Dördüncü Cenevrə Konvensiyası

Dördüncü Cenevrə Konvensiyası — Müharibə zamanı mülki şəxslərin müdafiəsi ilə bağlı 12 avqust 1949-cu ildə qəbul edilmiş dörd Cenevrə Konvensiyasından sonuncusu. Konvensiya 1950-ci ilin oktyabrında qüvvəyə minmişdir. İlk üç konvensiya döyüşçülərlə bağlı olduğu halda halda, Dördüncü Cenevrə Konvensiyası müharibə zonasında mülki şəxslərin humanitar müdafiəsini nəzərdə tuturdu və buna görə də bir ilk idi. Hazırda sonuncu saziş və digər üç sənəd də daxil olmaqla, 1949-cu il Cenevrə konvensiyalarının 196 iştirakçısı var.

Cenevrə Konvensiyalarına I Əlavə Protokol 1977-ci ildə tərtib edilmişdir. Konvensiyanın 48-ci maddədə ifadə olunmuş mülki şəxslərə aid "əsas qaydası" "mülki əhaliyə və mülki obyektlərə" hər cür qəsdən hücumu qadağan edir. "Təsadüfi hücumlar" anlayışını müəyyən edən sənəd belə hücumları da qadağan edir. "Mülki əhalinin təsadüfən məhv edilməsi, mülki şəxslərin xəsarət alması və mülki obyektlərə dəyən ziyan" da sənəddə əhatə olunur. Hətta 51-ci maddəyə əsasən, "gözlənilən konkret və birbaşa hərbi üstünlük təmin etməsi səbəbindən həddi aşacağına görə", "təsadüfi" mülki itkilərə və ya zərərə səbəb olacağı gözlənildiyi halda mülki şəxslərə qarşı yönəlməyən hücumlar da qadağan edilir. Buna elmi ədəbiyyatda proporsionallıq prinsipi deyilir. 1945-ci ildə İkinci Dünya müharibəsi başa çatana qədər isə qarşılıqlılıq norması silahlı münaqişədə davranış üçün əsas verirdi.

1993-cü ildə Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Təhlükəsizlik Şurası Baş katibin və Ekspertlər Komissiyasının hesabatını qəbul etmişdir. Həmin sənədə əsasən Cenevrə Konvensiyalarının müddəaları beynəlxalq adət hüquq normaları kimi tanınmış və beləliklə, silahlı münaqişələrdə iştirak etdikləri halda həmin Konvensiyaları imzalamayan dövlətlər üçün də məcburi olmuşdur. 

 Məzmunu 
300px|thumb|alt=Dünyanın siyasi xəritəsi|Cenevrə Konvensiyaları (CK) və Protokollarının (P) tərəfləri

Konvensiyanın 2-ci maddəsinə əsasən, onu imzalayan tərəflər həm müharibə, həm müharibənin elan olunmadığı silahlı münaqişələr, həm də başqa ölkənin ərazisinin işğalı zamanı konvensiyaya tabedirlər.

47—78-ci maddələr işğalçı dövlətlərin üzərinə mühüm öhdəliklər qoyur. Belə ki, işğal edilmiş ərazinin sakinlərinin ümumi rifahına dair çoxsaylı müddəalarda olduğu kimi, işğalçı tərəf müdafiə olunan şəxsləri zorla deportasiya edə, yaxud öz mülki əhalisinin bir hissəsini işğal olunmuş əraziyə deportasiya edə və ya köçürə bilməz. Buradakı "deportasiya" ifadəsi adətən əcnəbilərin ölkədən çıxarılması kimi başa düşülür; vətəndaşların ölkədən çıxarılması isə "ekstradisiya" və ya "sürgün" adlanır. Etnik qruplar deportasiyanın təsirinə məruz qalarsa, buna "əhalinin köçürülməsi" də deyilir. Bu halda "köçürmə" hərfi mənada bir yerdən başqa yerə köçmək mənasını ifadə edir. Beynəlxalq Qırmızı Xaç Komitəsinin bəyanatına görə "beynəlxalq humanitar hüquq (işğal edilmiş ərazilərdə) yaşayış məntəqələrinin salınmasını qadağan edir; çünki bu, əhalinin işğal olunmuş əraziyə köçürülməsinin bir formasıdır."

51-ci maddəyə görə, işğalçı tərəf müdafiə olunan şəxsləri onun silahlı və ya yardımçı qüvvələrində xidmət etməyə məcbur edə bilməz. Könüllü əsgərliyi təmin etmək məqsədi daşıyan heç bir təzyiq və ya təbliğata icazə verilmir. İşğalçı dövlət müdafiə olunan şəxsləri on səkkiz yaşına çatmamış, eləcə də yalnız işğalçı ordunun ehtiyacları, yaxud ictimai işlər, qidalanma, sığınacaq və ya işğal olunmuş ölkənin əhalisinin geyimi, daşınması və ya sağlamlığı üçün zəruri olan işlərdə işləməyə məcbur edə bilməz.

