Laparotomiya

Laparotomiya — qarın boşluğuna daxil olmaq üçün qarın divarından cərrahi kəsiklər edilməsini əhatə edən cərrahi əməliyyat. O, seliotomiya kimi də tanınır.

 Mənşəyi və tarixi 
İlk uğurlu laparotomiya 1809-cu ildə Kentukki ştatının Danville şəhərində Efraim Makdouell tərəfindən anesteziyasız həyata keçirilmişdir. 13 iyul 1881-ci ildə Corc E. Qudfello, Arizona ərazisində 32 kolt revolveri ilə güllələnən bir mədənçini müalicə etmişdir. Qudfello, güllə yarasını çıxartmaq üçün ilk laparotomiyanı həyata keçirərkən, vurulan adamı 9 gün sonra əməliyyat edə bildi.

 Terminologiyası 
Termin yunan sözü λᾰπάρᾱ (lapara) "qabırğa və bud arasında bədənin yumşaq hissəsi, yan" və tom şəkilçisindən və yunanca τομή (tom) "(cərrahi) kəsik" sözündən əmələ gəlir.

Diaqnostik laparotomiyada (çox vaxt eksplorativ laparotomiya və qısaldılmış eks-lap kimi tanınır) xəstəliyin təbiəti məlum deyil və laparotomiya səbəbi müəyyən etməyin ən yaxşı üsulu hesab olunur.

Terapevtik laparotomiyada səbəb (məsələn, yoğun bağırsaq xərçəngi) müəyyən edilir və onun müalicəsi üçün cərrahi müdaxilə tələb olunur.

Adətən yalnız diaqnostik laparotomiya müstəqil cərrahi əməliyyat hesab olunur. Xüsusi bir əməliyyat artıq planlaşdırıldıqda, laparotomiya prosedurun yalnız birinci mərhələsi hesab olunur.

 Mümkün olan yerləri 
Kəsiklərin yerləşdirilməsindən asılı olaraq, laparotomiya qarın boşluğunun istənilən orqanına və ya boşluğuna giriş imkanı verə bilər və bu orqanların hər hansı əsas diaqnostik və ya terapevtik cərrahiyyə prosedurunda ilk addımdır, o cümlədən

 həzm sistemi — mədə, onikibarmaq bağırsaq, nazik bağırsaq və yoğun bağırsaq
 qaraciyər, mədəaltı vəzi, öd kisəsi, dalaq
 sidik kisəsi
 kişi prostatı
 qadın reproduktiv orqanları — uşaqlıq və yumurtalıqlar
 retroperitoneal boşluq — böyrəklər, aorta, qarın limfa düyünləri

 Kəsiklərin növləri 
 Orta xətt 
Laparotomiya üçün ən çox görülən kəsik qarın ortasında ağ xətdən sonra olan şaquli kəsikdir.

 Üst orta xəttin kəsilməsi adətən xəncərəbənzər çıxıntıdan göbəyə qədər uzanır.
 Tipik aşağı orta xəttin kəsilməsi yuxarıdan göbək və aşağıdan qaşıq sümüyü ilə məhdudlaşır.
 Bəzən xüsusilə travma cərrahiyyəsində xəncərəbənzər çıxıntıdan qaşıq sümüyünə qədər uzanan tək bir kəsik istifadə olunur.

Diaqnostik laparotomiyada orta xətt kəsikləri xüsusilə üstünlük təşkil edir, çünki onlar qarın boşluğunun əksər hissəsinə geniş giriş imkanı verir.

 Orta xəttin kəsilməsi 
 Orta xətt boyunca dəridə kəsik (kəsmə).
 Dərialtı toxumanın kəsilməsi (kəsik).
 Qarının ağ xəttinin bölünməsi
 Peritonu götürüb, bağırsaq bitişmələri olmadığından əmin olmaq (bağırsaq bitişmələri)
 Nik peritonu
 Heç bir yapışma olmadığından əmin olmaq üçün barmağı yaranın altına qoymaq.

 Digərləri 
Digər ümumi laparotomiya kəsiklərinə aşağıdakılar daxildir:

 Koçer kəsiyi (Emil Teodor Koçerə görə) — sağ qabırğaaltı; qaraciyər, öd kisəsi və öd yollarında bəzi əməliyyatlar üçün uyğundur. Qalxanabənzər vəzin cərrahiyyəsində istifadə edilən Koçer kəsiyi ilə eyni ada malikdir: sternoklavikulyar oynaqlardan təxminən 2 sm yuxarı olan eninə, bir qədər əyri kəsik.
 Devis və ya Rokki-Devis appendektomiya üçün "əzələ parçalayan" sağ alt kvadrat kəsik — 1905-ci ildə bu kəsmə tərzini inkişaf etdirən Oreqon cərrahı Alfa Eugen Rokki (1857–1927) və Filadelfiya cərrahı Qvilim Corc Devisin (1857–1918) adını daşıyan kəsik.
 Pfannenstiel kəsiyi — göbək altında və pubik simfizdən bir qədər yuxarıda olan eninə kəsik. Klassik Pfannenstiel kəsikində dəri və dərialtı toxuma eninə kəsilir, qarının ağ xətti şaquli olaraq açılır. Qeysəriyyə əməliyyatı və xoşxassəli xəstəliklər üçün abdominal histerektomiya üçün seçilən kəsikdir. Bu kəsiyin bir variantı, çanaq sümüyünə daha geniş daxil olmaq üçün qarın düz əzələlərinin eninə kəsildiyi Maylard kəsikidir. Bu kəsik ilk dəfə 1920-ci ildə şotlandiyalı cərrah Alfred Ernest Maylard (1855–1947) tərəfindən həyata keçirilmişdir.
 Lumbotomiya — qarın boşluğuna girmədən böyrəklərə daxil olmağa imkan verən bel kəsilməsindən ibarətdir. Adətən yalnız xoşxassəli böyrək xəstəlikləri üçün istifadə olunur. Üst sidik yollarının cərrahiyyəsi üçün də təklif edilir.
 Çornıy kəsiyi — 1941-ci ildə Amerika uroginekoloq cərrah Leonid Çornıy (1908–1963) tərəfindən hazırlanmışdır.

 Əlaqədar prosedurlar 
Əlaqədar prosedur laparoskopiyadır — kameralar və digər alətlər qarın boşluğundakı kiçik dəliklərdən qarın boşluğuna daxil edilir. Məsələn, appendektomiya laparotomiya və ya laparoskopik yolla edilə bilər.

Laparotomiya zamanı qarın boşluğunun sağalmasının qısamüddətli və ya uzunmüddətli üstünlükləri barədə heç bir sübut yoxdur.

 İstinadlar 

 Xarici keçidlər 
 Article about exploratory Laparotomy
 Article about Abdominal exploratory surgery in animals

Kateqoriya:Cərrahlıq