Ermənistan kilsə memarlığı

Ermənistan kilsə memarlığı — I əsrdə Ermənistan yaylasında xristianlığın həvarilik dövründən yaranmış erməni kilsə tikililərinin memarlıq üslubu. Son 1,900 il ərzində inkişaf etdirilmişdir. Kolumbiya Universitetindən ermənişünaslıq üzrə fəlsəfə doktoru, professor Tiqran Kuyumcuyanın fikrinə görə,Dr. Dickran Kouymjian   erməni kilsə memarlığının özünəməxsus milli üslubu VI əsrin sonu və ya VII əsrin əvvəllərində yaranmışdır. Onun iddiası ondan ibarətdir ki, bu, Bizans, romanesk və qotika və ya daha az tanınan Efiopiya, Skandinaviya və slavyan üslubları konkret olaraq formalaşmazdan əvvəl, çox güman ki, xristian memarlığında ilk milli üsluba çevrilmişdir.Arts of Armenia, Architecture  

 Xarakteristikası 
Xristianlığın IV əsrdə Ermənistanın rəsmi dini kimi təsis edilməsi erməni memarlığında yeni inkişaflara imkan vermişdir. İlk erməni kilsələri Müqəddəs Maarifçi Qriqorinin göstərişi ilə tikilmişdir. Bunlar çox vaxt bütpərəst məbədlərin üstündə tikilmiş, xristianlıqdan əvvəlki erməni memarlığının bəzi aspektlərini təqlid etmişdir. Erməni kilsələri ümumi xüsusiyyətlərə malik bir sıra fərqli xüsusiyyətlərə malikdir:

 Böyük Ağrı dağının vulkanik konusunu xatırladan uclu günbəzlər. Konusvari və ya yarımkonik radial seqmentli günbəz və ya günbəz silindrik baraban üzərində tağlı tavanların üstündə quraşdırılmışdır (adətən xaricdən çoxbucaqlı, ən çox səkkizbucaqlıdır)Armen, Garbis (1992), An Architecture of Survival, p. 71, ISBN 0-9695988-0-7
 Bütün quruluşun hündürlüyü çox vaxt kilsənin uzunluğunu aşan şaquli vurğusu
 Daş tağlı tavanlar.
 Demək olar ki, tamamilə daşdan, adətən vulkanik tufdan və ya bazaltdan ibarətdir.
 İncə kəsilmiş tuf şiferdən ibarət kompozit dam.
 Freskalar və oymalar, əgər varsa, adətən bəzəkli olur və bir-birinə qarışan üzüm və yarpaqları əhatə edir.
 Həm nağaranın bir hissəsi kimi günbəzi, tağlı tavanı, həm də şaquli divarları dəstəkləmək üçün hündür struktur tağların ağır istifadəsi.
 Həm bazilikalarda, həm də mərkəzi planlı kilsələrdə günbəzi dəstəkləmək üçün kəsişən damlar.
 Xarici divarların, o cümlədən fiqurların heykəltəraşlıq bəzəyi. Ermənistan kilsə memarlığında möhkəm tikililər hazırlamaq üçün betondan istifadə edilir. Bu, əhəng məhlulu, sınıq tuf və qayaların qarışığından hazırlanır; onun ətrafında nazik tuf plitələri kərpic üsulu ilə düzülür. Yaş məhlul qarışığı quruduqca ətrafı tufla birlikdə bərkidilmiş betona bənzər möhkəm kütlə əmələ gətirir və tufun xüsusiyyətlərinə görə zaman keçdikcə sərtləşir.

 Ənənəvi erməni kilsələrinin təsnifatı 
Yuxarıda qeyd olunan ümumi xüsusiyyətlər çərçivəsində, ayrı-ayrı kilsələr zamanı, məkanı və onun memarlarının yaradıcılığını əks etdirə bilən əhəmiyyətli dəyişikliklər nümayiş etdirir. Toros Toramanyan XX əsrin əvvəllərində bu variasiyaları tədqiq etdiyi zaman aşağıdakı klassik üslubları fərqləndirmişdir:
+ Toros Toramanyana görə erməni memarlığının klassik üslubları Üslub  Erməni nomenklaturası  Nümunə Bazilika  Bazilik (Բազիլիկ) Yerəruyk bazilikası Qübbəli bazilika  Gmbetakir bazilik (Գմբեթակիր բազիլիկ) Tekor kilsəsi Xaçabənzər Etchmiadznatip (Էջմիածնատիպ) Üçkilsə kafedralı Şaquli-vurğulu dördbucaqklı  Oughghagitz karankiun (Ուղղագիծ քառանկյուն) Müqəddəs Qayane kilsəsi Radial  Sharavighayin (Շառավիղային) Müqəddəs Ripsime kilsəsi Dairəvi  Zvartnotsatip (Զվարթնոցատիպ) Göy Mələkləri məbədi

 İstinadlar 

Kateqoriya:Ermənistan memarlığı
Kateqoriya:Kilsə memarlığı