Antilop kanyonu

Antilop kanyonu – ABŞ-nin Arizona ştatında yerləşən kanyondur. Navajo Yuxarı Antilop Kanyonu, Amerikanın cənub-qərbində, Arizona ştatının Lechee şəhərinin şərqindəki Navajo torpaqlarında yuva kanyonudur. Buraya Yuxarı Antilop Kanyonu (və ya Çat), Çınqıllı İlan Kanyonu, Bayquş Kanyonu, Dağ Qoyun Kanyonu, Kanyon X və Aşağı Antilop Kanyonu (və ya Tirbuşon) adlandırılan Navajo Qoruğundakı altı ayrı, mənzərəli kanyon bölməsi daxildir. Göy qurşağı Körpüsü Milli Abidəsinə gedən gəzinti yolu ilə yanaşı, Göl Pauell Navajo Qəbilə Parkının əsas cazibəsidir.
 Geologiyası 
Antilop Kanyonu ani daşqınlar və digər sualtı proseslər nəticəsində Navajo Qum daşının aşınması nəticəsində əmələ gəlmişdir. Yağış suyu, xüsusilə musson mövsümündə, dar keçidlərə qaçarkən sürət və qum yığaraq, yuva kanyonu hissələrinin üstündəki geniş hövzəyə axır. Vaxt keçdikcə keçidlər aşınıb, dəhlizləri dərinləşdirdi və xarakterik "axan" formalar yaratmaq üçün sərt kənarları hamarladı.
 Yuxarı Antilop kanyonu 
Yuxarı Antilop Kanyonu, həmin ərazidəki Navajo xalqı tərəfindən Tsé bighánílíní, "suyun qayaların arasından axdığı yer" adlanır. Turistlərin ən çox ziyarət etdiyi yerdir, çünki onun girişi və bütün uzunluğu yer səviyyəsindədir, dırmaşmağa ehtiyac yoxdur; və kanyonun yuxarı hissəsindəki açılışlardan aşağıya doğru yayılan birbaşa günəş şüaları bütün il boyu daha çox yayıldığı üçün kanyonun içini çox rəngli edir.
 Turizm və görməli yerlər 
Antilop Kanyonu turistlər üçün məşhur yerdir və Navajo Nation üçün turizm biznesinin mənbəyidir. 1983-cü ildən Pearl Begay Ailəsi tərəfindən və 1997-ci ildən, Navajo Qəbiləsinin Navajo Qəbilə Parkına çevrildiyi vaxtdan bəri turla əldə edilə bilər. Yuxarı və Aşağı ərazilərdən başqa, kanyonda ziyarət edilə bilən digər yuvalar da var, məsələn, Rattle Snake Kanyonu, Bayquş Kanyonu, Dağ Qoyun Kanyonu da Antilop Kanyonu ilə eyni drenajın bir hissəsidir.

Kanyon divarlarından əks olunan işığın yaratdığı geniş ekspozisiya diapazonu (çox vaxt 10 EV və ya daha çox) səbəbindən kanyonlar daxilində fotoqrafiya çətindir.
 Yuxarı Antilop Kanyonu 
Turistlərin ən çox ziyarət etdiyi yerdir, çünki onun girişi və bütün uzunluğu yer səviyyəsindədir, dırmaşmağa ehtiyac yoxdur və kanyonun yuxarı hissəsindəki açılışlardan aşağıya doğru yayılan birbaşa günəş şüaları bütün il boyu daha çox yayıldığı üçün kanyonun içini çox rəngli edir. Şüalar ən çox yayda baş verir, çünki onlar günəşin günün ortasında səmada yüksək olmasını tələb edirlər. İşıq şüaları kanyona martın 20-də baxmağa başlayır və oktyabrın 20-də yox olur.
 Aşağı Antilop kanyonu 
200px|thumb|right
Navajo tərəfindən Hazdistazí və ya "spiral qaya tağları" adlanan Aşağı Antilop Kanyonu Yuxarı Antilop Kanyonundan bir neçə mil məsafədə yerləşir. Metal pilləkənlərin quraşdırılmasından əvvəl, kanyonu ziyarət etmək üçün müəyyən sahələrdə əvvəlcədən quraşdırılmış nərdivanlara qalxmaq lazımdır.

