə yaratmaq, etibarlı mənbələr tapmaq və insan hüquqlarını qorumaq və təşviq etmək üçün texnologiyadan məsuliyyətlə və hörmətlə istifadə etməkdir. Burada istənilən onlayn platformada ünsiyyət qurmaq, əməkdaşlıq etmək və müsbət hərəkət etmək bacarıqları öyrədilir. Bu, həmçinin məlumatların pozulmasının və şəxsiyyət oğurluğunun qarşısını almaq üçün empatiya, məxfiliyin qorunması və təhlükəsizlik tədbirlərini öyrədir.

 Alqoritmik cəmiyyətdə 
Alqoritmik cəmiyyət kontekstində rəqəmsal vətəndaşlıq məsələsi "datafikasiya olmuş cəmiyyətdə subyektlərin öz məlumatlarına qarşı çıxmaq, onlardan qaçmaq və ya vasitəçilik etmək dərəcələrindən birinə çevrilir".

Bu fikirlər kiberfəzanın fərdin fundamental hüquqlarına hörmətin təmin olunduğu və vətəndaş kimi agentlik və şəxsiyyətin təhlükə altında olduğu siyasi məkan kimi ideyasına xüsusi diqqət yetirir. Rəqəmsal vətəndaşlıq ideyasının təkcə aktiv deyil, həm də icraedici olduğu düşünülür, o mənada ki, "rəqəmsal texnologiyalar vasitəsilə getdikcə daha çox vasitəçilik edilən cəmiyyətlərdə rəqəmsal aktlar vətəndaşların cəmiyyətdə öz rolunu yaratması, həyata keçirməsi və yerinə yetirməsi üçün mühüm vasitəyə çevrilir".

Ayzin və Ruppertin yazdıqlarına görə, bu, insanın özünü internetdə hüquqlarını tələb etməklə, ya bir şey söyləməklə və ya bir şey etməklə rəqəmsal vətəndaş kimi formalaşdırdığı fikrinə əsaslanan rəqəmsal vətəndaşlığın aktiv mənasına xitab edir.

 Həmçinin bax 
 Elektron hökumət
 Netizen

 İstinadlar 

 Xarici keçidlər 
 Take the Safe Online Surfing Internet Challenge (FBI)
 What Is Digital Citizenship & How Do You Teach It?

Kateqoriya:Rəqəmsal media
Kateqoriya:İnternet etikası
Kateqoriya:İnformasiya cəmiyyəti
Kateqoriya:İnternet-təşkilatlar
Kateqoriya:Rəqəmsal texnologiyalar
Kateqoriya:İnternetin idarə olunması
Kateqoriya:Rəqəmsal bərabərsizlik