Memar Sinan tərəfindən tikilmiş cümə məscidlərinin siyahısı

Bu siyahı, Osmanlı memarı Memar Sinan tərəfindən layihələndirilib, tikilmiş cümə məscidlərinin siyahısıdır. Siyahıdakı 77 məsciddən 39-u İstanbulda yerləşir.
 Arxa plan 
Memar Sinan 1539-cu ildə sədrəzəm Ayaz Mehmed Paşa tərəfindən Osmanlı imperatorluğunun baş memarı təyin edilmişdir. Sinan 1588-ci ildə ölümünə qədər vəzifəsində qaldı və üç sultanın hakimiyyəti dövründə: I Süleyman (1520-66), II Səlim (1566–74) və III Murad (1574–95) xidmət edib.  Sinan öz xatirələrində Teẕkiretü'l-bünyān adlı əsərində 80 cümə məscidi (böyük məscid) və 400-dən çox kiçik məscidi daxil olmaqla 698 binanı layihələndirdiyini bildirir.  Əslində o, imperator memarlarından ibarət qrupa rəhbərlik edirdi və tikilən binalar kollektiv iş sayılırdı. Sinan özü sultan üçün aparılan böyük tikinti layihələrində iştirak edirdi. Bunlar Ədirnədəki Şahzadə külliyəsi (1543–48), Süleymaniyyə məscidi (1548–59), Qırxçeşme su işleri (1561–65), Qanuni Sultan Süleyman Körpüsü (1565–67) və Səlimiyyə məscidləri (1568–74) idi. Bu tarixdən sonra o, III Muradın dövründə böyük tikinti işləri aparmamış, yaşlandığı üçün işi başqa memarlara həvalə etmişdir.

77 cümə məscidinin aşağıdakı siyahısını tarixçi Gülru Nəciboğlu tərtib edib. Siyahıya Sinan tərəfindən bərpa edilən köhnə məscidlər və keçmiş camaat məscidindən cümə məscidinə çevrilən məscidlər daxil deyil. Siyahıya Sinan tərəfindən bərpa edilən köhnə məscidlər və keçmiş kiçik məscidlərdən cümə məscidinə çevrilən məscidlər daxil deyil.

