Xarizmatik hakimiyyət

Xarizmatik hakimiyyət — alman sosioloqu Maks Veber tərəfindən işlənib hazırlanmış liderlik anlayışıdır. Bura hakimiyyətin liderinin xarizmasından qaynaqlandığı təşkilat növü və ya rəhbərlik növü daxildir. Xarizmatik hakimiyyət digər iki hakimiyyət növləri — qanuni hakimiyyət və ənənəvi hakimiyyətdən fərqlidir. Üç növün hər biri Maks Veberin hakimiyyətin üçtərəfli təsnifatının bir hissəsini təşkil edir.

"Xarizma" — qədim yunan terminidir və I-ci əsrdə Müqəddəs Pavelin yeni yaranmaqda olan xristian icmalarına yazdığı məktublar vasitəsilə populyarlıq qazanmışdır. Bu kontekstdə o, ümumiyyətlə, Kilsənin ilk rəhbərləri daxilində Allahın səlahiyyətini nümayiş etdirən ilahi mənşəli “hədiyyə”yə istinad edirdi. Maks Veber bu teoloji anlayışı götürdü və ümumiləşdirdi, onu ardıcılların aid etdiyi bir şey kimi nəzərdən keçirdi və bununla da onu siyasi, hərbi, məşhur və qeyri-xristian dini kontekstlərə tətbiq edən sosioloqların istifadəsinə açdı.Joosse, Paul.  2014.  "Becoming a God: Max Weber and the Social Construction of Charisma".  Journal of Classical Sociology 14(3) 266–283. http://journals.sagepub.com/doi/abs/10.1177/1468795X14536652   İstifadə olunan digər terminlər "xarizmatik hökmranlıq"Power, Domination, Legitimation, and Authority  Sociology 250 Retrieved October 2006 və "xarizmatik liderlik"dir.Adair-Toteff,  Christopher, "Max Weber's Charisma", Journal of Classical Sociology, Vol. 5, No. 2, 189–204 (2005)
 Xüsusiyyətləri 

Xarizmatik hakimiyyətdə əmrlər yerinə yetirilir, çünki liderin davamçıları və ya şagirdləri onun xüsusi xarakterinə əmindirlər. Xarizmatik hakimiyyət liderin malik olduğu qeyri-adi qabiliyyətlərinə əsaslanır. Bu zaman nə mənşə, nə onunla əlaqəli irsiyyət, nə də digər rasional mülahizələr xüsusi rol oynamır - yalnız rəhbərin şəxsi keyfiyyətləri. Çox güman ki, tarixdə məşhur olan peyğəmbərlərin (bütün dünya dinlərinin baniləri də daxil olmaqla), generalların və görkəmli siyasi liderlərin əksəriyyəti xarizmatik olub.

Xarizmatik hakimiyyət liderə aid edilən müstəsna keyfiyyətlərə əsaslanır.
 Xarizma 

Müasir dövrdə psixoloqlar xarizmanı onun nəticələri ilə müəyyən edirlər (yəni, xarizmatik liderlər çox təsirlidir). Xarizma termininin özü (yun. χάρισμα, “mərhəmət”, “ilahi hədiyyə”) alman ilahiyyatçısı Ernst Troelç tərəfindən daxil edilmişdir.
 Maks Veberə görə xarizmatik hakimiyyətin tərifi: 

 Fərdi şəxsiyyətin müəyyən keyfiyyəti, onun sayəsində o, adi insanlardan fərqlənir və fövqəltəbii, fövqəlbəşəri və ya ən azı xüsusi olaraq müstəsna güc və ya keyfiyyətlərə malik hesab edilir. Bunlar adi insan üçün əlçatan olmayan, lakin ilahi mənşəli və ya nümunəvi hesab edilənlərdir və onların əsasında müvafiq şəxs lider kimi qəbul edilir ... Söz mövzusu keyfiyyətin son nəticədə etik, estetik və ya digər bu kimi nöqteyi-nəzərdən necə qiymətləndiriləcəyi təbii olaraq tərifin məqsədləri üçün əhəmiyyətsizdir.Weber, Maximillan. Theory of Social and Economic Organization. Chapter: "The Nature of Charismatic Authority and its Routinization" translated by A. R. Anderson, Parsons 1947. Originally published in 1922 in German under the title Wirtschaft und Gesellschaft chapter III, § 10  (available online)

