Səhifə ər-Rza

Səhifə ər-Rza (, ; ), həmçinin Səhifət əl-İmam ər-Rza ("İmam Rzanın səhifələri") — səkkizinci şiə imamı Əli ibn Musa ər-Rzaya aid edilən və 240 hədisdən ibarət toplu.

"Rzanın səhifələri" şiə inancının əsas mənbələrindən biridir və İbn Bəbaveyhi və Şeyx Təbərsi kimi şiə alimlərinin diqqətini cəlb etmişdir. Burada müxtəlif mövzularda, o cümlədən Allaha dua. gündə beş vaxt namaz qılmağın və ölülər üçün dua oxumağın əhəmiyyəti, Məhəmmədin əhli-beytinin, möminin, ədəbin, Məhəmməd və Əhməd adlarının, müxtəlif yeməklərin, meyvələrin və məlhəmlərin, ata-anaya sədaqətin, qohumluq əlaqələrinin möhkəmlənməsinin və cihadın fəziləti, fırıldaq, qeybət və ya söz-söhbətə qarşı xəbərdarlıq və digər müxtəlif adət-ənənələr haqqında hədislər var. Məhəmmədin əhli-beytinə aid bölmədə onun on dörd üzvünün hər biri ayrı-ayrılıqda müzakirə edilir.

 Müəlliflik 
Kitabın ilk dəfə Abdullah ibn Əhməd ibn Əmir tərəfindən yazıldığı iddia edilmişdir. O, kitabın məzmununu atası Əhməd ibn Əmirdən, Əhməd ibn Əmir isə öz növbəsində 809–810-cu illərdə ildə Mədinədə Əli ər-Rzadan eşitdiyini söyləmişdir. Abdullah ibn Əhməd ibn Əmir sonradan mühüm şiə alimlərindən biri olan Nəcaşi tərəfindən etibarlı hədis ravisi kimi tanınmışdır.

1921–1922-ci illərdə "əl-Mahid" nəşriyyatı tərəfindən Qahirədə çap olunmuş versiya bu müəlliflik zənciri ilə başlayır: Əllamə Əbdülvasi, Şeyx Əbdülvasi, İmam Qasim ibn Məhəmməd, Şeyx Seyid Əmirəddin ibn Abdullah, Seyid Əhməd ibn Əbdüllahir, İmam Mütəhhər ibn Məhəmməd ibn Süleyman, İmam Mehdi Əhməd ibn Yəhya, Süleyman ibn İbrahim ibn Ömər Ələvi, atası İbrahim, Rizaəddin İbrahim ibn Məhəmməd Təbərni Təbrizi, Hafiz İbn Əsəkir, Zahir Sincani, Hafiz Beyhəqi, Əbulqasim Müfəssir, İbrahim ibn Xurə, Əbulqasim Abdullah ibn Əhməd ibn Əmirəltayi, Əli Rza, atası Musa, atası Cəfər, atası Məhəmməd, atası Əli, atası Hüseyn, atası Əli ibn Əbu Talib. Əli bildirmişdir ki, o, bu hədisləri Məhəmmədin yanında olan zaman eşitmiş və ya şahid olmuşdur.

 Kontekst 
Əsərin əsas rəvayətçisi Abdullah ibn Əhməd ibn Əmir idi. O, Əli Rzanın sözlərini hər bir girişdə "Öz müəlliflər zənciri ilə demişdir" variasiyası ilə təkrarlayır. Bu sözləri ona danışdığı deyilən atası Siffeyn döyüşündə öldürülmüşdü. Ailə Kərbəla döyüşündə Hüseyn ibn Əli ilə birlikdə öldürülən Vəhb ibn Əmirin nəslindən idi.

Əli Rza 768–769-cu illərdə və ya hətta 775–776-cı illərdə, İmam Musa Kazım və onun alimlər tərəfindən nubiyaəsilli olduğu güman edilən kölələrindən birinin ailəsində anadan olmuşdur. Atası Abbasilər sülaləsindən Harun Rəşidin xilafəti dövründə 799-cu ilin sentyabrında Bağdad zindanında vəfat etmişdir. Əli Rza atasının mülkünə müvəffəq olsa da, titulunu tam olaraq əldə edə bilməmişdir. Yaşadığı Mədinə şəhərində məsciddə dərs deməyə və fətva verməyə başlamışdır. Buna baxmayaraq, xəlifələr onun titulunu təsdiq etməmişdilər və atasının bir çox vəkili onun tezliklə Mehdi olaraq qayıdacağını bəhanə edərək öz dəstəyini və zəkatını saxlamışdılar. 809-cu ildə Harunun ölümündən sonra oğulları Amin və Məmun arasında vətəndaş müharibəsi başlamışdı. 813-cü ilin sentyabrında Bağdadın mühasirəsi zamanı Aminin başı kəsilmişdi, lakin onun ardıcılları yerli valilər altında və ya 827-ci ildə Məmunun əmisinin lehinə müqavimətlərini davam etdirmişdilər.

