Belarus Milli Elmlər Akademiyası

Belarus Milli Elmlər Akademiyası (; Belarus MEA) — Belarus Respublikasında dövlətin təsis etdiyi ali elmi qurum, Respublikanın ali elmi idarəsi. Təşkilat təbiət, texniki, humanitar, sosial elmlər və incəsənətin müxtəlif sahələrində fundamental və tətbiqi elmi tədqiqatları və inkişafları təşkil edən, aparan və əlaqələndirən ali dövlət elmi qurumudur.
Qarşıya qoyulmuş vəzifələri həll etmək üçün qanunla, Elmlər Akademiyasının Nizamnaməsi və digər qanunvericilik aktları ilə müəyyən edilmiş səlahiyyətlər daxilində respublika dövlət idarəetmə orqanının müəyyən funksiyalarını yerinə yetirir. Belarus Respublikasının Prezidentinə  və Respublika Nazirlər Sovetinə hesabat verir.

 Tarixi 
 Belarus Elmlər Akademiyası (1928-1936) 
300px|thumb|right|Belarus Milli Elmlər Akademiyasının əsas binasının görünüşü
Belarus Elmlər Akademiyası 1929-cu il yanvarın 1-də Rusiya Mərkəzi İcraiyyə Komitəsinin və BSSR Xalq Komissarları Sovetinin 13 oktyabr 1928-ci il tarixli qərarı ilə Belorusiya Sovet Sosialist Respublikasında respublikanın elmi-tədqiqat və mədəni-ictimai qurumu - Belarus Mədəniyyəti İnstitutunun (İnbelkult) (1922-1928) bazasında, Akademiyaya çevrilərək yaradılmışdır. Elmlər Akademiyasının təntənəli açılışı 1929-cu il yanvarın 1-də Belarus SSR-in yaradılmasının onuncu ildönümündə Minskdə olub. Tarixçi V.M.İqnatovski Elmlər Akademiyasının ilk prezidenti seçildi. Açılış günü akademiyanın ştatı cəmi 128 nəfər, o cümlədən 87 elmi işçi idi. Demək olar ki, hamısının ali təhsili, çoxunun tam orta təhsili belə yox idi. Lakin lap əvvəldən Elmlər Akademiyası yeni yaranmış sovet respublikasının iqtisadi, texnoloji, sosial və mədəni inkişafına təsir göstərən aparıcı elmi mərkəzə çevrildi.

BSSR Elmlər Akademiyası “Belaruslaşdırma” siyasətində böyük rol oynadı, nəticədə onun rəhbərliyi 1930-cu illərin repressiyalarına məruz qaldı. İlk prezident İqnatovski partiyadan qovularaq intihar etdi, onun iki xələfi Pavel Qorin və İvan Surta isə “xalq düşməni” kimi güllələndi.
 Belarus SSR Elmlər Akademiyası (1936-1991) 
1936-cı il mayın 20-24-də Belarus Elmlər Akademiyasının sessiyasında yeni nizamnamə qəbul edildi, ona əsasən təşkilat Belarus SSR Elmlər Akademiyası adlandırıldı, onun elmi müəssisələri ixtisaslaşdırılmış şöbələrə birləşdirildi.Дата в истории: сегодня исполняется 75 лет со дня создания первых отделений НАН Беларуси

1941-ci ilin əvvəlinə qədər Elmlər Akademiyasında təxminən 750 nəfər işləyirdi. Onun strukturunda 9-u institut olmaqla 12 elmi-tədqiqat müəssisəsi var idi.

1944-cü ilin iyulunda Minsk azad edildikdən sonra 8 akademik institut öz fəaliyyətini bərpa etdi. 1951-ci ildə Elmlər Akademiyasında artıq 29 elmi-tədqiqat müəssisəsi var idi. Onlardan 16-sı institut statusunda idi. İşçilərin ümumi sayı 1234 nəfərə, o cümlədən 33 akademik, 27 müxbir üzv, 55 professor və elmlər doktoru, 165 elmlər namizədinə çatmışdı.

1969-cu ildə Akademiyaya 1 fəxri akademik, 61 akademik və 54 müxbir üzv daxil idi; 5 filial şöbəsi və 20 elmi-tədqiqat institutu fəaliyyət göstərirdi.
 Belarus Elmlər Akademiyası (1991-1997) 
SSRİ-nin dağılması 1991-2001-ci illərdə Akademiyanın işçilərinin sayının 39,1% (6690 nəfər) azalmasına səbəb oldu.