 Cümə məscidlərinin xronoloji siyahısı 
 Tarix Ad Yer Günbəzin diametri Əlavələric. 1537  Şah Sultan məscidi Əyyubsultan, İstanbul dam örtüyü dövrümüzə çatmamış dərviş otaqları 1538/39–1540  Hasəki Külliyəsi Hasəki, İstanbul  11.3 m mədrəsə, bimarxana, ibtidai məktəb 1538–39  Çavuşbaşı və ya Sütlücə məscidi (geniş şəkildə yenidən qurulmuş)  Sütlücə, İstanbul dam örtüyü yox 1541–42 Tərcüman Yunus bəy məscidi (geniş şəkildə yenidən tikilmişdir) Balat, İstanbuldam örtüyü mədrəsə 1541–44  Hədim Əli Paşa məscidi Diyarbəkir, Türkiyə  14.4 m  mədrəsə 1542–47  Çuxurcümə məscidi (tamamilə yenidən tikilib) Topxana, İstanbul dam örtüyü yox 1543  Nişanca Mustafa Çələbi məscidi (tamamilə yenidən tikilib)  Əyyubsultan, İstanbul  dam örtüyü  günümüze ulaşmayan hamam 1543–44  Osmanşahın anası (mövcud deyil)  Aksaray, İstanbul dam örtüyügünümüzə gəlib çatmayan mədrəsə 1543/44–1548  Mehrimah Sultan məscidi Üsküdar, İstanbul  11.4m  mədrəsə, günümüzə çatmayan darülcəza 1543–1548  Şahzadə külliyəsi Şəhzadəbaşı, İstanbul  19 m  türbə, mədrəsə, darülcəza, ibtidai məktəb, karvansara 1546–47 Xosroviyyə məscidi Hələb, Suriya təqribən 18 m  mədrəsə 1547–48 Qara məscid, indiki Yeddi Əzizlər kilsəsi (XX əsrin əvvəllərində kilsəyə çevrilmişdir) Sofiya, Bolqarıstan 183 m  yox 1548–59  Süleymaniyyə məscidi Süleymaniyyə,İstanbul  26.5 m dörd mədrəsə, darülhədis, tibb məktəbi, darülkurra, bimarxana, darülacəza, karvansara, hamam, ibtidai məktəbi 1550–1552/53 Rüstəm Paşa külliyəsi Təkirdağ, Türkiyə  13.3 m  darülacəza, mədrəsə, karvansaraı qalmayıb 1550–57 Təkiyyə əl-Hasəki Sultan məscidi (bir hissəsi mövcuddur)  Qüds  darülacəza, günümüzə gəlib çatmayan karvansara  1551 Hədim İbrahim Paşa məscidi Silivriqapı, İstanbul 12 m  günümüzə gəlib çatmayan türbə və hamam 1551–65 Çərkəz İsgəndər Paşa məscidi Diyarbəkir, Türkiyə  təxminən 15 m  yox 1552–57 Rüstəm Paşa məscidi (tamamilə yenidən qurulub) Sapanca, Türkiyə dam örtüyü darülacəza, hamam, günümüzə gəlib çatmayan karvansara 1552 Mərkəz Əfəndi məscidi (tamamilə yenidən tikilib) Yeniqapı, İstanbul dam örtüyü hamam c. 1552  Xan məscidi və ya Cümə məscidi Evpatoriya, Ukrayna 6.0 m  günümüzə gəlib çatmayan türbə 1553–54 Qapıağası Mahmud Ağa məscidi (əsasən yenidən tikilmişdir) Ahırqapı, İstanbul  dam örtüyü  günümüzə gəlib çatmayan türbə ve mədrəsə 1553–54 Əbülfəzl məscidi (mövcud deyil) Topxana, İstanbul dam örtüyü günümüzə gəlib çatmayan türbə 1554–58/59 Süleymaniyyə təkyəsi Şam, Suriya 10 m  darülacəza, mədrəsə 1554–55 Əbdürrəhman Çələbi məscidi (mövcud deyil) Çapa, İstanbul dam örtüyü  günümüzə gəlib çatmayan türbə 1554–55/56 Sinan Paşa məscidi Beşiktaş, İstanbul  12.6 m   mədrəsə, günümüzə gəlib çatmayan hamam 1565–71/72 Qara Əhməd Paşa külliyəsi Topkapı, İstanbul  12 m  mədrəsə, türbə 1556–65/66  Əl-Adiliyyə məscidi Hələb, Suriya  bilinmir  yox 1557–60 Rüstəm Paşa mədrəsəsi (Samanlı) (mövcud deyil) Yalova  dam örtüyü  günümüzə gəlib çatmayan karvansara 1557–60 [Rüstəm Paşa məscidi (mövcud deyil) Bolu, Türkiyə  dam örtüyü  günümüzə gəlib çatmayan iki karvansara 1558 Səlimiyyə məscidi (Konya) Konya  12 m  1557–58 Qaragöz bəy məscidi Mostar, Bosniya və Herseqovina   10.7 m  yox 1559–60 Hasəki Sultan məscidi (mövcud deyil) Svilenqrad, Bolqarıstan dam örtüyü günümüzə gəlib çatmayan darülcəza 1559–60 Cihangir məscidi (tamamilə yenidən qurulub) Cihangir, İstanbul dam örtüyü yox 1559–60 İsgəndər Paşa məscidi (geniş şəkildə yenidən qurulmuşdur) Qanlıca, Beykoz, İstanbul dam örtüyütürbə, günümüzə gəlib çatmayan mədrəsə ve hamam 1559–60 Fərhat Paşa məscidi (yenidən qurulub) Kastamonu, Türkiyə dam örtüyü yox  1560/61–1562/63 Xürrəm Çavuş məscidi