 Həmçinin bax 
 Cenevrə konvensiyaları
 Beynəlxalq Qırmızı Xaç Komitəsi
 Beynəlxalq humanitar hüquq
 İstinadlar 

 Xarici keçidlər 

Kateqoriya:Cenevrə konvensiyaları
Kateqoriya:Kollektiv cəzalandırma
Kateqoriya:Beynəlxalq hüquq
Kateqoriya:ABŞ-nin müqavilələri
Kateqoriya:Almaniya Demokratik Respublikasının müqavilələri
Kateqoriya:Almaniya Federativ Respublikasının müqavilələri
Kateqoriya:Andorranın müqavilələri
Kateqoriya:Antiqua və Barbudanın müqavilələri
Kateqoriya:Argentinanın müqavilələri
Kateqoriya:Avstraliyanın müqavilələri
Kateqoriya:Avstriyanın müqavilələri
Kateqoriya:Azərbaycanın müqavilələri
Kateqoriya:Baham adalarının müqavilələri
Kateqoriya:Banqladeşin müqavilələri
Kateqoriya:Barbadosun müqavilələri
Kateqoriya:Belçikanın müqavilələri
Kateqoriya:Belizin müqavilələri
Kateqoriya:Belorusiya Sovet Sosialist Respublikasının müqavilələri
Kateqoriya:Bəhreynin müqavilələri
Kateqoriya:Birləşmiş Krallığın müqavilələri
Kateqoriya:Boliviyanın müqavilələri
Kateqoriya:Bolqarıstan Xalq Respublikasının müqavilələri
Kateqoriya:Bosniya və Herseqovinanın müqavilələri
Kateqoriya:Botsvananın müqavilələri
Kateqoriya:Burkina-Fasonun müqavilələri
Kateqoriya:Burundinin müqavilələri
Kateqoriya:Cənubi Koreyanın müqavilələri
Kateqoriya:Cibutinin müqavilələri
Kateqoriya:Çadın müqavilələri
Kateqoriya:Çexiyanın müqavilələri
Kateqoriya:Çexoslovakiyanın müqavilələri
Kateqoriya:Çilinin müqavilələri
Kateqoriya:Danimarkanın müqavilələri
Kateqoriya:Dominikan Respublikasının müqavilələri
Kateqoriya:Dominikanın müqavilələri
Kateqoriya:Ekvadorun müqavilələri
Kateqoriya:Ekvatorial Qvineyanın müqavilələri
Kateqoriya:Eritreyanın müqavilələri
Kateqoriya:Ermənistanın müqavilələri
Kateqoriya:Estoniyanın müqavilələri
Kateqoriya:Esvatininin müqavilələri
Kateqoriya:Əlcəzairin müqavilələri
Kateqoriya:Fələstin Dövlətinin müqavilələri
Kateqoriya:Ficinin müqavilələri
Kateqoriya:Filippinin müqavilələri
Kateqoriya:Finlandiyanın müqavilələri
Kateqoriya:Gürcüstanın müqavilələri
Kateqoriya:Haitinin müqavilələri
Kateqoriya:Hondurasın müqavilələri
Kateqoriya:Xorvatiyanın müqavilələri
Kateqoriya:İndoneziyanın müqavilələri
Kateqoriya:İordaniyanın müqavilələri
Kateqoriya:İrlandiyanın müqavilələri
Kateqoriya:İslandiyanın müqavilələri
Kateqoriya:İspaniyanın müqavilələri
Kateqoriya:İsrailin müqavilələri
Kateqoriya:İsveçin müqavilələri
Kateqoriya:İsveçrənin müqavilələri
Kateqoriya:İtaliyanın müqavilələri
Kateqoriya:Kabo-Verdenin müqavilələri
Kateqoriya:Kamerunun müqavilələri
Kateqoriya:Kanadanın müqavilələri
Kateqoriya:Keniyanın müqavilələri
Kateqoriya:Kiprin müqavilələri
Kateqoriya:Kolumbiyanın müqavilələri
Kateqoriya:Komor adalarının müqavilələri
Kateqoriya:Konqo Respublikasının müqavilələri
Kateqoriya:Kosta-Rikanın müqavilələri
Kateqoriya:Kot-d'İvuarın müqavilələri
Kateqoriya:Kubanın müqavilələri
Kateqoriya:Küveytin müqavilələri
Kateqoriya:Qabonun müqavilələri
Kateqoriya:Qambiyanın müqavilələri
Kateqoriya:Qananın müqavilələri
Kateqoriya:Qayananın müqavilələri
Kateqoriya:Qazaxıstanın müqavilələri
Kateqoriya:Qırğızıstanın müqavilələri
Kateqoriya:Qrenadanın müqavilələri