 Statusun dəyişməsi, Belarus Milli Elmlər Akademiyası 
250px|thumb|left|Akademiyanın tabeliyində olan Botanika bağı
2002-ci ildə Belarus Respublikası Aqrar Elmlər Akademiyasının Belarus Milli Elmlər Akademiyasının tərkibinə daxil edilməsi ilə Belarus Milli Elmlər Akademiyasının Aqrar Elmləri Bölməsi yaradıldı. Birləşmə elmi-tədqiqat təşkilatlarının sayının 22 hüquqi şəxs, kadrların isə 6022 nəfər artmasına səbəb oldu.

2004-cü ilin oktyabr ayına qədər akademiyanın rəhbərləri prezident adlanırdı. Həmən ildən bu vəzifə “rəyasət heyətinin sədri” adlandırıldı və seçkili olmağı dayandırdı. Prezident Aleksandr Lukaşenko Elmlər Akademiyasının rəhbərini təyin etməyə başladı. Prezident VAK-ın sədrini də təyin edir, sərəncamları ilə Milli Elmlər Akademiyasının fəaliyyətinin müxtəlif məsələlərini - mənzil təminatına qədər olan məsələləri tənzimləyir.

Akademiyanın rəhbəri vəzifəsi üzrə Belarus Nazirlər Şurasına elm naziri kimi daxil edilir (hökumətdə formal olaraq belə bir vəzifə yoxdur).

2012-ci il yanvarın 1-nə Elmlər Akademiyasında 18,6 mindən çox insan (o cümlədən 6210 elmi işçi), o cümlədən 496 elmlər doktoru və 1836 elmlər namizədi çalışır.

Elmlər Akademiyasının bütün tarixi ərzində onun üzvlüyünə 280 həqiqi üzv və 241 müxbir üzv seçilib. Akademiyanın həqiqi üzvlərinin və müxbir üzvlərinin sayı Belarus Respublikasının Prezidenti tərəfindən müəyyən edilir. 3 fevral 2003-cü il tarixli 56 nömrəli fərmana əsasən, 100 akademik və 145 müxbir üzvdən çox ola bilməz.Члены академии  на официальном сайте НАН Беларуси 17 fevral 2023-cü il tarixinə Belarus Milli Elmlər Akademiyası 91 akademik, 108 müxbir üzv, 4 fəxri və 23 xarici üzvdən ibarət idi.

Varşavada Belarus Milli Elmlər Akademiyasının nümayəndəliyinin açılması planlaşdırılır.

 Rəhbərlik 
Seçki və ya təyinat ili üzrə Akademiyanın rəhbərləri:

Prezidentlər. 
 1929 - İqnatovski, Vsevolod Makaroviç
 1931 - Qorin, Pavel Osipoviç
 1936 - Surta, İvan Zaxaroviç
 1938 - Qorev, Konstantin Vasilieviç
 1947 - Jebrak, Anton Romanoviç
 1947 - Qraşçenkov, Nikolay İvanoviç
 1952 - Kupreviç, Vasili Feofiloviç

 1969 - Boriseviç, Nikolay Aleksandroviç
 1987 - Platonov, Vladimir Petroviç
 1992 - Suşçenya, Leonid Mixayloviç
 1997 - Voitoviç, Aleksandr Pavloviç
 2000 - Myasnikoviç, Mixail Vladimiroviç

Rəyasət Heyətinin sədrləri
 2004 - Myasnikoviç, Mixail Vladimiroviç
 2010 - Rusetski, Anatoli Maksimoviç
 2013 - Qusakov, Vladimir Qriqoryeviç

 Fəaliyyət 
250px|thumb|right|Yakub Kolas adına Belarus Milli Elmlər Akademiyası Mərkəzi Elmi Kitabxanası
Hazırda Belarus Milli Elmlər Akademiyasının fəaliyyəti beş istiqamət üzrə təmsil olunur:

 Tədqiqat və inkişaf,
 beynəlxalq əlaqələr,
 elmi kadrların hazırlanması,
 elmi şuraların və komitələrin səlahiyyətlərinə aid olan məsələləri həll etmək;
 mükafatların verilməsi.
 Elmi kadrların hazırlanması 
Belarus Milli Elmlər Akademiyası üç növ təhsil proqramı həyata keçirir (tələbələrin sayı 1 yanvar 2009-cu il tarixinə verilib):

 magistratura (2007-ci ildən mövcuddur) - 68 nəfər;
 aspirantura - 562 nəfər;
 doktorantura - 39 nəfər.

