Arzu-Qəmbər dastanı

"Arzu-Qəmbər" dastanı — İraq-Türkman və Azərbaycan folklorunda ən məşhur dastan. Xüsusilə İraq-törkmanları
arasında çox geniş yayılmış, qadın məclislərinin yaraşığıdır.AZƏRBAYCAN FOLKLORU ANTOLOGİYASI II kitab (İRAQ-TЦRKMAN CİLDİ)  səh.41

 Tarixi 
Kərküklü folklorşünas Əta Tərzibaşı “Arzu-Qəmbər”i 1964-cü ildə Bağdadda, sonralar Tehran və İstanbulda çap etdirmişdir. Qəzənfər Paşayev tərəfindən dastanın Kərkük variantı 1971-1989 və 1990-cı illərdə  Bakıda çap olunmuşdur.

 Məzmunu  
"Arzu-Qəmbər" dastanı xalq məişətini, onun inam və etiqadını, mərasimlərini, adət-ənənələrini parlaq şəkildə əks etdirir. Bu hekayə türkmənlərin İslam dinini qəbul etmələrindən sonra yazılmışdır.  “Arzu ilə Qamber” bir türkmən dastanıdır.

XVI-XVII yüzilliklər Ağqoyunlu və ya Qaraqoyunlu Türkmən dövlətləri zamanında İraqda tamamlanmışdır . Kimin tərəfindən yazıldığı bilinməyən bu hekayə Osmanlı imperiyasının son dövrlərində Anadolu rəvayəti olaraq daş basması, daha sonra da mətbəə hərfləri ilə basılmışdır. Original mətninə hələlik rast gəlinməyib "Arzu-Qənbər" dastanı, Bakı, 1971. Dastan Kərkük ləhcəsinin bariz nümunəsi olduğundan İraq(1964), İran(1967) və Türkiyədə(1971), Bakıda təkrar-təkrar çap olunub ,, . Dastanın Bakı, Şamaxı, Gəncə, Naxçıvan, Qarayazı və s. variantları olsa da, işıq üzü görməmişlər . "Arzu-Qəmbər" xalq nağılları ilə bağlı olan dastanlardandır. Dastanın müqəddiməsi nağıl pişrovu ilə başlayır. Dastanda hadisələr iki sevgilinin - Arzu və Qəmbərin bir-birinə qovuşması uğrunda mübarizəsini əks etdirir. Dastanın qəhrəmanı Qəmbər XVI-XVII yüzilliklər arasında İraqda yaşamış bir türkmən şairidir “Arzu-Qəmbər” dastanı. Toplayanı: Sədnik Paşa Pirsultanlı. “Azərbaycan qadını” , 1974, №12 Dastan çoxvariantlıdır. Buna görə də dastanın məzmununda müəyyən fərqliliklər mövcuddur.

 Dastanın variantları 
 Suriya variantı
 Xorasan variantı
 Anadolu variantı
 Göyyurd variantı
 Nevşəhər variantı 
 Yoğunhisar variantı
 Gəncə variantı
 Bakı variantı
 Qarayazı variantı
 Kərkük variantı (Ə.Tərzibaşının topladığı)
 Axıska variantı (Əhliman Axundov)
 Cengiz Ketenenin İmam Zeynel Abidin kənd sakini,1937-ci il təvəllüdlü Semin Bayatlıdan topladığı variant
 İraq-Türkmən variantı (II) (İbrahim Daquqi)
 Karaim variantı
 Avstriya variantı
 Hollandiya variantı
 Türkiyə əlyazmaları
 Noqay variantıAfaq Ramazanova."Arzu-Qəmbər" dastanı. Noqay variantı. Dədə Qorqud elmi-ədəbi toplu №2, 2014 
 Türkmən əlyazmaları

 Mənbə 
 Azərbaycan dastanları V cilddə. V cild. Bakı, 2005.
 S.P.Pirsultanlı. "Arzu-Qəmbər" dastanının yayılma coğrafiyası və poetikası. Gəncə, 2013

 Həmçinin bax 
 A.Xürrəmqızı. "Arzu-Qəmbər" dastanının əlyazmaları. Kredo,2015,7 avqust.
 A.Xürrəmqızı. "Arzu-Qəmbər" dastanının nəşr tarixinə dair. Kredo, 2015, 27 iyul

 İstinadlar 

Kateqoriya:Dastanlar