Qaragümrük, İstanbul darma örtüyü yox 1560–63/64  Sultaniyyə məscidi Karapınar, Türkiyə  14.8 m  darülacəza, hamam, karvansara 1661–65 Semiz Əli Paşa məscidi Mərmərə Əreylisidam örtüyü yok 1561 Rüstəm Paşa məscidi (Bolvadin) (geniş təmir olunub) Bolvadin, Türkiyə  13.9 m  yox 1561–63 Rüstəm Paşa məscidi Taxtaqala, İstanbul 15.2 m  yox 1563–70  Mehrimah Sultan Külliyəsi Ədirnəqapı, İstanbul  20.3 m  mədrəsə, hamam 1562–63  Fərrux Kətxuda məscidi Balat, İstanbul dam örtüyü yox 1562–63  Odabaşı Bəhruz Ağa məscidi (yenidən tikilib) Şehremini, İstanbul dam örtüyü günümüzə gəlib çatmayan hamam 1562–63 Binəemini Sinan Ağa məscidi Yenibaxca, İstanbul dam örtüyü yox 1562–63  Lala Mustafa Paşa məscidi (Ərzurum) Ərzurum, Türkiyə  10.6 m  yox 1565–69/70  Sokollu Mehmet Paşa məscidi (Lüləburqaz) Lüləburqaz, Türkiye  12.5 m  mədrəsə, günümüzə gəlib çatmayan darülacəza, karvansara c. 1565–73 Piyalə Paşa məscidi Kasımpaşa, İstanbul  6 × 8.9 m  yox 1565–66 Cənabi Əhməd Paşa məscidi Ankara, Türkiyə  14.4 m  yox 1565–69/70 Firdevs bəy məscidi İsparta, Türkiye  12.4 m  yox 1564/65–1572/73 Bəhram Paşa məscidi Diyarbəkir, Türkiyə  15.9 m  yox 1566–70  Lala Hüseyin Paşa məscidi Kütahya, Türkiyə  12.5 m  yox 1566–78 Sokollu Mustafa Paşa məscidi (mövcud deyil) Budapeşt, Macarıstan  bilinmir  günümüzə gəlib çatmayan c. 1566/67–70  Osman Şah məscidi Tirhala, Yunanıstan  18 m  yox 1567–68  Kosa Xosrov Paşa məscidi Van, Türkiyə 14.8 m  günümüzə gəlib çatmayan mədrəsə 1567–68  Mövlanə Əfəndi mədrəsəsi (tamamilə yenidən qurulub)  Üsküdar, İstanbul dam örtüyü yox 1567/68–1571/72  Sokollu Mehmed Paşa Külliyəsi (Qadırğa) Qadırğalimanı, İstanbul  13 m  medrəsə, dərviş otaqları 1567–74  Sokollu Mehmed Paşa Külliyəsi Payas, Türkiyə  təxminən 8 m  darülacəza, karvansara 1568–74  Səlimiyyə məscidi Ədirnə, Türkiyə  31.2 m  mədrəsə, darülhədis, darülkurra c. 1569–74 Dəftərdar Mustafa Çələbi məscidi (qübbəsi yenidən qurulub) Ədirnə, Türkiyə  12 m  yox 1569–75 (1585–86 eyvan və həyət)  Semiz Əli Paşa məscidi Babaeski, Türkiyə  14 m  günümüzə gəlib çatmayan mədrəsə 1571–83 ( 1584–85/86-cı illərdə genişləndirilmişdir)  Ətiq Validə məscidi Üsküdar, İstanbul  12.7 m  mədrəsə, darülkurra, bimarxana, dərviş otaqları, karvansara, hamam 1570–84  Molla Çələbi məscidi Bəyoğlu, İstanbul  11.8 m  günümüzə gəlib çatmayan hamam 1570–71 Murad Paşa məscidi (əsaslı təmirli) Bağdad, İraq  yox 1572–79/80  Pertev Paşa məscidi İzmit, Türkiyə  16.4 m  yox 1573–77  Sokollu Qasım bəy məscidi  Havsa, Türkiyə  13 m-ə yaxın  darülacəza, hamam, günümüzə gəlib çatmayan karvansara 1573–77/78  Sokollu Mehmed Paşa məscidi Azapqapı, İstanbul  11.8 m  hamam 1575–88  Fərhad Paşa Camii məscidi Çatalca, İstanbul  9.2 m yox 1576–85/86  Hacı Əhməd Paşa məscidi Kayseri, Türkiye  12.3 m  yox 1577–90  Zal Mahmud paşa məscidi Eyüb, İstanbul  12.4 m  türbə, qoşa mədrəsə 1578–80/81  Qılıc Əli Paşa məscidi Topxana, İstanbul  12.7 m  türbə, hamam 1580–81  Şəmsi Paşa məscidi Üsküdar, İstanbul  8.2 m  türbə, mədrəsə, günümüzə gəlib çatmayan dərviş otaqları 1583–86/87  Muradiyə məscidi Manisa, Türkiye 10.6 m  darülcəza 1584–85  Mehmed Ağa məscidi Çərşənbə, İstanbul  11.8 m  türbə 1584–85/86  Məsih Mehmed Paşa məscidi Hırka-i Şərif, İstanbul  12.8 m  türbə 1584/85–88/89  Nişancı Mehmed Paşa məscidi Qaragümrük, İstanbul  14.2 m  türbə 1585  Hacı Evhadəddin məscidi Yeddiqüllə, İstanbul dam örtüyü yox 1585–86  Ramazan Əfəndi məscidi Kocamustafapaşa, İstanbul dam örtüyü yox  1587–91  Mələk Əhməd Paşa məscidi Diyarbəkir, Türkiyə  11.5 m  yox

 İstinadlar 

 Mənbə 



 Xarici keçidlər 


Kateqoriya:Memar Sinanın əsərləri
Kateqoriya:Osmanlı dövrünün abidələri