Akademiyanın aspiranturaya qəbulu azalmağa meyllidir. 2002-ci ildə 332 nəfər, 2008-ci ildə isə cəmi 162 nəfər aspiranturaya qəbul olunub. Doktoranturada bu rəqəmlər müvafiq olaraq 4 və 9 nəfər idi.

 Təşkilatlar 
Belarus Milli Elmlər Akademiyasının Rəyasət Heyəti

 Kənd Təsərrüfatı Elmləri Bölməsi
 Biologiya Elmləri Bölməsi
 Humanitar Elmlər və İncəsənət Bölməsi
 Tibb Elmləri Bölməsi
 Fizika, riyaziyyat və informatika kafedrası
 Fizika və Texnika Elmləri Bölməsi
 Kimya və Yer Elmləri Bölməsi

Elmi institut və mərkəzlər:

 Belarus Milli Elmlər Akademiyasının Sosiologiya İnstitutu
 Belarus Milli Elmlər Akademiyasının Genetika və Sitologiya İnstitutu
 Belarus Milli Elmlər Akademiyasının Meşə İnstitutu
 Belarus Milli Elmlər Akademiyasının Tarix İnstitutu
 Belarus Milli Elmlər Akademiyasının Kətan İnstitutu
 Belarus Milli Elmlər Akademiyasının Mikrobiologiya İnstitutu
 Belarus Milli Elmlər Akademiyası Universiteti
 Belarus Milli Elmlər Akademiyasının Metal Texnologiyaları İnstitutu
 Belarus Milli Elmlər Akademiyasının A.V.Lıkov İstilik Saxlama İnstitutu
 Yeni Materiallar Kimyası İnstitutu

 Belarus Milli Elmlər Akademiyasının Metal Texnologiyaları İnstitutu
 Yeni Materiallar Kimyası İnstitutu
 Belarus Milli Elmlər Akademiyasının Farmakologiya və Biokimya İnstitutu
 Belarus Milli Elmlər Akademiyasının B. I. Stepanov adına Fizika İnstitutu
 Belarus Milli Elmlər Akademiyasının Fəlsəfə İnstitutu
 Belarus Milli Elmlər Akademiyasının İqtisadiyyat İnstitutu
 Belarus Milli Elmlər Akademiyasının Birgə İnformatika Problemləri İnstitutu
 "Sosnı" Birgə Enerji və Nüvə Tədqiqatları İnstitutu
 Belarus Milli Elmlər Akademiyasının Polessky Aqrar və Ekologiya İnstitutu

Layihə təşkilatları və istehsal təşkilatları:

 Belarus SE "ACADEMPHARM" IFB NAS
 UP Ferrit Belarus Milli Elmlər Akademiyası
 ASC "Bobruisk Biotexnologiyalar Zavodu"
300px|thumb|right|Belarus Milli Elmlər Akademiyasının Genetika və Sitologiya İnstitutunun binası
Eksperimental stansiyalar və bazalar:

 Belarus Milli Elmlər Akademiyasının Mərkəzi Nəbatat Bağı
Elmi kitabxanalar:

 Yakub Kolas adına Belarus Milli Elmlər Akademiyası Mərkəzi Elmi Kitabxanası
 Belarus Kənd Təsərrüfatı Kitabxanası. I. S. Lupinoviç
Digər təşkilatlar:

 Muzeylər və arxivlər
 Nəşriyyat
 Gomel filialı
 Belarus Milli Elmlər Akademiyasının şəbəkəsi BASNET