Kateqoriya:Qvatemalanın müqavilələri
Kateqoriya:Qvineya-Bisaunun müqavilələri
Kateqoriya:Qvineyanın müqavilələri
Kateqoriya:Latviyanın müqavilələri
Kateqoriya:Lesotonun müqavilələri
Kateqoriya:Liberiyanın müqavilələri
Kateqoriya:Lixtenşteynin müqavilələri
Kateqoriya:Litvanın müqavilələri
Kateqoriya:Livanın müqavilələri
Kateqoriya:Lüksemburqun müqavilələri
Kateqoriya:Macarıstan Xalq Respublikasının müqavilələri
Kateqoriya:Madaqaskarın müqavilələri
Kateqoriya:Malavinin müqavilələri
Kateqoriya:Maldiv adalarının müqavilələri
Kateqoriya:Malinin müqavilələri
Kateqoriya:Maltanın müqavilələri
Kateqoriya:Mavrikinin müqavilələri
Kateqoriya:Mavritaniyanın müqavilələri
Kateqoriya:Meksikanın müqavilələri
Kateqoriya:Mərakeşin müqavilələri
Kateqoriya:Mərkəzi Afrika Respublikasının müqavilələri
Kateqoriya:Moldovanın müqavilələri
Kateqoriya:Monakonun müqavilələri
Kateqoriya:Monqolustan Xalq Respublikasının müqavilələri
Kateqoriya:Monteneqronun müqavilələri
Kateqoriya:Namibiyanın müqavilələri
Kateqoriya:Naurunun müqavilələri
Kateqoriya:Nepalın müqavilələri
Kateqoriya:Niderlandın müqavilələri
Kateqoriya:Nigerin müqavilələri
Kateqoriya:Nigeriyanın müqavilələri
Kateqoriya:Nikaraquanın müqavilələri
Kateqoriya:Norveçin müqavilələri
Kateqoriya:Özbəkistanın müqavilələri
Kateqoriya:Palaunun müqavilələri
Kateqoriya:Panamanın müqavilələri
Kateqoriya:Papua-Yeni Qvineyanın müqavilələri
Kateqoriya:Paraqvayın müqavilələri
Kateqoriya:Perunun müqavilələri
Kateqoriya:Polşa Xalq Respublikasının müqavilələri
Kateqoriya:Ruandanın müqavilələri
Kateqoriya:Rumıniya Sosialist Respublikasının müqavilələri
Kateqoriya:Salvadorun müqavilələri
Kateqoriya:Samoanın müqavilələri
Kateqoriya:San-Marinonun müqavilələri
Kateqoriya:San-Tome və Prinsipinin müqavilələri
Kateqoriya:Seneqalın müqavilələri
Kateqoriya:Sent-Kits və Nevisin müqavilələri
Kateqoriya:Sent-Lüsiyanın müqavilələri
Kateqoriya:Sent-Vinsent və Qrenadinin müqavilələri
Kateqoriya:Serbiya və Monteneqronun müqavilələri
Kateqoriya:Seyşel adalarının müqavilələri
Kateqoriya:Slovakiyanın müqavilələri
Kateqoriya:Sloveniyanın müqavilələri
Kateqoriya:SSRİ-nin müqavilələri
Kateqoriya:Surinamın müqavilələri
Kateqoriya:Syerra-Leonenin müqavilələri
Kateqoriya:Şərqi Timorun müqavilələri
Kateqoriya:Şimali Koreyanın müqavilələri
Kateqoriya:Şimali Makedoniyanın müqavilələri
Kateqoriya:Tacikistanın müqavilələri
Kateqoriya:Tailandın müqavilələri
Kateqoriya:Toqonun müqavilələri
Kateqoriya:Trinidad və Tobaqonun müqavilələri
Kateqoriya:Tunisin müqavilələri
Kateqoriya:Türkiyənin müqavilələri
Kateqoriya:Türkmənistanın müqavilələri
Kateqoriya:Ukrayna Sovet Sosialist Respublikasının müqavilələri
Kateqoriya:Uqandanın müqavilələri
Kateqoriya:Uruqvayın müqavilələri
Kateqoriya:Vanuatunun müqavilələri
Kateqoriya:Venesuelanın müqavilələri
Kateqoriya:Yamaykanın müqavilələri
Kateqoriya:Yaponiyanın müqavilələri
Kateqoriya:Yeni Zelandiyanın müqavilələri
Kateqoriya:Yəmən Ərəb Respublikasının müqavilələri
Kateqoriya:Yuqoslaviyanın müqavilələri
Kateqoriya:Zambiyanın müqavilələri
Kateqoriya:Zimbabvenin müqavilələri