Simulyasiya

Simulyasiya (lat. simulatio - görünmə, iddia) — vəzifədən və ya işdən azad olmaq, həbsdən yayınmaq, dərman qəbul etmək və həbs cəzasını yüngülləşdirmək kimi arzu olunan nəticəyə nail olmaq üçün nəzərdə tutulmuş fiziki və ya psixoloji simptomların uydurulması, simulyasiyası və ya şişirdilməsi. Simulyasiya tibbi diaqnoz olmasa da, "klinik diqqət mərkəzi" və ya "sağlamlıq xidmətləri ilə əlaqə səbəbi" kimi qeyd edilə bilər. Həm ICD-10 (Xəstəliklərin və əlaqəli sağlamlıq problemlərinin Beynəlxalq Statistik Təsnifatı), həm də DSM-5 (Diaqnostik və Statistik Manual) tərəfindən kodlanır.

Simulyatorlar həmişə pis niyyətlə hərəkət etmirlər. Məsələn, evsiz bir şəxs xəstəxanaya yerləşdirilmək üçün özünü ruhi xəstə kimi göstərə bilər. 

Simulyasiya sığorta, səhiyyə sistemlərinə, ictimai təhlükəsizliyə, veteranların əlillik müavinətlərinə təsir göstərir. Simulyasiya adətən məqsədə çatan kimi başa çatır.

Simulyasiya simptomların qəsdən saxtalaşdırılmadığı somatizasiya pozuntusu kimi həddindən artıq xəstə davranışın oxşar formalarından fərqlənir. Digər bir pozuntu, ikinci dərəcəli, xarici fayda üçün heç bir istəyin olmadığı süni bir pozuntudur. Hər ikisi DSM-5 (Diaqnostik və Statistik Manual) tərəfindən diaqnoz edilə bilən kimi tanınır. Bununla belə, bütün tibb işçiləri bu fərqlərlə razılaşmırlar.
 Növləri 

Qəsdən və patoloji simulyasiyanı ayırd edirlər:

 Qəsdən simulyasiya adətən hərbi xidmətdən, işləməkdən, təhsildən yayınmaq, cəzadan yayınmaq, şəxsi məqsədlərə çatmaq üçün (məsələn, əlilliyə görə müavinət almaq) həyata keçirilir.
 Patoloji simulyasiya xəstədə psixi xəstəliyin əlamətlərindən biridir (məsələn, isteriya, Münhausen sindromu)
 Cəmiyyətdə və mədəniyyətdə 
 Travmadan sonra sinir pozuntusu (Post travmatik sindrom) 

Veteranlara, xüsusən də travmadan sonra sinir pozuntusu olduqda, həkim simulyasiya etdiklərinə inanarsa, əlillik müavinətlərindən imtina edilə bilər. Müşahidələr göstərdi ki, veteranların 10%-dən çoxu öz xidmət stajlarını saxtalaşdırıb və ya şişirdirlər.
 Diqqət çatışmazlığı və hiperaktivlik pozuntu 

Diqqət çatışmazlığı və hiperaktivlik pozuntu tədqiqatlara əsasən universitet və ya kollec tələbələri ətrafında cəmlənir. Bu, tələbənin uğur qazanması halında əldə edilə biləcək əhəmiyyətli faydalar, o cümlədən tələbənin maddi yardımı və akademik işdən azad edilməsi ilə bağlıdır. DÇHP üçün dərmanlar imtahanlarda idrakı yaxşılaşdıran nootropik vasitələri də əhatə edə bilər.
 Hüquqi məsələlər 

Simulyasiya Birləşmiş Ştatlar ordusunda Vahid Hərbi Ədalət Məcəlləsinə uyğun olaraq, "xəstəlik, fiziki qüsur, zehni gerilik və ya pozuntu" kimi tərif verən məhkəmə hərbi cinayətidir. Texas Sığorta Departamentinin məlumatına görə, fırıldaqçılıq, o cümlədən simulyasiya, ABŞ sığorta işində hər il təxminən 150 milyard dollara başa gəlir. Digər qeyri-sənaye mənbələri bunun 5,4 milyard dollara qədər aşağı ola biləcəyini bildirir.
 Aşkarlanması 

Riçard Rogers və Daniel Şumann aşkar ediblər ki, DSM-5 meyarlarından istifadə real simulyatorların yalnız 13,6-20,1%-nin dəqiq müəyyən edilməsi ilə nəticələnir (əsl müsbət cavablar). Bununla belə, insanların 79,9-86,4%-i eyni meyarlara görə səhv olaraq saxta (yalançı pozitiv) kimi təsnif edilir. Simulyasiyanın saxta ittihamı mənfi reaksiyalara səbəb olur, bəziləri isə zorakılığa səbəb ola bilər. Beləliklə, simulyasiyanın dəqiq aşkarlanması aktual ictimai məsələdir.
 Testlər 

Ən təsdiqlənmiş test olan Minnesota Çoxfazalı Şəxsiyyət İnventariyası-2 kimi bir neçə simulyasiya qiymətləndirmə metodu mövcuddur. Digər testlərə psixiatrik simptomlar üçün istifadə edilən Bildirilən Simptomların Strukturlaşdırılmış Müsahibəsi və yalançı yaddaş çatışmazlığı üçün nəzərdə tutulmuş Yaddaşın Zərərliliyi Testi (TOMM) daxildir.

Mədəniyyət və təhsil də bu testlərdə təsir göstərə bilər. Tədqiqatlar göstərir ki, savadlılıq balları aşağı olan yetkinlər simulyasiya edilmiş yaddaş testində əhəmiyyətli dərəcədə pis nəticə verir, buna görə də təhsil səviyyəsinin simulyasiya ballarına təsiri ilə bağlı narahatlıqlar var.

Bir saxta pozuntu üçün mövcud meyarlar digər pozuntuya aid olmaya bilər. Məsələn, post travmatik stress pozuntusu simulyasiya etmək üçün testlər neyrokoqnitiv pozuntuları simulyasiya etmək üçün işləməyə bilər; ona görə də yeni meyarlar yaratmaq lazımdır.
 Göstərici davranış 

Qeyri-müəyyənliyi aşkar edən tək bir test olmasa da, [19] səhiyyə işçiləri qəsdən aldadıcılığı göstərə biləcək müəyyən davranışları izləməyə təşviq edilir.

Simulyasiyanı göstərən xüsusiyyətlərə aşağıdakılar daxildir:

 simptomlar haqqında ziddiyyətli ifadələrin verilməsi;
 inandırıcı olması nəzərdə tutulan dramatik və ya qeyri-adi davranış;
 təsvir edilən simptomlara uyğun olmayan davranış;
 onların iddia edilən pozuntusunun müalicəsinə zidd hərəkətlər;
 təfərrüatlı təsvirə görə mənfi simptomlara həddindən artıq heyranlıq;
 simptomların qəfil dayanması və ya başlanması.
 Həmçinin bax 

 İpoxondriya
 Somatizasiya pozuntusu
 İstinadlar 

 Xarici keçidlər 

Kateqoriya:Ədli psixologiya
Kateqoriya:Psixologiya