 Akademiya problemləri 
 Yaşlanan elmi işçi qüvvəsi 
Belarus Milli Elmlər Akademiyası elmi kadrların daimi qocalması ilə xarakterizə olunur (2012-ci ildə tədqiqatçıların 45,8%-i 50 yaşdan yuxarı idi)), bu, əsasən dərəcə almaq üçün çox çətin prosedurla bağlıdır. Bunun nəticəsidir ki, Belarus Milli Elmlər Akademiyasında elmi-tədqiqat və təkmilləşdirmə işləri ilə məşğul olan elmlər doktoru və namizədlərinin orta yaş həddi çox yüksəkdir. 2013-cü ildə Akademiyanın yaşı 35-dən aşağı olan 1877 elmi işçisi arasında ümumiyyətlə elmlər doktoru yox idi və cəmi 218 elmlər namizədi var idi. 2013-cü ildə fəlsəfə doktoru dərəcəsi olan tədqiqatçıların böyük əksəriyyəti (458 nəfərdən 349-u) 60 yaşdan yuxarı idi.
 Elmi kadrların xaricə axını 
Belarus Milli Elmlər Akademiyası alimlərin xaricə az miqdarda getməsi ilə xarakterizə olunur. 2001-2013-cü illərdə Belarus Milli Elmlər Akademiyasının 109 elmi işçisi daimi yaşayış üçün xaricə gedib və oradan qayıtmayıb. O cümlədən onıların arasında 2 elmlər doktoru və 64 nəfər elmlər namizədləri olub.
 Nəşrləri 
Belarus Milli Elmlər Akademiyası bir sıra ümumi elmi dövri nəşrlər dərc edir:

 Belarus Milli Elmlər Akademiyasının Hesabatları (Belarus Milli Elmlər Akademiyasının Rusiya Hesabatları)
 Belarus Milli Elmlər Akademiyasının Xəbərləri (Yeddi seriyada Belarus Milli Elmlər Akademiyasının Rusiya Xəbərləri)
 Kənd Təsərrüfatı Elmləri Seriyası (Серыя аграрных навук)
 Biologiya elmləri seriyası (Серыя біялагічных навук)
 Humanitar elmlərin seriyası (Серыя гуманітарных навук)
 Tibb Elmləri seriyası (Серыя медыцынскіх навук)
 Fizika və Riyaziyyat Elmləri seriyası (Серыя фізіка-матэматычных навук )
 Fizika və Texnologiya Elmləri seriyası (Серыя фізіка-тэхнічных навук)
 Kimya Elmləri Seriyası seriyası (Серыя хімічных навук)
 Əsas Tədqiqatlar Fondunun bülleteni
 Elm və innovasiya

İxtisaslaşdırılmış jurnallar da nəşr olunur:

 Mürəkkəb sistemlərdə qeyri-xətti hadisələr
 Kənd təsərrüfatı iqtisadiyyatı
 Tətbiqi riyaziyyatda hesablama üsulları
 Diferensial tənliklər
 Tətbiqi Spektroskopiya Jurnalı
 Kənd təsərrüfatı və bitki mühafizəsi
 Mühəndislik Fizika Jurnalı
 Kompüter elmləri
 Litosfer
 Şəxsiyyət. Mədəniyyət. Cəmiyyət
 Materiallar. Texnologiyalar. Alətlər
 Meliorasiya
 Maşınların, mexanizmlərin və materialların mexanikası
 Qeyri-dağıdıcı sınaq və diaqnostika
 Həyat Elmləri Xəbərləri
 Qida sənayesi: elm və texnologiya
 Təbii ehtiyatlar
 Sürtünmə və aşınma
 Riyaziyyat İnstitutunun materialları
 Mükafatları 
 "Lenin" ordeni (5 dekabr 1978)
 "Xalqlar dostluğu" ordeni (5 avqust 1975)
 Belarus Respublikasının Fəxri Dövlət Bayrağı (11 yanvar 1999-cu il) - sosial-mədəni inkişafda xüsusi nailiyyətlərə görə.
 Sikkələr üzərində şəkillər 

 İstinadlar 

 Ədəbiyyat 

 Xarici keçidlər 
 Проект «История НАН Беларуси в лицах» на сайте Центральной научной библиотеки им. Якуба Коласа НАН Беларуси
 Президенты Национальной академии наук Беларуси с 1928 года
 Юдина И. Пятая часть учёных Национальной академии наук — молодёжь до 30 лет

Kateqoriya:Milli akademiyalar
Kateqoriya:"Lenin" ordeni ilə təltif edilən təşkilatlar