Maks Veberin nəzəriyyəsində xarizmanın tərifi çox konkretdir: o, ciddi elmi sosioloji konsepsiya xarakteri daşımır. O, iddia edirdi ki, xarizma insana, kütlələrə rəhbərlik etməyə, lider olmağa imkan verən müəyyən unikal keyfiyyətlərin toplusudur. Bu keyfiyyətlər, Veberə görə, ilahi bir hədiyyədir, çünki o, onları müstəsna olaraq fövqəltəbii hesab edir. Eyni zamanda, bu tip liderin şəxsiyyət strukturunun spesifikliyinə görə, o, hakimiyyətdə qalmaq və ya nüfuzunu saxlamaq üçün daim xalq tərəfindən tanınmağa ehtiyac duyur. Beləliklə, xarizmatik liderlik hökmranlığın davamlı forması deyil. Beləliklə, bu cür hakimiyyət bürokratikliyin əksidir.
 Narsisizm 

Xarizma mövzusunda dissertasiya yazan avstraliyalı psixoloq Len Oakes 11 xarizmatik liderin psixometrik testdən keçmələrini istədi və onların qrup olaraq olduqca adi olduğunu gördü. Psixoanalitik Heinz Kohutun ardınca Oakes, xarizmatik liderlərin narsisizm xüsusiyyətlərini nümayiş etdirdiyini iddia edir və həmçinin adi insanların əziyyət çəkdiyi narahatlıq və günahkarlıq hissi ilə saxlanmayan daxili aydınlıq ilə müşayiət olunan qeyri-adi enerji nümayiş etdirdiklərini iddia etdi. Bununla belə, o, Maks Veberin xarizmatik avtoritet sisteminə tam əməl etməmişdir.
 Müqayisə cədvəli 

XarizmatikƏnənəviHüquqi-rasionalHakimiyyət növüXarizmatik liderDominant şəxsiyyətFunksional rəhbərlər və ya bürokrat məmurlarTərəfindən müəyyən edilən mövqeDinamik şəxsiyyətə sahib olmaqQurulmuş ənənə və ya rutinQanunla müəyyən edilmiş səlahiyyətİstifadə etməklə idarə olunurQeyri-adi keyfiyyətlər və müstəsna güclərQazanılmış və ya irsi keyfiyyətlərRasional olaraq müəyyən edilmiş normaların, fərmanların və digər qaydaların fəzilətiQanuniləşdirilmişQələbələr və cəmiyyətə uğurlarQurulmuş ənənə və ya rutinBu qaydaların formal düzgünlüyünə ümumi inam və onları qüvvəyə mindirənlər qanuniləşdirilmiş hakimiyyət sayılırlar.SədaqətŞəxslərarası və şəxsi sədaqət Ənənəvi sadiqliklərə əsaslanırSəlahiyyətə / qaydalaraUyğunluqEmosional cəhətdən qeyri-sabit və dəyişkənlikÜmumi məqsəd hissiQaydalara riayət etməkQaydalara riayət etməkHökmdarlar və ardıcıllar (şagirdlər)Sosial davranışın müəyyən edilmiş formalarıHökmdarlar yox, qaydalar
 Həmçinin bax 

 Kaudilo
 Monarx
 Xarizma
 Güc (fəlsəfə)
 İstinadlar 

 Ədəbiyyatı 






 Waters, Tony and Dagmar Waters (2015) editors and translators. Weber’s Rationalism and Modern Society: New Translations on Politics, Bureaucracy, and Social Stratification. New York
 Xarici keçidlər 

Kateqoriya:Qanuni səlahiyyət
Kateqoriya:Maks Veber