Aminin ölümü Əli Rzaya dərs keçmək üçün daha çox imkan vermişdi. 815–816-cı illərdə Əli Rza Məmun tərəfindən Mədinədə yerləşən evini və mülklərini tərk edərək Xorasandakı dövlət paytaxtına getməyə dəvət və ya məcbur edilmişdir. Məmun 817-ci ildə Mərvə gəldikdən sonra Əli Rzanı bütün xilafətdə yeni imam elan etmişdir. O, daha da irəli gedərək Əli Rzanı vəliəhd və xilafətin canişini adlandırmışdı. İmperator vəzirinin öldürülməsindən sonra və paytaxtın yenidən Bağdada köçürülməsi zamanı Əli Rza qəfildən, çox güman ki, 818-ci ilin sentyabr ayında vəfat etmişdir. Əksər mənbələr Məmunu onu zəhərləməkdə ittiham edirlər.

 Məzmunu 

1921–1922-ci illərdə "əl-Mahid" nəşriyyatı tərəfindən Qahirədə çap edilmiş versiya on bölməyə bölünmüş 163 hədisdən ibarət idi. Onlardan ilk doqquzu xüsusi mövzulara, sonuncusu isə müxtəlif mövzulara aid qalan hissəni özündə əks etdirir. Sonuncu bölmə müəllifin "İmamın bu iki kitabında qeyd olunan bəzi rəvayətləri uydurma hesab edərək onları tərk etməsi" qeydi ilə bitir. O, daha sonra qeyd etmişdir ki, digər alimlər kitabı ümumiyyətlə Əli Rzaya aid etmirlər.

On bölmə bunlardır:

 I: Allahın duasına
 II: Azan haqqında
 III: Vacib namazlar haqqında
 IV: Peyğəmbər Əhli-beytinin əzəməti haqqında, 3 hissədə:
 Birinci hissə: Əli ibn Əbu Talibin kəraməti haqqında
 İkinci hissə: Fatimənin fəziləti haqqında
 Üçüncü hissə: Həsən və Hüseynin və ümumilikdə əhli-beytin kəskinliyi haqqında
 V: Möminlərin, ədəbin və Məhəmməd və ya Əhməd adlanan şəxslərin üstünlüyü haqqında
 VI: Qidalar və məlhəmlər haqqında
 VII: Filial itaət və ailə bağlarının möhkəmləndirilməsi haqqında
 VIII: Fırıldaq və qeybətdən çəkinmək haqqında
 IX: Cihadın üstünlüyü haqqında, tam şəkildə verilməmiş, lakin qısaldılmış şəkildə
 X: Müxtəlif hədislər

Kitabdan bəzi hədislər:

 Əlyazmaları 
Aşağıdakı versiyalar mövcuddur:

 Əllamə Əmini kitabxanasında. Məhəmməd İbn Məhəmməd ibn Əbdülqəhhar Şirazi tərəfindən 1359–1360-cı illərdə yazılmışdır.
 Qumda yerləşən Əzəm məscidinin kitabxanasında. Rza ibn Nizam ibn Fəxruddin Həsəni Əmuli tərəfindən 1444–1445-ci illərdə yazılmışdır.
 Astan Qüds Rəzəvi kitabxanasında. İsmayıl ibn Əbdül Mömin Qani tərəfindən 1444–1445-ci illərdə yazılmışdır.
 Roma Akademiyasının Milli Kitabxanasında. Hakim Əbuabdullah Məhəmməd ibn Abdullah ibn Həmzə ibn Əbi Nəcmə tərəfindən rəvayət edilmişdir.
 Misirdə. Bu əlyazmanın ravilər silsiləsi Beyhəqi ilə bitir.

 Həmçinin bax 
 Səhifeyi Səccadiyyə
 Rza əleyhissalamın itrət və ümmətin fərqi haqqında kəlamı
 Şiə kitablarının siyahısı

 Qeydlər 

 İstinadlar 

 Xarici keçidlər 
 The Sahifah of Imam Reza (AS), an English translation by the Sibtayn International Foundation
  [The Sahifeh of Imam Reza (PBUH), a translation from the Hejazi, p. 5]

Kateqoriya:Hədislər
Kateqoriya:Şiə ədəbiyyatı
Kateqoriya:IX əsr ədəbiyyatı