Pilləkənlərin quraşdırılmasından sonra belə, Yuxarı Antilopdan daha çətin bir gedişdir. Daha uzun, yerlərdə daha dar, hətta ayaq bütün ərazilərdə mövcud deyil. Hal-hazırda enmə və qalxmağa kömək etmək üçün müxtəlif enliklərdə beş pilləkən var. Sonda qalxmaq üçün pilləkənlərin uçuşu tələb olunur. Bundan əlavə, qum daim yuxarıdakı çatdan düşür və pilləkənləri sürüşkən edə bilər.

Bu məhdudiyyətlərə baxmayaraq, Aşağı Antilop Kanyonu xeyli sayda fotoqrafı cəlb edir, baxmayaraq ki, təsadüfi görməli yerlərə Yuxarı kanyondan daha az rast gəlinir. Yalnız fotoqrafiya turları, işığın pik həddə çatdığı günorta saatlarında mümkündür. Fotoqraflar ştativ gətirə bilməzlər.

Aşağı kanyon "V" şəklindədir və Yuxarı Antilopdan daha dayazdır. İşıqlandırma erkən saatlarda və səhər gec saatlarda daha yaxşıdır.
 Sel və yağış suları 
Antilop Kanyonu yalnız bələdçili turlar vasitəsilə ziyarət edilir, çünki qismən musson mövsümündə yağışlar onu tez bir zamanda su basa bilər. Daşqınların keçməsi üçün yağışın Antilop Kanyonu yuvalarına və ya yaxınlığında düşməsinə ehtiyac yoxdur; onlarla mil məsafədə yağan yağış çox az xəbərdarlıqla onlara daxil ola bilər.

12 avqust 1997-ci ildə Aşağı Antilop Kanyonunda 7-si Fransadan, 1-i Böyük Britaniyadan, 1-i İsveçdən və 2-si ABŞ-dən olmaqla 11 turist daşqın nəticəsində həlak oldu. Həmin gün ərazidə çox az yağış yağdı, lakin əvvəlki ildırım külli miqdarda suyu kanyon hövzəsinə 7 mil (11 km) yuxarıya atdı. Sağ qalan yeganə şəxs tur bələdçisi Fransisko "Panço" Quintana idi, o, əvvəllər sürətli suda məşq etmişdi. O dövrdə nərdivan sistemi sel aparan həvəskarlar tərəfindən tikilmiş taxta nərdivanlardan ibarət idi. Bu gün nərdivan sistemləri yerində bərkidilib və kanyonun yuxarı hissəsində yerləşdirilə bilən yük torları quraşdırılıb. Milli Hava Xidmətindən NOAA Hava Radiosu və həyəcan siqnalı ödəniş kabinəsində mövcuddur.

Təkmilləşdirilmiş xəbərdarlıq və təhlükəsizlik sistemlərinə baxmayaraq, daşqınlar nəticəsində xəsarət alma riskləri hələ də mövcuddur. 30 iyul 2010-cu ildə Yuxarı Antilop Kanyonunda iki daşqın baş verən zaman bir neçə turist çıxıntıda qapalı qaldı. Onlardan bəziləri xilas edilib, bəziləri isə sel sularının çəkilməsini gözləməli olub. Bir qadının və onun doqquz yaşlı oğlunun aşağı su ilə yuyulması nəticəsində yaralandığı, lakin ölənlərin olmadığı barədə məlumatlar var.

 Həmçinin bax 
Kanyon
Göl

 İstinadlar 

 Antilop Kanyonu
 Kanyon

Kateqoriya:ABŞ kanyonları
Kateqoriya:Arizona coğrafiyası
Kateqoriya:Geomorfologiya
Kateqoriya:Seysmologiya